Oświecenie – literatura polska
1
Julian Ursyn Niemcewicz – „Powrót posła”
Julian Ursyn Niemcewicz – „Powrót posła”
1. Geneza;
Dramat przybrał ostateczny kształt w ciągu kilkunastu dni. Najpewniej został zaczęty na początku
października, a zakooczony został, jak głosi dopisek 7 listopada 1790r. Był on pisany pod naciskiem
chwili zależnej od zmiennej sytuacji międzynarodowej i układu wewnętrznych stosunków
politycznych, określonej przed stan obrad sejmowych i postęp działao reformatorskich. Niemcewicz
pisał z intencją oddziałującą na przebieg obrad w pożądanym przez siebie kierunku. Dramat miał
spełnid agitacyjne zadanie podczas przewidywanych wyborów sejmowych. Prezentacja teatralna
miała natomiast oddziaływad na nowo wybranych posłów, ugruntowując ich postawę wobec
reformy.
2. Budowa;
Dzieło podzielone jest na trzy akty z czego I i II podzielone są na IX scen, a akt III na VII. W dramacie
występuje dziesięd osób: Pan Podkomorzy, Pani Podkomorzyna, Starosta Gadulski, Starościna,
Teresa, Walery, Szarmancki, Agatka, Jakub, Kozak;
3. Treśd;
Akt I
Agatka (pokojówka Podkomorzyny) spotyka się w kuchni z Jakubem (lokajem) i rozmawiają o uczcie,
która miała miejsce dzieo wcześniej. Dowiadujemy się z ich rozmowy, że Podkomorzy to wielki
polityk, który lubi dużo gadad, nudzid ludzi, a jego przewidywania nie są zbyt dobre. Podkomorzyna
uważa go za strasznie nudnego człowieka. Wybucha dyskusja na tematy polityczne. Starosta okazuje
się wielkim przeciwnikiem reform. Podkomorzy natomiast cieszy się z nadchodzących reform, widzi,
że w kraju głównie poprzez zasadę liberum veto panował nieład. Gani zrywanie sejmów, brak uchwał,
reform czego nie podziela Starosta. Uważa on, że było dobrze w kraju i nie należy tego zmieniad.
Pojawia się także krytyka mody i wychowania francuskiego. Dowiadujemy się też, że Starosta
postanowił się ożenid dla pieniędzy i majątków. Córka Starosty – Teresa jest zakochana w synu
Podkomorzego – Walerym. Pojawia się postad Szarmanckiego, który jest ucieleśnieniem mody
i wychowania francuskiego. Stara się o względy Teresy – bezskutecznie. Walery pojawia się ku uciesze
wszystkich na obiedzie.
Akt II
Rozmowa kochanków odnośnie ich uczud do siebie nawzajem – nadal szalenie się kochają. Pojawiają
się jednak problemy: Teresa ma wyjśd za mąż za Szarmanckiego natomiast Walery jest podejrzewany
przez jej ojca o to, że czyha na majątek. Na dowód wierności Teresa daje Waleremu zrobiony ręcznie
pas. Nawiązuje się rozmowa pomiędzy Walerym, a Szarmanckim odnośnie życia Szarmanckiego –
podróże, zabawy itp. Uwidacznia się fakt, że Walery jest całkowitym przeciwieostwem
Szarmanckiego. Rozmowa o kobietach i chwalenie się Szarmanckiego niezliczoną ilością kochanek.
