opis ikonyz obrazkami

Opis obrazu – ikony Miłości BoŜej

Dzieło jakie namalowałem otrzymało imię „BoŜa Miłość”. Zostało wykonane tak jak

maluje  się  ikony,  ale  nie  powinno  nosić  nazwy  „ikona”.  Dlaczego?  PoniewaŜ  scena
przedstawiona na obrazie nie jest dogmatem wiary, ale subiektywną interpretacją mojej relacji
z  Jezusem  Chrystusem  związaną  z  moją  biografią.  Obraz  ten  prezentuje  fragment  mojej
duchowości.  Ikonopisi  nie  tworzą  takich  „prywatnych  wizji”.  Ich  zadaniem  jest  wierne
kopiowanie ikon, lub teŜ tworzenie ich trzymając się ściśle ustalonych zasad kanonu pisania
ikony. Dlatego teŜ nie będę w opisie uŜywał nazwy „ikona”, ale „obraz”.

PODOBRAZIE

Obraz został wykonany zgodnie z „Rytuałem ikonopisarskim”

. Deska o wymiarach

130/74  cm  powstała  z  sześciu  pojedynczych  desek,  połączonych  za  pomocą  pięćdziesięciu
drewnianych  kołków.  Ilość  kołków  ma  wymiar  symboliczny.  Tyle  dni  modliłem  się  zanim
podjąłem  się  pracy  nad  obrazem.  Deska  pokryta  została  kilkoma  warstwami  płótna
przyklejonego  na  gorąco  klejem  ze  skóry  królika.  Z  płótna  został  teŜ  uformowany  delikatny
kowczeg.  „Często  -  zwłaszcza  w  tradycji  słowiańskiej  -  w  ikonach  rzeźbiony  jest  kowczeg,
jako  miejsce  najświętsze  ikony,  arka  i  tabernakulum,  na  którym  widnieć  będzie  święte
oblicze.  Nie  jest  to  warunek  konieczny  ikony,  jednak  zawiera  w  sobie  bogatą  treść
teologiczną”

. Płótno zostało pokryte dwunastoma warstwami lewkasu

ku czci Dwunastu

Apostołów.

ZŁOCENIE

Obraz został pozłocony szlagmetalem, który celowo jest uformowany na zniszczony i

stary. „Na wyszlifowaną zaprawę nakleja się róŜnymi technikami złoto, które uwaŜa się nie za
kolor, ale za światło, poniewaŜ postać święta cała jest zanurzona w BoŜej Światłości”

Spękania i zabrudzenia złota mają na celu ukazywać atakującą człowieka ciemność, która
przysłania BoŜe Światło. „Wybór moŜliwości wewnętrznego rozświetlenia wymaga
uświadomienia sobie, Ŝe jest się niewolnym przez «ciemność»”

. Człowiek musi więc ciągle

oczyszczać  siebie,  swoją  wolę,  obraz  Boga  w  sobie,  aby  wreszcie  to  sam  Bóg  mógł  wlać  w
niego swoje Światło malując w duszy człowieka na swój obraz. Idealnie ilustruje to Makary z
Egiptu  w  metaforze  „malarza  portretu”:  „Podobnie  Chrystus  –  znakomity  artysta  –  tym,
którzy wierzą w Niego i patrzą na Niego nieustannie, portretuje z razu według obrazu siebie
niebieskiego  człowieka.  Na  podstawie  własnego  Ducha,  z  substancji  światła  samego,
niewysłowionego  światła,  maluje  obraz  niebieski  i  umieszcza  na  nim  dobrą  i  wdzięczną
Oblubienicę.  Jeśli  człowiek  nie  patrzy  nieustannie  na  Chrystusa,  odwracając  wzrok  od
wszystkiego innego, Pan nie namaluje obrazu siebie własnym światłem. Musimy więc patrzeć
na  Niego,  wierząc  w  Niego  i  kochając  Go,  odrzucając  wszystko  inne  i  zwracając  się  do
Niego, aby mógł namalować swój własny niebieski obraz i posłać go do duszy”

Imitacja spękanego i zabrudzonego złota ma więc symbolizować powolny proces

oczyszczania człowieka jak i samą potrzebę zaistnienia tego procesu. Bez oczyszczenia
„zabrudzeń” przeszkadzających światłu, Bóg nie będzie mógł w pełni wlewać w nas swojego

Szkoła Ikonopisarska „Pantokrator”, Rytuał Ikonopisarski. Obrzędy poświecenia ikon, modlitwy na

poszczególnych etapach pisania ikony, ryty błogosławieństw ikonopisarzy, Zabrze 2007.

TamŜe, s. 13.

Lewkas – zaprawa klejowo – kredowa.

LEJNOWSKI

-R

ÓśYCKI

, Światło Chrystusa w ikonie. Kolory jako nośnik treści teologicznych na podstawie

„Hierarchii Niebiańskiej” Pseudo-Dionizego Areopagity, w: R.

ORADA

(red.), Chrystus światłem ekumenii. W

drodze na Trzecie Europejskie Zgromadzenie Ekumeniczne w Sibiu, Opole 2006, s. 104.

LWICH

, Ikona. Duchowość i filozofia, Kraków 2006, s.20.

Cyt. za: A.

OUTH

, Początki mistyki chrześcijańskiej, przekł. H.

EDNAREK

, Kraków 1997, s 151.

Opis obrazu – ikony Miłości BoŜej

wiatła a tym samym człowiek nie będzie mógł w pełni rozpoznać BoŜej Światłości. Imitacja

ma więc przypominać o potrzebie ciągłego oczyszczania dla zbliŜania się do Boga.

POSTACIE

Postacie na obrazie zostały namalowana temperą

i suchymi pigmentami. Metoda

malowania jest taka sama jak w ikonach. „Technika malowania jest odwrotna niŜ zazwyczaj
w malarstwie olejnym: wydobywa się światło z ciemnych barw przechodząc do coraz
jaśniejszych. Ikona zasadniczo nie ma światłocienia, blask postaci „bije od wewnątrz”, jest
obrazem świętości”

ŚWIĘCI

Chcąc zinterpretować obraz zacznę od postaci zamieszonych w górnej jego części.

Wybór tych świętych nie jest przypadkowy. To ukryta data a ściślej czas, w którym powstał
obraz , miejsce zrodzenia się pomysłu i realizacji go.

ŚW. JACEK

Pomysł i cały początek pracy nad obrazem odbywał się na

terenie parafii św. Jacka w Kamieniu Śl. gdzie teŜ święty się naradził.
Sam  św.  Jacek  jest  teŜ  dla  mnie  bliską  postacią.  To  na  terenie  tej
parafii  podjąłem  decyzję  o  wstąpieniu  do  WyŜszego  Seminarium
Duchownego  a  wcześniej  prosiłem  o  Jego  wstawiennictwo.  W  tej  teŜ
parafii mam zaszczyt przebywać w czasie świąt i wakacji jako kleryk.
Stąd postać św. Jacka, która określa miejsce powstania obrazu.

w. Jacek przedstawiony jest trzymając w ręku puszkę, w

której przechowuje się Przenajświętszy Sakrament a ręką wskazuje na
Matkę  BoŜą.  Ma  to  związek  z  biografią  Świętego.  Według  jednej
legendy,  w  1241  roku,  gdy  napadli  na  Kijów  Tatarzy,  w  mieście
zapanowała  panika.  Jacek  odprawiał  w  tym  czasie  Mszę  św.  Jeden  z
braci  wpadł  w  pewnej  chwili  do  świątyni  i  krzyknął,  aby  uciekali.
Jacek  zabrał  Najświętszy  Sakrament  i  z  innymi  braćmi  gotował  się  do  ucieczki.  Gdy
wychodził  ze  świątyni,  usłyszał  głos  Maryi,  proszący,  aby  nie  zostawiał  Jej  samej.  Jacek
wrócił  do  świątyni  i  wziął  figurę  Najświętszej  Maryi  Panny,  która  nagle  stała  się
niewiarygodnie lekka. Przeniósł w ten sposób figurę do Krakowa, gdzie odzyskała pierwotny
cięŜar.

ŚW. PAWEŁ

Wyznacznikiem czasu w jakim postał obraz, jest

postać świętego Pawła. Praca nad pomysłem jak i wykonanie
odbywało się w czasie trwania Roku Świętego Pawła. Postać
Ś

więtego okryta jest czerwonym płaszczem oznaczającym

męczeństwo.

Nie

posiada

adnych

innych

charakterystycznych cech, gdyŜ jej zadaniem na obrazie jest
określenie czasu a nie przedstawienie postaci Świętego.

Tempera – mieszanina kurzego Ŝółtka, wina i olejku goździkowego stosowana jako spoiwo malarskie.

Dz. cyt. D.

LEJNOWSKI

-R

ÓśYCKI

, s. 104.

Opis obrazu – ikony Miłości BoŜej

ŚW. BENEDYKT

Przed poświęceniem obrazu, nie miał on jeszcze

swojego

miejsca

docelowego

gdzie

zostanie

umieszczony.  Chciałem,  aby  znalazł  się  w  godnym
miejscu.  Został  więc  ofiarowany  do  Klasztoru  OO.
Benedyktynów  w  Biskupowie.  Dlatego  teŜ  do  obrazu
został  domalowany  św.  Benedykt  z  odpowiednimi
cechami.  Św.  Benedykt  zamiast  księgi  trzyma  na  ręce
budynek  klasztoru  w  Biskupowie.  Symbol  ten  ma
oznaczać  nieustanną  opiekę  Świętego  nad  domem  gdzie
we  wspólnocie  Ŝyją  Jego  Synowie.  Obok  Świętego
zostały  umieszczone  dwa  symbole.  Są  one  moimi

subiektywnymi skojarzeniami. Są to: gołąbek z gałązką oliwną i kruki. O znaczeniu tych
symboli opowiedzieć mogą sami Bracia.

POSTAĆ CHRYSTUSA

Twarz Chrystusa jest dość spokojna, jednak w

oczach  zauwaŜalne  jest  zatroskanie  i  smutek.  Ma  to
wyraŜać zatroskanie Chrystusa o człowieka i smutek z
odpychanej  wciąŜ  przez  człowieka  Miłości.  Spokój
twarzy  ma  wyraŜać  prawdę  iŜ  Miłość  Boga  nigdy  nie
ustaje  i  nic  nie  jest  w  stanie  człowieka  od  niej
odłączyć.

Postać Chrystusa jest lekko pochylona i

przechylona.  Oznacza  to  nieustanne  pochylanie  się
Boga  nad  człowiekiem,  jego  nieustanną  wolę
obdarzania  człowieka  miłością  i  wszelkimi  łaskami.
Ma to teŜ wyraŜać prawdę o wzorze pokory jakim jest
Chrystus.  „On  to,  istniejąc  w  postaci  BoŜej,  nie
skorzystał  ze  sposobności,  aby  na  równi  być  z
Bogiem.  Lecz  ogołocił  samego  siebie  przyjąwszy
postać sługi, stając się podobnym do ludzi (Flp 2,6-7)”.

Czerwona szata Chrystusa symbolizuje Jego naturę ludzką a tym samym przestrzeń

jaka była do tej pory człowiekowi dostępna dla jego zmysłów. Chrystusa moŜna przecieŜ było
dotknąć, usłyszeć, zobaczyć…

Ręka Jezusa obejmuje człowieka, jednak nie trzyma go, jest

otwarta.  WyraŜa  to  prawdę  o  wolnej  woli  człowieka,  która  nigdy
nie zostaje przez Boga naruszona. Człowiek moŜe poznawać drogi
BoŜe, tylko w przestrzeni pełnej wolności. Tak więc człowiek sam
wybiera  czy  chce  dąŜyć  ku  zjednoczeniu  z  Bogiem,  czy  teŜ  woli
inną  drogę.  Stąd  teŜ  ręka  Chrystusa  na  obrazie  nie  zniewala
obejmowanego człowieka, ale stwarza mu przestrzeń wolności.

Opis obrazu – ikony Miłości BoŜej

POSTAĆ CZŁOWIEKA

Człowiek na obrazie jest wtulony w Chrystusa,

choć  pomiędzy  postaciami  wydaje  się  pojawiać  jakiś
dystans.  Postacie  nie  zlewają  się,  kaŜda  z  nich  tworzy
jakby  inną  rzeczywistość.  W  przenośni  ma  to  oznaczać
przestrzeń duchową w jakiej człowiek spotyka Chrystusa.
Przestrzeni tej nie da się opisać, ani sfotografować, choć
istnieje.  Ma  to  teŜ  symbolizować  dystans  jaki  jest
pomiędzy  Bogiem  a  człowiekiem.  Ograniczeni  naszymi
ułomnościami,  skutkami  grzechów,  słabościami  ciała
jesteśmy niejako w pewnej odległości od Boga, co jednak
nie  znaczy,  Ŝe  całkowicie  oddaleni.  I  jeszcze  jedno
znaczenie

dystansu

pomiędzy

postaciami.

Kiedy

człowiek zaczyna zbliŜać się do Boga, kiedy dzięki łasce
i  wysiłkowi  pracy  wewnętrznej  zmniejsza  się  dystans
pomiędzy  Chrystusem  a  nami,  wtedy  ogarnia  człowieka
pokusa,  aby  zatrzymać  w  sobie  ten  moment  i  mieć
pewność, Ŝe właśnie to jest właściwe wyobraŜanie Boga.
Fenomenem  staje  się  wtedy  to,  Ŝe  Jezus  się  oddala  na
nowo  tworząc  dystans.  „Jezus  oddala  się  gdy  chcemy  go  zatrzymać.  Musimy  Ŝyć  wierząc,
lecz nie widząc i tylko mając nadzieję, a nie pewność”

TWARZ CZŁOWIEKA

Na obrazie człowiek ma twarz zwróconą na zewnątrz

sceny. Nie patrzy na Chrystusa. Ma to symbolizować swego
rodzaju  paradoks.  Mianowicie,  zbliŜenie  się  człowieka  do
Boga  wcale  nie  oznacza,  Ŝe  człowiek  będzie  to  odczuwał
poprzez  zmysły.  Święty  Jan  od  KrzyŜa  nazywa  taki  stan
„nocą  zmysłów”.  Bóg  jest  wtedy  tak  blisko  człowieka,  Ŝe
ten  nie  odczuwa  go  zmysłowo.  Dlatego  teŜ  głowa,  czyli
główne  siedlisko  zmysłów,  nie  jest  zwrócona  ku
Chrystusowi.  TakŜe  i  ręce  nie  dotykają  postaci  Chrystusa.
Jednak człowiek moŜe odczytywać zewnętrzne znaki BoŜej
obecności  dzięki  zmysłom,  dlatego  teŜ  twarz  postaci  jest
przedstawiona  jakby  patrząca  na  zewnątrz  obrazu,
obserwująca  rzeczywistość  wokół.  Sama  twarz  postaci  jest

jakby nieskładna. Niektóre cienie i oczy jakby nie pasują do reszty. Ma to wyrazić powolny
proces, jakim jest odrzucanie „starego człowieka”

a przyoblekanie się w „nowego”, o nowej

toŜsamości.  Tę  nową  toŜsamość  wyraŜa  biały  kamyk  jaki  trzyma  postać  w  ręce.  Jest  on
właśnie  uhonorowaniem  walki,  w  której  zwycięŜa  „nowy  człowiek”.  O  białym  kamyku  z
wypisanym imieniem pisze św. Jan w Apokalipsie: „Kto ma uszy, niechaj posłyszy, co mówi
Duch  do  Kościołów.  Zwycięzcy  dam  manny  ukrytej  i  dam  mu  biały  kamyk,  a  na  kamyku
wypisane imię nowe, którego nikt nie zna oprócz tego, kto [je] otrzymuje (Ap 2,17)”.

Łazarz – to imię wypisane na kamyku trzymanym przez człowieka na obrazie. Łazarz

jest symbolem człowieka, który doświadcza śmierci, ale zostaje wskrzeszony, aby Ŝyć dalej.

A. Griin, Portrety Jezusa, przekł. Urszula Poprawka, Kraków 2002, s. 210.

Określenie „stary człowiek” odnosi się do człowieka Ŝyjącego w stanie śmierci duchowej, człowieka

zamkniętego na moŜliwość doświadczenia metanoi – czyli przemiany myślenia.

Opis obrazu – ikony Miłości BoŜej

Takiej  śmierci  doznaje  kaŜdy  z  nas  kiedy  wyzwala  się  z  iluzji,  kiedy  zmienia  myślenie,
uwalnia  się  z  nałogu…  Zrywając  więzi  iluzji,  człowiek  doświadcza  straty.  Doprowadza  do
tego,  Ŝe  iluzja  w  nim  umiera  a  sam  budzi  się  do  „nowego  Ŝycia”.  Otrzymuje  wtedy  nowe
imię, bo staje się jakby „nowym człowiekiem”.

Apokalipsa wskazuje, Ŝe nowe imię znane jest tylko

temu  kto  je  otrzymuje.    Na  obrazie  umieściłem  to  imię  na
kamyku  tak,  aby  było  czytelne.  Sama  postać  wydaje  się  teŜ
jakby  pokazywać  ten  kamyk.  Ma  to  wyraŜać  prawdę  o
Miłosierdziu  BoŜym,  które  przecieŜ  nie  moŜe  stać  się  czymś
ukrywanym.  Człowiek  popełnia  grzechy  a  zapłatą  za  nie  jest
ś

mierć, jednak Bóg w swoim Miłosierdziu daje człowiekowi

szansę, aby się od grzechu uwalniać przez pojednanie w
sakramencie spowiedzi. Wiara w Miłosierdzie Boga, pozwala

nam powstawać i podejmować na nowo drogę do zjednoczenia się z Bogiem. KaŜde
doświadczenie Miłosierdzia, to otrzymanie przebaczenia i „nowego imienia”.

PŁASZCZ

Obie postacie są okryte płaszczem. Płaszcz ten nie jest częścią ubioru Chrystusa, ale

jest czymś okrywającym całą scenę. Tekst jednej z pieśni w „Drodze do Nieba” mówi: „tulisz
[Chrystus] w Ojcowski płaszcz, chroniąc mnie w nim”

. Płaszcz ma więc wyraŜać łączność

Trójcy Świętej w dziele miłości Boga do Człowieka.

NAPISY

Imię obrazu to Miłość BoŜa (he agape tou Theou). Boczny

papirus  przedstawia  cytat  z  Księgi  Izajasza:  „CzyŜ  moŜe  niewiasta
zapomnieć  o  swym  niemowlęciu,  ta,  która  kocha  syna  swego  łona?
A nawet, gdyby ona zapomniała, Ja nie zapomnę o tobie (IŜ 49,15)”.
Na  obrazie  została  teŜ  celowo  zamieniona  kolejność  opisów
Chrystusa.  Zastosowałem efekt lustrzanego odbicia odnosząc się do
ś

w. Pawła i jego słów w Pierwszym Liście do Koryntian: „Teraz

widzimy jakby w zwierciadle, niejasno, wtedy zaś ujrzymy twarzą w
twarz (1Kor 13,12a)”.

ZWIĄZEK Z BIOGRAFIĄ

Na początku opisu obrazu wspomniałem, Ŝe ma on związek z moją biografią. Chodzi

tu o wszystkie Ŝywe doświadczenia Boga, jakie miałem w moim Ŝyciu. KaŜde doświadczenie
bliskości Boga, Jego Opatrzności, ale teŜ doświadczenia ciemności i samotności, cierpienia i
radości, spokoju i emocjonalnych burz bardzo oŜywiło moją wiarę. Najbardziej bliskim mi
odczuciem jest właśnie wtulenie się w Chrystusa. W chwilach trudnych, ale teŜ tych
radosnych zawsze wyobraŜam sobie, Ŝe Chrystus otula mnie, przygarnia swoją otwartą ręką…
I choć moje zmysły nie czuja Go wtedy, to jednak wiem, Ŝe tak właśnie jest.

Najlepiej wyraŜą to słowa, którymi teŜ chciałbym zakończyć opis: „W naszej relacji

do  Jezusa  Chrystusa  musimy  pogodzić  napięcie  między  doświadczeniem  i  brakiem
doświadczenia,  między  konkretnym  wyobraŜeniem  a  niemoŜnością  wyobraŜenia,  między
pojawieniem się a znikaniem. Nie moŜemy pochwycić Jezusa. Mimo to wolno nam ufać, Ŝe
ten  Jezus,  który  Ŝył  przed  dwoma  tysiącami  lat,  który  zmartwychwstał  i  który  siedzi  po
prawicy Ojca, towarzyszy nam dzisiaj, jest przy nas i w nas”

Hubert Kampa

Droga do Nieba, Opole 2006, s. 569.

RÜN

, Portrety Jezusa, przekł. U.

OPRAWKA

, Kraków 2002, s. 210.