Introligator_734[02]O1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Proces przygotowania do drukowania (prepress)

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Drukowanie (press)

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Procesy introligatorskie (postpress)

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy dotyczącej charakteryzowania

procesów poligraficznych.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia założonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści,

–

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.

Schemat układu jednostek modułowych w module

734[02].O1

Podstawy zawodu

734[02].O1.01

Przestrzeganie przepisów bezpiecze

ństwa i higieny

pracy, ochrony przeciwpo

żarowej oraz

ochrony

środowiska

734[02].O1.02

Charakteryzowanie procesów poligraficznych

734[02].O1.03

Pos

ługiwanie się dokumentacją techniczną

i technologiczn

734[02].O1.04

Stosowanie maszyn i urz

ądzeń

734[02].O1.05

Stosowanie materia

łów introligatorskich

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−

zastosować terminologię z zakresu poligrafii,

−

dokonać klasyfikacji wyrobów poligraficznych,

−

scharakteryzować procesy poligraficzne,

−

określić znaczenie wody w poligrafii,

−

scharakteryzować sposoby oczyszczania i neutralizacji zanieczyszczeń wody,

−

wyjaśnić zastosowanie światła w poligrafii,

−

określić zasady reprodukcji barw,

−

określić sposoby wykonywania form kopiowych,

−

scharakteryzować podstawowe i pochodne techniki drukowania,

−

określić zasady przygotowania maszyny do drukowania,

−

określić technologię wykonywania form drukowych,

−

określić metody obróbki wykończeniowej produktów poligraficznych,

−

scharakteryzować sposoby uszlachetniania druków,

−

scharakteryzować i opisać rodzaje opraw przemysłowych,

−

określić parametry technologiczne i użytkowe wyrobów poligraficznych,

−

scharakteryzować introligatorskie procesy jednostkowe i złożone,

−

zaplanować proces technologiczny wykonania określonego wyrobu introligatorskiego,

−

scharakteryzować systemy zapewnienia jakości w procesie wytwarzania wyrobów
poligraficznych,

−

skorzystać z różnych źródeł informacji zawodowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Proces przygotowania do drukowania (prepress)

4.1.1. Materiał nauczania

Poligrafia jest to słowo pochodzenia greckiego, w tłumaczeniu znaczy „wielokrotne

pisanie".  Przemysł  poligraficzny  obejmuje  opracowanie,  drukowanie  oraz  obróbkę
wykończeniową druków, w większości na potrzeby  masowego odbiorcy. Prepress – press –
–  postpress  to  fazy  produkcyjne  wyrobów  poligraficznych.  Przed  nimi  znajduje  się
przygotowanie  materiałów  przez  autorów,  natomiast  po  nich  jest  już  dystrybucja  gotowych
wyrobów. Wymienione 3 terminy są kalką z angielskiego, niemniej jednak zadomowiły się na
dobre w branży także w Polsce.

Według stosowanej w Polsce klasyfikacji wyroby poligraficzne dzielą się na następujące

grupy:
–  wydawnictwa periodyczne (gazety, czasopisma),
–  wydawnictwa  nieperiodyczne  (broszury  –  objętość  do  48.  stronic,  książki  –  objętość

powyżej 48. stronic),

–  akcydensy wydawnicze (mapy, plakaty, foldery),
–  akcydensy informacyjne (cenniki, programy, katalogi),
–  akcydensy manipulacyjne (bilety, znaczki pocztowe, papiery wartościowe),
–  akcydensy opakowaniowe (koperty, pudełka, torby),
–  akcydensy przemysłowe.

Proces przygotowania do drukowania (prepress) można podzielić na kilka etapów:

opracowanie tekstu, obróbkę obrazu, łamanie publikacji, a w dalszej części montaż, czyli
impozycję, wykonanie odbitki próbnej (proofu) oraz wykonanie formy drukowej.

Proces drukowania (press) obejmuje przygotowanie do drukowania – czyli

zamocowanie form drukowych na maszynie drukarskiej, regulację maszyny, sam proces
drukowania, a następnie, już po drukowaniu, wstępne przekrawanie i ewentualnie złamywanie
zadrukowanych arkuszy papieru oraz ich suszenie (o ile procesy te odbywają się na maszynie
drukarskiej).

Procesy

introligatorskie

(postpress)

obejmują

wszystkie

prace

związane

z  przetwarzaniem  zadrukowanych  materiałów  w  celu  nadania  im  ostatecznego  kształtu
wyrobu gotowego. Rola  introligatorni w zakładach poligraficznych  jest różna, a zależy to od
produktu  jaki  jest  wykonywany,  np.  przy  wykańczaniu  wszelkiego  rodzaju  akcydensów
najczęściej  potrzebnym  urządzeniem  będzie  krajarka  jednonożowa,  przy  produkcji  etykiet
mogą  być  stosowane  urządzenia  do  wykrawania,  brązowania,  lakierowania,  gumowania,
w innym przypadku, np. ulotki, konieczne okaże się jej złamywanie.
Najbardziej skomplikowana jest produkcja opraw, liczba procesów jakie trzeba wykonać oraz
pracochłonność  zależy  od  stopnia  skomplikowania  oprawy,  wielkości  wykonywanego
nakładu, stopnia zmechanizowania i zautomatyzowania procesów oprawiania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Proces przygotowania do drukowania rozpoczyna pracę nad przyszłym wyrobem

poligraficznym i obejmuje:
–

przygotowanie makiety lub adiustację tekstu,

–

wprowadzanie tekstu,

–

tworzenie materiału ilustracyjnego,

–

łamanie publikacji – tworzenie układu poszczególnych stron (ułożenie na nich
w odpowiednich miejscach tekstu i grafiki) – naniesienie korekt i zmian zaznaczonych
przez klienta,

–

wykonanie wydruków kontrolnych,

–

montaż arkusza drukarskiego (wykonanie form kopiowych),

–

naświetlenie form drukowych lub też zamiast etapu „kliszowego" naświetlenie form do
drukowania

bezpośrednio

plików

postscriptowych.

Metoda

naświetlania

bezpośredniego nazywana jest CtP.
Makieta (szkic projektowy) jest projektem graficznym pracy przygotowywanej do

drukowania. Makietę może dostarczyć klient lub wykonuje ją grafik, w tym przypadku musi
być ona zaakceptowana przez klienta.

Adiustacja tekstu to ustalenie koncepcji układu typograficznego przyszłej książki.

Adiustacja  polega  na  wprowadzeniu  na kartkach  maszynopisu  lub  wydruku  komputerowego
umownych oznaczeń i określeń dotyczących:
–  stopnia i kroju pisma,
–  szerokości składu,
–  długości kolumny,
–  wielkości wcięć akapitowych,
–  sposobu składania i stopnia pisma tytułów,
–  odstępów pomiędzy tytułami a tekstem,
–  rodzaju paginacji itp.

W trakcie projektowania układu graficznego i typograficznego należy uwzględnić

ostateczny format książki oraz sposób jej oprawy.

Tab.1. Przykładowe znaki stosowane podczas adiustacji

- - - - - - - - - -

wykonać spacjowanie każda litera
w danej partii tekstu powinna być rozstrzelona

zastosowanie kursywy

tekst normalne

pogrubienie tekstu

zastosowanie wersalików

uuuuuuuuuuuuu

zlikwidowanie spacjowania

Wprowadzanie tekstu na dysk twardy komputera dokonywane jest poprzez:

–

skład tekstu w edytorze tekstu,

–

skanowanie tekstów i wygenerowanie ich w postaci plików do dalszej obróbki za pomocą
oprogramowania OCR (w procesie OCR tekst najpierw zostaje zeskanowany, następnie
poszczególne litery tekstu są porównywane z obrazami liter w bazie danych programu
OCR),

–

łącza internetowe,

–

kopiowanie z dysków innego komputera lub nośników elektronicznych (dyskietka, CD,
DVD).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Poniżej podano kilka pojęć związanych ze składem tekstów:

Font – cyfrowy nośnik pisma, elektroniczny następca czcionki drukarskiej (stąd czasami

potocznie używa się również terminu czcionka komputerowa). Font jest plikiem
komputerowym, w którym kształty znaków jednego kroju są zakodowane w postaci cyfrowej.

Czcionka stanowi podstawowy materiał zecerski w postaci prostopadłościanu (słupka)

i tak na nim wykonanej główki (oczka), że podczas drukowania daje na podłożu obraz znaku
– litery, cyfry.

Krój pisma to komplet znaków pisarskich o jednolitych podstawowych cechach

graficznych: stylu, proporcji, właściwościach optycznych (czytelności), itp. Krój pisma może
mieć wiele odmian, czasami nawet znacznie różniących się od kroju podstawowego, lecz
nadal zachowujących w sposób konsekwentny podstawowe założenia graficzne danej rodziny
krojów.

Stopień pisma określa wielkość liter, wyrażoną w punktach typograficznych, stanowi

wysokość między górną a dolną linią pisma.

Punkt typograficzny wprowadził Pierre Simon Fournier w 1737 r. w oparciu o stopę

francuską. W roku 1785 paryski drukarz Firmin Didot przystosował podział Fourniera do
obowiązującej ówcześnie stopy paryskiej. W 1879 roku Herman Berthold określił
i dostosował punkt typograficzny do wartości metrycznych,
–

1 punkt typograficzny = 0,376 mm,

–

1 punkt typograficzny = 1/2660 m,

czyli 2660 punktów typograficznych = 1000 mm = 100 cm = 1 m.
Punkt ten jest obecnie powszechnie obowiązującą najmniejszą jednostką systemu miar
typograficznych nazwanego systemem Didota lub paryskim. Nosi on również nazwę systemu
normalnego lub metrycznego.
System typograficzny Didota został powszechnie przyjęty przez drukarstwo europejskie.

Tabela 2. Nazwy stopni czcionek

Nazwy stopni czcionek

Stopień

czcionki

w punktach

typograficznych

Nazwa stopnia

Wielkość

czcionki

Stopień

czcionki

w punktach

typograficznych

Nazwa stopnia

Wielkość

czcionki

Diament

1,504

Średnian

(Mitel)

5,265

Perl (Perła)

1,880

Tercja

6,016

Nonparel

2,256

Dwugarmond

(Tekst)

7,520

Kolonel

2,632

Półkwadrat

9,024

Petit

3,008

Dwuśrednian

10,528

Borgis

3,385

Konkordans

13,536

Garmond

(Korpus)

3,760

Kwadrat

18,048

Brewier

4,136

5 cycer

22,560

Cycero

4,512

6 cycer

27,072

Interlinia – w DTP jedna z najważniejszych cech tekstu sformatowanego. Jest to

odległość między sąsiednimi wierszami tekstu, liczona jako odstęp pomiędzy dolną linią
pisma w wierszu górnym a górną linią pisma w wierszu dolnym.

Tworzenie materiału ilustracyjnego. Oryginały analogowe, takie jak: fotografie,

rysunki techniczne, zostają zeskanowane i w postaci cyfrowej stanowią materiał wejściowy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

do dalszej obróbki. Zdjęcia z fotograficznych aparatów cyfrowych są bezpośrednio
zapisywane na dyski twarde komputera. Elementy graficzne takie: jak loga, znaki firmowe, tła
napisy są tworzone od podstaw przez operatorów DTP lub grafików komputerowych.

Klasyfikacja i rodzaje oryginałów. Oryginał w poligrafii jest elementem wyjściowym

dla procesu reprodukcji. Zadaniem reprodukcji poligraficznej jest przetworzenie oryginału do
takiej postaci, z której możliwe jest drukowanie.

Istnieją różne rodzaje oryginałów:

–

klasyczne analogowe oryginały graficzne, np. zdjęcia na filmie, papierze, malowidła,
rysunki na papierze,

–

cyfrowe – obrazy sporządzone bezpośrednio w formie cyfrowej, np. wykresy i obrazy
stworzone komputerowo, zdjęcia z cyfrowego aparatu fotograficznego lub kamery
cyfrowej.
Oryginały graficzne klasyfikuje się według 4. podstawowych kryteriów:

–

według  charakteru  obrazu  rozróżnia  się  oryginały  jednotonalne  (kreskowe)  lub
wielotonalne  (półtonowe).  Oryginały  jednotonalne  (kreskowe)  składają  się  z  linii,
punktów  lub  innych  figur  wykonanych  pełnymi  liniami  lub  pełnymi  powierzchniami.
Obraz składa się podłoża (jednolitego tła,  np. białego) i rysunku o  jednolitym  nasyceniu
barwy (np. czarny rysunek). Oryginały wielotonalne (półtonowe) zawierają paletę odcieni
różnej  jasności  od  tonów  najciemniejszych  (cieni)  przez  tony  ¾  (75%),  półtony  (50%),
ćwierćtony  (25%)  i  tony  najjaśniejsze  (światła).  W  czarno-białej  fotografii  skalę  tę
reprezentują tony czarne, ciemnoszare, szare, jasnoszare, białe;

– według sposobu obserwacji oryginały dzieli się na nieprzezroczyste (refleksyjne)

i przezroczyste (transparentne). Oryginał refleksyjny ogląda się w świetle odbitym, np.
fotografię, rysunek na papierze. Oryginał transparentny ogląda się w świetle
przechodzącym, np. diapozytyw;

– według barwności oryginały dzieli się na jedno- i wielobarwne. W oryginale

jednobarwnym występuje tylko barwa podłoża i barwa farby. Wielobarwny oryginał
zawiera odcienie wielu barw (nawet kilka milionów kolorów);

– według przekazywania tonów oryginały dzieli się na: pozytywowe, które odwzorowują

tony wprost i negatywowe, które odwzorowują tony w sposób odwrotny.

Reprodukcja wartości tonalnych poprzez rastrowanie. Reprodukcja wartości

tonalnych oryginałów jednotonalnych jest bardzo prosta, natomiast reprodukcja wartości
tonalnych oryginałów wielotonalnych jedno- i wielobarwnych jest złożonym zagadnieniem.

Oryginał wielotonalny jednobarwny, np. akwarela malowana czarną farbą, posiada duży

zakres tonów. Odcienie szarości powstały wskutek zmiany nasycenia farby – rozcieńczenia farby
wodą lub malowania grubszą warstwą farby. Poza drukowaniem wklęsłym wszystkie inne
techniki drukowania (offset, sitodruk, typografia, fleksografia) nanoszą praktycznie stałą grubość
warstwy farby, o stałej gęstości optycznej (stopniu zaczernienia), wobec czego tony (odcienie
szarości) mogą powstawać tylko poprzez różne pokrycie powierzchni farbą.

Ze względu na ograniczoną zdolność postrzegania małych detali oko ludzkie nie

rozróżnia z normalnej odległości do czytania (ok. 30 cm) poszczególnych linii lub punktów
położonych od siebie bliżej niż 0,2 mm. Oko łączy te linie lub punkty w spójną powierzchnię.
Rezultatem rozbicia czarnej powierzchni przez cienkie linie lub małe punkty będzie wrażenie
powierzchni szarej (rozcieńczonej czerni). Przez zmianę stosunku pomiędzy powierzchnią,
którą zajmują linie lub punkty, a powierzchnią podłoża otrzymuje się wrażenie różnych stopni
szarości. Zasadę symulacji odcieni szarości (wartości tonalnych) przez jedną gęstość optyczną
wykorzystywano od dawna w rycinach, drzeworytach, akwafortach stosując, linie o zmiennej
grubości i częstotliwości.

Taką samą symulację skali szarości otrzyma się, wykorzystując plamki różnej wielkości,

zwane punktami rastrowymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Odwzorowanie rzeczywistej skali tonalnej oryginałów na reprodukcji poprzez punkty

różnej wielkości nazywa się reprodukcją autotypijną lub rastrowaniem.

Obecnie

rastrowanie

jest

realizowane

elektronicznie.  Rastrujące  oprogramowanie  RIP
(Raster  Image  Processor)  przetwarza  dane
cyfrowe  obrazu  półtonowego  przy  użyciu
algorytmów tworzenia punktów rastrowych. RIP
przesyła dane cyfrowe zrastrowanego obrazu do
naświetlarki,  która  na  ich  podstawie  aktywuje
laser  przy  naświetlaniu  filmu  lub  bezpośrednim
naświetlaniu  formy  drukowej  w  technologii
CTP.

Rys. 2. Struktura rastra i punkty rastrowe [7]

Środki punktów rastrowych w zrastrowanym obrazie są zawsze w tej samej odległości

względem  siebie,  zmienna  jest  jedynie  wielkość  punktu  rastrowego.  Jeżeli  np.  na  1  cm
przypada  sześćdziesiąt środków punktów rastrowych mówimy, że raster ma liniaturę 60  linii
na centymetr (60 l/cm). Przy stosowaniu rastrów o niższej liniaturze punkty rastrowe stają się
bardziej  widoczne  dla  obserwatora,  przejścia  i  gradienty  kolorów  są  mniej  subtelne,  co
pogarsza  jakość  drukowania.  Stosowanie  rastrów  o  wysokiej  liniaturze  powoduje  jednak
pewne  ograniczenia  związane  z  jakością  papieru  używanego  w  druku,  parametrami
wykonywania form drukowych i możliwościami maszyny drukującej.

Wielkości punktu rastrowego nie określa się w praktyce jego rzeczywistą średnicą

w  mikronach.  Do  określania  wielkości  punktu  rastrowego  (a  tym  samym  do  określania
nasycenia  koloru)  służy  parametr  zwany  wartością  tonalną  lub  procentowym  pokryciem
powierzchni.  Jest  to  suma  pól  powierzchni,  jakie  w  kwadracie  utworzonym  przez  cztery
środki  sąsiadujących  ze  sobą  punktów  rastrowych  zajmują  wycinki  punktów  rastrowych,
znajdujące  się  w  obrębie  tego  kwadratu  (zwanego  zresztą  kwadratem  elementarnym).  Jeśli
punkty  rastrowe  zajmują  np.  90%  powierzchni  kwadratu,  to  odnosi  się  wrażenie,  że  taki
obszar jest bardzo ciemny, intensywny, bo prawie cała płaszczyzna papieru jest pokryta farbą.

Rys. 3. Raster konwencjonalny [14]

W przypadku rastrowania stochastycznego nie występuje stały rozkład punktów, lecz

punkty o stałej średnicy (wielkości) są rozmieszczone w różnych odległościach od siebie.
Zagęszczenie ilości punktów na jednostce powierzchni powoduje zwiększenie pokrycia
powierzchni

Rys. 4. Raster stochastyczny [14]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 5. Procentowe pokrycie powierzchni przez punkty rastrowe [14]

Rozróżnia się drukowanie:

–

jednokolorowe (wykonywane z formy drukowej),

–

wielokolorowe (uzyskiwane za pomocą wielu form, z których każda przenosi inną barwę,

–

wielobarwne (wykorzystujące zjawisko uzyskiwania wszystkich  barw pochodnych przez
nałożenie  na  siebie  w  drukowaniu  trzech  barw  podstawowych,  uzupełnionych  jeszcze
o czarną barwę w celu osiągnięcia większej plastyki). Drukowanie wielobarwne realizuje
się za pomocą tzw. farb triadowych:  niebieskozielonej (C), purpurowej (M)  i  żółtej (Y).
W praktyce zbiór trzech barw triadowych rozszerza się o barwę czarną (K), określając je
w  skrócie  CMYK.  Poszczególne  warstwy  farb  drukarskich  nanoszone  są  na  podłoże,
każda za pomocą własnej formy drukowej.
Reprodukcja  barw  w  procesie  drukowania.  Barwa  jest  to  wrażenie  wzrokowe

wywołane  przez  widzialną  część  promieniowania  elektromagnetycznego  –  promieniowanie
dzienne.  Światło  widzialne  to  promieniowanie  o  długości  fal  w  przedziale  380–780  nm.
Światło o krótszej długości fali wywołuje postrzeganie barwy fioletowej i niebieskiej, średnia
długość  fal  charakteryzuje  barwy  zieloną,  żółtą  i  pomarańczową,  zaś  fale  długie  powodują
postrzeganie barwy czerwonej. Światło białe składa się ze wszystkich długości fal.

Każda barwna powierzchnia charakteryzuje się pochłanianiem światła o określonych

długościach  fali  oraz  odbijaniem  światła  o  pozostałych  długościach.  Zależności  pomiędzy
światłem  pochłanianym  a  odbitym  przez  powierzchnię  barwną  określa  widmo  odbicia,
nazywane  też  widmem  reemisji.  Zazwyczaj  obserwując  barwy  przedmiotów,  mamy  do
czynienia  z  barwą  wynikową,  otrzymaną  w  wyniku  obserwacji  promieniowania  o  różnych
długościach fali. Światło białe padając na powierzchnie barwną (zgodnie z widmem odbicia)
zostaje w części pochłonięte przez tę powierzchnię, pozostała część światła o długościach fal
niepochłoniętych  odbija  się  od  powierzchni.  To  właśnie  promieniowanie  odbite  od
powierzchni wywołuje wrażenie barwy w układzie wzrokowym człowieka.

Mieszanie odpowiednich długości fal światła emitowanego nosi nazwę syntezy

addytywnej. W takim przypadku zmieszane zostają światła trzech podstawowych barw:
czerwonej (R), zielonej (G) i niebieskiej (B). W oparciu o syntezę addytywną mieszania barw
pracują monitory oraz inne wyświetlacze kolorowe, czarny ekran to wynik braku emisji
światła, a biały to wynik złożenia świateł R + G + B z maksymalną jasnością.

Jeżeli z widma światła białego usuniemy jedną z barw podstawowych np. czerwoną, to

pozostałe barwy dadzą tzw. barwę dopełniającą do światła białego, w tym przypadku będzie
to barwa niebieskozielona – tzw. Cyjan.

C = 1 – R
Jeśli z widma światła białego usuniemy barwę zieloną, to otrzymamy barwę

dopełniającą do światła białego – purpurę – tzw. Magentę.

M = 1 – G
Jeśli z widma światła białego usuniemy barwę niebieską, to otrzymamy barwę

dopełniającą do światła białego – tzw. żółtą – Yellow.

Y = 1 – B

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Te barwy dopełniające cyjan, magenta, yellow, które powstają w wyniku odjęcia ze

światła białego barw podstawowych nazywamy barwami subtraktywnymi.

Syntezą subtraktywną nazywamy mieszanie kolorów światła odbitego. Zjawisko to

wykorzystuje się m.in. do drukowania na białym papierze. Farba drukarska, pokrywając
papier, tworzy filtr, który pochłania część promieniowania, a niepochłonięte długości fal
świetlnych docierają do oka wywołując wrażenia określonej barwy.

W drukowaniu wielobarwnym wykorzystuje się trzy barwy farb drukarskich: niebieskozieloną,

purpurową i żółtą (CMY). Farby te nazywane są farbami triadowymi (procesowymi). Warstwa
farby niebieskozielonej (C) pochłania czerwony składnik światła białego, warstwa purpury (M)
pochłania zielony składnik światła białego, a warstwa żółtej farby (Y) pochłania niebieski składnik
światła białego.

Każda warstwa farby drukarskiej (C, M, Y) jest nanoszona na drukowany materiał

oddzielnie, za pomocą własnej formy drukowej. Formy kopiowe dla form drukowych
poszczególnych kolorów triadowych wykonuje się na zasadzie tzw. wyciągów barw.

Wyciągi barw w przeszłości były wykonywane metodami klasycznej technologii

fotograficznej. Obecnie proces ten realizowany jest elektronicznie, np. podczas pracy
przygotowania pliku do naświetlania lub podczas skanowania.

Wyciągi barwne podczas skanowania otrzymuje się poprzez pomiar każdego fragmentu

barwnego oryginału przez trzy filtry dla wyciągów: czerwony (R) dla cyjanu, zielony (G) dla
magenty i niebieski (B) dla yellow.

Obraz oryginału zostaje rozłożony na 3 cyfrowe obrazy, które tworzą sygnały R, G i B

dla każdego fragmentu oryginału. Cyfrowy obraz oryginałów RGB jest transformowany
(i korygowany) na obraz sygnałów barw dopełniających CMY.

Wyciągi barw CMY określają rozkład farb drukarskich w reprodukcji i według nich

naświetlarka steruje ekspozycją form kopiowych lub naświetlaniem bezpośrednim form
drukowych w technologii CTP.

Dla każdego wyciągu tworzony jest obraz rastrowy. Po zadrukowaniu farbami

drukarskimi CMY na papierze powstaje wielobarwna reprodukcja oryginału.

Gdyby farby triadowe CMY miały idealne właściwości optyczne, to za pomocą równych

proporcji tych farb można byłoby w drukowaniu uzyskać pełną skalę szarości od barwy białej
do czarnej.

W rzeczywistości w efekcie złożenia kolorów CMY w równym pełnym nasyceniu

(100%)  pokrycia  powierzchni  zadruku  każdej  z  farb  uzyskuje  się  kolor  ciemnoszary
z  domieszką  brązu.  W  związku  z  tą  niedoskonałością  farb  triadowych  CMY  rozszerza  się
zbiór  farb  triadowych  o  farbę  czarną  (K),  a  zbiór  podstawowych  farb  drukarskich  i  zbiór
wyciągów  barw  tych  farb  oznacza  się  skrótem  CMYK.  Farba  czarna  w  wielobarwnej
reprodukcji podnosi kontrast druku.

Forma drukowa w drukowaniu wielokolorowym jest nośnikiem „udziału” w danym

obrazie  jednego  z  czterech  kolorów  CMYK-a. Aby  wydrukować  obraz  wielobarwny,  należy
wobec  tego  wykonać  cztery  formy  drukowe  i  zadrukować  papier  (lub  jakiekolwiek  inne
podłoże  drukowe)  każdą  z  czterech  podstawowych  farb,  używając  do  tego  czterech  form
drukowych.

Farby drukarskie w kolorach CMYK są transparentne (oczywiście oprócz czarnej), a na

druk kolorowy należy patrzeć jak na cztery warstwy kolorowej, przepuszczającej światło folii
lub cztery warstwy kolorowego żelu, gdyż farba drukarska jest na tyle gęsta, że kolejne jej
warstwy nie mieszają się na zadrukowanym podłożu, a jedynie są położone jedna na drugiej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 6. Pochłanianie składowych światła białego w zależności od koloru farby drukarskiej (światło białe jest

schematycznie  przedstawione  jako  kolejno  promień  niebieski,  zielony  i  czerwony):  a)  farba
niebieskozielona  pochłania  światło  czerwone,  przepuszcza  zielone  i  niebieskie,  b)  farba  purpurowa
pochłania  światło  zielone,  przepuszcza  niebieskie  i  czerwone,  c)  farba  żółta  pochłania  światło
niebieskie, przepuszcza zaś zielone i czerwone [4]

Przykład 1

Jeżeli na biały papier drukowy nałożymy w kolejności farby: niebieskozieloną (C) i żółtą

(Y), to wrażenie wzrokowe odbierze ten układ jako barwę zieloną. Wynika to stąd, że światło
białe  (składające  się  z  promieni  czerwonych,  niebieskich  i  zielonych)  padając  na  żółtą
warstwę  farby  zostanie  pochłonięte  w  zakresie  długości  fali  odpowiadającej  światłu
niebieskiemu, a w części przepuszczone (promieniowanie zielone i czerwone). Przepuszczone
promieniowanie  o  długości  odpowiadającej  promieniowaniu  czerwonemu  i  zielonemu
padając  na  kolejną  warstwę  farby  –  niebieskozieloną  zostanie  pochłonięte  w  części
czerwonej, promienie zielone przejdzie przez obie warstwy, odbije się od podłoża i da barwę
wynikową zieloną.

Podsumowując synteza CMYK polega w skrócie na:

–

uzyskaniu z oryginału czterech różnych obrazów achromatycznych, dzięki zastosowaniu
odpowiednich filtrów (uzyskaniu „wyciągów” każdej z barw CMYK);

–

rozbiciu każdego obrazu na sieć małych punktów (raster) o lokalnej wielkości zależnej od
natężenia czerni w tym miejscu;

–

przygotowaniu osobnej kliszy z rastrowanym obrazem każdego „wyciągu”;

–

czterokrotnym drukowaniu jednego arkusza papieru, przy czym obraz z kolejnych klisz
nakładany jest kolejnymi farbami CMYK.

Łamanie polega na tworzeniu obrazu stronicy. W gotową makietę strony wlewany

najpierw  tekst.  Następnie  dzieli  się  go  na  szpalty,  tworzy  w  nim  tytuły
i śródtytuły, a także dobiera odpowiednie kolory. Bardzo ważnym etapem łamania tekstu jest
także  wczytanie  ilustracji  i  wkomponowanie  ich  w  materiał  oraz  przygotowanie  do  nich
odpowiednich podpisów. Łamanie wykonuje  się  na podstawie wykonanej wcześniej  makiety
lub adiustacji tekstu.

Układ stronicy określają format druku i rozmieszczenie składu na stronicy. Określając

format  druku,  należy  wziąć  pod  uwagę:  charakter  publikacji,  treść,  zawartość,  grupę
odbiorców  oraz  ograniczenia  techniczne  (format  papieru  i  maszyny  drukującej).  Planując
rozmieszczenie  składu  na  stronicy,  oprócz  formatu  przyszłej  publikacji,  należy  brać  pod
uwagę zasady składania, dobrą czytelność, estetykę.

Montaż. W trakcie montażu zostaje przygotowany komplet form kopiowych do

przygotowania form drukowych. Kryterium sposobu wykonania montażu pozwala rozróżnić
montaż analogowy i cyfrowy.

Montaż stronicy. Montaż stronicy polega na umiejscowieniu poszczególnych elementów

na stronicy. Taki typ montażu wykonuje się, gdy nie można elektronicznie zmontować
np. tekstu i ilustracji na stronicy. Obecnie montaż stronicy wykonywany jest zazwyczaj za
pomocą odpowiednich programów komputerowych.

Montaż arkusza drukarskiego. Wielostronicowa publikacja ma najczęściej znacznie

mniejszy format arkuszy niż format możliwy do wydrukowania na maszynie drukarskiej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W  tym  celu  należy  przygotować  taki  układ  różnych  stron  dokumentu,  aby  po  ich
wydrukowaniu  na  jednym  arkuszu  i  odpowiednim  złożeniu  otrzymać  prawidłową  kolejność
stronic  publikacji.  Działanie  takie  nosi  nazwę  impozycji.  Obecny  rozwój  oprogramowania
dostarcza  różnych  systemów  do  impozycji  elektronicznej  przyszłego  arkusza  drukarskiego.
Jeżeli  drukarnia  nie  korzysta  z  takiego  oprogramowania,  to  montażysta  musi  ręcznie
zmontować

właściwe

strony

przygotowywanego

arkusza.

trakcie

montażu

przygotowywane  są  formy  kopiowe,  które  kopiowane  na  płytę  drukową,  tworzą  formę  do
drukowania.
Danymi wejściowymi do przygotowania schematu montażowego są: format arkuszy papieru,
na  którym  drukowany  będzie  nakład,  format  końcowy  druków  lub  publikacji,  format
kolumny tekstowej, wielkości marginesów, sposób wykończenia introligatorskiego. Schemat
montażowy przygotowuje się kreśląc ręcznie lub wyklejając barwną taśmą rysunek opisujący
położenie  poszczególnych  elementów  na  arkuszu.  Schemat  montażowy  odzwierciedla
ułożenie układu stronic na arkuszu w trakcie drukowania.
Prawidłowo  przygotowany  schemat  zawiera  miejsce  na  umieszczeniu  na  montażach
dodatkowych  elementów:  znaków  kontrolnych  i  pasowania,  znaków  złamywania,  znaków
cięcia oraz miejsce na umieszczenie testów kontrolnych.
Schematy montażowe wykonuje się na przezroczystych foliach.

Rys. 6. Przykładowy schemat montażowy [7]

Naświetlarki CtF, to urządzenia wykorzystywane do nanoszenia metodą optyczną

obrazu bezpośrednio na formę kopiową służącą później do wykonania formy drukowej.

Wynikiem przygotowania materiałów do drukowania i naświetlania jest zbiór danych

zapisanych w formacie Postscript lub PDF. Naświetlarki rozpoznają i analizują poszczególne
obiekty lub stronice. W wyniku tej interpretacji powstają jednobitowe rysunki odpowiednich
separacji.

W technologii CtF wykorzystuje się naświetlarki laserowe, służące do naświetlania klisz

(czyli form kopiowych), które później będą wykorzystywane do naświetlania metodą stykową
form drukowych w rozmaitych technikach druku. W zależności od docelowej techniki druku,
obraz na kliszach może być naświetlany pozytywowo lub negatywowo, oraz prawo- lub
lewoczytelnie (czyli w odbiciu lustrzanym).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Spotykane są dwa rozwiązania naświetlarek:

–

Naświetlarka bębnowa – w której klisza rozciągnięta jest na wycinku obwodu
specjalnego bębna warstwą światłoczułą do wewnątrz, a przesuwający się powoli wzdłuż
osi bębna (a jednocześnie szerokości kliszy) laser z wirującym zwierciadłem oświetla po
obwodzie kolejne fragmenty bębna.

–

Naświetlarka liniowa (kapstanowa) – w której klisza jest ze stałą prędkością przesuwana
przed nieruchomym laserem, którego światło za pomocą wirującego zwierciadła omiata
kolejne poprzeczne fragmenty kliszy,
W obu powyższych rozwiązaniach, na kliszy powstaje w wyniku naświetlenia obraz

utajony, który trzeba następnie poddać obróbce chemicznej w celu wywołania i utrwalenia
obrazu.

Przygotowanie form drukowych. Sposób przygotowania form drukowych oraz ich

charakterystyka są specyficzne w zależności od techniki drukowania, dlatego zostaną opisane
w 4.2.1. Drukowanie (press).

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co oznaczają pojęcia: prepress, press, postpress?
2.  Na czym polega adiustacja tekstu?
3.  W jaki sposób operator DTP wprowadza teksty do komputera?
4.  W jakich jednostkach określamy stopień pisma?
5.  W jaki sposób wprowadzamy do komputera oryginały analogowe?
6.  Jak klasyfikujemy oryginały graficzne?
7.  W jakim celu rastruje się oryginały wielotonalne?
8.  Co to jest liniatura rastra?
9.  Jakich kolorów farb używa się w drukowaniu wielobarwnym?
10.  Dlaczego w drukowaniu stosuje się farbę czarną?
11.  Na czym polega łamanie tekstu?
12.  Na czym polega montaż stronicy?
13.  Na czym polega montaż arkusza drukarskiego?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przyporządkuj podane poniżej wyroby poligraficzne do odpowiednich grup.

W rozwiązaniu podaj grupy litery i cyfry.

Grupy wyrobów

Wyroby poligraficzne

A. akcydensy opakowaniowe

1. książka

B. wydawnictwa nieperiodyczne

2. mapa

C. wydawnictwa periodyczne

3. gazeta

D. akcydensy informacyjne

4. katalog

E. akcydensy wydawnicze

5. pudełko

F. akcydensy manipulacyjne

6. znaczek pocztowy

Rozwiązanie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie klasyfikację wyrobów poligraficznych,
2)  uważnie przeczytać zamieszczone w tabeli grupy i nazwy wyrobów poligraficznych,
3)  przyporządkować każdy wyrób do określonej grupy,
4)  zapisać rozwiązanie w tabeli, podając pary litera-cyfra.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Przyporządkuj podane poniżej etapy produkcji poligraficznej do ich opisu.

W rozwiązaniu podaj grupy litery i cyfry.

Etap produkcji poligraficznej

Opis

A. Proces przygotowania do drukowania

(prepress)

1. obejmuje zamocowanie form drukowych

na maszynę drukarską, regulację maszyny
oraz sam proces drukowania.

B. Procesy introligatorskie (postpress)

2. można

podzielić

kilka

etapów:

opracowanie tekstu, obróbkę obrazu,
łamanie stronic, a w dalszej części montaż
obrazu oraz wykonanie formy drukowej.

C. Proces drukowania (press)

3. wszystkie prace związane z przetwarzaniem

zadrukowanych arkuszy.

Rozwiązanie

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie schemat procesu poligraficznego,
2)  uważnie przeczytać zamieszczone opisy etapów procesu,
3)  przyporządkować każdy opis do nazwy procesu,
4)  zapisać rozwiązanie w tabeli, podając pary litera–cyfra.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Ułóż w prawidłowej kolejności czynności operatora DTP, który przygotowuje do

drukowania książkę. Rozwiązanie w postaci cyfr określających kolejne czynności napisz
w wykropkowanych miejscach.
................

Zeskanowanie zdjęć.

................

Montaż arkusza drukarskiego.

................

Wprowadzanie tekstu.

................

Przygotowanie makiety.

................

Naświetlenie form drukowych.

................

Łamanie publikacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie etapy prepressu,
2)  uważnie przeczytać wymienione czynności,
3)  zastanowić się, w jakiej kolejności operator DTP musi je wykonać,
4)  zapisać rozwiązanie, wpisując cyfry w wykropkowane miejsca.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Uzupełnij poniższe zdania.

Obraz  rozbity  na  punkty  to  obraz  ....................,  punkty  tworzące  ten  obraz  to  punkty
..............................
W przypadku rastrowania ................................... elementy rastra są ustawione w jednakowych
odległościach  od  siebie,  wyznaczając  tzw. siatkę  rastra oraz  różnią  się  od  siebie  wielkością.
Im  większe  punkty  –  tym  ...............................................  pokrycie  powierzchni  i  tym
ciemniejszy  obraz.  W  przypadku  rastrowania  ..................................  nie  występuje  stały
rozkład  punktów,  lecz  punkty  o  stałej  średnicy  (wielkości)  są  rozmieszczone  w  różnych
odległościach od siebie.
Jeżeli np. na 1 cm przypada sześćdziesiąt środków punktów rastrowych, to mówimy, że raster
ma liniaturę .......................... linii na centymetr.
Do określania  wielkości  punktu  rastrowego  służy  parametr zwany  wartością  .........................
lub  procentowym  pokryciem  powierzchni.  Jeśli  punkty  rastrowe  zajmują  np.  90%
powierzchni kwadratu, to odnosi się wrażenie, że taki obszar jest bardzo ........................

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  uważnie przeczytać powyższe zdania,
2)  zastanowić się jakich określeń brakuje w powyższym tekście,
3)  uzupełnić zdania w wykropkowanych miejscach.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Narysuj trzy schematy obrazujące selektywne pochłanianie składowych światła białego

przez warstwę farby:

−

niebieskozieloną,

−

purpurową,

−

żółtą.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie zjawisko syntezy subtraktywnej,
2)  narysować białe podłoże drukowe oraz warstwę farby,
3)  schematycznie  zaznaczyć  światło  białe  w  rozbiciu  na  składową:  czerwoną,  niebieską

i zieloną,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4) zastanowić się jaką składową (część promieniowania) światła białego pochłania

narysowana warstwa farby,

5) narysować te składowe światła białego, które nie uległy pochłonięciu i odbiły się od

podłoża,

6) powtórzyć wyżej wymienione czynności dla wszystkich kolorów farby.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 6

Uzupełnij poniższe zdania.

Łamanie  tekstu  polega  na  .......................................  stronicy.  W  gotową  makietę  strony  jest
najpierw wlewany ............................. Następnie dzieli się go na szpalty, tworzy w nim tytuły
i śródtytuły, a także dobiera odpowiednie kolory. Bardzo ważnym etapem łamania tekstu jest
także wczytanie ............................. i wkomponowanie ich w  materiał. Łamanie wykonuje  się
na podstawie wykonanej wcześniej ................................ lub ......................................... tekstu.
W  trakcie  ..................................  zostaje  przygotowany  komplet  form  kopiowych  do
przygotowania  form  drukowych.  Kryterium  sposobu wykonania  montażu  pozwala rozróżnić
montaż ................................. i ...........................................
Montaż stronicy polega na umiejscowieniu poszczególnych elementów na ..............................
Danymi

wejściowymi

przygotowania

schematu

montażowego

są:

format

...................................., na którym drukowany będzie nakład, format ........................ druków
lub publikacji, format ............................, wielkości ............................., sposób wykończenia
introligatorskiego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  uważnie przeczytać powyższe zdania,
2)  zastanowić się, jakich określeń brakuje w powyższym tekście,
3)  uzupełnić zdania w wykropkowanych miejscach.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

1) zdefiniować pojęcia prepress, press, postpress?



2) objaśnić, na czym polega adiustacja tekstu?



3) objaśnić sposoby wprowadzania na dysk twardy komputera tekstu?



4) objaśnić sposoby wprowadzania na dysk twardy materiału ilustracyjnego?



5) zdefiniować pojęcia: font, stopień pisma, punkt typograficzny, interlinia?



6) wyjaśnić proces rastrowania oryginałów wielotonalnych?



7) opisać różnicę pomiędzy rastrem konwencjonalnym a stochastycznym?



8) opisać zjawisko selektywnego pochłaniania składowych światła białego

przez powierzchnie barwne?



9) wyjaśnić, dlaczego w poligrafii stosujemy farby CMYK?



10) objaśnić, na czym polega łamanie teksu?



11) objaśnić, na czym polega montaż arkusza drukarskiego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Drukowanie (press)

4.2.1. Materiał nauczania

Drukowanie – wielokrotne odbicie obrazu z formy drukowej na podłoże drukowe (np. na

papier). Drukowanie można dzielić stosując różne kryteria.

Przyjmując jako kryterium rodzaj stosowanej do drukowania formy, drukowanie

można podzielić na:
–

analogowe techniki poligraficzne:
–  drukowanie wypukłe (elementy formy przenoszące farby są wypukłe),
–  drukowanie wklęsłe (elementy formy przenoszące farbę są wklęsłe),
–  drukowanie  płaskie  (elementy  formy  drukujące  i  niedrukujące  są  na  jednym
poziomie),
–  sitodrukowe (forma ma postać siatki, przez otwory której jest przepychana farba);

–

drukowanie cyfrowe:
– drukowanie laserowe (promień lasera generuje obraz, druk za pomocą tonerów,

zasady działania analogiczne do drukarek laserowych),

– drukowanie inkjet, czyli kropelkowe (krople farby są wyrzucane z dysz na podłoże

drukowe).

Rys. 8. Klasyczne techniki drukowania: 1 – forma drukowa, 2 – zadrukowane

podłoże, 3 – farba drukarska, 4 – cylinder dociskowy, 5 – rakiel [6]

Ze względu na postać podłoża drukowanie dzielimy na:
–

drukowanie arkuszowe (podłoże drukowe w postaci arkuszy),

–

drukowanie zwojowe (podłoże drukowe w postaci roli).

Ze względu na zadruk podłoża drukowego rozróżniamy:
–

drukowanie jednostronne (zadruk z jednej strony podłoża drukowego),

–

drukowanie dwustronne (obustronny zadruk podłoża drukowego).

Ze względu na sposób przenoszenia obrazu (podział stosowany w analogowych technikach
poligraficznych):

–

druk bezpośredni (forma drukowa stykając się z podłożem, przenosi obraz),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

druk pośredni (forma drukowa przekazuje obraz na element pośredni, np. gumę, a ten
przekazuje go na podłoże drukowe).
Rozpatrzymy kolejno techniki drukowania, stosując kryterium wzajemnego położenia

względem siebie elementów drukujących i niedrukujących formy drukowej.

Drukowanie techniką płaską. Forma drukowa do drukowania płaskiego charakteryzuje

się tym, iż elementy drukujące – przyjmujące farbę drukarską – znajdują się pozornie
w jednej płaszczyźnie z elementami niedrukującymi, które nie są zwilżalne przez farbę.
Najpowszechniejszą odmianą drukowania płaskiego jest drukowanie offsetowe.

Wykonywanie offsetowych form drukowych. Do wykonywania offsetowych form

drukowych  stosuje  się  płyty  presensybilizowane  zbudowane  z  podłoża  (aluminium,  folia
poliestrowa,  papier)  oraz  światłoczułej  warstwy  kopiowej.  Warstwa  kopiowa  może  być
pozytywowa  (fotorozpuszczalna)  lub  negatywowa  (fotoutwardzalna).  Warstwa  kopiowa
składa  się  głównie  ze  związku  światłoczułego,  który  jest  zdyspergowany  w  materiale
tworzącym  warstwę.  Naświetlenie  warstw  kopiowych  fotorozpuszczalnych  powoduje
przemiany  fotochemiczne,  w  wyniku  których  powstają  nowe  związki  rozpuszczalne
w  wywoływaczu.  W  czasie  wywoływania  naświetlone  miejsca  całkowicie  się  rozpuszczają,
odsłaniając  podłoże  –  które  stanowi  w  procesie  drukowania  miejsca  niedrukujące.  Miejsca
nienaświetlone,  w  których  reakcje  fotochemiczne  nie  zaszły,  są  nierozpuszczalne
w wywoływaczu i tworzą elementy drukujące formy offsetowej.

Płyty presensybilizowane naświetla się przez przygotowane formy kopiowe.

Płyta presensybilizowana

Naświetlanie

Płyta po wywołaniu

Rys. 9. Sposób wykonywania formy drukowej: 1 – podłoże aluminiowe

z przygotowaną powierzchnią, 2 – pozytywowa warstwa kopiowa,
3 – źródło światła, 4. montaż, 5. elementy drukujące

Obecnie coraz powszechniejszą technologią wykonywania offsetowych form drukowych

jest technologia CtP (Computer-to-Plate). Polega ona na zapisie obrazu za pomocą promienia
lasera  na  warstwach  światło-  i  termoczułych.  W  przypadku  CtP  odpada  etap  pośredni
polegający  na  naświetlaniu  najpierw  błon  (filmów  poligraficznych),  a  dopiero  potem
wykorzystaniu  tych  błon  (po  ich  uprzednim  montażu)  do  naświetlania  płyt.  CtP  polega  na
bezpośrednim naświetlaniu form drukowych z plików postscriptowych. Zaletą tej technologii
jest  maksymalna  dokładność  wszystkich  parametrów  oraz  skrócenie  całego  cyklu
przygotowania formy drukowej i jej narządu (montażu na maszynę i regulacji maszyny).

Offset to technika drukowania płaskiego pośredniego, rotacyjnego. Zespół drukujący

maszyny offsetowej składa się z trzech cylindrów: formowego, pośredniego z obciągiem
gumowym i dociskowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 11. Schemat budowy czterokolorowej maszyny [14]

Rys. 10. Budowa zespołu drukującego offsetowej maszyny arkuszowej [14]

Na cylindrze formowym za pomocą listew mocujących lub szczęk unieruchomiona jest

forma drukowa. Forma drukowa początkowo zostaje zwilżona roztworem nawilżającym,

który zostaje nadany jedynie na
elementy niedrukujące formy –
odsłonięte

podłoże

płyty

presensybilizowanej.  Następnie
poprzez wałki zespołu farbowego
na  elementy  drukujące  formy
nadawana  jest  farba.  W  procesie
tym wykorzystuje się hydrofilowe
własności  podłoża  (aluminium),
i oleofilowe własności warstwy

kopiowej. Na cylinder pośredni
zakładany jest gumowy obciąg,

za pośrednictwem którego farba z formy drukowej zostaje przenoszona na zadrukowywane
podłoże. Z cylindra pośredniego farba jest przenoszona na podłoże przez docisk,
spowodowany obracającym się cylindrem dociskowym.

Maszyny offsetowe mogą być zwojowe lub arkuszowe w zależności od postaci

zadrukowywanego podłoża (papieru).

Rys. 12. Offsetowa maszyna drukująca [15]

Zalety drukowania offsetowego:

–

duży wybór podłoży,

–

ogólna dostępność technologii,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

niskie koszty,

–

duża szybkość drukowania,

–

powtarzalność procesu.
Wady drukowania offsetowego:

–

konieczna płaskość podłoża.

Znaczenie jakości wody. Substancje znajdujące się w wodzie mogą w różny sposób

oddziaływać  na  proces  lub  na  jakość  drukowania  offsetowego.  Należy  rozpatrzyć  różne
aspekty  uzdatniana  wody.  Wartość  pH.  Zakres  optymalnej  wartości  pH,  wymaganej
w  drukowaniu  offsetowym  wynosi  4,8–5,5.  Zgodnie  z  przepisami  woda  pitna  ma  pH
w  zakresie  6,5–9,5.  Konieczne  jest  więc  dostosowanie  wody  pitnej  do  drukowania  poprzez
dodatek  odpowiednich  środków  chemicznych.  Tworzenie  mydeł  wapniowych.  Pod
względem  chemicznym  farby  składają  się  ze  związków,  które  mogą  wytwarzać  kwasy
tłuszczowe.  Te  z  kolei  mogą  reagować  z  wapniem  znajdującym  się  w  wodzie,  tworząc
tzw.  nierozpuszczalne  mydła  wapniowe.  Związki  takie  poważnie  zakłócają  proces
drukowania.  Oszczędność  alkoholu  i  dodatków  do  wody  zależy  również  od  racjonalnego
uzdatniania wody. Redukcja chlorków w wodzie pozwala na ograniczenie zjawiska korozji,
a tym samym zwiększa się żywotność parku maszynowego. Powstające w maszynie na skutek
odparowywania wody osady utrudniają również proces drukowania.

Ogólne zasady uzdatniania wody. Podstawowymi substancjami, przysparzającymi kłopoty

w drukowaniu są rozpuszczone sole. Twardość wody zależy od zawartości soli wapnia
i magnezu. Woda z wysoką zawartością tych soli określana jest jako twarda, z małą zawartością
jako miękka. Najbardziej popularną metodą uzdatniania wody jest jej zmiękczanie.

Drukowanie techniką wypukłą. Typografia jest techniką drukowania wypukłego.

Forma drukowa typograficzna jest najczęściej płaska, metalowa, a elementy drukujące
wystają nad powierzchnią formy. Niektóre formy drukowe, np. fotopolimerowe, mogą być
wykonane na podłożu giętkim i wtedy mogą zostać zamocowane wokół cylindra formowego.

Rys. 13. Typograficzna forma drukowa [14]

Typograficzne formy drukowe. Jedynymi obecnie stosowanymi rodzajami form

typograficznych są: klisze chemigraficzne i formy fotopolimerowe.

Klisze chemigraficzne to wytrawione płyty cynkowe lub magnezowe. Przed procesem

trawienia  zabezpiecza  się  przyszłe  elementy  drukujące  za  pomocą  kopii  fotochemicznej.
Przygotowanie  form  fotopolimerowych  polega  na  naświetlaniu  warstwy  fotopolimeru  przez
formy  kopiowe.  W  trakcie  naświetlania  dochodzi  do  procesu  polimeryzacji,  elementy
naświetlone tracą własności rozpuszczania się w wywoływaczu.

Maszyny typograficzne są urządzeniami zazwyczaj arkuszowymi. Poprzez nacisk na

podłoże obszary drukujące formy dotykają do niego, powodując przeniesienie obrazu.
Typografia jest techniką drukowania bezpośredniego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zalety drukowania typograficznego:
–

niski koszt form drukowych,

–

drukowanie na gorszych papierach,

–

niski koszt procesu.

Wady drukowania typograficznego:
–

stosunkowo długi czas drukowania,

–

konieczna płaskość podłoża.

Rys. 14. Maszyna typograficzna [16]

Odmianą

drukowania

wypukłego

jest

fleksografia.

Cechami charakterystycznymi fleksografii są:

elastyczna

wypukła

forma

drukowa,

zasada

rotacyjnego

zespołu

drukującego,

metalowy

cylinder dociskowy bez obciągu i bezpośrednie
przenoszenie farby na zadrukowywany materiał.

Farba z elastycznej formy przenoszona jest

bezpośrednio

podłoże

przez

dociśnięcie

cylindrem dociskowym. Zespół farbowy maszyny
fleksograficznej tworzą: walec farbowy, walec
„anilox” i kałamarz.

Rys. 15. Schemat drukowania fleksograficznego [17]

Walec farbowy – duktor zanurzony jest częściowo w farbie. Styka się on z aniloxem –

walcem rastrowym, podającym farbę bezpośrednio na formę drukową. Rakiel służy do
ściągania nadmiaru farby z aniloxa. Farba z formy przenoszona jest na zadrukowywane
podłoże dzięki dociskowi, który wywołuje cylinder dociskowy.

Maszyny fleksograficzne mają najczęściej konstrukcje przystosowane do podłoża

podawanego ze zwoju.

Zastosowanie

drukowania

fleksograficznego.

Fleksografia  znajduje  zastosowanie  przede  wszystkim
w  drukowaniu  opakowań  na  podłożach  z  folii  o  dowolnej
grubości,  tworzywa  sztucznego  i  aluminium,  stosowana
jest  również  do  drukowania  prasy,  książek,  ubrań,  etykiet
i  kartonów  składanych,  papierów  z  przeznaczeniem  na
torby,  odzieży  specjalnej,  proporców,  koszulek,  kart
kredytowych  oraz  drukowania  na  papierach  z  klejem
etykiet  itp.  Zwykle  zadrukowywane  są  zwoje  papieru  lub
folii,  a  nie  arkusze,  fleksografia  drukuje  na  każdym
podłożu, które przechodzi przez maszynę zwojową.

Rys. 16. Maszyna fleksograficzna [17]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zalety drukowania fleksograficznego:

–

drukowanie na różnorodnych podłożach.
Wady drukowania fleksograficznego:

–

możliwość odkształcania giętkich form podczas drukowania,

–

konieczna płaskość podłoża,

–

drogie formy fotopolimerowe.
Drukowanie wklęsłe. Jest to technika, w której wgłębne elementy drukujące formy

znajdują się poniżej elementów niedrukujących. Proces drukowania polega na nałożeniu farby
drukarskiej  na  powierzchnię  cylindra,  a  następnie  usunięcia  jej  nadmiaru  za  pomocą  rakla,
usuwającego  farbę  z  wyższych  (niedrukujących)  elementów  formy.  Farba  pozostaje  tylko
w niższych (drukujących) elementach  formy, tzw. rowkach, skąd przez silny docisk cylindra
drukowego zostaje przeniesiona na papier.

Przygotowanie form drukowych do drukowania wklęsłego. Formy drukowe

przygotowuje  się  ręcznie  (obecnie  tylko  dla  technik  graficznych),  fotomechanicznie  lub
elektromechanicznie.  Formę  drukową  stanowi  metalowy  (zwykle  stalowy)  cylinder  pokryty
galwanicznie  cienką  warstwą  miedzi,  tzw.  koszulką  Ballarda,  na  którą  kopiuje  się  obraz
w sposób fotomechaniczny lub elektromechaniczny. Pierwszy polega na przeniesieniu obrazu
z formy kopiowej na cylinder, a następnie poddaniu go trawieniu. W rezultacie uzyskuje się
na  cylindrze  wklęsłe  elementy  drukujące  w  postaci  mikroskopijnych  (odpowiadających
punktom rastra) czworobocznych tzw. kałamarzyków różnej głębokości. Elektromechaniczny
sposób  przygotowania  cylindra  polega  na  zastąpieniu
procesów  trawienia  metodą  grawerowania  za  pomocą
skanerów z głowicami grawerującymi.

W trakcie drukowania formę drukową (cylinder

formowy) zanurza się w zbiorniku (tzw. kałamarzu) z płynną
farbą  graficzną,  która  dokładnie  wypełnia  mikroskopijne
wgłębienia.  Nadmiar  farby  usuwa  się  stalowym  raklem.
W  procesie  drukowania  farba  zostaje  przeniesiona  pod
wpływem  silnie  naciskających  na  siebie  cylindrów:
drukowego  i  formowego  na  przesuwający  się  między  nimi
papier  wklęsłodrukowy.  Wklęsłodruk  to  technika,  która
umożliwia  osiągnięcie  wysokiej  jakości  druku  z  ilustracjami
barwnymi.  Z  powodu  wysokich  kosztów wytwarzania  formy
wklęsłodruk  przeznaczony  jest  do  produkcji  o  dużym
nakładzie.  Wykorzystywany  jest  głównie  do  drukowania
barwnych, ilustrowanych czasopism, katalogów oraz zadruku
opakowań i wyrobów dekoracyjnych.

Rys. 17. Maszyna wklęsłodrukowa [16]

Odmianą

drukowania

wklęsłego

jest tampondruk.

Tampondruk polega na nakładaniu farby drukarskiej

za pomocą miękkiego gładkiego stempla zwanego tamponem.
Za pomocą tamponu wykonywany jest nadruk na nierównych

i nieregularnych powierzchniach. Przez dobranie odpowiedniej

farby możliwe jest drukowanie na podłożach takich jak:
tworzywa sztuczne, guma, szkło, metal, a także tkaniny itp.

Tampondruk stosuje się do wykonywania napisów na
powierzchniach bardzo zróżnicowanych (tzw. kształtkach) – od

długopisów przez części samochodowe aż po panele czołowe
różnego sprzętu AGD i RTV.

Rys. 18. Maszyna tampodrukowa [14]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sitodruk to jedna z najstarszych metod drukowania. Technika ta wywodzi się

z tzw. malowania szablonowego, znanego już w czasach starożytnych w Chinach i Japonii.

Formę drukową tworzy utwardzona warstwa światłoczuła, nie przepuszczająca farby,

stanowiąca  negatywowy  obraz  drukowanego  wzoru.  Elementami  drukującymi  formy
drukowej  są  nie  zakryte  oczka  siatki,  przepuszczające  farbę.  Podczas  drukowania,  mazista
farba  drukowa  jest  rozprowadzana  na  całej  powierzchni  siatki  i  przesuwającym  się  po  niej
raklem jest przenoszona przez wolne oczka siatki bezpośrednio na podłoże.

Sitodruk jest wykorzystywany do drukowania jedno- i wielobarwnego, również

wielkoformatowego, na papierze, tekturze, foliach i płytach z tworzyw sztucznych, metalach
(np. plakatów, etykiet, opakowań, kalkomanii, reklam) oraz na przedmiotach uformowanych,
tzw. kształtkach z różnych materiałów, m.in. na butelkach szklanych i z tworzyw sztucznych,
pojemnikach na butelki czy płytach kompaktowych.

Ograniczenia drukowania z form sitowych:

–

większy stopień tolerancji pasowania,

–

jakość kroju i stopień pisma – jeżeli przyjęto pismo o stopniu mniejszym niż 8 pkt,
będzie ono gorzej odwzorowane,

–

ograniczenia w reprodukcji tonów – duży przyrost punktu rastrowego przeszkadza
w reprodukcji wysokich świateł i głębokich cieni.
Zalety sitodruku:

–

drukowanie na podłożu płaskim i cylindrycznym,

–

drukowanie na praktycznie każdym rodzaju podłoża,

–

gruba warstwa farby (10–15 µm), co daje dobre nasycenie barw,

–

wysoka odporność na promieniowanie UV.
Maszyny sitodrukowe ze względu na konstrukcję dzielimy na:

–

płaskie, gdzie sito jest płaskie, dociskane do cylindra – sito wykonuje w nich ruch
postępowo-zwrotny, a cylinder obraca się,

1 – sito
2 – rakiel
3 – farba
4 – zadrukowywane podłoże

Rys. 19. Schemat drukowania na maszynach płaskich [14]

–

dociskowe, gdzie sito i powierzchnia nadruku są płaskie,

1 – sito
2 – rakiel
3 – farba
4 – zadrukowywane podłoże

Rys. 20. Schemat drukowania na maszynach płaskich i płaskim podłożu [14]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

rotacyjne, w których siatka rozpięta jest na ramie o kształcie cylindrycznym, a sito
dociskane jest do zadrukowywanego podłoża przez cylinder dociskowy.

1 – sito
2 – rakie
3 – farba
4 – zadrukowywane podłoże

Rys. 21. Schemat drukowania rotacyjnego [14]

Cyfrowe techniki drukowania. Do powstania cyfrowych technik drukowania

przyczyniło  się  komputerowe  opracowywanie  oryginałów  tekstowych  i  rysunkowych  oraz
tworzenie  cyfrowych,  kompletnych  dokumentów  wielobarwnych,  a  także  przystępne  ceny
komputerów  i  oprogramowania,  niezbędnych  do  tworzenia  tego  typu  prac.  Udoskonalenia
w

dziedzinie

komputerowych

urządzeń

wyjściowych,

pracujących

zasadzie

elektrofotograficznej, ink-jetowej lub innej, wytworzyły przesłanki do powstania cyfrowego
drukowania kolorowego niskonakładowego. Termin „drukowania cyfrowe” oznacza obecnie:
–

drukowanie na klasycznych maszynach drukujących z formą drukową jedno- lub
wielokrotnego użytku,

–

drukowanie na cyfrowych maszynach drukujących bez oddziaływania nacisku i bez
użycia formy drukowej.
Druk cyfrowy stosuje się tam, gdzie nakłady są na tyle małe, że nie jest opłacalne

stosowanie  offsetu,  jednak  oczekiwana  jest  jakość  zbliżona  do  niego.  Wysoki  poziom  tej
jakości widoczny jest nie tylko w druku kolorowym, ale nawet w przypadku samego czarnego
tekstu.  Typowe  zastosowania  druku  cyfrowego  to  krótkie  serie  materiałów  na  konferencje,
materiały  reklamowe  i  biznesowe,  raporty  itp.  oraz  całe  spektrum  druków  akcydensowych.
Na  szczególną  uwagę  zasługuje  możliwość  personalizacji  druków.  W  stosunku  do  druku
cyfrowego  stosuje  się  te  same  technologie  introligatorskie  co  w  przypadku  innych  odmian
druku.

Zalety druku cyfrowego

–

Realizacja zleceń „od ręki”. Faza przygotowawcza trwa bardzo krótko i może odbywać
się w trakcie drukowania innych zleceń.

–

Jakość otrzymywanych druków jest znacznie wyższa od wydruków z typowej drukarki
lub plotera i jest zbliżona do offsetu.

–

Prędkość drukowania jest dużo szybsza niż w typowych drukarkach komputerowych,
choć trochę wolniejsza od offsetu.

–

Możliwość druku na wielu różnych podłożach oraz w szerokim przedziale gramatur.

–

Brak konieczności przygotowywania formy drukowej znacząco obniża koszty druku,
szczególnie przy nakładach małych i bardzo małych, oraz daje bardzo krótki czas
uzyskania pierwszej odbitki.

–

Oszczędności z powodu braku druków próbnych. Pierwsza odbitka schodząca z maszyny
jest odbitką nakładową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

Cena druku wyłącznie  jednej kopii oraz cena druku jednej kopii w dużym  nakładzie  jest
taka  sama,  natomiast  ceny  rynkowe  tych  kopii,  uwzględniające  fazę  przygotowawczą
(obróbka  komputerowa),  różnią  się  między  sobą  niewiele,  znacznie  mniej  niż
w  przypadku  offsetu,  i  jest  to  w  praktyce  stosunek  ok.  1:2  do  1:5  (dla  offsetu  byłby  to
stosunek o kilka rzędów wielkości większy).

–

Każdorazowe odnawianie obrazu drukowego umożliwia personalizację wydruków,
np. nadawanie każdej odbitce indywidualnego numeru seryjnego, stosowanie list
adresowych.

–

Nie ma przestojów pomiędzy kolejnymi zleceniami, a ich archiwizacja oraz ponowny
druk są proste, szybkie i co bardzo ważne – powtarzalne.

–

Całkowicie cyfrowa obróbka obrazu daje szereg możliwości, jak np. skalowanie czy też
łatwe i pełne zarządzanie kolorem.

–

Nie ma typowego dla offsetu mycia zespołów farbowych w przypadku wymiany
kolorów, a zamiana tonerów jest prosta i szybka.
Wady druku cyfrowego:

–

Jakość druku cyfrowego jest niewiele, ale jednak zauważalnie gorsza od offsetu –
szczególnie w pełnych kryciach, czyli aplach.

–

Koszty druku cyfrowego plasują go do nakładów rzędu od jednej do kilkuset sztuk dla
identycznej odbitki, gdyż przy większych nakładach wciąż bardziej opłacalny jest offset.

–

Istotną wadą jest mały format papieru.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Według jakich kryteriów można rozróżniać proces drukowania?
2.  Czym charakteryzuje się offsetowa forma drukowa?
3.  Jakimi sposobami otrzymuje się offsetowe formy drukowe?
4.  Czym charakteryzuje się drukowanie offsetowe?
5.  Czym charakteryzują się formy drukowe stosowane w typografii i fleksografii?
6.  W jaki sposób otrzymuje się typograficzne formy drukowe?
7.  Jakie zastosowanie znajduje druk fleksograficzny?
8.  Czym charakteryzuje się forma do drukowania wklęsłego?
9.  Do druku jakich prac wykorzystuje się wklęsłodruk?
10.  Jak zbudowana jest forma do druku sitowego?
11.  Jakie są ograniczenia druku sitowego?
12.  Jakie zalety ma druk cyfrowy?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj poniższe pojęcia. Opis umieść w wolnych rubrykach, sąsiadujących

z opisywanym pojęciem.

pojęcie

opis

drukowanie arkuszowe

drukowanie zwojowe

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

drukowanie pośrednie

drukowanie płaskie

drukowanie wypukłe

drukowanie wklęsłe

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie wiadomości z rozdziału 4.2.1,
2)  uważnie przeczytać zamieszczone w tabeli pojęcia,
3)  scharakteryzować podane pojęcia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Narysuj schematycznie formy do drukowania: płaskiego, wypukłego i wklęsłego.

Forma do drukowania płaskiego

Forma do drukowania wypukłego

Forma do drukowania wklęsłego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przypomnieć sobie, czym charakteryzują się formy drukowe dla poszczególnych technik

drukowania,

2) narysować schemat formy drukowej płaskiej, wklęsłej i wypukłej.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Przyporządkuj podane poniżej techniki drukowania do ich opisu. W rozwiązaniu podaj

grupy litery i cyfry.

technika drukowania

opis

A) Drukowanie offsetowe

1) odmiana drukowania wypukłego.

Cechami charakterystycznymi są:
elastyczna forma drukowa, zasada
rotacyjnego zespołu drukującego,
metalowy cylinder dociskowy bez
obciągu i bezpośrednie przenoszenie farby
na zadrukowywany materiał.

B) Typografia

2) technika drukowania płaskiego

pośredniego, rotacyjnego. Farba drukarska
przenoszona jest z formy drukowej na
podłoże drukowe za pośrednictwem
cylindra, pokrytego warstwą gumy.

C) Fleksografia

3) technika polegająca na nakładaniu farby

drukarskiej za pomocą miękkiego
gładkiego stempla zwanego tamponem.

D) Drukowanie wklęsłe

4) technika drukowania wypukłego. Forma

drukowa typograficzna jest najczęściej
płaska, metalowa.

E) Sitodruk

5) technika, w której wgłębne elementy

drukujące formy znajdują się poniżej
elementów niedrukujących. Proces
drukowania polega na nałożeniu farby
drukarskiej na powierzchnię cylindra,
a następnie usunięcia jej nadmiaru za
pomocą rakla, usuwającego farbę
z wyższych (niedrukujących) elementów
formy.

F) Tampondruk

6) technika, w której formę drukową tworzy

utwardzona warstwa światłoczuła, nie
przepuszczająca farby, stanowiąca
negatywowy obraz drukowanego wzoru.
Elementami drukującymi formy drukowej
są nie zakryte oczka siatki,
przepuszczające farbę.

Rozwiązanie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie charakterystykę technik drukowania,
2)  uważnie opisy technik zawarte w tabeli,
3)  przyporządkować każdy opis do właściwiej techniki,
4)  zapisać rozwiązanie w tabeli, podając pary litera–cyfra.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Uzupełnij poniższą tabelę.

technika

druku

zalety

wady

przykłady stosowania

Offset

Typografia

Fleksografia

Wklęsłodruk

Sitodruk

Tampondruk

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przypomnieć sobie wady i zalety poszczególnych technik drukowania,
2) zastanowić się do druku jakich prac można zastosować poszczególne techniki

drukowania,

3) uzupełnić tabelę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Uzupełnij poniższe zdania.

Przyjmując jako kryterium ………………………………………………….. drukowanie

można podzielić na: drukowanie wypukłe, drukowanie wklęsłe, drukowanie płaskie,
sitodrukowe.

Forma drukowa do druku płaskiego charakteryzuje się tym, iż elementy drukujące –

przyjmujące farbę drukarską znajdują się ……………………………………………………..
z elementami niedrukującymi, które przyjmują roztwór nawilżający przez co nie są zwilżalne
przez farbę.

Offset to technika drukowania ………………………………………. Farba drukarska

przenoszona jest z formy drukowej na podłoże drukowe za pośrednictwem
…………………………………... Odbitka powstała na cylindrze pośrednim zostaje następnie
przeniesiona (odciśnięta) na zadrukowywany materiał. Zespół drukujący maszyny offsetowej
składa się z trzech cylindrów:………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………

Typografia jest techniką drukowania ……………………….. Forma drukowa

typograficzna

jest

najczęściej

płaska,

metalowa,

elementy

drukujące

………………………… nad powierzchnią formy. Typografia jest techniką drukowania
……………………………………….

Odmianą drukowania wypukłego jest ……….…………………………….. Cechami

charakterystycznymi fleksografii są: ………………………. forma drukowa, zasada
…………………………

zespołu

drukującego,

metalowy

cylinder

dociskowy

i ……………………………..przenoszenie farby na zadrukowywany materiał.

Drukowanie ………………… jest to technika, w której wgłębne elementy drukujące

formy znajdują się poniżej elementów nie drukujących. Proces drukowania polega na
nałożeniu farby drukarskiej na powierzchnię cylindra, a następnie usunięciu jej nadmiaru za
pomocą …………… Farba pozostaje tylko w …………….. (drukujących) elementach formy,
tzw. rowkach, skąd przez silny docisk cylindra drukowego zostaje przeniesiona na papier.

………………………. polega na nakładaniu farby drukarskiej za pomocą miękkiego

gładkiego stempla zwanego tamponem. Za pomocą tamponu wykonywany jest nadruk na
nierównych i nieregularnych powierzchniach.

W technice ……………………. formę drukową tworzy utwardzona warstwa

światłoczuła, nie przepuszczająca farby, stanowiąca negatywowy obraz drukowanego wzoru.
Elementami  …………………………..  formy  drukowej  są  nie  zakryte  oczka  siatki,
przepuszczające  farbę.  Podczas  drukowania  mazista  farba  drukarska  jest  rozprowadzana  na
całej  powierzchni  siatki  i  przesuwającym  się  po  niej  raklem  jest  przenoszona  przez  wolne
oczka siatki bezpośrednio na podłoże.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Druk cyfrowy stosuje się tam, gdzie nakłady są …………………. i nie jest opłacalne

stosowanie offsetu. Typowe zastosowania druku cyfrowego to ……………….. materiałów na
konferencje, materiały reklamowe i biznesowe, raporty itp. oraz całe spektrum druków
akcydensowych. Na szczególną uwagę zasługuje możliwość ……………………………..

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  uważnie przeczytać powyższe zdania,
2)  zastanowić się, jakich określeń brakuje w powyższym tekście,
3)  uzupełnić zdania w wykropkowanych miejscach.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) objaśnić na czym polega: drukowanie wklęsłe, drukowanie wypukłe,

drukowanie płaskie, drukowanie sitowe?



2) scharakteryzować formy drukowe dla poszczególnych technik

drukowania?



3) objaśnić sposoby wykonywania form drukowych dla: offsetu, typografii,

wklęsłodruku, sitodruku?



4) wymienić wady i zalety poszczególnych technik drukowania?



5) wskazać zastosowania poszczególnych technik drukowania?



6) wyjaśnić proces rastrowania oryginałów wielotonalnych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Procesy introligatorskie (postress)

4.3.1. Materiał nauczania

Procesy introligatorskie (postpress) to etap, podczas którego druki uzyskują swoją

formę  ostateczną.  Wymogi  końcowe  obróbki  druków  są  różne.  Niektóre  druki,  zwłaszcza
akcydensy,  wymagają  minimalnych  prac  wykończeniowych,  np.:  wykrawania,  bigowania,
złamywania.  Oprawa  książki  czy  broszury wymaga  wielu  procesów, które  w  nowoczesnych
zakładach  poligraficznych  są  wykonywane  na  wysoko  automatyzowanych  liniach
produkcyjnych.

Najbardziej ogólnym podziałem produktów introligatorskich są:
Druki luźne – jest to produkt introligatorski składający się z jednej lub kilku części nie

połączonych ze sobą może to być zadrukowana kartka w postaci ulotki, plakatu, ulotki
prospektowe wykonane z jednego arkusza, które po złamaniu dają nam wygląd druku cztero
stronicowego. Drukiem luźnym będzie również torebka wykonana jednego arkusza papieru.

Druki łączone – są produktami introligatorskimi składającymi się z 2 lub więcej arkuszy

połączonych ze sobą nie mające jednak oddzielnie wykonanej okładki; są to: np. czasopisma
złożone z arkuszy odpowiednio złamanych i zszytych stanowiących całość w których rolę
okładki spełnia zewnętrzny arkusz czasopisma, będzie to również papierowa torebka powstała
przez połączenie dwóch zadrukowanych arkuszy.

Oprawy – najbardziej skomplikowany produkt charakteryzuje się oddzielnie

połączonymi  kartkami  do  których  przymocowana  jest  okładka.  Każda  oprawa  składa  się
z  dwóch  połączonych  ze  sobą  części  okładki  i  wkładu.  Okładka  jest  zewnętrzną  częścią
oprawy,  wkład  jest  częścią  oprawy  stanowiącą  połączone  ze  sobą  w  odpowiednia  sposób
kartki. Oprawa składa się z okładziny przedniej tylniej i grzbietu.

Procesy obróbki introligatorskiej można podzielić na: operacje jednostkowe, procesy

oprawiania i specjalistyczne operacje introligatorskie.

Introligatorskie operacje jednostkowe dotyczą wyrobów w postaci arkusza lub arkusza

złożonego, wykonanego z jednego materiału. Do operacji jednostkowych zaliczamy:
–

liczenie,

–

wyrównywanie,

–

krojenie,

–

okrawanie – krojenie mające na celu doprowadzenie materiału do odpowiedniego
formatu oraz doprowadzenie arkuszy przed drukiem do jednakowo równych krawędzi,

–

wykrawanie – jest rodzajem krojenia przy zastosowaniu noży określonych kształtów,
tzw. wykrojników,

–

nadkrawanie – jest rodzajem krojenia materiału na niecałej jego grubości,

–

złamywanie i przegniatanie,

–

lakierowanie,

–

laminowanie.
Wykonywanie opraw – zarówno miękkich, jak i twardych – charakteryzuje się użyciem

co najmniej dwóch różnych materiałów oraz połączeniem poszczególnych elementów oprawy
w określony sposób.

Specjalne operacje jednostkowe to wszystkie inne, których nie można zaliczyć do

wyżej wymienionych grup: należy tu wymienić oprawy kalendarzy, notatników i innych
niestandardowych produktów.

Introligatorskie operacje jednostkowe

Wyrównywanie arkuszy. Wyrównywanie ma na celu przesunięcie wzajemne względem

siebie arkuszy w stosie tak, by wszystkie wzdłuż dwóch przylegających do siebie boków

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

stanowiły  jedną  płaszczyznę.  Wyrównywanie  stosuje  się  przed  krojeniem  na  krajarce
jednonożowej  lub złamywaniem.  Wyrównywanie  arkuszy wykonuje  się w  wyrównywarkach
składających  się  z  pochylonego  drgającego  stołu  i systemu  nadmuchowego.  Na powierzchni
stołu  układa  się  stos  druków.  Układ  napowietrzający  wprowadza  powietrze  pomiędzy
arkusze, drgania stołu powodują przesuwanie się arkuszy do ustawionych na bokach oporów.

Krojenie. Krojenie to mechaniczny podział większego arkusza na mniejsze przy użyciu

krajarki  (gilotyny)  –  maszyny  jedno-  lub  wielonożowej.  Stos  druków  nakłada  się  na  stół
krajarki  i  dosuwa  do  oporów  bocznych,  następnie  ustawia  się  linię  krojenia  do  właściwego
wymiaru.  Stos  unieruchamia  się  dzięki  belce  dociskowej.  Elementem  tnącym  jest  belka
z nożem.  Krajarki  są  wyposażone  w  urządzenia do  programowania  przesuwu  stosu druków,
ruchów belki dociskowej i noża.

Tłoczenie. Jest to proces tworzenia w materiale trójwymiarowego wzoru przez ściśnięcie

matrycą, zazwyczaj w celu uwypuklenia nadrukowanego wcześniej wzoru (napis, logo,
element zdobniczy).

Wykrawanie (potocznie: sztancowanie) – czynność polegająca na wykrawaniu z arkusza

(lub stosu arkuszy) pożądanego kształtu wyrobu o skomplikowanych kształtach, których nie
można uzyskać za pomocą zwykłego krojenia na gilotynie introligatorskiej.

Lakierowanie. Lakierowanie druków polega na wytworzeniu bezbarwnej warstwy,

zazwyczaj o wysokim połysku. Celem lakierowania jest nadanie odbitkom połysku i ochrona
wydrukowanego obrazu.

Laminowanie (foliowanie)

polega na pokryciu powierzchni
druku

folią

tworzyw

sztucznych. Dzięki foliowaniu
zadrukowana

powierzchnia

uzyskuje

dodatkowe

walory

estetyczne, zostaje zabezpieczona
przed działaniem mechanicznym,
chemicznym, wilgocią.

Foliować

można

powierzchnie jednostronnie lub
dwustronnie. Folia może być
matowa lub błyszcząca.

Złamywanie (falcowanie) –

jedno-  lub  wielokrotne  składanie
arkusza  papieru,  czystego  lub
zadrukowanego,  w  dowolnych
proporcjach, na różne sposoby (w
różnych

kierunkach),

w celu osiągnięcia docelowego
formatu i liczby stron składki.

Arkusze

mogą

być

złamywane:  prostopadle  (kolejne
złamy  są  wykonywane  prostopadle
do  linii  poprzedniego),  równolegle
(kolejne  złamy  są  wykonywane
równolegle do linii poprzedniego)
i w sposób mieszany.

Rys. 22 Sposoby falcowania arkuszy po druku

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do złamywania służą złamywarki. Złamywarki można podzielić na trzy rodzaje:

–

złamywarki nożowe – złam powstaje na skutek uderzenia noża, który wykonuje ruch
posuwisto-zwrotny i wsuwa arkusz pomiędzy obracające się wałki złamujące,

–

złamywarki kasetowe – złam powstaje pod wpływem uderzenia arkusza o opór kasety,
a wytworzone zagięcie chwytane jest przez wałki złamujące,

–

złamywarki lejowe – stosowane w maszynach rolowych.

Złamywarki

mogą

również

pracować

formie

kombinowanej

kasetowo

-nożowej.

Rys. 23. Złamywarka kasetowo-nożowa [17]

Oprawa

introligatorska.

Oprawa

introligatorska

sposób

wykończenia

wielostronicowej publikacji poligraficznej (np. czasopisma, książki, kalendarza, albumu) oraz
każdego innego wielostronicowego wytworu papierniczego, polegający na trwałym
połączeniu kart wnętrza wyrobu z okładką.

Oprawa określa ostateczny kształt i wygląd wyrobu poprzez zdefiniowanie:

–

sposobu łączenia ze sobą kartek we wnętrzu wyrobu, czyli sposobu wykonania wkładu;

–

rodzaju okładki i jej wewnętrznej budowy;

–

sposobu łączenia wkładu z okładką.
Podział opraw. Oprawy dzieli się na:

–

oprawy miękkie,

–

oprawy półtwarde,

–

oprawy twarde,

–

oprawy specjalne.
Oprawy miękkie to oprawy, w których trwałe połączenie wkładu z okładką następuje

poprzez ich grzbiety (bez połączenia przez wyklejkę).

Oprawy półtwarde zaliczane są do opraw nieprzemysłowych.
Oprawy twarde – charakteryzują się połączeniem wkładu z okładką poprzez wyklejkę,

grzbiet wkładu i okładki nie są połączone ze sobą.

Rys. 24. Oprawa twarda

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oprawy specjalne – każda inna oprawa niż zeszytowa lub klejona; np. oprawa

grzebieniowa, listwowa, pierścieniowa, spiralowa.

Słownik terminów związanych z oprawą

Arkusz– zadrukowany lub czysty arkusz papieru, który złamany stanowi element

książki.

Składka – zadrukowany arkusz złamany do żądanego formatu. Arkusz papieru

przechodzący  przez  maszynę  drukarską  jest  najczęściej  wielokrotnie  większy  niż  wielkość
pojedynczej  kartki  końcowego  wyrobu.  Papier  jest  zadrukowywany  z  obu  powierzchni,  po
czym  jest  kilkakrotnie  składany,  aby  osiągnąć  rozmiary  gotowej  publikacji.  Zadrukowany
arkusz po złożeniu otrzymuje postać składki składającej się najczęściej z 4, 8, 16 lub 32 stron.
Tradycyjna nazwa składki w języku drukarzy to lega.

Wkład – może być stosem luźnych kartek, którego grzbiet jest pokryty klejem, lub

zestawem odpowiednio zszytych kart z jednej składki lub wielu składek wchodzących jedna
w drugą; wreszcie wkład może być zestawem składek ułożonych obok siebie i połączonych
jednocześnie klejem i nićmi.

Wkład jednoskładkowy – jedna składka lub więcej składek wchodzących w siebie

(składka w składkę), które tworzą od tego momentu jedną wspólną składkę.

Wkład wieloskładkowy – dwie lub więcej składek leżących obok siebie (składka na

składkę).

Grzbiet może być krawędzią (w oprawie zeszytowej) lub płaszczyzną (w oprawie

klejonej) i może stanowić jeden arkusz razem z obiema okładzinami okładki, jak również
może stanowić oddzielną płaszczyznę połączoną z okładzinami okładki za pomocą tkaniny,
skóry lub pasków papieru.

Wyklejka jest to arkusz papieru o gramaturze zwykle trochę większej od arkuszy

wkładu, który jest przyklejony zarówno do wewnętrznej strony okładziny okładki, jak i do
pierwszej (lub ostatniej) kartki wkładu. Głównym zadaniem wyklejki jest właśnie połączenie
okładki z wkładem.

Oklejka jest elastycznym wytworem papierniczym, włókienniczym lub skórzanym

przyklejanym od zewnątrz na okładziny i grzbiet okładki. Cele oklejki są dwa: 1. Oklejka
służy do połączenia sztywnych okładzin i grzbietu, a w szczególnych sytuacjach może nawet
sama stanowić grzbiet. 2. Służy jako materiał pokryciowy, który łatwiej się zadrukowuje (lub
w inny sposób zdobi) niż sztywne elementy okładki. W tym zastosowaniu oklejki najpierw się
zadrukowuje, a potem przykleja do elementów okładki, natomiast inne formy zdobienia, jak
tłoczenie, złocenie itp. wykonuje się na oklejce już przyklejonej do okładzin.

Obwoluta – papierowa okładka zakładana na właściwą okładkę książki, posiadająca

zagięte brzegi (skrzydełka) zachodzące na wewnętrzne strony okładzin okładki.

Przygotowanie wkładów do opraw jest procesem wielostopniowym zależnym od

rodzaju oprawy.

Kompletowanie składek lub kartek. Kompletowanie to uporządkowanie elementów

wkładu książki w komplet, tak aby zachowana została ciągłość stronnic. W procesie
poligraficznym kompletowanie składek może być prowadzone przez:
–

nakładkowanie składek, składki są kompletowane poprzez nałożenie jednej na drugą,
tworząc w ten sposób wkład publikacji zwany potocznie zeszytem. Składka wierzchnia
zawiera w pierwszej połowie strony początkowe, a w drugiej strony końcowe publikacji;

–

zbieranie składek poprzez kompletowanie polega na dokładaniu kolejnych składek do już
zebranych. Dokładana składka zachowuje ciągłość paginacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 25. Sposoby kompletowania składu: a) nakładkowe, b) zbieranie [7]

Łączenie składek we wkład. Stosuje się dwie metody

łączenia kompletu składek we wkład: szycie za pomocą drutu
i szycie za pomocą nici.

Szycie za pomocą drutu. Rozróżniamy szycie przez

grzbiet  (zeszytowe)  –  zszywka  przebija  złam  grzbietowy
wkładu  jednoskładkowego  oraz  szycie  boczne.  Obecnie
zszywarki  łączone  są  z  maszynami  do  nakładkowania
w agregaty zbierajaco-zszywające.

Rys. 26. Zszywarka drutem

Szycie za pomocą nici polega na łączeniu

składek

całego

wkładu

poprzez

wzajemne

przyszywanie. Zaletą wkładów szytych nićmi jest
duża wytrzymałość i trwałość.

W procesie szycia można zastosować różne

rodzaje ściegów: łańcuszkowy, prosty, przesuwany,
przeplatany, skrzyżowany.

Rys. 27. Niciarka

Wykonując oprawy złożone wkład poddawany jest jeszcze: zaklejaniu, kalibrowaniu,

okrawaniu, kształtowaniu, barwieniu oraz kapitałkowaniu i naklejaniu paska grzbietowego.

Zaklejanie grzbietu wkładu stosuje się w celu jego wzmocnienia. Proces polega na

nadaniu warstwy kleju na wyrównany grzbiet wkładu.

Kalibrowanie wkładu wykonuje się w celu doprowadzenia wszystkich wkładów do

jednakowej grubości. Czynność tę wykonuje się w specjalnych prasach.

Okrawanie wkładu ma na celu wyrównania krawędzi przedniej oraz bocznej i górnej,

odbywa się na krajarkach trójnożowych.

Kształtowanie grzbietu wkładu oraz barwienie boków oprawy wykonuje się w celu

zwiększenia estetyki oprawy.

Kapitałkowanie i przyklejanie paska grzbietowego ma na celu wzmocnienie grzbietu

i ozdobienie krawędzi grzbietowych kapitałką.

Przygotowanie okładek do opraw miękkich. Okładki do opraw miękkich dzieli się na:

–

zeszytowe (okładka ma jedno załamanie lub przegniecenie),

–

przylegające (charakteryzuje się dwoma złamami, oddalonymi na szerokość grzbietu),

–

zakrywające (charakteryzuje się czterema złamami, dwa środkowe wyznaczają grzbiet,
zewnętrzne oddalone są 4–6 mm od złamań grzbietowych).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Łączenie wkładów z okładką przy wykonywaniu opraw miękkich. Oprawa miękka

charakteryzuje się połączeniem szytego lub klejonego bloku książkowego z okładką
papierową, kartonową lub płócienną. W ramach tej grupy można wyróżnić:
–

oprawę  miękka  zeszytową  –  rodzaj
oprawy w której okładka jest połączona
z arkuszami wkładu wspólnym szyciem
(zszywkami  z  drutu  lub  nićmi)  przez
grzbiet.  Oprawa. zeszytowa  jest  jedyną
oprawą,  w  której  występuje  grzbiet
w  postaci  krawędzi  (złamu);  cechą
charakterystyczną

tej

oprawy

jest

również okładka jednolita oraz wkład
jednoskładkowy.

Liczba

zszywek

zależna jest od wysokości grzbietu
wkładu;

Rys. 28. Linia zbierająco-szyjąca

–

oprawę miękką klejoną/bezszwową – oprawa, w której kartki wkładu są z sobą połączone
metodą klejenia. Po sklejeniu oprawa jest z trzech stron okrawana;

–

oprawę miękką szytą – przed klejeniem składki są szyte nićmi;

Oprawy miękkie klejone i szyte możemy

jeszcze podzielić na:
–

przylegające  –  oprawa  prosta  klejona
z okładką  przyklejoną  tylko  do  grzbietu;
w tej  oprawie  okładka  ma  dokładnie  dwa
złamy,

–

zakrywające – oprawa klejona z okładką
jednolitą przyklejoną do grzbietu oraz
częściowo

zewnętrznych

stronic

wkładu; w tej oprawie okładka ma cztery
złamy.

Rys. 29. Oklejarka z transporterem

Przygotowanie okładek do opraw twardych

Okładki do opraw twardych, ze względu na ich konstrukcję, dzielimy na:

–

okładki z kombinowanym pokryciem, w której tylko niektóre fragmenty oklejki są
wykonane z wytworu włókienniczego, a reszta z wytworu papierniczego;

–

okładki jednorodne – oprawa, w której zarówno grzbiet okładki, jak i narożniki
okładzin

pokryte

są

wytworem

papierniczym lub włókienniczym;

–

okładki specjalne.
Proces

technologiczny

wykonywania

okładek obejmuje:
–

przygotowanie materiałów,

–

montowanie okładek,

–

zdobienie okładek.

Rys. 30. Maszyna do montowanie okładek do oprawy twardej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Maszyny do montowania okładek wykonują kolejno następujące czynności:

–

nałożenie kleju na oklejkę,

–

naklejenie okładzinówek na oklejkę,

–

naklejenie grzbietówki na oklejkę,

–

zagięcie zawinięć górnych i dolnych,

–

zagięcie zawinięć przednich,

–

sprasowanie gotowej okładki.
Zdobienie okładek. Zdobnictwo okładek jest bardzo ważne, gdyż wpływa na ostateczny

wygląd opraw. Rozróżnia się następujące rodzaje zdobienia:
–

tłoczenie bezbarwne,

–

tłoczenie barwne folią,

–

tłoczenie barwne farbą,

–

tłoczenie wypukłe.
Łączenie wkładu z okładką przy

wykonywaniu  opraw  twardych.  Łączenie
wkładu  z  okładką  i  prasowanie  oprawionego
egzemplarza  można  wykonywać  ręcznie  lub
maszynowo.  Łączenie  polega  na  naniesieniu
warstwy  kleju  ma  przednią  i  tylną  wyklejkę,
a  następnie  dociśnięciu  przygotowanej  okładki
do  wyklejek.  Ostateczne  połączenie  okładki
i  wyklejek  następuje  w  czasie  prasowania.
Gotowe  egzemplarze  poddaje  się  operacji
rowkowania  w  celu  ułatwienia  otwierania
oprawy.

Rys. 31. Linia do oprawy twardej

Systemy zarządzania jakością w procesie wytwarzania wyrobów poligraficznych

Standardy z grupy ISO-9000 stanowią rodzinę norm międzynarodowych opracowanych

do zapewnienia wytycznych na bazie których można efektywnie wdrożyć system zarządzania
jakością, bez względu na rodzaj ich działalności. Ich celem jest zapewnienie, iż wymagania
klienta są spełnione.

Posiadanie certyfikatu ISO z serii 9000 znacząco wyróżnia daną firmę, świadczy dobitnie

o jakości świadczonych przez nią usług, przez co staje się ona bardziej konkurencyjna
w stosunku do innych.

Zdobycie certyfikatu przez przedsiębiorstwo daje jego klientom gwarancję

wiarygodności świadczonych usług i może być przyczyną zwiększenia liczby przyjmowanych
przez  nie  zleceń,  ponieważ  klienci  zgłaszający  się  z  dużymi  zamówieniami  przywiązują
obecnie dużą wagę do solidności i jakości ich wykonania. Nad posiadaczami certyfikatu ISO
ciąży  presja  utrzymywania  najwyższego  poziomu  świadczonych  usług  i  przestrzegania
obowiązujących  standardów.  Kontrola  jakości  pozwala  uzyskać  przewagę  poszczególnym
zakładom  działającym  w  obszarze  związanym  z  poligrafią,  dając  im  pierwszeństwo
w wykonywaniu zleceń specjalnych, które muszą spełniać surowe normy.

System OHSAS 18001. System OHSAS 18001 jest systemem zarządzania

bezpieczeństwem i higieną pracy. OHSAS 18001 definiuje następujące zadania:

–

określenie stopnia ryzyka zawodowego,

–

wyznaczenie potencjalnych zagrożeń w miejscu wykonywania pracy,

–

koordynowanie całokształtu prac związanych z istnieniem zagrożenia życia podczas
pracy lub utraty zdrowia,

–

monitoring miejsc pracy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

kontrolowanie prawa dotyczącego bezpieczeństwa pracy.
System zarządzania środowiskowego. Celem norm ISO serii 14000 jest zdefiniowanie

podstawowych  wymagań  w  odniesieniu  do systemu  zarządzania  środowiskowego.  Normy  te
stanowią  instrument  wspomagający  świadome  oddziaływanie  ekologiczne  przedsiębiorstwa
z  korzyścią  dla  środowiska.  Wdrażanie  systemu  zarządzania  środowiskowego  z  zgodności
z wymaganiami tych norm pozwala:

–

metodycznie oceniać wpływy działalności przedsiębiorstwa na środowisko naturalne;

–

podejmować skuteczne działania w celu minimalizowania negatywnych oddziaływań na
środowisko;

–

kontrolować efekty działalności w stosunku do otoczenia.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie operacje zaliczamy do introligatorskich operacji jednostkowych?
2. Na czym polegają operacje: wyrównywania arkuszy, krojenia, tłoczenia, lakierowania,

laminowania, złamywania?

3.  Na czym polega kompletowanie składek lub kartek?
4.  Jakie stosuje się metody łączenia kompletu składek we wkład?
5.  Czym charakteryzuje się oprawa miękka broszurowa?
6.  Jakie grupy opraw zalicza się do opraw klejonych?
7.  Czy różnią się oprawa przylegająca i zakrywająca?
8.  Czym charakteryzuje się oprawa twarda?
9.  Jakie grupy opraw zaliczamy do oprawy twardej?
10.  Jakie  czynności  należy  wykonać  w  trakcie  procesu  wykonywania  okładki  do  oprawy

twardej?

11. Jakie stosuje się sposoby zdobienia okładek?
12. Jakie istnieją systemy zapewnienia jakości w procesie wytwarzania wyrobów

poligraficznych?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj poniższe operacje. Opis umieść w wolnych rubrykach, sąsiadujących

z opisywanym pojęciem.

operacja

opis

wyrównywanie arkuszy

krojenie

tłoczenie

lakierowanie

laminowanie

złamywanie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie wiadomości z rozdziału 4.3.1,
2)  uważnie przeczytać zamieszczone w tabeli nazwy operacji,
3)  scharakteryzować podane operacje.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Przyporządkuj podane poniżej pojęcia do ich opisu. W rozwiązaniu podaj grupy litery

i cyfry.

pojęcie

opis

1. arkusz

A. arkusz papieru, który jest przyklejony

zarówno do wewnętrznej strony okładziny
okładki, jak i do pierwszej (lub ostatniej)
kartki wkładu.

2. składka

B. wytwór papierniczy, włókienniczy lub

skórzany przyklejany od zewnątrz na
okładziny i grzbiet okładki.

3. wkład

C. zadrukowany lub czysty arkusz papieru

przed operacją złamywania.

4. wyklejka

D. zadrukowany

arkusz

złamany

żądanego formatu.

5. oklejka

E. element oprawy zakładany na właściwą

okładkę książki, posiadający zagięte
brzegi

(skrzydełka)

zachodzące

wewnętrzne strony okładzin okładki.

6. obwoluta

F. stos luźnych kartek lub zestaw składek

ułożonych obok siebie i połączonych
jednocześnie klejem lub nićmi.

Rozwiązanie

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie słownik terminów związanych z oprawą,
2)  uważnie przeczytać opisy pojęć,
3)  przyporządkować każdy opis do właściwego pojęcia,
4)  zapisać rozwiązanie w tabeli, podając pary litera–cyfra.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Narysuj schematycznie sposoby kompletowania składek: a) przez nakładkowanie,

b) przez zbieranie.

Kompletowanie składek przez nakładkowanie

Kompletowanie składek przez zbieranie

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sposoby kompletowania składek,
2)  narysować schematy sposobów kompletowania,
3)  uzupełnić tabelę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Uzupełnij poniższe zdania.
Oprawa miękka zeszytowa to rodzaj oprawy, w której okładka jest połączona z arkuszami

wkładu wspólnym szyciem przez ………………………………

Oprawa miękka klejona/bezszwowa to oprawa, w której kartki wkładu są z sobą

połączone …………………………………………………….

Oprawa przylegająca to oprawa klejona z okładką przyklejoną tylko do

……………………..; w tej oprawie okładka ma dokładnie ………………… złamy.

Oprawa zakrywająca to oprawa klejona z okładką przyklejoną do grzbietu oraz

częściowo do ……………………………; w tej oprawie okładka ma …………………….
złamy.

Oprawa twarda charakteryzuje się połączeniem wkładu z okładką poprzez

………………., grzbiet wkładu i okładki ………………. połączone ze sobą.

Okładki

opraw

twardych

dzielimy

na:

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  uważnie przeczytać powyższe zdania,
2)  zastanowić się, jakich określeń brakuje w powyższym tekście,
3)  uzupełnić zdania w wykropkowanych miejscach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować operacje jednostkowe w introligatorstwie?



2) scharakteryzować sposoby kompletowania składek?



3) rozróżnić i scharakteryzować oprawy klejone?



4) rozróżnić oprawę zeszytową?



5) rozróżnić i scharakteryzować oprawy twarde?



6) wymienić, jakie czynności należy wykonać, przygotowując wkład do

oprawy twardej?



7) wymienić czynności jakie należy wykonać, przygotowując okładkę do

oprawy twardej?



8) wymienić sposoby zdobienia okładek?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań.
5.  Zadania są wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa.
6.  Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi:

zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź
zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową),

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Na rozwiązanie testu masz 45 minut

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Prepress-press-postpress są to

a)  sposoby dobierania materiałów poligraficznych.
b)  techniki drukowania.
c)  ilość pieniędzy, jaką trzeba zapłacić za drukowanie książki.
d)  fazy produkcyjne wyrobów poligraficznych.

2. Proces przygotowania do drukowania (prepress) można podzielić na kilka etapów

a) opracowanie tekstu, obróbkę obrazu, łamanie stronic, a w dalszej części montaż

obrazu, czyli impozycję, wykonanie odbitki próbnej (proofu) oraz wykonanie formy
drukowej.

b)  drukowanie i kontrolę drukowania.
c)  wykonanie opisu technicznego przyszłej publikacji i oprawę introligatorską.
d)  zależnych od zmechanizowania i zautomatyzowania procesów składu.

3. Makieta (szkic projektowy) jest

a)  opisem montażu.
b)  próbą rastrowania obrazu.
c)  projektem graficznym pracy przygotowywanej do drukowania.
d)  próbą separacji kolorów CMYK.

4. Adiustacja nie polega na wprowadzeniu oznaczeń i określeń dotyczących

a)  stopnia i kroju czcionki.
b)  szerokości i długości kolumny.
c)  wytwarzania dóbr poligraficznych.
d)  sposobu składania tytułów.

5. Wprowadzanie tekstu na dysk twardy komputera dokonywane jest przez

a)  rastrowanie obrazów.
b)  skład tekstu w edytorze tekstów.
c)  skanowanie ilustracji.
d)  określenie stopnia pisma.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Wielkość punktu rastrowego określa

a)  adiustacja tekstu.
b)  sposób skanowania obrazu.
c)  decyzja ekonomiczna.
d)  wartość tonalna.

7. Obraz rozbity na punkty to

a)  obraz zrastrowany.
b)  obraz monochromatyczny.
c)  obraz typograficzny.
d)  obraz poligraficzny.

8. W trakcie montażu wykonywane są

a)  formy kopiowe.
b)  formy drukowe.
c)  szkice techniczne.
d)  skład i skanowanie.

9. Analogową techniką drukowania nie jest

a)  drukowanie wypukłe.
b)  drukowanie wklęsłe.
c)  drukowanie laserowe.
d)  drukowanie sitodrukowe.

10. Ze względu na postać podłoża drukowanie dzielimy na

a)  analogowe.
b)  arkuszowe.
c)  wklęsłe.
d)  laserowe.

11. Ze względu na zadruk podłoża rozróżniamy

a)  drukowanie dwustronne.
b)  drukowanie wklęsłe.
c)  drukowanie analogowe.
d)  drukowanie laserowe.

12. Forma drukowa do drukowania płaskiego charakteryzuje się tym, iż

a) elementy drukujące – przyjmujące farbę drukarską – znajdują się pozornie w jednej

płaszczyźnie z elementami niedrukującymi.

b)  elementy drukujące są wypukłe.
c)  elementy drukujące są wklęsłe.
d)  elementy niedrukujące znajdują się poniżej elementów drukujących.

13. Do wykonywania offsetowych form drukowych stosuje się płyty presensybilizowane

zbudowane z
a)  podłoża oraz światłoczułej warstwy kopiowej.
b)  sita rozpiętego na ramie.
c)  cylindra z grawerowaną powierzchnią.
d)  utwardzonej warstwy polimerowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. Offset to technika drukowania

a)  wypukłego, rotacyjnego.
b)  wypukłego, pośredniego, arkuszowego.
c)  płaskiego, bezpośredniego, rotacyjnego.
d)  płaskiego pośredniego, rotacyjnego.

15. Zespół drukujący maszyny offsetowej składa się z

a)  trzech cylindrów.
b)  dwóch cylindrów.
c)  czterech cylindrów.
d)  pięciu cylindrów.

16. W jakiej technice drukowania wykorzystuje się hydrofilowe własności podłoża

i oleofilowe własności warstwy kopiowej
a)  drukowania offsetowego.
b)  drukowania wklęsłego.
c)  drukowania wypukłego.
d)  sitodruku.

17. W technice drukowania offsetowego na cylinder pośredni

a)  zakładana jest elastyczna forma drukowa.
b)  zakładany jest gumowy obciąg.
c)  zakładana jest rastrowana forma kopiowa.
d)  nic się nie zakłada.

18. Zaletą drukowania offsetowego nie jest

a)  duży wybór podłoży.
b)  niskie koszty.
c)  duża szybkość drukowania.
d)  płaskość podłoża.

19. Typografia jest techniką drukowania

a)  wypukłego.
b)  wklęsłego.
c)  płaskiego.
d)  cyfrowego.

20. Fleksografia jest odmianą drukowania

a)  wypukłego.
b)  wklęsłego.
c)  płaskiego.
d)  sitodrukowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA

ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Charakteryzowanie procesów poligraficznych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

1. Cichocki L., Pawlicki T., Ruczka I.: Poligraficzny słownik terminologiczny. Polska Izba

druku, Warszawa 1999

2.  Haftman H.: Podstawy techniki pomiarowej dla poligrafów. WNT, Warszawa 1983
3.  Jakucewicz S., Magdzik S.:Podstawy poligrafii. WSiP, Warszawa 2004
4.  Kamiński  B.,  Cyfrowy  prepress,  drukowanie  i  procesy  wykończeniowe,  Translator,

Warszawa 1999

5.  Magdzik S., Jakucewicz S.: Podstawy poligrafii. WSiP, Warszawa 1999
6.  Praca zbiorowa: Poligrafia ogólna. WSiP, Warszawa 1993
7.  Praca  zbiorowa.  Poligrafia  procesy  i  technika.  Tłumaczenie  z  języka  słowackiego.

COBRPP, Warszawa 2002

8. Technologia offsetowa. Zagadnienia standaryzacji. COBRPP, Warszawa 2002
9. Trzaska F.: Podstawy techniki wydawniczej. Instytut Wydawniczy Związków

Zawodowych 1987

10.  www.poligrafika.pl
11.  www.swiatdruku.com.pl
12.  www.poligraf.com.pl
13.  www.printpublishing.pl
14.  www.swiatpoligrafii.pl
15.  www.dtp.pl
16.  www.scorpio.pl
17.  www.kordus.com.pl
18.  www.kalendarze.dt.pl
19.  www.przedsiebiorczosc.pl
20.  www.portaldtp.
21.  www.typografia.info
22.  www.drukskerwis.pl
23.  www.wydawca.com.pl
24.  www.grafikus.com.pl
25.  www.dd.com.pl
26.  www.signs.pl

Czasopisma:

−

„Poligrafika”,

−

„Poligrafia Polska”,

−

„Świat Druku”,

−

„Print Publishing”,

−

„Świat Poligrafii”.