Ogólne Wprowadzenie do Liturgii Godzin

OGÓLNE WPROWADZENIE DO LITURGII GODZIN

ROZDZIAŁ I
Znaczenie Liturgii Godzin w Ŝyciu Kościoła .............................................................................................. 3

Wstęp ........................................................................................................................................................... 3
I. Modlitwa Chrystusa ............................................................................................................................... 3

Chrystus modli się do Ojca ...................................................................................................................... 3

II. Modlitwa Kościoła ................................................................................................................................ 4

Wezwanie do modlitwy .......................................................................................................................... 4
Kościół podejmuje modlitwę Chrystusa ................................................................................................. 5
Działanie Ducha Świętego ..................................................................................................................... 6
Modlitwa wspólnoty ............................................................................................................................... 6

III. Liturgia Godzin ................................................................................................................................... 6

Uświęcenie czasu  ................................................................................................................................. 6
Liturgia Godzin a Eucharystia  ............................................................................................................ 6
Liturgia Godzin spełnianiem kapłańskiego dzieła Chrystusa  ............................................................. 7
Uświęcenie człowieka  .......................................................................................................................... 7
Chwała oddawana Bogu w jedności z Kościołem niebios ................................................................... 7
Prośby błagalne i orędownictwo  ......................................................................................................... 8
Ź

ródło i uwieńczenie działalności pasterskiej ..................................................................................... 8

Zgodność ducha ze słowem .................................................................................................................. 9

IV. Osoby odprawiające Liturgię Godzin ............................................................................................... 9

a. Wspólne odprawianie Liturgii Godzin .............................................................................................. 9
b. Obowiązek odprawiania Liturgii Godzin ........................................................................................ 10
c. Układ Liturgii Godzin oraz jej sprawowanie ................................................................................... 11

Rozdział II
Uświęcenie dnia – poszczególne Godziny ................................................................................................. 12

I. Wprowadzenie do całości Liturgii Godzin  ............................................................................................ 12
II. Jutrznia i Nieszpory  .............................................................................................................................. 12
III. Godzina Czytań ................................................................................................................................... 14
IV. Wigilie  ................................................................................................................................................. 16
V. Modlitwa przedpołudniowa, południowa i popołudniowa, czyli modlitwa w ciągu dnia  .................... 16
VI. Modlitwa na zakończenie dnia  ............................................................................................................ 17
VII. Łączenie poszczególnych Godzin z Mszą Świętą lub między sobą  .................................................. 18

Rozdział III
Poszczególne elementy Liturgii Godzin .................................................................................................... 19

I. Psalmy oraz ich powiązanie z modlitwą chrześcijańską ........................................................................ 19
II. Antyfony oraz inne teksty pomagające do modlitewnego odmawiania psalmów ................................ 21
III. Sposób odmawiania psalmów  ............................................................................................................. 22
IV. Zasady układu psalmów w Liturgii Godzin  ........................................................................................ 13
V. Pieśni ze Starego i Nowego Testamentu ............................................................................................... 24

VI. Czytania Pisma Świętego .................................................................................................................. 24

a. Zasady ogólne  .................................................................................................................................. 24
b. Układ czytań Pisma Świętego w Godzinie Czytań  ......................................................................... 25
c. Czytania krótkie  ............................................................................................................................... 26

VII. Czytania z pism Ojców Kościoła i autorów kościelnych .................................................................. 27
VIII. Czytania hagiograficzne ................................................................................................................... 27
IX. Responsoria ......................................................................................................................................... 28
X. Hymny i pieśni nie biblijne ................................................................................................................... 28
XI. Prośby, Modlitwa Pańska i modlitwa końcowa .............................................................................. 29

a. Prośby w Jutrzni i Nieszporach ....................................................................................................... 29
b. Modlitwa Pańska ............................................................................................................................. 30
c. Modlitwa końcowa ........................................................................................................................... 30

XII. Milczenie święte  ................................................................................................................................ 31

Rozdział IV
Obchód dni liturgicznych w ciągu roku  ................................................................................................... 31

I. Obchód tajemnic Jezusa Chrystusa  ................................................................................................... 31

a. Niedziela  ............................................................................................................................................ 31
b. Triduum Paschalne  ............................................................................................................................ 31
c. Okres Wielkanocny ............................................................................................................................ 32
d. Narodzenie Pańskie  ........................................................................................................................... 32
e. Inne uroczystości i święta Pańskie ..................................................................................................... 32

II. Obchody ku czci świętych .................................................................................................................. 32

1. Oficjum uroczystości ....................................................................................................................... 33
2. Oficjum świąt ................................................................................................................................... 33
3. Oficjum we wspomnienia ................................................................................................................ 34

a. Wspomnienia przypadające w dni powszednie  ........................................................................... 34
b. Wspomnienia przypadające w okresie uprzywilejowanym  ........................................................ 34
c. Wspomnienia Matki BoŜej w sobotę  ........................................................................................... 34

III. Zasady normujące wybór kalendarza oraz oficjum lub jego części ............................................. 35

a. Wybór kalendarza ............................................................................................................................ 35
b. Wybór innego oficjum ..................................................................................................................... 35
c. Wprowadzanie zmian w oficjum dnia ............................................................................................. 35

Rozdział V
Przepisy dotyczące zachowania się podczas oficjum odprawianego w chórze lub wspólnie  ................. 36

I. Podział czynności ................................................................................................................................... 36
II. Oficjum śpiewane  ................................................................................................................................. 37

_____________________________________________________________________________________

Konstytucja Apostolska wprowadzająca w Ŝycie Liturgię Godzin ........................................................... 41

Słowo biskupów do kapłanów z okazji wprowadzenia Liturgii Godzin w języku polskim  ..................... 45

ROZDZIAŁ I

ZNACZENIE LITURGII GODZIN W śYCIU KOŚCIOŁA

WSTĘP

1. Słusznie zalicza się publiczną i wspólną modlitwę Ludu BoŜego do głównych powinności Kościoła.

JuŜ od samych jego początków ci, którzy zostali ochrzczeni, „trwali w nauce Apostołów i we wspólno-
cie, w łamaniu chleba i w modlitwie” (Dz 2, 42). Dzieje Apostolskie wspominają wielokrotnie jedno-
myślną modlitwę wspólnoty chrześcijańskiej

wiadectwa pierwotnego Kościoła stwierdzają, Ŝe równieŜ i poszczególni wierni oddawali się modli-

twie  w  określonych  godzinach  dnia.  W  róŜnych  okolicach  bardzo  prędko  ustalił  się zwyczaj przezna-
czania  na  modlitwę  pewnych okresów  czasu,  jak  np.  o  zmierzchu,  gdy  zapalano  światła,  lub  z  brza-
skiem dnia, kiedy noc się kończy i zaczyna świtać.
Z  biegiem  czasu  uświęcano  wspólną  modlitwą  takŜe  inne  godziny  dnia  kierując  się  tym,  co  wyczyty-
wano  w  Dziejach  Apostolskich.  Ukazują  one  uczniów  zgromadzonych  o  godzinie  trzeciej

; Piotra

wchodzącego na taras, aby się pomodlić około szóstej godziny (Dz 10, 9); Piotra i Jana wchodzących
do świątyni na modlitwę o godzinie dziewiątej (Dz 3, 1); Pawła i Sylasa modlących się o północy i
ś

piewających wtedy hymny Bogu (Dz 16, 25).

2. Owe wspólne modlitwy przekształciły się stopniowo w ściśle określone godziny modlitw. Tak po-

wstała Liturgia Godzin, wzbogacona takŜe czytaniami. Jest ona przede wszystkim modlitwą uwielbie-
nia i prośbą błagalną; jest modlitwą Kościoła z Chrystusem i do Chrystusa.

I. MODLITWA CHRYSTUSA

Chrystus modli się do Ojca

3. NajwyŜszy Kapłan Nowego i wiecznego Przymierza, Jezus Chrystus, Słowo pochodzące od Ojca i bę-

dące blaskiem Jego chwały, przyszedł na świat dla udzielenia ludziom Ŝycia BoŜego i „zapoczątkował
na tym ziemskim wygnaniu ów hymn, który rozbrzmiewa w niebie po wszystkie czasy”

. Odtąd z serca

Jezusa płynie chwała BoŜa wyraŜona ludzkimi słowami uwielbienia, przebłagania i wstawiennictwa.
On, który jest początkiem nowej ludzkości i Pośrednikiem między Bogiem i ludźmi, modli się do Ojca
w imieniu wszystkich i ich dobra.

4. Syn BoŜy stanowi jedno ze swoim Ojcem (J 10, 30), a przychodząc na świat wypowiedział te słowa:

„Oto idę pełnić Twoją wolę, BoŜe” (Hbr 10, 9). On zechciał takŜe pozostawić nam przykład swojej
modlitwy. Ewangelia ukazuje nam często modlącego się Chrystusa: podczas chrztu, gdy Bóg ujawnia
Jego posłannictwo

; przed powołaniem Apostołów

; przy cudownym rozmnoŜeniu chleba

; w czasie

przemienienia na górze

; przy uzdrowieniu głuchoniemego

; podczas wskrzeszenia Łazarza

; przed

Dz 1, 14; Dz 4, 24; Dz 12, 5. 12; Ef 5, 19-21

Dz 2, 1-15

KL 83

Łk 3, 21-22

Łk 6, 12

Mt 14, 19; 15, 35; Mk 6, 41; 8, 7; Łk 9, 16; J 6, 11

Łk 9, 28-29

Mk 7, 34

J 11, 41 nn.

mesjańskim wyznaniem wiary przez Piotra

; kiedy uczył swych uczniów modlitwy

; po ich powrocie

z misji, na którą ich wysłał

; gdy błogosławił dzieci

i kiedy się modlił za Piotra

Codzienna działalność Chrystusa łączyła się ściśle z modlitwą, nawet więcej: ona jakby z modlitwy
płynęła. Widzimy Go udającego się na miejsce odosobnione lub na górę, aby się modlić

; wstającego

nad ranem

lub modlącego się późnym wieczorem, aŜ do czwartej straŜy

, spędzającego całą noc na

modlitwie

Wiemy, Ŝe Chrystus uczestniczył w modlitwie publicznej w synagogach, dokąd się udawał w sobotę
„zgodnie ze swoim zwyczajem”

, oraz w świątyni, którą nazwał domem modlitwy

. Niewątpliwie teŜ

odmawiał codzienne modlitwy, jak to czynili poboŜni Izraelici. Odmawiał takŜe tradycyjne błogosła-
wieństwa przy posiłkach: podczas rozmnoŜenia chlebów

, przy Ostatniej Wieczerzy

i kiedy w

Emaus zasiadł do stołu ze swoimi uczniami

. Odśpiewał teŜ z nimi hymn przed udaniem się na Górę

Oliwną

AŜ do końca swego Ŝycia – w obliczu Męki

, podczas Ostatniej Wieczerzy

, w trwodze konania

i na

krzyŜu

– ukazuje nam Boski Mistrz modlitwę jako moc oŜywiającą całą Jego działalność mesjańską i

Jego przejście z tego świata do Ojca. „Z głośnym wołaniem i płaczem za dni swego ciała zanosił gorą-
ce prośby do Tego, który mógł Go wybawić od śmierci” (Hbr 5, 7). Kiedy zaś dokonał ofiary na ołta-
rzu krzyŜa, „udoskonalił na wieki tych, którzy są uświęceni” (Hbr 10, 14); powstawszy zaś z mar-
twych, Ŝyje zawsze i modli się za nas

II. MODLITWA KOŚCIOŁA

Wezwanie do modlitwy

5. To, co Pan Jezus sam czynił, polecił równieŜ i nam czynić. Mówił bowiem często: „Módlcie się, pro-

cie, błagajcie

w imię moje”

. Pozostawił nam takŜe wzór prośby w Modlitwie Pańskiej

. Podkre-

lał konieczność

modlitwy pokornej

, czujnej

, ustawicznej i ufnej w dobroć Ojca

, oŜywionej do-

brą intencją i pełnej szacunku w obliczu Boga

Łk 9, 18

Łk 11, 1

Mt 11, 25 nn.; Łk 10, 21 nn.

Mt 19, 13

Łk 22, 32

Mk 1, 35; 6, 46; Łk 5, 16; por. Mt 4, 1 par.; Mt 14, 23

Mk 1, 35

Mt 14, 23. 25; Mk 6, 46. 48

Łk 6, 12

Łk 4, 16

Mt 21, 13 par.

Mt 14, 19 par.; Mt 15, 36 par.

Mt 26, 26 par.

Łk 24, 30

Mt 26, 30 par.

J 12, 27 n.

J 17, 1-26

Mt 26, 36-44 par.

Łk 23, 34. 46; Mt 27, 46; Mk 15, 34

Por. Hbr 7, 25

Mt 5, 44; 7, 7; 26, 41; Mk 13, 33; 14, 38; Łk 6, 28; 10, 2; 11, 9; 22, 40. 46

J 14, 13 n.; 15, 16; 16, 23 n. 26.

Mt 6, 9-13; Łk 11, 2-4

Łk 18, 1

Łk 18, 9-14

Łk 21, 36; Mk 13, 33

Łk 11, 5-13; 18, 1-8; J 14, 13; 16, 23

Mt 6, 5-8; 23, 14; Łk 20, 47; J 4, 23

Apostołowie często nam przekazują w swoich listach róŜne modlitwy, zwłaszcza wielbiące Pana i
dziękczynne. Oni równieŜ wzywają nas do gorliwej i ustawicznej modlitwy

zanoszonej w Duchu

więtym

przez Chrystusa

do Boga

i podkreślają jej skuteczność dla naszego uświęcenia

. Zachę-

cają nas takŜe do modlitwy uwielbienia

i dziękczynienia

, błagalnej

i wstawienniczej za wszyst-

kich

Kościół podejmuje modlitwę Chrystusa

6. Człowiek jest stworzony przez Boga i zaleŜny od Niego. Powinien więc uznać i wyznawać tę władzę

Stwórcy nad sobą. Tak teŜ czynili, modląc się, wszyscy poboŜni w ciągu wszystkich wieków.
Ale zwracając się do Boga musimy pozostawać w jedności z Chrystusem, Panem wszystkich ludzi i je-
dynym Pośrednikiem

, bo tylko przez Niego mamy dostęp do Boga

. On bowiem łączy ze sobą całą

społeczność ludzką

. W ten sposób powstaje wewnętrzny związek między modlitwą Chrystusa a mo-

dlitwą całej rodziny ludzkiej. W Chrystusie więc, i tylko w Nim, religijność człowieka znajduje swą
zbawczą wartość i osiąga swój cel.

7. Istotny i najgłębszy związek zachodzi natomiast między Chrystusem i tymi, których On włączył jako

członków do swojego Ciała, czyli Kościoła, przez sakrament odrodzenia. W ten sposób całe Ciało
otrzymuje wszelkie bogactwa Syna: dar Ducha Świętego, prawdę i Ŝycie oraz uczestnictwo w Boskim
synostwie Chrystusa, objawione nam w Jego modlitwie, gdy przebywał wśród nas.
Całe Ciało Kościoła ma takŜe udział i w kapłaństwie Chrystusa: „Ci, którzy zostali ochrzczeni, są takŜe
i poświęceni przez odrodzenie i namaszczenie Duchem Świętym; są duchową świątynią i świętym ka-
płaństwem”

, uzdolnieni do składania kultu Nowego Przymierza; kult ten nie jest owocem naszych

wysiłków, lecz zasług Chrystusa i Jego darem.
„Największy to dar Boga dla ludzi: Swoje Słowo, przez które wszystko się stało, uczynił ich głową; ich
samych zaś Jego członkami. Syn BoŜy jest więc i synem człowieczym. Jako Bóg jest jedno z Ojcem, a
jako człowiek jednym spośród ludzi. Gdy w modlitwie zwracamy się do Boga, nie odłączamy od Nie-
go Jego Syna; a kiedy modli się Ciało, nie czyni tego bez łączności z Głową. Nasz Pan, Jezus Chrystus,
Syn BoŜy, jest jedynym Zbawcą swego Ciała. On sam się modli za nas i w nas, a i do Niego my się
modlimy. On modli się za nas jako nasz kapłan; modli się w nas, bo jest Głową Ciała, którym jesteśmy,
a modlimy się do Niego, bo jest naszym Bogiem. Rozpoznajmy więc w Nim nasze głosy, a Jego głos w
nas samych”

Na tym więc polega wielkość modlitwy chrześcijańskiej: jest ona udziałem w miłości Jednorodzonego
Syna ku Ojcu i w modlitwie, którą Syn podczas swego ziemskiego Ŝycia wyraŜał ludzkimi słowami. Ta
modlitwa trwa nieustannie w całym Kościele i wszystkich jego członkach w imieniu całej ludzkości i
dla jej zbawienia.

Rz 8, 15. 26; 1 Kor 12, 3; Ga 4, 6; Jdt 20

2 Kor 1, 20; Kol 3, 17

Hbr 13, 15

Rz 12, 12; 1 Kor 7, 5; Ef 6, 18; Kol 4, 2; 1 Tes 5, 17; 1 Tm 5, 5; 1 P 4, 7

1 Tm 4, 5; Jk 5, 15 n.; 1 J 3, 22; 5, 14 n.

Ef 5, 19 n.; Hbr 13, 15; Ap 19, 5

Kol 3, 17; Flp 4, 6; 1 Tes 5, 17; 1 Tm 2, 1

Rz 8, 26; Flp 4, 6

Rz 15, 30; 1 Tm 2, 1 n.; Ef 6, 18; 1 Tes 5, 25; Jk 5, 14. 16

1 Tm 2, 5; Hbr 8, 6; 9, 15; 12, 24

Rz 5, 2; Ef 2, 18; 3, 12

Por. KL 83

KK 10

Św. Augustyn, Konferencje o psalmach, 85, 1

Działanie Ducha Świętego

8. Jedność modlącego się Kościoła jest dziełem Ducha Świętego. Jest On w Chrystusie

, w całym Ko-

ciele i w kaŜdym ochrzczonym. To właśnie „Duch Święty przychodzi z pomocą naszej słabości i

przyczynia się za nami w błaganiach, których nie moŜna wyrazić słowami” (Rz 8, 26). On, jako Duch
Syna, daje nam „ducha przybrania za synów, w którym moŜemy wołać: »Abba, Ojcze!«” (Rz 8, 15).
Nie ma więc modlitwy chrześcijańskiej bez działania Ducha Świętego. On jednoczy cały Kościół i
przez Syna prowadzi go do Ojca.

Modlitwa wspólnoty

9. Przykład i polecenia Pana i Apostołów wzywają nas do nieustannej i wytrwałej modlitwy. Nie chodzi o

czysto prawny nakaz, ale o najbardziej istotną cechę Kościoła. Jest on bowiem wspólnotą i ma to wy-
raŜać takŜe i w modlitwie. Dlatego Dzieje Apostolskie, gdy mówią po raz pierwszy o wspólnocie wier-
nych, ukazują nam ją jako „trwającą jednomyślnie na modlitwie razem z niewiastami, Maryją, matką
Jezusa, i Jego braćmi” (Dz 1, 14). „Jeden duch i jedno serce oŜywiały wszystkich wierzących” (Dz 4,
32). Źródłem zaś tej jedności było słowo BoŜe, braterska wspólnota, modlitwa i Eucharystia

Bez wątpienia modlitwa w odosobnieniu i przy drzwiach zamkniętych

jest zawsze konieczna i zaleca-

, bo jest modlitwą członka Kościoła przez Chrystusa i w Duchu Świętym. JednakŜe modlitwa

wspólnoty ma szczególną wartość, bo przecieŜ Chrystus powiedział: „Gdzie dwaj lub trzej zebrani są w
imię moje, tam jestem pośród nich” (Mt 18, 20).

III. LITURGIA GODZIN

Uświęcenie czasu

10. Chrystus nam przykazał: „Zawsze trzeba się modlić i nie ustawać” (Łk 18, 1). Kościół stosuje się

wiernie do tego nakazu, nie ustaje w modlitwie i wzywa nas do niej tymi słowami: „Przez Niego (Je-
zusa) składajmy Bogu ustawicznie ofiarę czci” (Hbr 13, 15). Przykazanie to spełniamy nie tylko
sprawując Eucharystię, ale takŜe w inny sposób, a zwłaszcza przez Liturgię Godzin. WyróŜnia się ona
spośród czynności liturgicznych szczególnie tym, Ŝe uświęca wszystkie pory dnia i nocy, jak o tym
ś

wiadczy staroŜytna tradycja chrześcijańska

11. Celem Liturgii Godzin jest więc uświęcenie dnia i ludzkiej działalności. Jej układ ma przeto odpo-

wiadać w miarę moŜności, przez poszczególne Godziny, odpowiednim chwilom dnia, z równocze-
snym uwzględnieniem warunków Ŝycia współczesnego

. Dlatego „dla rzeczywistego uświęcenia

dnia i odmówienia z poŜytkiem duchowym Godzin kanonicznych zaleca się zachowanie czasu naj-
bardziej zbliŜonego do właściwej pory tych Godzin”

Liturgia Godzin a Eucharystia

12. Liturgia Godzin rozciąga na poszczególne pory dnia

uwielbienie i dziękczynienie oraz wspomnienie

tajemnic zbawienia, modlitwę błagalną i przedsmak niebiańskiej chwały dany nam w Eucharystii, bę-
dącej ośrodkiem i szczytem całego Ŝycia wspólnoty chrześcijańskiej

Por. Łk 10, 21

Por. Dz 2, 42 (wersja grecka)

Por. Mt 6, 6

Por. KL 12

Por. KL 83-84

Por. tamŜe, 88

TamŜe, 94

DK 5

DB 30

Liturgia Godzin najlepiej przygotowuje do owocnego sprawowania Eucharystii i oŜywia odpowiednie
usposobienie, jak wiarę, nadzieję, miłość, poboŜność i ducha ofiary.

Liturgia Godzin spełnianiem kapłańskiego dzieła Chrystusa

13. Chrystus w Duchu Świętym spełnia przez Kościół „dzieło odkupienia ludzi i doskonałego uwielbienia

Boga”

. Dokonuje się ono przez Eucharystię i sakramenty, ale takŜe poprzez Liturgię Godzin

Chrystus bowiem jest obecny, kiedy zbiera się wspólnota, gdy głosi się słowo BoŜe i gdy „Kościół się
modli i śpiewa psalmy”

Uświęcenie człowieka

14. Liturgia Godzin uświęca człowieka

i wielbi Boga. Przez nią bowiem nawiązuje się dialog pomiędzy

Bogiem i ludźmi, gdy „Bóg przemawia do swego ludu, a lud odpowiada Bogu śpiewem i modli-
twą”

Zbawcze słowo BoŜe zajmuje waŜne miejsce w Liturgii Godzin i moŜe ono przynieść jej uczestnikom
obfite owoce uświęcenia. Z Pisma Świętego bowiem wzięte są czytania; słowo Boga zawarte w psal-
mach śpiewa się przed Jego obliczem, a prośby, modlitwy i śpiewy przenika duch i natchnienie Pi-
sma

Wiara uczestniczących karmi się nie tylko tym, „co zostało napisane dla naszego pouczenia” (Rz 15,
4), lecz takŜe wtedy, gdy Kościół się modli i śpiewa, dusze wznoszą się ku Bogu w naleŜnym Mu
hołdzie i otrzymują od Niego obfitszą łaskę

Chwała oddawana Bogu w jedności z Kościołem niebios

15. W Liturgii Godzin Kościół spełnia kapłański urząd Chrystusa składając Bogu „nieustannie”

ofiarę

czci, to znaczy owoc warg, które wyznają Jego imię

. Ta modlitwa jest głosem Oblubienicy przema-

wiającej do Oblubieńca. Nawet więcej, jest ona modlitwą Chrystusa i Jego Ciała skierowaną do Oj-
ca

. „Wszyscy bowiem oddający się tej modlitwie wypełniają zadanie Kościoła i równocześnie

uczestniczą w najwyŜszym zaszczycie Oblubienicy Chrystusa, poniewaŜ oddają Bogu chwałę, stojąc
przed Jego tronem w imieniu Matki Kościoła”

16. Kościół wielbiąc Boga Liturgią Godzin łączy się z pieśnią chwały wiecznie rozbrzmiewającej w nie-

biańskim przybytku

, a równocześnie raduje się przedsmakiem wieczystej chwały wyśpiewywanej

nieustannie przed tronem Boga i Baranka, opisanej przez św. Jana w Księdze Apokalipsy. Albowiem
nasza ścisła łączność z Kościołem w niebie wtedy się urzeczywistnia, gdy wspólnie w radosnym unie-
sieniu „sławimy BoŜy majestat, a odkupieni przez krew Chrystusa ze wszystkich pokoleń, języków i
narodów (Ap 5, 9) i zebrani w jeden Kościół, jedną pieśnią chwały wysławiamy Boga w Trójcy Jedy-
nego”

Tę niebiańską liturgię ujrzeli w widzeniach prorocy jako zwycięski dzień bez nocy i światłość bez
ciemności: „JuŜ nie będziesz mieć słońca w dzień jako światła ani jasność księŜyca nie zaświeci tobie,

KL 5

Por. tamŜe, 83 i 98

TamŜe, 7

Por. tamŜe, 10

TamŜe, 33

Por. tamŜe, 24

Por. tamŜe, 33

1 Tes 5, 17

Por. Hbr 13, 15

KL 84

TamŜe, 85

Por. tamŜe, 83

KK 50; por. KL 8 i 104

lecz Pan będzie dla ciebie wieczną światłością” (Iz 60, 19; por. Ap 21, 23. 25). „Będzie tylko jeden
jedyny dzień – Pan tylko wie o nim – nie będzie to ani dzień, ani noc, wieczorną porą będzie jasno”
(Za 14, 7). JuŜ przeto „dosięgnął nas kres czasów (por. 1 Kor 10, 11); juŜ zostało postanowione nie-
odwołalnie odnowienie świata, i juŜ zaczęło się ono urzeczywistniać w doczesności”

. Tak poucza

nas wiara o sensie naszego Ŝycia na ziemi i kaŜe nam oczekiwać razem z całym stworzeniem obja-
wienia się synów BoŜych

. Tę wiarę głosimy w Liturgii Godzin, tej nadziei dajemy wyraz i w niej się

umacniamy, i juŜ teraz poniekąd mamy udział w radościach wiekuistej chwały dnia, który nie zna
zmierzchu.

Prośby błagalne i orędownictwo

17. Liturgia jest nie tylko uwielbieniem Boga. W niej Kościół wyraŜa takŜe prośby i pragnienia wiernych

oraz wyprasza dla całego świata zbawienie u Chrystusa, a przez Niego u Ojca

. Jest to nie tylko głos

Kościoła, ale i Chrystusa, bo w Jego imieniu, to znaczy „przez Pana naszego Jezusa Chrystusa”, mo-
dlitwy te są zanoszone. W ten sposób Kościół w dalszym ciągu podejmuje te modlitwy i błagania,
które Chrystus wypowiadał za dni swego Ciała

, i przez to są one szczególnie skuteczne. A więc nie

tylko miłość, przykład i pokuta wspólnoty kościelnej, lecz takŜe i jej modlitwa jest rzeczywistą posłu-
gą, którą jak matka spełnia wobec dusz, aby je prowadzić do Chrystusa

Dotyczy to przede wszystkim tych, których szczególnie powołano do sprawowania Liturgii Godzin, to
znaczy: biskupów i kapłanów modlących się z urzędu za swoich wiernych i za cały lud BoŜy

; oraz

tych, którzy przyjęli święcenia diakońskie jak równieŜ i osoby zakonne

ródło i uwieńczenie działalności pasterskiej

18. Uczestnictwo w Liturgii Godzin przyczynia się do duchowego wzrostu Ludu BoŜego

. Jest ono ukry-

tym, ale bardzo istotnym apostolstwem. „Albowiem prace apostolskie to mają na celu, aby wszyscy,
stawszy się dziećmi BoŜymi przez wiarę i chrzest, gromadzili się wspólnie, wielbili Boga pośród Ko-
ś

cioła, uczestniczyli w ofierze i poŜywali Wieczerzę Pańską”

W ten sposób Ŝycie wiernych wyraŜa i ukazuje innym „misterium Chrystusa i rzeczywistą naturę
prawdziwego Kościoła. Jest on bowiem... widzialny i wyposaŜony w dobra niewidzialne; Ŝarliwy w
działaniu i oddany kontemplacji; obecny w świecie, a jednak pielgrzymujący”

Równocześnie czytania i modlitwy Liturgii Godzin są źródłem Ŝycia chrześcijańskiego. Ze stołu Pi-
sma Świętego i słów świętych Pańskich czerpie swój pokarm, modlitwą zaś się umacnia. I tylko Pan,
bez którego nic uczynić nie moŜemy

, sprawia, Ŝe nasze działanie jest skuteczne i owocne

, gdy o to

będziemy Go prosić. W ten sposób będziemy dzień po dniu wzrastali jako świątynia Boga w Duchu

na miarę pełnego wzrostu dojrzałości Chrystusowej

, przy czym przybywa nam sił do głoszenia

Chrystusa wszystkim, którzy są na zewnątrz

KK 48

Por. Rz 8, 19

Por. KL 83

Por. Hbr 5, 7

Por. DK 6

Por. KK 41

Por. KK 24

Por. DZ 7

KL 10

TamŜe, 2

Por. J 15, 5

Por. KL 86

Por. Ef 2, 21-22

Por. Ef 4, 13

Por. KL 2

Zgodność ducha ze słowem

19. Ta modlitwa stanie się prawdziwie modlitwą osobistą kaŜdego, kto w niej uczestniczy, gdy będzie

sprawowana godnie, uwaŜnie i gorliwie, a duch dostroi się do słów. Wtedy teŜ stanie się źródłem po-
boŜności i wielorakiej łaski BoŜej i Ŝywić będzie modlitwę prywatną przez działalność apostolską

Niech więc kaŜdy współpracuje z łaską z wysoka, aby jej nie przyjmować na próŜno, szukając Chry-
stusa i przez modlitwę coraz głębiej wnikając w Jego misterium

. Niech wszyscy wielbią Boga i za-

noszą do Niego błagania w tym samym duchu, w jakim się modlił Boski Zbawiciel.

IV. OSOBY ODPRAWIAJĄCE LITURGIĘ GODZIN

a. Wspólne odprawianie Liturgii Godzin

20. Liturgia Godzin, podobnie jak inne czynności liturgiczne, nie jest czynnością prywatną, lecz całego

Ciała Kościoła. Ona to czyni je widocznym i nań oddziałuje

. Jest to najbardziej dostrzegalne – i dla-

tego najbardziej zalecane – gdy ją sprawuje Kościół miejscowy wraz ze swoim biskupem w otoczeniu
kapłanów i sług ołtarza

, bo „w tym Kościele jest obecny i działa jeden, święty, katolicki i apostolski

Kościół Chrystusowy”

. Nawet i wtedy, gdy biskup jest nieobecny, kanonicy kapitulni czy inni ka-

płani powinni to czynić w czasie odpowiadającym poszczególnym Godzinom, i jeśli to moŜliwe, z
udziałem wiernych. To samo odnosi się takŜe do kapituł kolegiackich.

21. Wszędzie, gdzie jest to moŜliwe, główne Godziny powinny być odprawiane w kościele takŜe i przez

inne wspólnoty wiernych, a przede wszystkim parafialne; parafie są bowiem wspólnotami diecezji
zorganizowanymi lokalnie pod przewodnictwem pasterzy zastępujących biskupa. „W pewien sposób
przedstawiają one widzialny Kościół ustanowiony na całej ziemi”

22. Wierni wezwani na Liturgię Godzin i na niej zebrani w jedności serc i głosów, czynią widocznym

Kościół sprawujący misterium Chrystusa

23. Organizacja i kierownictwo modlitwą wspólnoty naleŜy do tych, którzy otrzymali święcenia lub spe-

cjalną misję kanoniczną

. Niech więc dołoŜą oni starań, „by wszyscy powierzeni ich opiece byli jed-

nomyślni w modlitwie”

. Mają oni zachęcać wiernych do wspólnego udziału w głównych częściach

Liturgii Godzin

, zwłaszcza w niedziele i święta, oraz przygotować ich do tego odpowiednimi po-

uczeniami. Niech im pokaŜą, Ŝe taki udział jest autentyczną szkołą modlitwy

. Aby to osiągnąć, nale-

y przyswoić wiernym zrozumienie psalmów w duchu chrześcijańskim, a oni w ten sposób nauczą się

stopniowo modlitwy Kościoła i coraz bardziej będą ją przeŜywać

100

24. Wspólnoty kanoników, mnichów i mniszek oraz członkowie innych zakonów, którzy na mocy reguły

lub konstytucji odprawiają wspólnie Liturgię Godzin w całości lub częściowo, według powszechnego
albo własnego obrzędu, ukazują w specjalny sposób modlący się Kościół, bo są wtedy w pełni obra-

Por. KL 90; św. Benedykt, Reguła, rozdz. 19

Por. DK 14; DFK 8

Por. KL 26

Por. tamŜe, 41

DB 11

KL 42; por. DA 10

Por. KL 26 i 84

Por. DM 17

DB 15

Por. KL 100

Por. DK 5

100

Por. nr 100-109 Ogólnego wprowadzenia

zem Kościoła wielbiącego Pana zgodnym głosem. Wspólnoty te spełniają zadanie „współpracy
przede wszystkim modlitwą w budowaniu i wzroście całego Mistycznego Ciała Chrystusowego oraz
dobra Kościołów miejscowych”

101

. Odnosi się to zwłaszcza do wspólnot kontemplacyjnych.

25. Ci, którzy przyjęli święcenia i nie są zobowiązani skądinąd do wspólnego odmawiania Liturgii Go-

dzin, niech się starają, jeśli mieszkają razem lub biorą udział w swoich spotkaniach, odmówić wspól-
nie przynajmniej część tych modlitw, a zwłaszcza Jutrznię rano i Nieszpory pod wieczór

102

26. Zakonnikom i zakonnicom nie obowiązanym do wspólnego sprawowania Liturgii Godzin, a takŜe

członkom jakiegokolwiek instytutu doskonałości, usilnie się zaleca, aby ją odprawiali we własnej
wspólnocie, albo z wiernymi, w całości lub przynajmniej częściowo.

27. Ludzi świeckich gromadzących się z róŜnych powodów, apostolskich lub innych, zachęca się do wy-

pełnienia obowiązku wspólnej modlitwy Kościoła

103

przez odmówienie części Liturgii Godzin. Wy-

pada bowiem, by się przyzwyczajali do czczenia Boga w duchu i prawdzie, a to przede wszystkim
przez czynność liturgiczną

104

. Niech teŜ wiedzą, Ŝe przez kult publiczny i modlitwę dosięgają wszyst-

kich ludzi i w niemałym stopniu mogą się przyczynić do zbawienia całego świata

105

Wypada wreszcie, by i w rodzinie, która jest jakby domowym sanktuarium Kościoła, nie poprzesta-
wano na wspólnych modlitwach, ale takŜe, w miarę moŜności, odmawiano jakąś część Liturgii Go-
dzin, zespalając się w ten sposób tym ściślej z całym Kościołem

106

b. Obowiązek odprawiania Liturgii Godzin

28. Liturgię Godzin powierzono szczególnie tym, którzy przyjęli święcenia. tj. biskupom, kapłanom i

diakonom. KaŜdy więc z nich jest do niej obowiązany, i to nawet wtedy, gdy wierni nie biorą w niej
udziału. W tym wypadku stosuje się odpowiednie zmiany. Kościół poleca tym duchownym odpra-
wianie Liturgii Godzin, poniewaŜ modlitwa Chrystusowa ma trwać nieprzerwanie w Kościele. Stanie
się to wtedy, kiedy przynajmniej oni będą spełniali stale i niezawodnie to, co jest zadaniem całej
wspólnoty wierzących

107

Przede  wszystkim  biskup  jest  widzialnym  uosobieniem  Chrystusa;  jest  on  bowiem  najwyŜszym  ka-
płanem  swej  owczarni  i  od  niego  w  pewien  sposób  pochodzi  i zaleŜy  Ŝycie  w  Chrystusie  wiernych,
którzy  zostali  mu  powierzeni

108

. Dlatego biskup ma być oddany modlitwie jako pierwszy spośród

grona swego Kościoła, a sprawowana przez niego Liturgia Godzin jest zawsze modlitwą w imieniu
Kościoła i za Kościół mu powierzony

109

Kapłani zjednoczeni z biskupem i całym prezbiterium takŜe uosabiają Chrystusa Kapłana

110

i na nich

teŜ spoczywa ten sam obowiązek zanoszenia do Boga modlitw błagalnych za lud im oddany jak rów-
nieŜ za cały świat

111

Wszyscy powyŜej wymienieni spełniają posługę Dobrego Pasterza modlącego się za swoich, aby mie-
li Ŝycie i zespolili się w jedno

112

. Liturgia Godzin, do której Kościół ich zobowiązuje, ma oŜywiać ich

101

DB 33; por. DZ 6 i 7 oraz 15; por. DM 15

102

Por. KL 99

103

Por. tamŜe, 100

104

Por. J 4, 23

105

Por. DWCH 2; DA 16

106

Por. DA 11

107

Por. DK 13

108

Por. KL 41; KK 21

109

Por. tamŜe, 26; DB 15

110

Por. DK 13

111

Por. DK 5

112

Por. J 10, 11; 17, 20. 23

poboŜność i modlitwę osobistą

113

, być dla nich Ŝródłem kontemplacji oraz natchnieniem pracy dusz-

pasterskiej i misyjnej dla rozkwitu Kościoła BoŜego

114

29. Kościół powołał biskupów, kapłanów i diakonów do sprawowania Liturgii Godzin (por. nr 17). Po-

winni więc oni codziennie wypełnić w całości ten obowiązek przestrzegając, o ile to moŜliwe, odma-
wiania poszczególnych Godzin w odpowiedniej porze dnia.
Przede wszystkim niech zwrócą najbaczniejszą uwagę na Godziny, które są jak gdyby ośrodkiem tej
liturgii, to znaczy na Jutrznię i Nieszpory, i niech nie opuszczają ich bez powaŜnego powodu.
Niech teŜ wiernie odmawiają Godzinę Czytań, jest ona bowiem przede wszystkim sprawowaniem li-
turgii słowa BoŜego. W ten sposób dopełnią codziennego zadania szczególnie im powierzonego, a
mianowicie karmienia się tym słowem, by stawać się coraz bardziej doskonałymi uczniami Pana i co-
raz doskonalej wnikać w niezgłębione bogactwa Chrystusa

115

Dla lepszego uświęcenia całego dnia niech z prawdziwej potrzeby serca odmawiają Modlitwę w ciągu
dnia i na jego zakończenie. Przez tę ostatnią wypełnią w całości oficjum i polecą się Bogu.

30. Jest rzeczą poŜądaną, by diakoni ustanowieni na stałe odmawiali codziennie przynajmniej część Li-

turgii Godzin, określoną przez konferencję episkopatu

116

31. a) Kapituły katedralne i kolegiackie mają odprawiać w chórze części Liturgii Godzin przewidziane

prawem ogólnym lub partykularnym. Członkowie tych kapituł oprócz Godzin obowiązujących
wszystkich duchownych mają obowiązek odmawiać prywatnie te Godziny, które obowiązują ich
kapitułę

117

b) Wspólnoty zakonne obowiązane do Liturgii Godzin oraz ich poszczególni członkowie mają od-

prawiać oficjum zgodnie z własnymi ustawami, zachowując przepis zawarty w nr 29, odnoszący się
do tych, którzy przyjęli święcenia.

Wspólnoty zaś obowiązane do oficjum w chórze mają tamŜe codziennie sprawować całość Liturgii
Godzin

118

. Poza chórem zaś członkowie tych wspólnot odmawiają Godziny zgodnie z własnym pra-

wem partykularnym, ale zawsze zachowując przepis podany w nr 29.

32. Pozostałe wspólnoty zakonne oraz ich członkowie niech odprawiają część Liturgii Godzin zaleŜnie od

konkretnych warunków ich Ŝycia; Liturgia Godzin, która jest modlitwą Kościoła, tworzy ze wszyst-
kich, gdziekolwiek się znajdują, jedno serce i jedną duszę

119

Podobne wezwanie kieruje się takŜe do ludzi świeckich

120

c. Układ Liturgii Godzin oraz jej sprawowanie

33. Liturgia Godzin, zgodnie z przeznaczeniem, w doborze treści oraz układzie rządzi się własnymi pra-

wami. Dobiera ona i układa we właściwy sobie sposób te składniki, które znajdują się we wszystkich
obrzędach chrześcijańskich. I tak na kaŜdą Godzinę składa się hymn, następnie psalmodia, potem
dłuŜsze lub krótsze czytanie Pisma Świętego, wreszcie modlitwy na zakończenie.
Liturgia Godzin, czy to wspólnie odprawiana, czy odmawiana prywatnie, pozostaje zawsze w swej
istocie dialogiem między Bogiem a człowiekiem. JednakŜe wspólne jej odprawianie jaśniej uwydatnia
to, Ŝe jest ona z natury rzeczy modlitwą wspólnoty Kościoła. Wspólne odprawianie tej liturgii sprzyja
czynnemu uczestnictwu biorących w niej udział zgodnie z funkcją przypadającą kaŜdemu. Dzieje się
to przez aklamacje, dialog, chórowe odmawianie psalmów i dopuszcza róŜnorodne zastosowanie form

113

Por. KL 90

114

Por. KK 41

115

Por. KO 25; DK 13

116

Paweł VI, Motu proprio Sacrum diaconatus ordinem, 18 czerwca 1967, nr 27; AAS 59 (1967) 703

117

Por. Instrukcja Świętej Kongregacji Rytów Inter oecumenici, 26 września 1964, AAS 56 (1964) 895

118

Por. KL 95

119

Por. Dz 4, 32

120

Por. KL 100

i środków wyrazu

121

. Dlatego wspólnotowe odprawianie Liturgii Godzin ma zawsze pierwszeństwo,

szczególnie jeŜeli się mu zapewni czynny udział wiernych, i naleŜy ją przekładać ponad prywatne jej
odmawianie

122

. W miarę moŜności, i gdy sprawuje się ją w chórze lub wspólnocie, wypada, jeśli to

moŜliwe, odprawiać ją ze śpiewem, zgodnie z jej załoŜeniami i przeznaczeniem, uwzględniając przy
tym charakter jej poszczególnych części.
W ten sposób wypełni się napomnienie Apostoła: „Słowo Chrystusa niech w was przebywa z całym
swym bogactwem: z wszelką mądrością nauczajcie i napominajcie samych siebie przez psalmy, hym-
ny, pieśni pełne ducha, pod wpływem łaski śpiewając Bogu w waszych sercach” (Kol 3, 16; por. Ef 5,
19-20).

ROZDZIAŁ II

UŚWIĘCENIE DNIA CZYLI POSZCZEGÓLNE CZĘŚCI LITURGII GODZIN

I. WPROWADZENIE DO CAŁOŚCI LITURGII GODZIN

34. Zazwyczaj Liturgię Godzin rozpoczyna Wezwanie. Składa się ono z wersetu „Panie, otwórz wargi

moje, a usta moje będą głosić Twoją chwałę” oraz z Psalmu 95, który codziennie wzywa wiernych do
głoszenia chwały BoŜej, do słuchania głosu Pana i zachęca ich do wyczekiwania „krainy spoczyn-
ku”

123

Zamiast Psalmu 95 moŜna takŜe, zaleŜnie od okoliczności, wziąć Psalm 100 lub 24.
Psalm Wezwania najlepiej odmawiać na przemian z jego antyfoną zgodnie z podanymi wskazówka-
mi. Tę antyfonę recytuje się i powtarza przed rozpoczęciem psalmu; powtarza się ją takŜe po kaŜdej
jego strofie.

35. Wezwanie odmawia się na początku całego cyklu codziennej modlitwy, poprzedza ono albo Jutrznię,

albo Godzinę Czytań, w zaleŜności od tego, która Godzina rozpoczyna dzień. Stosownie jednak do
okoliczności psalm Wezwania i antyfonę moŜna opuścić, jeŜeli miałby on poprzedzać Jutrznię.

36. Antyfonę psalmu Wezwania zmienia się w zaleŜności od dni liturgicznych, jak to podają przepisy tam

umieszczone.

II. JUTRZNIA I NIESZPORY

37. „Zgodnie z czcigodną tradycją całego Kościoła za główne części codziennego oficjum naleŜy uwaŜać

Jutrznię jako modlitwę poranną i Nieszpory jako modlitwę wieczorną, i tak je odprawiać”

124

38. Jutrznia jest uświęceniem porannych godzin dnia, jak to widać po jej układzie i doborze treści. Ten

poranny charakter Jutrzni najlepiej wyraŜają słowa św. Bazylego: „Jutrznię poświęcamy Bogu jako
pierwsze poruszenie naszej duszy i myśli i nie podejmujemy Ŝadnego innego działania, zanim wpierw
nie napełni nas radością wspomnienie Boga, bo jest napisane: »wspomniałem na Boga i rozradowa-
łem się« (Ps 77, 4 Vulg.). TakŜe i nasze ciało niech nie rozpoczyna pracy, zanim nie spełnimy tego,
co napisano: »Do Ciebie będę się modlił, Panie, rankiem mój głos usłyszysz; rano stanę przed Tobą i
ujrzę Ciebie« (Ps 5, 4-5)”

125

121

Por. KL 26, 28-30

122

Por. tamŜe, 27

123

Por. Hbr 3, 7 - 4, 16

124

KL 89a; por. tamŜe, 100

125

Św. Bazyli W., Reguła obszerniejsza, zagadn. 37, 4

Jutrznia odprawiana o brzasku budzącego się dnia jest ponadto wspomnieniem zmartwychwstania Pa-
na Jezusa, „Światłości prawdziwej, która oświeca kaŜdego człowieka” (J 1, 9), „Słońca sprawie-
dliwości” (Mt 3, 20) i „nawiedzającego nas Wschodzącego Słońca” (Łk 1, 78). Zrozumiałe jest więc
przypomnienie dane nam przez św. Cypriana: „NaleŜy się modlić rano, aby poranną modlitwą wysła-
wiać zmartwychwstanie Pana”

126

39. Nieszpory odprawia się w porze wieczornej, gdy dzień się juŜ kończy, „dzięki składając za to, co w

tym dniu zostało nam dane, i za dobro, które przez nas było dokonane”

127

. Ta modlitwa „wznosząca

się jak kadzidło przed obliczem Pana i wzniesienie rąk naszych w wieczornej ofierze”

128

jest równieŜ

pamiątką Odkupienia. MoŜna ją „równieŜ rozumieć w głębszym jeszcze znaczeniu jako rzeczywistą
ofiarę wieczorną: tę przekazaną nam przez Pana i Zbawiciela naszego i przez Niego złoŜoną podczas
Ostatniej Wieczerzy z Apostołami, na której dał początek sakramentom Kościoła. MoŜna ją teŜ poj-
mować jako ofiarę wieczorną, którą złoŜył następnego dnia, to znaczy przy końcu wieków, kiedy roz-
postarł swe ręce dla zbawienia całego świata i ofiarował się Ojcu”

129

. Mamy się więc wtedy zwracać z

nadzieją ku Światłu, które nie zna zachodu – „modlić się i prosić, by Chrystus powrócił i przyniósł
nam łaskę wiekuistej światłości”

130

. W końcu w tej wieczornej porze łączymy nasze głosy z Kościoła-

mi wschodnimi i razem z nimi wzywamy „radosnej światłości świętej chwały przedwiecznego Ojca w
niebie – błogosławionego Jezusa Chrystusa. Doczekawszy się zachodu słońca i oglądając wieczorne
ś

wiatło, sławimy Boga Ojca i Syna, i Ducha Świętego”.

40. Jutrznia przeto i Nieszpory mają wielkie znaczenie jako modlitwa wspólnoty chrześcijan. NaleŜy więc

popierać publiczne lub wspólne ich odprawianie wśród tych zwłaszcza, którzy prowadzą Ŝycie wspól-
ne. Zaleca się ponadto ich odmawianie poszczególnym wiernym, którzy nie mogą brać udziału we
wspólnym odprawianiu tych Godzin.

41. Jutrznia i Nieszpory rozpoczynają się od wersetu wprowadzającego: „BoŜe, wejrzyj ku wspomoŜeniu

memu. Panie, pospiesz ku ratunkowi memu”, po którym dodaje się „Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi
Ś

więtemu, jak była...” oraz Alleluja (opuszczane w okresie Wielkiego Postu). Ten werset oraz Chwała

Ojcu... opuszcza się wtedy, gdy Jutrznię rozpoczyna się od Wezwania.

42. Następnie śpiewa się lub odmawia odpowiedni hymn. Hymn nadaje kaŜdej Godzinie czy świętu wła-

ciwy ton, a równocześnie wprowadza w atmosferę radosnej modlitwy, zwłaszcza gdy wierni biorą w

niej udział.

43. Po hymnie następuje psalmodia stosownie do wytycznych podanych w nr 121-125. Psalmodia Jutrzni

składa się z jednego psalmu przystosowanego do godziny porannej, z pieśni zaczerpniętej ze Starego
Testamentu oraz z drugiego psalmu o charakterze pochwalnym zgodnie z tradycją Kościoła.
Psalmodia Nieszporów składa się z dwóch psalmów, albo dwu części jednego, gdy ten jest dłuŜszy,
dostosowanych do tej godziny dnia i jej odprawiania z udziałem wiernych, oraz pieśni zaczerpniętej z
Listów Apostolskich lub Apokalipsy.

44. Po psalmodii następuje krótkie lub dłuŜsze czytanie.

45. Czytanie krótkie jest dobrane odpowiednio do dnia, okresu liturgicznego lub święta. NaleŜy je od-

czytać jako głoszenie Słowa BoŜego i tak teŜ go słuchać. Uwydatnia ono z mocą jakieś zdanie i myśl
natchnioną lub te słowa Pisma Świętego, na które nie zwróciłoby się uwagi w czytaniu ciągłym. Czy-
tania krótkie łącznie z psalmodią róŜne są na poszczególne dni.

126

Św. Cyprian, O modlitwie Pańskiej, 35

127

Św. Bazyli W., dz. cyt.

128

Por. Ps 141

129

Kasjan, Ustawy Ŝycia mnichów, ks. 3, rozdz. 3

130

Św. Cyprian, O modlitwie Pańskiej, 35

46. Według uznania celebrującego, a zwłaszcza przy udziale wiernych, moŜna wybrać dłuŜsze czytanie z

Pisma Świętego, zaczerpnięte czy to z Godziny Czytań, czy z tekstów mszalnych, przede wszystkim
tych, które się opuściło z róŜnych powodów. Niekiedy moŜna teŜ wybrać inne jeszcze czytania, bar-
dziej dostosowane, zgodnie z tym, co powiedziano w nr 249-250 i w nr 251.

47. Gdy Jutrznię i Nieszpory odprawia się przy udziale wiernych, czytanie dłuŜsze moŜna, według uzna-

nia, wyjaśnić w krótkiej homilii.

48. Po czytaniu bądź teŜ homilii wypada zachować w skupieniu chwilę milczenia.

49. Odpowiedzią na Słowo BoŜe jest krótkie responsorium śpiewane lub recytowane, które jednak wedle

uznania moŜna opuścić. Zamiast responsorium wolno śpiewać inną pieśń tego rodzaju i o podobnym
przeznaczeniu, jednakŜe te pieśni muszą być zatwierdzone do tego celu przez Konferencję Episkopa-
tu.

50. Następnie wykonuje się uroczyście pieśń z Ewangelii z jej własną antyfoną: w Jutrzni pieśń Zacharia-

sza „Błogosławiony Pan, Bóg Izraela”, a w Nieszporach pieśń Maryi „Wielbi dusza moja Pana”. Obie
te pieśni, mające za sobą wielowiekową i powszechną tradycję Kościoła Rzymskiego, wyraŜają po-
chwałę dzieła odkupienia i dziękczynienie. Antyfony tych pieśni są dostosowane do dnia, okresu li-
turgicznego lub święta.

51. Po pieśni odmawia się rano modlitwy poświęcające Panu dzień i jego prace, a wieczorem modlitwy

wstawiennicze (por. nr 179-193).

52. Po tych modlitwach i prośbach odmawia się wspólnie Ojcze nasz.

53. Bezpośrednio po Ojcze nasz odmawia się modlitwę kończącą te Godziny. Dla dni zwykłych znajduje

się ona w psałterzu, dla innych dni w tekstach własnych obchodu liturgicznego.

54. Na zakończenie kapłan lub diakon przewodniczący liturgii pozdrawia wiernych słowami: „Pan z wa-

mi” i udziela im błogosławieństwa jak we Mszy Świętej, po czym dodaje: „Idźcie w pokoju”, na co
obecni odpowiadają: „Bogu niech będą dzięki”. W braku kapłana lub diakona liturgia tych Godzin
kończy się błogosławieństwem: „Niech nas Pan błogosławi...”.

III. GODZINA CZYTAŃ

55. Godzina Czytań podaje do rozwaŜenia Ludowi BoŜemu, a zwłaszcza osobom szczególnie Bogu po-

więconym, obfity skarbiec Pisma Świętego oraz najpiękniejsze teksty autorów pism dotyczących Ŝy-

cia duchowego. Obecnie zakres codziennych czytań biblijnych we Mszy Świętej został poszerzony,
jednakŜe bogactwa objawienia i tradycji podane w Godzinie Czytań przyczyniają się do większego
postępu duchowego. Przede wszystkim kapłani powinni poszukiwać tych bogactw, aby rozdzielać in-
nym dane im słowo BoŜe i swoją nauką „karmić lud BoŜy”

131

56. Godzina Czytań obejmuje takŜe psalmy, hymn, modlitwę oraz inne jeszcze części, jest więc naprawdę

Godziną modlitewną. Modlitwa bowiem powinna towarzyszyć „czytaniu Pisma Świętego, poniewaŜ
w ten sposób nawiązuje się rozmowa między Bogiem i człowiekiem, bo... do Niego się zwracamy,
gdy się modlimy, Jego słuchamy czytając Słowo BoŜe”

132

131

Pontyfikał rzymski, O święceniach kapłańskich, nr 14

132

Św. AmbroŜy, O obowiązkach kapłanów, I, 20, 88; KO 25

57. Na mocy Konstytucji Soboru Watykańskiego II o Liturgii Godzinę Czytań, „chociaŜ zachowuje ona w

chórze charakter modlitwy nocnej, naleŜy tak przygotować, by mogła być odmawiana o kaŜdej porze
dnia i powinna zawierać mniej psalmów, a dłuŜsze czytania”

133

58. Wszyscy, którzy na mocy prawa partykularnego odmawiają tę Godzinę jako modlitwę uwielbienia w

ciągu nocy, oraz ci, którzy w sposób godny pochwały pragną ten zwyczaj zachować, odmówią w
okresie zwykłym hymn ze zbioru na ten cel przeznaczonego bez względu na to, czy tę Godzinę od-
mawiają w nocy czy teŜ bardzo wcześnie rano i przed Jutrznią. Ponadto co do niedziel oraz uroczy-
stości i niektórych świąt naleŜy zachować wytyczne podane w nr 70-73.

59. Godzinę Czytań moŜna odmawiać o kaŜdej porze dnia, a nawet i poprzedniego dnia po odmówieniu

Nieszporów i zapadnięciu nocy. Zawsze jednak naleŜy zachować przepisy podane wyŜej.

60. Godzinę Czytań rozpoczyna się Wezwaniem wtedy, gdy się ją odmawia przed Jutrznią, tak jak to po-

wiedziano w nr 34-36. W przeciwnym wypadku zaczyna się ją od wersetu „BoŜe, wejrzyj ku wspomo-
Ŝ

eniu memu” łącznie z Chwała Ojcu... dodając Alleluja poza okresem Wielkiego Postu.

61. Następnie odmawia się hymn. W okresie zwykłym wybiera się go ze zbioru na ten cel przeznaczone-

go, jak to powiedziano w nr 58, ale zawsze z uwzględnieniem pory dnia lub nocy, w której odprawia
się Godzinę Czytań.

62. Po hymnie odmawia się trzy psalmy (lub ich części, jeśli psalmy przypadające na dany dzień są dłuŜ-

sze). Triduum Paschalne oraz dni oktawy Wielkanocy i Narodzenia Pańskiego, a takŜe uroczystości i
ś

więta mają własne psalmy i antyfony.

W niedziele i dni powszednie bierze się psalmy i antyfony według bieŜącego układu psałterza. Tak
samo się czyni we wspomnieniach o świętych, wyjąwszy te, które mają własne psalmy i antyfony
(por. nr 218 i nn.).

63. Po psalmach, a przed czytaniami, odmawia się zazwyczaj werset. Stanowi on w modlitwie przejście

od psalmodii do słuchania czytań.

64. Dwa są czytania: pierwsze jest wyjęte z Pisma Świętego, a drugie zaczerpnięte z pism Ojców Ko-

cioła lub innych autorów kościelnych, albo z hagiografii.

65. Po kaŜdym z czytań odmawia się responsorium (por. nr 169-172).

66. Czytania z Pisma Świętego są podane w okresach roku liturgicznego i tam naleŜy ich szukać stosow-

nie do wytycznych podanych w nr 140-145. JednakŜe w uroczystości i święta czytania te bierze się z
tekstów własnych obchodu lub wspólnych.

67. Czytanie drugie wraz z responsorium znajduje się w Liturgii Godzin lub w tekstach do wyboru w

Lekcjonarzu, o którym jest mowa w nr 161. Zazwyczaj jest to czytanie podane w tekstach okresu roku
liturgicznego.
W  uroczystości  i  święta  ku  czci  świętych  bierze  się  własne  czytania  hagiograficzne  podane  na  dany
dzień,  a  gdy  go  brak,  naleŜy  je  dobrać  z  Tekstów  wspólnych  o  świętych.  W  dni,  w  które  przypadają
wspomnienia  o  świętych  i  które  się  obchodzi  jako  takie,  bierze  się  równieŜ  czytanie  hagiograficzne
zamiast czytania z dnia bieŜącego (por. nr 166 i 235).

68. W niedziele (poza okresem Wielkiego Postu), podczas oktawy Wielkanocy i Narodzenia Pańskiego

oraz w uroczystości i święta po drugim czytaniu i responsorium odmawia się hymn „Ciebie, BoŜe,

133

KL 89 c

chwalimy”. Hymn ten opuszcza się we wspomnienia i dni powszednie. Ostatnią część hymnu, zaczy-
nającą się od słów „Zachowaj lud Twój, Panie...”, aŜ do końca, moŜna opuścić wedle uznania.

69. Godzinę Czytań kończy się modlitwą przypadającą na dany dzień, oraz przynajmniej we wspólnym

odmawianiu aklamacją „Błogosławmy Panu – Bogu niech będą dzięki”.

IV. WIGILIE

70. Wigilię Paschalną obchodzi cały Kościół w sposób podany w odnośnych księgach liturgicznych. „Ta

noc czuwania – mówi św. Augustyn – ma tak wielkie znaczenie, Ŝe nazwa wigilii do niej się przede
wszystkim odnosi, chociaŜ dzieli ją ona z innymi tego rodzaju czuwaniami”

134

. „Czuwamy tej nocy,

w której Pan zmartwychwstał i w swoim ciele dał nam początek Ŝycia... nie znającego juŜ śmierci i
zaśnięcia; a gdy tak dłuŜej nieco czuwamy i wielbimy pieśniami Zmartwychwstałego, wraz z Nim i z
Jego łaski będziemy królowali w Ŝyciu, które nie ma końca”

135

71. W róŜnych Kościołach przyjął się zwyczaj rozpoczynania podobną wigilią rozmaitych uroczystości, a

przede wszystkim Narodzenia Pańskiego i Zesłania Ducha Świętego. Ten zwyczaj naleŜy zachować i
popierać zgodnie z tradycją danego Kościoła. JeŜeli gdzieniegdzie wprowadza się nocne czuwanie dla
podkreślenia innych jeszcze uroczystości czy pielgrzymek, naleŜy podczas tych wigilii stosować wy-
tyczne dotyczące naboŜeństw Słowa BoŜego.

72. Ojcowie Kościoła i pisarze kościelni często wzywali wiernych, zwłaszcza tych, którzy prowadzą Ŝy-

cie kontemplacyjne, do nocnych czuwań, albowiem taka modlitwa jest wyrazem oczekiwania na
przyjście Pana i do tego pobudza: „O północy rozległo się wołanie: Pan młody idzie, wyjdźcie mu na
spotkanie” (Mt 25, 6); „Czuwajcie więc, bo nie wiecie, kiedy Pan domu przyjdzie: z wieczora czy o
północy, czy o pianiu kogutów, czy rankiem. By niespodzianie przyszedłszy, nie zastał was śpiących”
(Mk 13, 35-36). A zatem godni są pochwały ci, którzy Godzinę Czytań odprawiają jako modlitwę w
ciągu nocy.

73. W obrządku rzymskim Godzina Czytań była zawsze dość krótka ze względu na tych zwłaszcza, co się

oddają  pracom  apostolskim.  JednakŜe  ci,  którzy  zgodnie  z  tradycją  pragną  przedłuŜyć  wigilię  nie-
dzielną, uroczystości i świąt, mają zachować następujący porządek:
Najpierw  odprawia  się  Godzinę  Czytań,  tak  jak  podano  w  Liturgii  Godzin.  Po  czytaniach,  a  przed
hymnem  „Ciebie,  BoŜe,  chwalimy”,  dodaje  się  pieśni  umieszczone w tym celu w Dodatku do wspo-
mnianej Liturgii Godzin. Następnie czyta się Ewangelię i wygłasza homilię, zaleŜnie od okoliczności.
Wtedy dopiero śpiewa się hymn „Ciebie, BoŜe, chwalimy” i odmawia modlitwę.
W uroczystości i święta Ewangelię bierze się z Lekcjonarza Mszalnego, a w niedziele ze zbioru czy-
tań dotyczących tajemnicy paschalnej i umieszczonych w Dodatku do Liturgii Godzin.

V. MODLITWA PRZEDPOŁUDNIOWA, POŁUDNIOWA I POPOŁUDNIOWA,

CZYLI MODLITWA W CIĄGU DNIA

74. Zgodnie ze starodawną tradycją i wzorem Kościoła czasów apostolskich wierni zachowali poboŜny

zwyczaj modlenia się w róŜnych godzinach dnia, nawet wśród pracy. PowyŜsza tradycja przybrała z
biegiem czasu róŜne formy wyrazu w obrzędach liturgicznych.

134

Kazanie gwelferbitańskie, 5

135

Kazanie gwelferbitańskie, 5

75. W praktyce liturgicznej tak Wschodu, jak i Zachodu zachowano modlitwę przedpołudniową, połu-

dniową i popołudniową, poniewaŜ z tymi zwłaszcza Godzinami wiąŜe się wspomnienie Męki Pana i
początków głoszenia Ewangelii.

76. Sobór Watykański II postanowił zachować w oficjum chórowym te trzy Godziny mniejsze

136

Ci, którzy prowadzą Ŝycie kontemplacyjne, mają zachować liturgiczny zwyczaj odprawiania tych
modlitw, chyba Ŝe ich prawo partykularne postanawia inaczej. Odmawianie tych Godzin zaleca się
takŜe innym, a szczególnie tym, którzy odbywają rekolekcje lub uczestniczą w zebraniach duszpaster-
skich.

77. Poza chórem i z zachowaniem prawa partykularnego moŜna odmówić tylko jedną z tych trzech Go-

dzin, odpowiadającą danej porze dnia, aby w ten sposób zachować tradycję modlitwy w ciągu dnia i
pośród pracy.

78. Układ tych trzech Godzin uwzględnia więc zarówno tych, którzy odmawiają tylko jedną modlitwę,

jak i tych, co pragną odmówić wszystkie trzy albo są do tego obowiązani na mocy prawa.

79. KaŜdą z powyŜszych trzech Godzin rozpoczyna werset „BoŜe, wejrzyj ku wspomoŜeniu memu” oraz

„Chwała Ojcu... jak była...” i Alleluja (które opuszcza się w okresie Wielkiego Postu). Potem nastę-
puje hymn odpowiadający danej Godzinie, a po nim psalmodia, krótkie czytanie z wersetem, modli-
twa na zakończenie oraz, przynajmniej w odmawianiu wspólnym, „Błogosławmy Panu – Bogu niech
będą dzięki”.

80. Na poszczególne Godziny przewidziano hymny i modlitwy zmienne, aby zgodnie z tradycją odpo-

wiadały porze dnia i we właściwy sposób zapewniły jego uświęcenie. Dlatego odmawiając tylko jed-
ną z tych Godzin, naleŜy dobrać odpowiednio te jej części.
TakŜe krótkie czytania i modlitwy zmieniają się w zaleŜności od dnia, okresu liturgicznego lub świę-
ta.

81. Podano psalmodię dwojakiego rodzaju: bieŜącą i uzupełniającą. Pierwszej uŜywa się w wypadku od-

mawiania jednej tylko Godziny. Odmawiając więcej niŜ jedną w pierwszej naleŜy wziąć psalmy bie-
Ŝą

ce, w pozostałych psalmodię uzupełniającą.

82. Psalmodia bieŜąca obejmuje trzy psalmy (lub trzy ich fragmenty, gdy psalmy są dłuŜsze) podane w

psałterzu wraz z ich antyfonami, jeŜeli we właściwym miejscu nie zaznaczono inaczej.
W uroczystości, w czasie Triduum Paschalnego oraz w dni oktawy Wielkanocy odmawia się antyfony
własne z trzema psalmami zaczerpniętymi z psalmodii dodatkowej, chyba Ŝe naleŜy wziąć psalmy
przewidziane na dany dzień. JeŜeli jakaś uroczystość przypada w niedzielę, naleŜy wziąć psalmy z
niedzieli I tygodnia.

83. Psalmodia uzupełniająca obejmuje po trzy psalmy wybrane zazwyczaj z tak zwanych „psalmów gra-

dualnych”.

VI. MODLITWA NA ZAKOŃCZENIE DNIA

84. Ta Godzina jest ostatnią modlitwą dnia, odmawianą przed spoczynkiem nocnym, nawet i po północy,

jeśli tak się zdarzy.

136

KL 89 e

85. Modlitwa na zakończenie dnia rozpoczyna się, podobnie jak inne Godziny, wersetem „BoŜe, wejrzyj

ku wspomoŜeniu memu” oraz „Chwała Ojcu... jak była...” i Alleluja (opuszczanym w okresie Wielkie-
go Postu).

86. Jako zwyczaj godny pochwały zaleca się następnie dokonanie rachunku sumienia. Przy odmawianiu

wspólnym odbywa się on w ciszy, albo włącza się go w akt pokuty według formularzy podanych w
Mszale Rzymskim.

87. Po rachunku sumienia następuje odpowiedni hymn.

88. Po I Nieszporach niedzieli odmawia się w modlitwie na zakończenie dnia Psalmy 4 i 134, a po II Nie-

szporach Psalm 91.
W pozostałe dni dobrano psalmy mówiące o ufności w Panu i do niej pobudzające. Zamiast nich
moŜna odmówić psalmy z niedzieli, zwłaszcza wtedy, gdy pragnie się je odmówić z pamięci.

89. Po psalmodii następuje krótkie czytanie i od razu po nim responsorium „W ręce Twoje, Panie...”, po

czym odmawia się pieśń „Teraz, o Panie, pozwól odejść słudze swemu” z antyfoną. Ta pieśń stanowi
jakby szczytowy moment modlitwy na zakończenie dnia.

90. Modlitwa kończąca tę Godzinę jest podana w Psałterzu.

91. Po modlitwie dodaje się, równieŜ w odmawianiu prywatnym, błogosławieństwo „Noc spokojną i ko-

niec szczęśliwy...”.

92. Na koniec odmawia się jedną z antyfon ku czci Najświętszej Maryi Panny. W okresie Wielkanocnym

jest to zawsze antyfona Królowo niebios... Konferencja Episkopatu moŜe zatwierdzić inne jeszcze an-
tyfony oprócz tych, które są podane w Liturgii Godzin

137

VII. ŁĄCZENIE POSZCZEGÓLNYCH GODZIN

Z MSZĄ ŚWIĘTĄ LUB MIĘDZY SOBĄ

93. W niektórych wypadkach, uzaleŜnionych od okoliczności, gdy oficjum odprawia się publicznie lub

we wspólnocie, moŜna połączyć jedną z Godzin ze Mszą Świętą. NaleŜy wtedy zachować przepisy
podane niŜej, a dana Godzina i Msza Święta muszą odpowiadać temu samemu oficjum. Nie moŜna
jednak dopuścić, by to stanowiło przeszkodę w działalności duszpasterskiej, zwłaszcza w niedzielę.

94. JeŜeli Jutrznia, czy to w chórze, czy teŜ odmawiana wspólnie, poprzedza bezpośrednio Mszę Świętą,

liturgię rozpoczyna się albo od wersetu wprowadzającego i hymnu tej Godziny, albo od wejścia i to-
warzyszącego mu śpiewu, po którym następuje pozdrowienie wypowiadane przez celebransa. Pierw-
szy sposób jest wskazany zwłaszcza w dni powszednie, a drugi przede wszystkim w dni świąteczne.
W takim wypadku opuszcza się jeden z obrzędów wstępnych.
Następnie odmawia się, jak zwykle, psalmy Jutrzni. Po nich, opuściwszy krótkie czytanie, akt pokuty,
oraz gdy wynika to z okoliczności, „Panie, zmiłuj się”, odmawia się „Chwała na wysokości Bogu”,
jeśli rubryki to przewidują. Potem celebrans odmawia modlitwę ze Mszy Świętej, po czym sprawuje
się Liturgię Słowa.
Modlitwę Powszechną odmawia się jak zazwyczaj we Mszy Świętej. We mszy porannej dni po-
wszednich moŜna jednak uŜyć w tym miejscu próśb z Jutrzni.

137

Por. KL 38

Po Komunii Świętej i towarzyszącym jej śpiewie wykonuje się pieśń „Błogosławiony Pan, Bóg Izra-
ela” wraz z jego antyfoną. Następnie celebrans odmawia modlitwę po Komunii Świętej i kończy
Mszę Świętą jak zazwyczaj.

95. JeŜeli modlitwa w ciągu dnia (to znaczy przedpołudniowa, południowa lub popołudniowa, w zaleŜno-

ci od pory dnia) odprawiana publicznie, poprzedza bezpośrednio Mszę Świętą, wtedy liturgię rozpo-

czyna  się  albo  od  wersetu  wprowadzającego  i  hymnu  danej  Godziny  (dotyczy  to  przede  wszystkim
dni  powszednich),  albo  od  wejścia  i  towarzyszącego  mu  śpiewu  oraz  pozdrowienia  wypowiadanego
przez  celebransa  (szczególnie  w  dni  świąteczne).  W  takim  wypadku  opuszcza  się  jeden  z  obrzędów
wstępnych.
Potem  odmawia  się  psalmy,  a  opuściwszy  krótkie  czytanie  i  akt  pokuty,  oraz  ewentualnie  „Panie,
zmiłuj się”, odmawia się, jeŜeli jest to przewidziane przez rubryki, „Chwała na wysokości Bogu”. Na-
stępnie celebrans odmawia modlitwę ze Mszy Świętej.

96. Nieszpory łączy się z Mszą Świętą podobnie jak Jutrznię, jeśli bezpośrednio ją poprzedzają. JednakŜe

I Nieszpory uroczystości i niedziel oraz świąt Pańskich przypadających w niedzielę moŜna odprawiać
dopiero po Mszy Świętej dnia poprzedzającego lub soboty.

97. JeŜeli modlitwę w ciągu dnia (tzn. przedpołudniową, południową lub popołudniową) albo Nieszpory

odmawia  się  po  Mszy  Świętej,  wtedy  mszę  odprawia  się  jak  zwykle  aŜ  do  modlitwy  po  Komunii
włącznie,  a  po  niej  następuje  psalmodia  danej  Godziny.  JeŜeli  jest  to  modlitwa  w  ciągu  dnia,  to  po
odmówieniu psalmów opuszcza się krótkie czytanie i odmawia się bezpośrednio modlitwę, a po niej
następuje  rozesłanie  wiernych  tak  jak  we  Mszy  Świętej.  W  Nieszporach  zaś  po  psalmodii  opuszcza
się czytanie i od razu po niej odmawia się pieśń „Wielbi dusza moja Pana” wraz z antyfoną. Opuszcza
się prośby i Ojcze nasz, a odmawia się modlitwę końcową i udziela wiernym błogosławieństwa.

98. Z wyjątkiem nocy Narodzenia Pańskiego nie łączy się z zasady Godziny Czytań z Mszą Świętą, gdyŜ

ta ostatnia ma własny cykl czytań, odrębny od oficjum, i naleŜy go zachować. W całkiem wyjątko-
wych i jednorazowych wypadkach takiego połączenia, po drugim czytaniu tej Godziny i odmówieniu
responsorium, opuszcza się resztę, a Mszę Świętą rozpoczyna, gdy to rubryki przewidują, hymn
„Chwała na wysokości Bogu”, w przeciwnym zaś razie modlitwa.

99. JeŜeli Godzina Czytań poprzedza bezpośrednio inną Godzinę, wtedy na początku oficjum moŜna od-

mówić hymn odpowiadający tej drugiej Godzinie. Po czytaniach opuszcza się modlitwę i zakończe-
nie, a w następującej po nich Godzinie pomija się werset wprowadzający i Chwała Ojcu.

ROZDZIAŁ III

POSZCZEGÓLNE CZĘŚCI LITURGII GODZIN

I. PSALMY ORAZ ICH POWIĄZANIE Z MODLITWĄ CHRZEŚCIJAŃSKĄ

100. W Liturgii Godzin Kościół modli się przewaŜnie owymi wspaniałymi pieśniami w księgach Starego

Testamentu, ułoŜonymi przez ich autorów pod natchnieniem Ducha Świętego. Ze względu na to po-
chodzenie unoszą one swoją mocą ducha ludzkiego ku Bogu, budzą w człowieku zboŜne uczucia; w
pomyślności skłaniają go do dziękczynienia, a w przeciwnościach przynoszą pociechę i dodają otu-
chy.

101. JednakŜe psalmy ukazują tylko słaby odblask owej pełni czasów, która się objawiła w Jezusie Chry-

stusie i z której modlitwa Kościoła czerpie swoją moc. I chociaŜ wszyscy chrześcijanie niezmiernie

cenią psalmy, to jednak nie naleŜy się dziwić, Ŝe niektóre z nich trudno im sobie przyswoić w mo-
dlitwie.

102. Duch Święty jednakŜe, pod którego natchnieniem psalmy powstały, zawsze wspiera swoją łaską

tych, co z wiarą i dobrą wolą je śpiewają. Jest takŜe rzeczą nieodzowną, by kaŜde w miarę swoim
moŜliwości „starał się o głębsze poznanie Pisma Świętego, a zwłaszcza psalmów”

138

, i zdał sobie

sprawę, w jaki sposób ma postąpić, aby stały się one jego własną modlitwą.

103. Psalmy nie są przeznaczone do czytania, nie są teŜ modlitwami pisanymi prozą, lecz utworami po-

etyckimi i pieśniami uwielbienia. JeŜeli więc niekiedy mogły być uŜywane w formie czytań, to jed-
nak  słusznie,  z  uwagi  na  ich  rodzaj  literacki,  nazywają  się  po  hebrajsku  tehilim,  to  znaczy  „pieśni
uwielbienia”, a po grecku psalmoi, czyli „pieśni wykonywane przy dźwięku harfy”. Istotnie, wszyst-
kie  psalmy  mają  charakter  muzyczny,  a  to  określa  odpowiedni  sposób  ich  wykonywania.  Dlatego
psalm  musi  zachować  ten  swój  charakter  równieŜ  i  wtedy,  gdy  jest  odmawiany,  nawet  przez  jedną
osobę i po cichu. Bez wątpienia jest on pokarmem dla ducha, skłania jednak o wiele bardziej do po-
ruszenia serca śpiewających i słuchających, a takŜe tych, co grają „na harfie i cytrze”.

104. Kto zatem prawdziwie modli się psalmem, ten rozwaŜa wiersz po wierszu i zawsze w gotowości ser-

ca odpowiada na jego wezwanie, jak tego chce Duch Święty, który natchnął psalmistę i się stanie
takŜe natchnieniem pragnących Jego łaski. Psalmodia więc wymaga szacunku naleŜnego majestato-
wi Boga, ale winna jej równieŜ towarzyszyć wewnętrzna radość i miłość, bo taka postawa odpowia-
da poezji sakralnej i pieśni BoŜej, a nade wszystko wolności dzieci BoŜych.

105. Słowa psalmu mogą być dla nas pomocą do łatwiejszej i Ŝarliwszej modlitwy, zwłaszcza gdy skła-

damy  dzięki  i  wielbimy  Boga  w  radosnym  uniesieniu  lub  gdy  wołamy  do  Niego  pośród  naszych
utrapień. Ale niekiedy mogą powstać trudności, gdy na przykład psalm nie zwraca się bezpośrednio
do Boga. Psalmista jest bowiem poetą i dlatego często zwraca się do ludu; szczególnie gdy wspomi-
na  dzieje  lzraela  lub  kieruje  swoje  wezwania  do  innych,  a  nawet  do  nierozumnych  stworzeń.  Co
więcej,  kaŜe  przemawiać  Bogu  i  ludziom,  a  nawet,  jak  w  Psalmie  2,  nieprzyjaciołom  Boga.  Jasną
więc  jest  rzeczą,  Ŝe  psalm  nie  jest  modlitwą  w  tym  samym  znaczeniu  co  modlitwy  ułoŜone  przez
Kościół.  Ponadto  psalmy  są  utworami  poetyckimi  i  muzycznymi,  i  zgodnie  z  tym  ich  charakterem
nie  muszą  się  koniecznie  zwracać  bezpośrednio  do  Boga,  ale  mają  być  śpiewane  przed  Jego  obli-
czem. Poucza nas o tym św. Benedykt: „RozwaŜmy więc, jak mamy się zachować w obliczu Boga i
aniołów, i niech przy śpiewie psalmów nasza myśl będzie zgodna z naszym głosem”

139

106. Przy śpiewie psalmów serce śpiewającego otwiera się na te uczucia, którymi są one przepełnione,

kaŜdy zgodnie ze swoim rodzajem literackim. A więc będzie to skarga lub wyraz ufności, dziękczy-
nienie albo inne przeŜycia, a egzegeci słusznie podkreślają te róŜnice.

107. Zwracając uwagę na dosłowny sens psalmów ten, który je śpiewa, pojmuje ich sens praktyczny dla

ludzi wierzących. Wiadomo, Ŝe kaŜdy psalm powstał w określonych okolicznościach i do nich to się
odnoszą nagłówki umieszczone w psałterzu hebrajskim przed kaŜdym psalmem. NiezaleŜnie jednak
od tych powiązań historycznych kaŜdy psalm ma swój dosłowny sens, którego nawet i w naszych
czasach nie naleŜy pomijać. Pieśni te powstały na Wschodzie, przed wieloma wiekami, dobrze jed-
nak wyraŜają cierpienia i nadzieje, nędzę i ufność ludzi wszystkich czasów i miejsc; opiewają wiarę
w Boga, objawienie i odkupienie.

108. Psalmy odmawia się w Liturgii Godzin nie tyle we własnym imieniu, ile w imieniu całego Kościoła

Chrystusowego, a nawet utoŜsamiając się z Chrystusem. Jeśli się o tym pamięta, wtedy nie będzie
trudności, gdy nasze przeŜycia wewnętrzne odbiegają od treści odmawianego psalmu. Gdy na przy-

138

KL 90

139

Reguła, rozdz. 19

kład  pełni  smutku  i  bólu  mamy  odmawiać  psalm  wyraŜający  uczucia  radości  albo  w  chwilach  po-
myślnych psalm skargi. W modlitwie osobistej moŜna tego uniknąć wybierając psalm odpowiadają-
cy  naszym  uczuciom,  ale  Liturgia  Godzin  nie  jest  naszą  modlitwą  prywatną,  bo  nawet  jeśli  odma-
wiana  samotnie,  zawsze  jest  modlitwą  w  imieniu  Kościoła  w  podanym  przez  niego  układzie  psal-
mów.  Wtedy  zaś  zawsze  istnieje  powód  do  radości  lub  smutku,  bo  i  tu  sprawdzają  się  słowa  Apo-
stoła:  „Weselcie  się  z  tymi,  którzy  się  weselą;  płaczcie  z  tymi,  którzy  płaczą”  (Rz  12,  15).  W  ten
sposób  człowiek  słaby  i  zraniony  w  swej  miłości  własnej,  zostaje  uzdrowiony  przez  miłość,  przez
którą duch i słowa wypowiadanego psalmu odpowiadają sobie wzajemnie

140

109. Odmawiając psalmy w imieniu Kościoła naleŜy wniknąć w pełniejszy ich sens, a zwłaszcza w sens

mesjański. Z tego przecieŜ względu Kościół przyjął psałterz. To znaczenie mesjańskie ujawniło się
w pełni w Nowym Testamencie, a sam Chrystus Pan jasno je wyraził mówiąc do Apostołów:
„Wszystko musi się wypełnić, co napisane jest o Mnie w Prawie MojŜesza, u Proroków i w Psal-
mach” (Łk 24, 44). Znamienny tego przykład znajdujemy u św. Mateusza; dotyczy on Mesjasza, Sy-
na Dawida, a równocześnie jego Pana

141

. W tym kontekście Psalm 110 odnosi się do Mesjasza.

Tak  samo  postępowali  Ojcowie  Kościoła.  Rozumieli  oni  i  tłumaczyli  psałterz  jako  proroctwo  o
Chrystusie  i  Kościele,  a  dla  tych  samych  powodów  wprowadzono  psalmy  do  liturgii.  Co  prawda
zdarzały  się  niekiedy  zbyt  wyszukane  interpretacje,  jednakŜe,  ogólnie  rzecz  biorąc,  zarówno  Ojco-
wie  Kościoła,  jak  i  liturgia  słusznie  szukali  w  psalmach  głosu  Chrystusa  wołającego  do  Ojca,  lub
Ojca przemawiającego do Syna. Rozpoznawali tam nawet głos Kościoła, apostołów i męczenników.
RównieŜ  i  średniowiecze  przyjmowało  taką  interpretację;  świadczą  o  tym  liczne  kodeksy  psałterza
pochodzące  z  tego  okresu.  JuŜ  same  w  nich  nagłówki  psalmów  podawały  odmawiającemu  sens
chrystologiczny.  Ta  interpretacja  chrystologiczna  nie  ograniczała  się  tylko  do  psalmów  uwaŜanych
za mesjańskie, ale się rozciągała takŜe na wiele innych. W niektórych wypadkach jest to niewątpli-
wie akomodacja, przyjęta jednak przez tradycję Kościoła.
Zwłaszcza na dni świąteczne psalmy dobrano z takiego punktu widzenia; często to podkreślają anty-
fony zaczerpnięte z tych właśnie psalmów.

II. ANTYFONY ORAZ INNE TEKSTY

POMAGAJĄCE DO MODLITEWNEGO ODMAWIANIA PSALMÓW

110. Nagłówki psalmów, modlitwy dodawane po kaŜdym z nich, a zwłaszcza antyfony, bardzo się przy-

czyniły w dziejach tradycji łacińskiej do lepszego zrozumienia tych psalmów i przyswojenia ich so-
bie jako modlitwy chrześcijanina.

111. Psałterz Liturgii Godzin umieszcza przy kaŜdym psalmie nagłówek podający jego treść oraz znacze-

nie dla Ŝycia chrześcijańskiego. Stanowi to wielki poŜytek dla odmawiającego. Natomiast dla uła-
twienia modlitwy w duchu nowego objawienia dodano takŜe zdanie zaczerpnięte z Nowego Testa-
mentu lub pism Ojców Kościoła, wskazujące na sens chrystologiczny tej modlitwy.

112. W Dodatku do Liturgii Godzin podano modlitwy odnoszące się do kaŜdego psalmu z osobna. Mają

one pomagać w zrozumieniu psalmów w duchu chrześcijańskim. MoŜna się nimi posługiwać do-
wolnie według dawnej tradycji: po odmówieniu psalmu i chwili skupienia wymieniona modlitwa
zbiera jak gdyby i wypowiada uczucia oŜywiające uczestników psalmodii.

113. KaŜdy psalm ma własną antyfonę. NaleŜy ją odmawiać nawet i wtedy, gdy Liturgia Godzin odpra-

wia się bez śpiewu albo prywatnie. Antyfony bowiem pomagają do uwydatnienia rodzaju literackie-
go danego psalmu; czynią z psalmu osobistą modlitwę odmawiającego go; zwracają uwagę na jakieś

140

Reguła, rozdz. 19

141

Mt 22, 44 nn.

zdanie, którego łatwo by się nie zauwaŜyło; w róŜnych okolicznościach nadają temu czy innemu
psalmowi szczególny charakter; zwłaszcza pomagają w interpretacji typologicznej lub odnoszącej
się do danego święta, pod warunkiem jednak wykluczenia przesadnych akomodacji; wreszcie uroz-
maicają i uprzyjemniają odmawianie psalmów.

114. Antyfony Psałterza tak zostały ułoŜone, aby mogły być przetłumaczone na róŜne języki narodowe, a

takŜe by moŜna je było powtarzać po kaŜdej strofie psalmu, stosownie do tego, co powiedziano pod
nr 125. W okresie zwykłym w ciągu roku i kiedy Liturgię Godzin odprawia się bez śpiewu, moŜna
dowolnie zamiast antyfon stosować sentencje umieszczone pod nagłówkiem psalmu, o których mo-
wa pod nr 111.

115. Psalmy dłuŜsze są w danej godzinie podzielone na części, z których kaŜda ma osobną antyfonę.

Wprowadza to pewne urozmaicenie, zwłaszcza przy odprawianiu ze śpiewem, i pomaga lepiej ko-
rzystać z bogatej treści psalmu. MoŜna teŜ odmawiać cały psalm w sposób ciągły, z zastosowaniem
tylko pierwszej antyfony.

116. Psalmy Jutrzni i Nieszporów mają własne antyfony w Triduum Paschalne, dni w ciągu oktawy

Wielkanocy i Narodzenia Pańskiego, niedziele okresów: Adwentu, Narodzenia Pańskiego, Wielkie-
go Postu i okresu Wielkanocnego oraz dni od 17 do 24 grudnia.

117. Na uroczystości antyfony własne są podane do Godziny Czytań, Jutrzni oraz do modlitwy przedpo-

łudniowej, południowej i popołudniowej i do Nieszporów. W razie ich braku bierze się antyfony z
Tekstów wspólnych. W święta stosuje się tę samą zasadę do Godziny Czytań, Jutrzni i Nieszporów.

118. We wspomnienia świętych zachowuje się ich własne antyfony, gdy takie mają (por. nr 235).

119. Antyfony do Pieśni Zachariasza i Maryi bierze się z odpowiednich okresów, jeśli są podane. W

przeciwnym wypadku z psałterza na dany dzień. Na dni uroczystości i świąt podano własne antyfo-
ny, a jeśli ich brakuje, to naleŜy się posłuŜyć antyfonami z Tekstów wspólnych. We wspomnienia
ś

więtych nie mających antyfon własnych, dobiera się je dowolnie albo z Tekstów wspólnych, albo z

bieŜącego dnia tygodnia.

120. W okresie Wielkanocnym do wszystkich antyfon dodaje się Alleluja, chyba Ŝe taka aklamacja nie

zgadza się z ich treścią.

III. SPOSÓB ODMAWIANIA PSALMÓW

121. RóŜne mogą być sposoby odmawiania psalmów. Będzie to uzaleŜnione od rodzaju literackiego

psalmu i jego długości, od tego czy jest odmawiany po łacinie lub w języku narodowym; od tego
zwłaszcza, czy go odmawia jedna lub wiele osób czy teŜ liturgię odprawia się z udziałem wiernych.
Trzeba bowiem, by uczestnicy lepiej odczuli duchowe piękno psalmów. Nie chodzi tu o długość
modlitwy, lecz o dobór psalmów oraz ich zróŜnicowanie jak teŜ swoisty charakter kaŜdego psalmu z
osobna.

122. Zgodnie z róŜnymi sposobami potwierdzonymi tradycją lub doświadczeniem psalmy śpiewa się lub

odmawia w sposób ciągły, lub na przemian, dzieląc wiersze pomiędzy dwie strony chóru czy teŜ
grupy je wykonujące, albo teŜ na sposób responsoryjny.

123. Przed kaŜdym psalmem odmawia się antyfonę, jak to powiedziano pod nr 113-120, a po odmówie-

niu psalmu dodaje się stosownie do ustalonego zwyczaju „Chwała Ojcu...” i „Jak była na począt-
ku...”.

Chwała Ojcu jest stosownym zakończeniem poleconym nam przez tradycję i nadaje modli-

twom Starego Testamentu charakter pochwalny oraz chrystologiczny i trynitarny. Po tym zakończe-
niu według uznania powtarza się antyfonę.

124. W wypadku psalmów dłuŜszych psałterz podaje ich podział, zaznaczając przez to troistą strukturę

psalmodii godzin i równocześnie zachowując obiektywny sens danego psalmu. Wypada zatem prze-
strzegać tych podziałów, zwłaszcza w odmawianiu chórowym i po łacinie. Na końcu kaŜdej z tych
części dodaje się Chwała Ojcu.
MoŜna się stosować do tego tradycyjnego sposobu odmawiania lub zrobić przerwę po kaŜdej z tych
części, albo odmówić cały psalm bez przerwy wraz z jego antyfoną.

125. Ponadto, gdy temu odpowiada rodzaj literacki psalmu, podano jego podział na strofy. MoŜna więc,

zwłaszcza kiedy psalm jest śpiewany w języku Ŝywym, powtarzać antyfonę po kaŜdej strofie. W tym
wypadku Chwała Ojcu dodaje się tylko na zakończenie psalmu.

IV. ZASADY UKŁADU PSALMÓW W LITURGII GODZIN

126. Psalmy rozłoŜono na cztery tygodnie. Niektóre zostały opuszczone. Inne psalmy, wyróŜnione przez

tradycję, powtarza się częściej, a w Jutrzni, Nieszporach oraz modlitwie na zakończenie dnia
umieszczono psalmy odpowiadające tym Godzinom.

127. W Jutrzni i Nieszporach, które bardziej niŜ inne Godziny przeznaczone są do odprawiania z ludem,

dobrano odpowiednie psalmy.

128. Przepisy normujące dobór psalmów w modlitwie na zakończenie dnia podano pod nr 88.

129. Na niedziele w Godzinie Czytań i w modlitwie w ciągu dnia przeznaczono psalmy, które zgodnie z

tradycją najlepiej wyraŜają Misterium Paschalne. W piątki zaś dobrano psalmy pokutne lub odno-
szące się do Męki Pańskiej.

130. Na okres Adwentu, Narodzenia Pańskiego, Wielkiego Postu oraz na okres Wielkanocny przeznaczo-

no Psalm 78, 105 i 106, poniewaŜ uwydatniają one w sposób szczególny dzieje zbawienia w Starym
Testamencie jako zapowiedź tego, co się dokonało w Nowym.

131. Pominięto w Psałterzu Psalm 58, 83 i 109, tak zwane „złorzeczące”; opuszczono takŜe kilka wierszy

w niektórych psalmach, co zaznaczono w ich nagłówkach. Ma to zapobiec trudnościom natury psy-
chologicznej: chociaŜ psalmy „złorzeczące” nie są obce poboŜności Nowego Testamentu, czego
przykład znajdujemy w Księdze Apokalipsy (6, 10), to przecieŜ nie są one bynajmniej zachętą do zło-
rzeczenia komukolwiek.

132. Psalmy zbyt długie, by mogły się zmieścić w jednej Godzinie, rozłoŜono na szereg dni w tej samej

Godzinie. W ten sposób mogą one być odmawiane w całości przez tych, którzy zazwyczaj nie od-
mawiają innych Godzin. Tak np. Psalm 119 rozłoŜono na 22 dni i umieszczono w modlitwie w ciągu
dnia, zachowując przy tym jego podział wewnętrzny. Postąpiono tak, poniewaŜ tradycja przeznacza
ten psalm na Godziny dzienne.

133. Układ psałterza rozłoŜonego na cztery tygodnie powiązano z rokiem liturgicznym w sposób nastę-

pujący. Od pierwszego tygodnia psałterza, z pominięciem innych ewentualnie pozostających tygo-
dni, rozpoczyna się l. niedzielę Adwentu, 1. niedzielę okresu zwykłego, 1. niedzielę Wielkiego Postu
i 1. niedzielę Wielkanocną. W okresie zwykłym cykl psałterza pokrywa się z cyklem tygodni, a więc
po Zesłaniu Ducha Świętego rozpoczyna się od tego tygodnia psałterza, który jest podany w części
okresowej na początku odnośnego tygodnia zwykłego.

134. Godzina Czytań ma własne psalmy w uroczystości i święta, w czasie Triduum Paschalnego, w dni

oktawy Wielkanocy i Narodzenia Pańskiego. Dobrano je spośród psalmów przekazanych przez tra-
dycję, a ich dostosowanie do danego dnia podkreśla zazwyczaj antyfona. To samo odnosi się do mo-
dlitwy w ciągu dnia w niektóre święta Pańskie i w dni oktawy Wielkanocy. Psalmy Jutrzni i pieśń
bierze się z pierwszej niedzieli psałterza. Zgodnie ze staroŜytnym zwyczajem psalmy I Nieszporów
uroczystości bierze się z grupy psalmów wielbiących (Laudate). II Nieszpory uroczystości oraz Nie-
szpory świąt mają własne psalmy i pieśń. W uroczystości, z wyjątkiem tych, o których mowa powy-
Ŝ

ej, jeśli nie wypadają w niedzielę, w modlitwie w ciągu dnia psalmy dobiera się spośród tzw. psal-

mów gradualnych; w święta zaś odmawia się w tej Godzinie psalmy z bieŜącego dnia Psałterza.

135. W pozostałych wypadkach odmawia się psalmy z bieŜącego dnia Psałterza, wyjąwszy obchody, któ-

re mają własne antyfony lub psalmy.

V. PIEŚNI ZE STAREGO I NOWEGO TESTAMENTU

136. Zgodnie ze zwyczajem, między pierwszym i drugim psalmem Jutrzni umieszcza się pieśń ze Starego

Testamentu. Oprócz zbioru tych pieśni przekazanego nam przez dawną tradycję rzymską oraz zbioru
wprowadzonego do Brewiarza przez św. Piusa X dodano w Psałterzu jeszcze inne pieśni z róŜnych
ksiąg Starego Testamentu, tak aby kaŜdy dzień czterech tygodni miał swoją pieśń własną. W nie-
dziele powtarza się na przemian dwie części Pieśni trzech młodzieńców.

137. W Nieszporach umieszczono po dwóch psalmach pieśń z Nowego Testamentu, wziętą z Listów lub

Apokalipsy.  Przewidziano  siedem  pieśni,  po  jednej  na  kaŜdy  dzień  tygodnia.  W  niedziele  okresu
Wielkiego  Postu  zamiast  pieśni  z  Alleluja  wyjętej  z  Apokalipsy  umieszczono  pieśń  z  1.  Listu  św.
Piotra.  W  uroczystość  Objawienia  i  święto  Przemienienia  Pańskiego  odmawia  się  wskazaną  tam
pieśń z 1. Listu do Tymoteusza.

138. Pieśni z Ewangelii: „Błogosławiony Pan, Bóg Izraela”, „Wielbi dusza moja Pana” oraz „Teraz, o

Panie” mają być otaczane taką samą czcią i godnością, z jaką słuchamy słów Ewangelii.

139. Zgodnie z tradycją psalmodia i czytania zachowują następującą kolejność: najpierw teksty ze Stare-

go Testamentu, następnie pisma Apostoła, a na końcu Ewangelia.

VI. CZYTANIA PISMA ŚWIĘTEGO

a. Zasady ogólne

140. Zgodnie z pradawną tradycją czyta się publicznie Pismo Święte w czasie liturgii, i to nie tylko pod-

czas sprawowania Eucharystii, lecz takŜe w oficjum. Wierni powinni cenić sobie i powaŜać te czyta-
nia, bo nie pochodzą one z wyboru osobistego ani z przesadnych upodobań jednostek, lecz podaje je
Kościół i są one ściśle powiązane z Misterium, które Oblubienica Chrystusa „odsłania w ciągu całe-
go roku, począwszy od Wcielenia i Narodzenia aŜ do Wniebowstąpienia, dnia Zesłania Ducha Świę-
tego oraz oczekiwania błogosławionej nadziei i przyjścia Pana”

142

Ponadto w obrzędzie liturgicznym czytaniu Pisma Świętego zawsze towarzyszy modlitwa. W ten
sposób czytanie jest bardziej owocne, a modlitwa, zwłaszcza Modlitwa Psalmów, staje się bardziej
głęboka i serdeczna.

142

KL 102

141. Liturgia Godzin przewiduje dłuŜsze i krótsze czytania Pisma Świętego.

142. W nr 46 jest mowa o czytaniach dłuŜszych, które moŜna stosować według uznania w Jutrzni i Nie-

szporach.

b. Układ czytań Pisma Świętego w Godzinie Czytań

143. Układ czytań Pisma Świętego w Godzinie Czytań bierze pod uwagę zarówno okresy liturgiczne, w

jakich zgodnie ze zwyczajem uświęconym tradycją czyta się niektóre z ksiąg Pisma Świętego, jak i
układ czytań w Mszy Świętej. Liturgia Godzin wiąŜe się więc z Mszą Świętą w ten sposób, by te
dwa układy czytań uzupełniały się wzajemnie i dawały pełny obraz historii zbawienia.

144. Z wyjątkiem tego, co powiedziano w nr 73, w Liturgii Godzin nie czyta się Ewangelii, bo jest ona

czytana w całości co roku podczas Mszy Świętej.

145. Przewidziano podwójny cykl czytań Pisma Świętego. Pierwszy z nich, umieszczony w Liturgii Go-

dzin, rozciąga się na cały rok. Drugi znajduje się w Dodatku i moŜna go uŜywać dowolnie; obejmuje
on dwa lata, podobnie jak czytania w Mszy Świętej w dni powszednie okresu zwykłego.

146. Dwuletni cykl czytań w Liturgii Godzin tak ułoŜono, by co roku czytano prawie wszystkie księgi Pi-

sma Świętego, a teksty dłuŜsze i trudniejsze, które nie znajdują miejsca w Mszy Świętej, mogły być
czytane w oficjum. Nowy Testament czyta się w całości kaŜdego roku po części w Liturgii Godzin,
po  części  zaś  w  Mszy  Świętej.  Natomiast  ze  Starego  Testamentu  wybrano  tylko  takie  teksty,  które
mają większe znaczenie dla zrozumienia dziejów zbawienia i dla oŜywienia poboŜności.
Uzgodnienie  czytań  Liturgii  Godzin  z  czytaniami Mszy Świętej wymaga jednak, by ta sama księga
występowała na przemian co drugi rok: raz w Mszy Świętej, a raz w Liturgii Godzin, lub przynajm-
niej w pewnym czasowym odstępie, jeśli w ciągu tego samego roku czyta się ją i tu, i tam. W prze-
ciwnym  bowiem  razie  te  same  teksty  mogłyby  się  powtarzać  w  tym  samym  dniu,  a  gdyby  te  same
księgi  czytano  w  tych  samych  okresach,  to  teksty  mniej  waŜne  przypadałyby  Liturgii  Godzin  i
mógłby być naruszony porządek czytań.

147. Zgodnie z ustaloną tradycją w okresie Adwentu czyta się teksty wyjęte z Księgi Izajasza, zmieniając

je na przemian co drugi rok. Dołączono tu takŜe Księgę Rut i niektóre proroctwa z Księgi Micheasza.
Osobne czytania przeznaczono na dni od 17 do 24 grudnia, a więc w 3. tygodniu Adwentu opuszcza
się teksty przypadające w tym tygodniu po dniu 17 grudnia.

148. W roku I od dnia 29 grudnia do 5 stycznia czyta się 1. List do Kolosan, przedstawiający Wcielenie

Pana i Jego miejsce w dziejach zbawienia; natomiast w roku II czyta się Pieśń nad Pieśniami, zapo-
wiadającą połączenie się Boga z człowiekiem w Chrystusie: „Bóg Ojciec wyprawił gody swojemu
Synowi wtedy, gdy w łonie Dziewicy złączył Go z ludzką naturą, a Bóg istniejący przed wiekami
zechciał stać się człowiekiem przy końcu wieków”

143

149. Od dnia 7 stycznia do soboty po Objawieniu Pana czyta się teksty eschatologiczne wyjęte z roz-

działów 60-66 Izajasza oraz z Księgi Barucha, a pomija się te czytania, na które w danym roku nie
ma juŜ miejsca.

150. W okresie Wielkiego Postu czyta się w I roku wyjątki z Księgi Powtórzonego Prawa oraz z Listu do

Hebrajczyków. W roku II czyta się wyjątki z Księgi Wyjścia, Kapłańskiej i Liczb, dające obraz dzie-
jów zbawienia. List zaś do Hebrajczyków wykłada Stare Przymierze w świetle tajemnicy paschalnej
Chrystusa. W Wielki Piątek czyta się wyjątek z tego samego Listu odnoszący się do ofiary Chrystusa
(9, 11-28), a w Wielką Sobotę o spoczynku Pana (4, 1-16). W pozostałe dni Wielkiego Tygodnia

143

Św. Grzegorz W., Homilia 34 na temat Ewangelii

przypadają w roku I trzecia i czwarta pieśń Sługi Pańskiego wyjęte z Proroctwa Izajasza oraz wyjąt-
ki z Księgi Lamentacji. W roku II czyta się proroka Jeremiasza, który jest typem cierpiącego Chry-
stusa.

151. W okresie Wielkanocnym, wyjąwszy 1. i 2. niedzielę Wielkanocną oraz uroczystości Wniebowstą-

pienia i Zesłania Ducha Świętego, czyta się zgodnie z tradycją: w I roku 1. List św. Piotra, Apoka-
lipsę oraz Listy św. Jana Apostoła; w roku II Dzieje Apostolskie.

152. Od poniedziałku po niedzieli Chrztu Pańskiego aŜ do Wielkiego Postu, oraz od poniedziałku po Ze-

słaniu Ducha Świętego aŜ do Adwentu umieszcza się cykl 34 tygodni okresu zwykłego w ciągu ro-
ku.
Ten cykl przerywa się w okresie od Środy Popielcowej do Zesłania Ducha Świętego. W poniedzia-
łek  po  Zesłaniu  Ducha  Świętego  podejmuje  się  czytania  okresu  zwykłego  od  tego  tygodnia,  który
następuje  po  tygodniu  przerwanym  okresem  Wielkiego  Postu,  przy  czym  opuszcza  się  czytanie
przeznaczone na niedzielę danego tygodnia.
W latach, które liczą tylko 33 tygodnie okresu zwykłego w ciągu roku, opuszcza się tydzień przypa-
dający bezpośrednio po Zesłaniu Ducha Świętego, tak aby nie opuszczono czytań ostatnich tygodni,
które to czytania dotyczą czasów eschatologicznych.
Układ ksiąg Starego Testamentu uwzględnia dzieje zbawienia: Bóg się objawia w historii ludu, pro-
wadzi  go  i  oświeca.  Dlatego  czyta  się  proroków wraz z księgami historycznymi, biorąc pod uwagę
czasy, w których Ŝyli i nauczali. Tak więc w roku I bierze się czytania z ksiąg historycznych i mowy
proroków począwszy od Księgi Jozuego aŜ do czasów niewoli babilońskiej włącznie. W roku II, po
Księdze Rodzaju, którą się czyta przed Wielkim Postem, następują księgi dotyczące dziejów zbawie-
nia od powrotu z niewoli aŜ do czasów machabejskich. Ponadto w tym roku czyta się równieŜ proro-
ków  późniejszych,  księgi  mądrościowe  oraz  opowieści  przytoczone  w  Księgach  Estery,  Tobiasza  i
Judyty.
Listy  Apostolskie  nie  umieszczone  w  danych  okresach  liturgicznych  znajdują  się  w  cyklu  w  ciągu
roku  z  uwzględnieniem  tak  czytań  mszalnych,  jak  i  porządku  chronologicznego,  w  którym  zostały
napisane.

153. Układ czytań rozłoŜonych na jeden rok podano tak, aby wybrane teksty Pisma Świętego dopełniały

zawsze dwuroczny cykl czytań mszalnych.

154. Uroczystości i święta mają własne czytania; gdy ich brak, bierze się Teksty wspólne o świętych.

155. Poszczególne czytania stanowią, ogólnie rzecz biorąc, pewną całość. Dla uniknięcia czytań zbyt dłu-

gich, co się często wiąŜe z rodzajem literackim danej księgi, opuszcza się czasami niektóre wiersze,
co zawsze jest zaznaczone. Poleca się jednak czytanie takiego tekstu w całości z wydania przyjętego
i zatwierdzonego.

c. Czytania krótkie

156. Czytania krótkie, których znaczenie w Liturgii Godzin omówiono w nr 45, dobrano tak, by uwydat-

niały one jasno jakąś myśl lub pouczenie. Uwzględniono takŜe ich zróŜnicowanie.

157. Dla kaŜdego z czterech tygodni przewidziano w Psałterzu odrębny zestaw czytań krótkich w okresie

zwykłym w ten sposób, by się nie powtarzały. Podobne zestawy mają tygodnie Adwentu oraz okresy
Narodzenia Pańskiego, Wielkiego Postu i Wielkanocy. Uroczystości, święta i niektóre wspomnienia
mają czytania własne podobnie jak i modlitwa na zakończenie dnia na cały tydzień.

158. W doborze tych czytań trzymano się następujących zasad:

a) zgodnie z tradycją nie bierze się czytań z Ewangelii,
b) w miarę moŜności zachowano odrębność niedzieli oraz piątku, a takŜe i poszczególnych Godzin;

c) w Nieszporach czytania następują po pieśni wyjętej z Nowego Testamentu, dlatego dobiera się je

takŜe z Nowego Testamentu.

VII. CZYTANIA Z PISM OJCÓW KOŚCIOŁA I AUTORÓW KOŚCIELNYCH

159. W Godzinie Czytań, zgodnie z tradycją Kościoła Rzymskiego, po czytaniu z Pisma Świętego

umieszczono czytanie wyjęte z dzieł Ojców Kościoła lub autorów kościelnych wraz z jego responso-
rium; opuszcza się je, gdy przypada czytanie hagiograficzne.

160. Czytania, o których mowa, są wyjęte z pism Ojców i Doktorów Kościoła oraz innych autorów ko-

cielnych tak Kościoła wschodniego, jak i zachodniego; pierwszeństwo jednak przyznano Ojcom,

gdyŜ cieszą się oni szczególną powagą w Kościele.

161. Oprócz czytań na kaŜdy dzień zamieszczonych w Liturgii Godzin, inny, większy dobór czytań poda-

no w Lekcjonarzu, aby odmawiającym oficjum bardziej jeszcze udostępnić bogatą tradycję Kościoła.
MoŜna się więc dowolnie posługiwać drugim czytaniem albo z Liturgii Godzin, albo z Lekcjonarza,
o którym mowa.

162. Konferencje biskupów mogą przygotować takŜe inne teksty odpowiadające tradycji i mentalności

ich krajów

144

i polecić, by je włączono jako dodatek do lekcjonarza. Wspomniane teksty naleŜy wy-

brać z dzieł pisarzy katolickich wyróŜniających się doktryną i świętością Ŝycia.

163. Czytania mają przede wszystkim wprowadzać w rozwaŜanie Słowa BoŜego, które Kościół podaje w

swojej tradycji. Kościół uwaŜa bowiem za niezbędne wyjaśniać wiernym Słowo BoŜe w sposób au-
torytatywny, „aby interpretacja proroków i Apostołów odbywała się w duchu kościelnym i katolic-
kim”

145

164. Trwałe obcowanie z tekstami przekazanymi przez tradycję Kościoła powszechnego wprowadza czy-

tającego w coraz głębsze zrozumienie i Ŝywe umiłowanie Pisma Świętego. Dzieła Ojców Kościoła
są bowiem wymownym świadectwem rozwaŜania poprzez wieki Pisma Świętego przez Kościół, któ-
ry jako Oblubienica Słowa Wcielonego „wierna dąŜeniom i duchowi swego Oblubieńca i Boga”

146

wytrwale nabywa coraz większej znajomości Ksiąg Świętych.

165. Czytania patrystyczne dają wiernym moŜność wniknięcia w znaczenie okresów i świąt liturgicznych.

Otwierają im bowiem dostęp do nieocenionych skarbów duchowych stanowiących spuściznę Ko-
ś

cioła, a równocześnie podbudowują duchowość chrześcijańską i oŜywiają poboŜność wiernych. Ci

zaś, którzy głoszą Słowo BoŜe, otrzymują co dzień znamienne przykłady jego przepowiadania.

VIII. CZYTANIA HAGIOGRAFICZNE

166. Termin „czytanie hagiograficzne” oznacza albo tekst jakiegoś Ojca Kościoła lub pisarza kościelne-

go, dotyczący świętego, którego pamięć obchodzi się w liturgii, albo tekst zaczerpnięty z pism tego
ś

więtego, albo teŜ jego Ŝyciorys.

144

Por. KL 38

145

Św. Wincenty z Lerins, Księga pouczeń, 2

146

Św. Bernard, Kazanie 3 w wigilię BoŜego Narodzenia, 1

167. śywoty świętych naleŜy uzgodnić z prawdą historyczną

147

i mieć na uwadze istotną korzyść ducho-

wą czytających lub słuchających tego rodzaju tekstów. Zwłaszcza trzeba się wystrzegać wszystkie-
go, co moŜe jedynie zadziwić. NaleŜy uwydatnić duchowość właściwą danemu świętemu w sposób
odpowiadający wymaganiom współczesnym oraz podkreślić jego znaczenie w Ŝyciu i duchowości
Kościoła.

168. Przed kaŜdym czytaniem umieszczono krótką notatkę biograficzną podającą w streszczeniu Ŝyciorys

i dane historyczne dotyczące świętego. Nie jest ona przeznaczona do głośnego odczytywania przy
odprawianiu oficjum.

IX. RESPONSORIA

169. W Godzinie Czytań po tekstach z Pisma Świętego umieszczono responsorium wybrane z bogatego

zbioru przekazanego nam przez tradycję albo nowo ułoŜone. Ma ono dopomóc w zrozumieniu czy-
tania, powiązać je z całością dziejów zbawienia. Stanowi równieŜ przejście ze Starego do Nowego
Testamentu, zamienia czytanie w modlitwę i kontemplację, wreszcie oŜywia czytanie pięknem po-
ezji.

170. Drugie czytanie takŜe ma odpowiadające mu responsorium, jednakŜe nie jest ono tak ściśle powią-

zane z tekstem i daje większe moŜliwości nieskrępowanej medytacji.

171. Responsoria oraz pojedyncze zdania, powtarzające się przy ich odmawianiu nawet i prywatnym, ma-

ją więc swoje znaczenie. Powtarzającą się część responsorium moŜna ominąć, jeŜeli nie jest ono
ś

piewane, chyba Ŝe sama treść domaga się tego powtórzenia.

172. Podobnie, choć nieco prościej krótkie responsoria Jutrzni i Nieszporów oraz modlitwy na zakończe-

nie dnia, o której mowa powyŜej (nr 49 i 89), a takŜe werset w modlitwie przedpołudniowej, połu-
dniowej i popołudniowej są jakby echem krótkiego czytania tych Godzin. Stanowią one swoistą
aklamację, dzięki której Słowo BoŜe głębiej przenika do ducha słuchającego lub czytającego te tek-
sty.

X. HYMNY I PIEŚNI NIE BIBLIJNE

173. Od bardzo dawna hymny miały swoje miejsce w oficjum i nadal je zachowują

148

. Dzięki ich właści-

wościom lirycznym przeznaczeniem hymnów jest uwielbianie Boga, ponadto nadają one liturgii cha-
rakter wspólnotowy. Hymny z reguły, bardziej niŜ inne części oficjum, od razu ukazują charakter
poszczególnych Godzin i obchodów oraz pobudzają wiernych do poboŜnego uczestnictwa w liturgii;
a ponadto stanowią w oficjum główny element poetycki pochodzący z twórczości Kościoła.

174. Zgodnie z tradycją hymn kończy się doksologią zwróconą z zasady do tej Osoby Boskiej, do której

hymn się odnosi.

175. Dla urozmaicenia oficjum wprowadzono w okresie zwykłym dwojaki zestaw hymnów. Stosuje się

go na przemian co drugi tydzień.

147

Por. KL 92 c

148

KL 93

176. W Godzinie Czytań takŜe przewidziano podwójny cykl hymnów w zaleŜności od tego, czy tę Go-

dzinę odmawia się w nocy czy w dzień.

177. Nowe hymny moŜna śpiewać według melodii tradycyjnych, jeŜeli odpowiadają one rytmice danego

hymnu.

178. Konferencje episkopatów mogą odpowiednio przystosować hymny łacińskie do właściwego języka

narodowego jak równieŜ wprowadzać inne jeszcze nowe hymny

149

, gdy liturgię odprawia się w języ-

ku Ŝywym, pod warunkiem jednak, by odpowiadały danej Godzinie, okresowi lub świętu. Nie wolno
jednak wprowadzać pieśni bezwartościowych pod względem artystycznym i niezgodnych z szacun-
kiem naleŜnym liturgii.

XI. PROŚBY, MODLITWA PAŃSKA I MODLITWA KOŃCOWA

a. Prośby w Jutrzni i Nieszporach

179. Celem Liturgii Godzin jest uwielbienie Boga, ale tradycja zarówno Ŝydowska, jak i chrześcijańska

nie oddziela próśb od uwielbienia, a często z niego wyprowadza modlitwy błagalne. JuŜ Apostoł
Paweł zaleca, „aby prośby, modlitwy, wspólne błagania, dziękczynienia były odprawiane za wszyst-
kich ludzi: za królów i wszystkich sprawujących władzę, abyśmy mogli prowadzić Ŝycie spokojne z
całą poboŜnością i godnością. Jest to bowiem rzecz dobra i miła w oczach Zbawiciela naszego, Bo-
ga, który pragnie, by wszyscy ludzie byli zbawieni i doszli do poznania prawdy” (1 Tm 2, 1-4). To
polecenie Ojcowie Kościoła tłumaczyli często w tym znaczeniu, Ŝe powinno się zanosić prośby do
Boga rano i wieczorem

150

180. W Mszy Świętej w obrządku rzymskim przywrócono Modlitwę powszechną wiernych. Przewidziano

ją takŜe i w Nieszporach, ale na inny sposób, o czym będzie mowa poniŜej.

181. Zawsze takŜe istniał zwyczaj, by przy modlitwie porannej polecać Bogu zaczynający się dzień; dla-

tego i w Jutrzni umieszczono tego rodzaju prośby.

182. Nazwa „prośby” stosuje się zarówno do modlitw błagalnych w Nieszporach, jak i do wezwań znaj-

dujących się w Jutrzni, które mają na celu powierzenie Bogu nowego dnia.

183. W psałterzu umieszczono róŜnego rodzaju prośby na kaŜdy dzień, na poszczególne okresy roku li-

turgicznego, a takŜe na niektóre dni świąteczne. DąŜono nie tylko do zróŜnicowania próśb, ale
przede wszystkim brano pod uwagę rozmaite potrzeby Kościoła i ludzi w zaleŜności od stanu, ugru-
powań, osób, warunków czasu i miejsca oraz znalezienia odpowiedniego ich wyrazu.

184. Konferencje episkopatów mają prawo odpowiedniego przystosowania próśb zawartych w Liturgii

Godzin oraz zatwierdzania innych tego rodzaju tekstów

151

z zachowaniem norm podanych niŜej.

185. Podobnie jak w Modlitwie Pańskiej takŜe i z prośbami naleŜy łączyć uwielbienie Boga, czyli wy-

znawanie Jego chwały, lub przypominać dzieje zbawienia.

186. Ostatnia prośba w Nieszporach jest zawsze w intencji zmarłych.

149

Por. KL 38

150

Na przykład św. Jan Chryzostom w homilii 6 na temat I rozdz. Listu do Tymoteusza

151

Por. KL 38

187. Liturgia Godzin jest przede wszystkim modlitwą Kościoła za cały Kościół i za zbawienie świata

152

;

naleŜy więc w prośbach na pierwszym miejscu uwzględniać intencje powszechne, to znaczy za Ko-
ś

ciół i róŜne jego stany: za władzę świecką, za ubogich, chorych i pogrąŜonych w smutku, za potrze-

by całego świata, jego pokój i tym podobne.

188. W Jutrzni i Nieszporach moŜna dodawać do tych intencji takŜe prośby poszczególne.

189. Układ tych próśb pozwala je stosować zarówno w odprawianiu z udziałem wiernych, jak i w mniej-

szej grupie, a takŜe w prywatnym odmawianiu oficjum.

190. Przy odprawianiu publicznym z ludem lub we wspólnocie kapłan lub przewodniczący poprzedza

prośby krótkim wezwaniem, w którym podaje rodzaj odpowiedzi, jaką wierni powtarzają w sposób
niezmienny po kaŜdej prośbie.

191. Prośby kieruje się do Boga, moŜna więc ich uŜywać tak przy odprawianiu wspólnotowym, jak i od-

mawianiu prywatnym.

192. KaŜda prośba dzieli się na dwie części, z których druga moŜe być uŜywana jako odpowiedź zmienna

na poszczególne prośby.

193. RóŜne są sposoby wygłaszania próśb, np. kapłan lub przewodniczący wypowiada obie części prośby,

a uczestnicy albo natychmiast, albo po chwili milczenia wygłaszają aklamację; kapłan lub przewod-
niczący wypowiada pierwszą część prośby, a uczestnicy drugą.

b. Modlitwa Pańska

194. W Jutrzni i Nieszporach, które są Godzinami najbardziej nadającymi się do odprawiania z wiernymi,

odmawia się od razu po prośbach, zgodnie z tradycją, Modlitwę Pańską, znajdującą tu miejsce wła-
ś

ciwe jej godności.

195. Odtąd więc Modlitwę Pańską odmawia się trzy razy w ciągu dnia: w Mszy Świętej, w Jutrzni i w

Nieszporach.

196. Ojcze nasz odmawiają wszyscy razem. MoŜna je poprzedzić krótkim wstępem.

c. Modlitwa końcowa

197. Na zakończenie kaŜdej Godziny i jako jej dopełnienie odmawia się odpowiednią modlitwę. W od-

prawianiu publicznym i z udziałem wiernych odmawia ją, zgodnie z tradycją, kapłan lub diakon

153

198. W Godzinie Czytań ta modlitwa jest z zasady modlitwą z Mszy Świętej danego dnia. W modlitwie

na zakończenie dnia bierze się ją z psałterza.

199. W niedziele, w okresie Adwentu, Narodzenia Pańskiego, Wielkiego Postu i Wielkanocy oraz w uro-

czystości, święta i wspomnienia modlitwę Jutrzni i Nieszporów bierze się z danych okresów lub dni
ś

wiątecznych. W okresie zwykłym jest ona modlitwą podaną w psałterzu, która wyraŜa w odpo-

wiedni sposób odrębny charakter tych Godzin.

200. W modlitwie w ciągu dnia (tzn. przedpołudniowej, południowej oraz popołudniowej) modlitwę koń-

cową w niedziele i dni powszednie okresów: Adwentu, Narodzenia Pańskiego, Wielkiego Postu i

152

Por. KL 83 i 89

153

Por. niŜej nr 256

Wielkanocy, a takŜe w uroczystości i święta bierze się z odpowiednich Tekstów własnych. W pozo-
stałe dni jest to modlitwa z Psałterza, która podkreśla właściwy charakter danej Godziny.

XII. MILCZENIE ŚWIĘTE

201. PoniewaŜ zawsze w czasie czynności liturgicznych naleŜy czuwać, aby „w odpowiednim czasie za-

chować takŜe pełne czci milczenie”

154

, przy odprawianiu Liturgii Godzin naleŜy przewidzieć chwile

milczenia.

202. MoŜna więc roztropnie i zaleŜnie od okoliczności przerywać oficjum chwilami ciszy i skupienia, aby

dać moŜliwość wsłuchania się w głos Ducha Świętego przemawiającego do serca, a takŜe by osobi-
stą  modlitwę  ściślej  złączyć  ze  Słowem  BoŜym  i  z  oficjalną  modlitwą  Kościoła.  MoŜna  tak czynić
po kaŜdym psalmie i odmówieniu jego antyfony, idąc w tym za wzorem naszych przodków, zwłasz-
cza  wtedy,  gdy  po  tej  chwili  milczenia  odmawia  się  modlitwę  odpowiadającą  danemu  psalmowi
(por. nr 112). MoŜna równieŜ owo milczenie zachować po czytaniach krótkich lub długich, przed lub
po responsorium.
NaleŜy  się  jednak  wystrzegać  tego  rodzaju  chwil  milczenia,  które  by  zniekształcały  strukturę  ofi-
cjum albo nuŜyły i męczyły uczestników.

203. W odmawianiu prywatnym moŜna się dowolnie zatrzymać dłuŜej przy zdaniach pobudzających po-

boŜność osobistą. Oficjum nie traci przez to charakteru modlitwy publicznej Kościoła.

ROZDZIAŁ IV

OBCHÓD DNI LITURGICZNYCH W CIĄGU ROKU

I. OBCHÓD TAJEMNIC JEZUSA CHRYSTUSA

a. Niedziela

204. Oficjum niedzieli rozpoczyna się od I Nieszporów (w sobotę). Wszystko bierze się z psałterza z wy-

jątkiem części własnych.

205. Święto Pańskie przypadające w niedzielę takŜe ma I Nieszpory własne.

206. Sposób odprawiania wigilii niedzielnych podano w nr 73.

207. Usilnie się zaleca, zgodnie ze starodawną tradycją, odprawiać z udziałem wiernych przynajmniej

Nieszpory, tam gdzie to jest moŜliwe

155

b. Triduum paschalne

208. Oficjum tych dni podano w Tekstach okresowych.

209. Ci, którzy w Wielki Czwartek uczestniczą w Mszy Świętej Wieczerzy Pańskiej, a w Wielki Piątek w

uroczystej Liturgii ku czci Męki Pańskiej, nie odmawiają Nieszporów tego dnia.

154

KL 30

155

Por. KL 100

210. W Wielki Piątek i Wielką Sobotę naleŜy, w miarę moŜności, odprawić przed Jutrznią Godzinę Czy-

tań z udziałem wiernych.

211. W Wielką Sobotę nie odmawiają Modlitwy na zakończenie dnia ci, którzy uczestniczą w Wigilii

Wielkanocnej.

212. Wigilia wielkanocna zastępuje Godzinę Czytań. Ci, którzy w niej nie uczestniczą, powinni odczytać

przynajmniej cztery jej czytania wraz z pieśniami i modlitwami. Wypada wybrać czytania z Księgi
Wyjścia, z proroctwa Ezechiela, z listu Apostoła oraz z Ewangelii. Następnie odmawia się hymn
Ciebie, BoŜe, chwalimy i modlitwę dnia.

213. Wszyscy mają odmówić Jutrznię Niedzieli Wielkanocnej. Wypada uroczyście odprawić Nieszpory

dla uczczenia wieczornej pory tego świętego dnia i wspomnienia ukazania się Pana uczniom. NaleŜy
zachować miejscowy zwyczaj, tam gdzie on istnieje, odprawiania w Wielkanoc tzw. Nieszporów
chrzcielnych, w czasie których uczestnicy udają się procesjonalnie przy śpiewie psalmów do
chrzcielnicy.

c. Okres Wielkanocy

214. Charakter wielkanocny nadają Liturgii Godzin aklamacja Alleluja, którą kończą się prawie wszystkie

antyfony (por. nr 120), ponadto specjalne hymny, antyfony i prośby oraz własne czytania wyzna-
czone na poszczególne Godziny.

d. Narodzenie Pańskie

215. W noc Narodzenia Pańskiego wypada przed Mszą Świętą odprawić uroczystą wigilię wykorzystując

teksty Godziny Czytań. Wszyscy uczestniczący w tej wigilii nie odmawiają modlitwy na zakończe-
nie dnia.

216. Jutrznię Narodzenia Pańskiego odprawia się zasadniczo przed mszą o świcie.

e. Inne uroczystości i święta Pańskie

217. W uroczystości oraz święta Pańskie Liturgia Godzin odprawia się zgodnie z przepisami podanymi w

nr 225-233 z uwzględnieniem koniecznych zmian.

II. OBCHODY KU CZCI ŚWIĘTYCH

218. Obchody ku czci świętych uporządkowano tak, aby nie przesłaniały świąt i okresów, których treścią

są misteria zbawienia

156

, by nie przerywały ciągłości psalmodii oraz czytań i nie powodowały niepo-

trzebnych powtórzeń i aby kaŜdy ze świętych został uczczony w sposób właściwy. Na tych zasadach
opiera się reforma kalendarza dokonana na polecenie Soboru Watykańskiego II oraz sposób uczcze-
nia świętych w Liturgii Godzin, opisany w następnych numerach.

219. Obchody ku czci świętych dzielą się na uroczystości, święta i wspomnienia.

220. Wspomnienia dzielą się na obowiązkowe i dowolne, co przy nich wyraźnie zaznaczono. Dla ustale-

nia, czy jest wskazane uwzględnić wspomnienie dowolne w Liturgii Godzin odprawianej z udziałem

156

Por. KL 111

wiernych lub we wspólnocie, trzeba mieć na uwadze dobro wspólne lub prawdziwą poboŜność wier-
nych, a nie tylko osobiste upodobania celebransa.

221. JeŜeli w tym samym dniu przypada parę wspomnień dowolnych, naleŜy uwzględnić tylko jedno z

opuszczeniem pozostałych.

222. Tylko uroczystości wolno przenosić, i to zgodnie z podanymi przepisami.

223. Normy niŜej podane odnoszą się zarówno do świętych uwzględnionych w kalendarzu rzymskim, jak

i do wymienionych w kalendarzach partykularnych.

224. W braku tekstów własnych naleŜy się posłuŜyć odpowiednimi Tekstami wspólnymi o świętych.

1. Oficjum uroczystości

225. Uroczystości rozpoczynają się od I Nieszporów dnia poprzedniego.

226. I i II Nieszpory mają własny hymn, antyfony, czytanie, responsorium i modlitwę końcową. W braku

części własnych naleŜy się posłuŜyć Tekstami wspólnymi.
W I Nieszporach, zgodnie z tradycją, oba psalmy bierze się z grupy psalmów tzw. wielbiących Lau-
date; są to psalmy 113, 117, 135, 147 A, 147 B. Pieśń z Nowego Testamentu podano na swoim miej-
scu. II Nieszpory mają własne psalmy i pieśń. Prośby są własne lub z Tekstów wspólnych.

227. Jutrznia ma własny hymn, antyfony, czytanie, responsorium i modlitwę końcową. W razie ich braku

naleŜy zaczerpnąć te części z Tekstów wspólnych.

228. W Godzinie Czytań wszystkie części są własne, tzn. hymn, antyfony i psalmy, czytania i responso-

ria. Pierwsze czytanie wyjęte z Pisma Świętego, drugie zaś jest hagiograficzne. JeŜeli jakiegoś świę-
tego czci się tylko lokalnie i kalendarz partykularny nie przewiduje na jego dzień Ŝadnych tekstów
własnych, to naleŜy się posłuŜyć Tekstami wspólnymi.
Na zakończenie Godziny odmawia się hymn Ciebie, BoŜe, chwalimy oraz podaną na ten dzień mo-
dlitwę końcową.

229. W Modlitwie w ciągu dnia (przedpołudniowej, południowej i popołudniowej) odmawia się hymn

wyznaczony na ten dzień w psałterzu, chyba Ŝe podano inną wskazówkę. Psalmy są dobrane spośród
tzw. gradualnych z własną antyfoną, a jeśli ta uroczystość przypada w niedzielę, to psalmy bierze się
z I niedzieli w psałterzu. Czytanie i modlitwa końcowa są własne. Niektóre uroczystości Pańskie
mają własne psalmy.

230. W Modlitwie na zakończenie dnia wszystko bierze się z niedzieli, odpowiednio po I Nieszporach lub

po II Nieszporach.

2. Oficjum świąt

231. Święta nie mają I Nieszporów z wyjątkiem świąt Pańskich przypadających w niedzielę. Godzinę

Czytań, Jutrznię i Nieszpory odprawia się jak w uroczystości.

232. W modlitwie w ciągu dnia (przedpołudniowej, południowej i popołudniowej) odmawia się hymn

codzienny. Psalmy i antyfony są z dnia bieŜącego w psałterzu, chyba Ŝe tradycja lub specjalne
względy przemawiają za posłuŜeniem się antyfoną własną, co zaznaczono na właściwym miejscu.
Czytanie i modlitwa końcowa są własne.

233. Modlitwa na zakończenie dnia jest z dnia bieŜącego w Psałterzu.

3. Oficjum we wspomnienia

234. Nie ma Ŝadnych róŜnic w strukturze oficjum pomiędzy wspomnieniem obowiązkowym i dowolnym,

jeŜeli takie się obchodzi, z wyjątkiem wspomnień dowolnych przypadających w okresach uprzywi-
lejowanych.

a. Wspomnienia przypadające w dni powszednie

235. W Godzinie Czytań, Jutrzni i Nieszporach:

a) psalmy i antyfony są z dnia bieŜącego w psałterzu, wyjąwszy wspomnienia mające własne anty-

fony lub psalmy, co zaznaczono na właściwym miejscu;

b) w razie braku następujących tekstów własnych: antyfony Wezwania, hymnu, czytań, antyfon do

pieśni Zachariasza i pieśni Maryi oraz próśb, odnośne teksty bierze się z Tekstów wspólnych lub z
dnia bieŜącego w psałterzu;

c) modlitwa końcowa jest o świętym;
d) pierwsze czytanie w Godzinie Czytań i jego responsorium bierze się z Pisma Świętego, podane na

dzień bieŜący. Drugie czytanie jest hagiograficzne z jego responsorium; gdy go brak, bierze się je
z Tekstów wspólnych. JeŜeli wspomnienie nie ma własnego czytania hagiograficznego, naleŜy się
posłuŜyć czytaniem patrystycznym przewidzianym na dzień bieŜący. Nie odmawia się hymnu
Ciebie, BoŜe, chwalimy.

236. Modlitwa w ciągu dnia (przedpołudniowa, południowa i popołudniowa) oraz modlitwa na zakończe-

nie dnia są z dnia bieŜącego w psałterzu.

b. Wspomnienia przypadające w okresie uprzywilejowanym

237. Opuszcza się wspomnienia przypadające w niedziele, uroczystości i święta oraz w Środę Popielco-

wą, w Wielkim Tygodniu i podczas oktawy Wielkanocy.

238. Nie uwzględnia się wspomnienia obowiązkowego, i to nawet w kalendarzach partykularnych w na-

stępujące dni: od 17 do 24 grudnia, w oktawie Narodzenia Pańskiego i w okresie Wielkiego Postu.
JeŜeli te wspomnienia przypadają w danym roku w okresie Wielkiego Postu, moŜna je obchodzić w
tym roku jako wspomnienia dowolne.

239. Jeśli w wymienionych okresach pragnie się uczcić wspomnienie jakiegoś świętego, naleŜy zacho-

wać, co następuje:
a) w Godzinie Czytań po czytaniu patrystycznym podanym na dzień bieŜący tego okresu i jego re-

sponsorium dodaje się czytanie hagiograficzne z responsorium i odmawia się modlitwę końcową
o świętym;

b) w Jutrzni i Nieszporach, po modlitwie końcowej, opuściwszy jej zakończenie, moŜna dodać anty-

fonę (własną lub z Tekstów wspólnych) oraz modlitwę o świętym.

c. Wspomnienia Matki BoŜej w sobotę

240. W soboty okresu zwykłego, w które dopuszcza się wspomnienie dowolne, moŜna w sposób podany

w nr 234 obchodzić wspomnienie Najświętszej Maryi Panny. Ma ono w Godzinie Czytań swoje
własne drugie czytanie.

III. ZASADY NORMUJĄCE WYBÓR KALENDARZA

ORAZ OFICJUM LUB JEGO CZĘŚCI

a. Wybór kalendarza

241. W chórze oraz przy wspólnym odmawianiu oficjum naleŜy się trzymać kalendarza własnego, tzn.

diecezjalnego, instytutu zakonnego lub danego kościoła

157

. Członkowie instytutów zakonnych ob-

chodzą wraz z diecezją poświęcenie katedry i święta głównych patronów miejsca lub terytorium, na
którym przebywają

158

242. KaŜdy duchowny lub zakonnik, zobowiązany z jakiegokolwiek tytułu do odprawiania Liturgii Go-

dzin, czyni zadość temu obowiązkowi równieŜ i wtedy, gdy uczestniczy we wspólnym oficjum we-
dług innego kalendarza albo w innym obrządku.

243. W odmawianiu prywatnym moŜna się stosować do kalendarza lokalnego albo do kalendarza własne-

go. Nie jest to jednak dozwolone w uroczystości i święta kalendarza własnego

159

b. Wybór innego oficjum

244. W dni, które dopuszczają wspomnienia dowolne, moŜna dla słusznych powodów wybrać oficjum

jednego ze świętych wpisanych do Martyrologium rzymskiego lub do jego dodatku prawnie zatwier-
dzonego. To oficjum odprawia się tak jak we wspomnienia dowolne (por. nr 234-239).

245. Oficjum wotywne moŜna odprawiać z powodów natury publicznej lub z pobudek poboŜności, np. z

okazji pielgrzymki, święta lokalnego albo uroczystości zewnętrznej świętego, i wolno je odprawiać
w całości lub częściowo. Nie jest to jednak dopuszczalne w uroczystości, niedziele Adwentu, Wiel-
kiego Postu i Wielkanocy, oraz w Środę Popielcową, podczas Wielkiego Tygodnia, w ciągu oktawy
Wielkanocy i we Wspomnieniu wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada).

c. Wprowadzanie zmian w oficjum dnia

246. W niektórych poszczególnych wypadkach moŜna zamienić pewne części oficjum na inne, pod wa-

runkiem jednak nienaruszania struktury danej Godziny i przestrzegania zasad niŜej podanych.

237. Nigdy nie wolno zamieniać tekstów własnych lub dostosowanych do danego dnia. Dotyczy to anty-

fon,  hymnów,  czytań,  responsoriów  i  modlitwy  końcowej,  a  często  takŜe  i  psalmów.  PowyŜszy
przepis  odnosi  się  do  następujących  dni:  niedziel,  uroczystości  i  świąt  Pańskich  umieszczonych  w
kalendarzu ogólnym, okresu Wielkiego Postu oraz Wielkiego Tygodnia, dni w oktawie Wielkanocy i
Narodzenia Pańskiego, dni od 17 do 24 grudnia.
Zamiast  psalmów  niedzielnych  bieŜącego  tygodnia  moŜna  wybrać  psalmy  z  niedzieli  innego  tygo-
dnia, a nawet jeśli oficjum odprawia się z udziałem wiernych, wolno odmawiać psalmy tak dobrane,
aby stopniowo doprowadzać wiernych do ich zrozumienia.

248. W Godzinie Czytań zawsze naleŜy zachować czytania bieŜące, poniewaŜ Ŝyczenie Kościoła, „aby w

określonym przeciągu lat odczytać wiernym znaczniejszą część Pisma Świętego”

160

odnosi się takŜe

i do Liturgii Godzin.
NaleŜy więc w okresie Adwentu, Narodzenia Pańskiego, Wielkiego Postu i Wielkanocy trzymać się
w Godzinie Czytań kolejności czytań ustalonej dla tych okresów. W okresie zwykłym i dla słusz-

157

Por. Normy ogólne roku liturgicznego i kalendarza, nr 52

158

Por. tamŜe, nr 52 c

159

Tabela pierwszeństwa dni liturgicznych, nr 4 i 8

160

KL 51

nych powodów wolno w danym dniu lub przez kilka dni wybrać czytania przeznaczone na inne dni,
albo nawet inne jeszcze czytania z Pisma Świętego. Wolno tak postępować np. z okazji rekolekcji,
zebrań duszpasterskich, modlitw o jedność Kościoła itp.

249. JeŜeli kolejność czytań jest przerwana przez uroczystość, święto lub inny obchód liturgiczny, moŜna

w ciągu tego tygodnia, biorąc pod uwagę układ jego czytań, albo połączyć czytania opuszczone z
czytaniami bieŜącymi, albo z pośród wymienionych tekstów czytać te, które się uwaŜa za waŜniej-
sze.

250. Ze słusznych powodów moŜna w Godzinie Czytań zamiast drugiego czytania przeznaczonego na ten

dzień wybrać inne czytanie z tego samego okresu, podane czy to w Liturgii Godzin, czy teŜ w lek-
cjonarzu zawierającym czytania do wyboru (nr 161). Ponadto w okresie zwykłym oraz, jeśli uzna się
to za wskazane, nawet i w okresie Adwentu, Narodzenia Pańskiego, Wielkiego Postu i Wielkanocy
moŜna czytać w sposób ciągły dzieło któregoś z Ojców Kościoła, byleby tylko treść tego czytania
odpowiadała czytaniom Pisma Świętego oraz duchowi danego okresu liturgicznego.

251. Czytania krótkie, modlitwy, pieśni i prośby podane na poszczególne dni powszednie danego okresu

mogą być uŜyte równieŜ i w inne dni tygodnia tego samego okresu.

252. Zasadniczo naleŜy się trzymać kolejności psałterza rozłoŜonego na cztery tygodnie

161

, jednakŜe ze

względu na poŜytek duchowy lub duszpasterski wolno zamiast psalmów wyznaczonych na określo-
ny dzień wybrać psalmy wyznaczone na tę samą Godzinę w innym dniu.
W wyjątkowych okolicznościach wolno takŜe dobrać inne odpowiednie psalmy i teksty podobnie jak
w oficjum wotywnym.

ROZDZIAŁ V

PRZEPISY DOTYCZĄCE ZACHOWANIA SIĘ

PODCZAS OFICJUM ODPRAWIANEGO W CHÓRZE LUB WSPÓLNIE

I. PODZIAŁ CZYNNOŚCI

253. W czasie Liturgii Godzin jak i w innych czynnościach liturgicznych, „kaŜdy spełniający swoją funk-

cję, czy to duchowny, czy świecki, powinien czynić tylko to wszystko, co do niego naleŜy z natury
rzeczy i na mocy przepisów liturgicznych”

162

254. Biskup, zwłaszcza w kościele katedralnym, przewodniczy Liturgii Godzin w otoczeniu kapłanów

oraz innych duchownych i posługujących róŜnych stopni, a wierni powinni brać czynny udział w jej
odprawianiu. TakŜe kaŜdemu oficjum z udziałem wiernych powinien przewodniczyć kapłan lub dia-
kon w otoczeniu posługujących róŜnych stopni.

255. Kapłan lub diakon przewodniczący odprawianiu oficjum moŜe się ubrać w albę albo komŜę i stułę.

Ponadto kapłan moŜe równieŜ uŜyć kapy. W większe uroczystości kilku kapłanów moŜe się ubrać w
kapy, a diakoni w dalmatyki.

256. Kapłan lub diakon przewodniczący oficjum rozpoczyna je ze swojego miejsca wersetem wprowa-

dzającym, zaczyna Ojcze nasz, odmawia modlitwę końcową, pozdrawia następnie wiernych, błogo-
sławi i rozsyła ich.

161

Por. jak w nr 100-109

162

KL 28

257. Prośby moŜe wypowiadać kapłan lub jeden z posługujących.

258. W razie nieobecności kapłana lub diakona przewodniczący oficjum jest tylko pierwszym spośród

równych sobie; nie zasiada w prezbiterium, nie pozdrawia i nie błogosławi wiernych.

259. Lektorzy wygłaszają teksty czytań z przeznaczonego na to miejsca.

260. Antyfony, psalmy i pieśni intonuje jeden lub paru kantorów. Psalmy odmawia się albo śpiewa w

sposób podany w nr 121-125.

261. W Jutrzni i Nieszporach podczas śpiewu pieśni z Ewangelii moŜna okadzać ołtarz, a następnie ka-

płana i wiernych.

262. Obowiązek sprawowania Liturgii Godzin w chórze dotyczy danej wspólnoty, a nie miejsca, gdzie się

odprawia oficjum; a więc nie musi się ono odbywać w kościele, zwłaszcza gdy chodzi o Godziny
odmawiane w sposób mniej uroczysty.

263. Zachowuje się postawę stojącą:

a) podczas Wezwania i wersetów rozpoczynających kaŜdą Godzinę,
b) podczas hymnu,
c) podczas pieśni z Ewangelii,
d) podczas próśb, Ojcze nasz i modlitwy końcowej.

264. Czytań słucha się siedząco, wyjątek stanowi czytanie z Ewangelii.

265. Podczas odmawiania psalmów oraz innych pieśni stoi się lub siedzi, zaleŜnie od przyjętego zwy-

czaju.

266. NaleŜy się przeŜegnać dotykając czoła, piersi, lewego i prawego ramienia:

a) na początku Godziny przy słowach „BoŜe, wejrzyj ku wspomoŜeniu memu”,
b) rozpoczynając pieśni z Ewangelii, tzn. pieśń Zachariasza, pieśń Maryi i pieśń Symeona.
Znak krzyŜa czyni się na wargach przed Wezwaniem przy słowach „Panie, otwórz wargi moje”.

II. OFICJUM ŚPIEWANE

267. Słowa „mówić” (dicere) lub „wypowiadać” (proferre), zachodzące w niniejszym Wprowadzeniu i w

rubrykach, odnoszą się tak do śpiewu, jak i do recytacji zgodnie z zasadami podanymi niŜej.

268. „Wszystkim, którzy odmawiają oficjum w chórze lub wspólnie, zaleca się usilnie, by odprawiali je

ze śpiewem, poniewaŜ bardziej jest to zgodne z tego rodzaju modlitwą; czyni ją bardziej uroczystą i
pełniej wyraŜa jedność serc oddanych wielbieniu Boga”

163

269. Wypowiedzi Soboru Watykańskiego II dotyczące śpiewu liturgicznego odnoszą się do kaŜdego

sprawowania liturgii, a zwłaszcza do Liturgii Godzin

164

. ChociaŜ struktura oficjum została odnowio-

na tak, by nadawało się ono i do prywatnego odmawiania, to jednak większość tekstów ma charakter
liryczny, a to się pełniej uwydatnia, gdy się je śpiewa. Odnosi się to przede wszystkim do psalmów,
pieśni, hymnów i responsoriów.

163

Święta Kongregacja Rytów, Instrukcja Musicam sacram, 5 marca 1967, nr 37: AAS 59 (1967) 310; por. KL 99

164

Por. KL 113

270. Śpiew w Liturgii Godzin nie jest tylko jakąś piękną oprawą zewnętrzną, ale raczej płynie z głębi du-

szy  rozmodlonej  i  wielbiącej  Boga  i  stanowi  pełny  wyraz  wspólnotowej  natury  chrześcijańskiego
kultu.
Godne  są  pochwały  zespoły  chrześcijan  róŜnego  stanu, które się starają jak najczęściej stosować tę
formę  modlitwy.  Dlatego  teŜ  naleŜy  się  zatroszczyć  o  naleŜyte  pouczenie  i  wyćwiczenie  duchow-
nych, zakonników i wiernych świeckich, aby szczególnie w dni świąteczne chętnie śpiewali oficjum.
Trzeba  jednak  zdawać  sobie  sprawę  z  tego,  Ŝe  śpiewanie  całego  oficjum  jest  trudne,  ale  Ŝe  chwała
oddawana Bogu przez Kościół nie jest ani przez swoje pochodzenie, ani przez swą naturę wyłączną
własnością  kleru  albo  mnichów;  stanowi  własność  całej  społeczności  chrześcijańskiej.  NaleŜy  się
przeto liczyć z róŜnymi moŜliwościami wykonawców, bo tylko wtedy się uwydatni prawdę i piękno
ś

piewanego oficjum.

271. Przede wszystkim naleŜy się starać, by śpiewano Liturgię Godzin w niedziele i święta. Śpiew ofi-

cjum moŜna tak zróŜnicować, aby jego zakres wyraŜał stopień obchodzonej uroczystości.

272. Nie wszystkie Godziny mają to samo znaczenie: Jutrznia i Nieszpory stanowią jakby dwa bieguny

oficjum, trzeba więc wyróŜnić je śpiewem.

273. Oficjum śpiewane ma bez wątpienia swoje zalety, jeśli śpiew stoi na wysokim poziomie artystycz-

nym  i  duchowym,  jednak  poŜyteczniejszym  będzie  wprowadzenie  pewnego  stopniowania  w  stoso-
waniu  śpiewu.  Przemawiają  za  tym  względy  praktyczne  oraz  fakt,  Ŝe  nie  moŜna  wszystkich  części
oficjum stawiać bez róŜnicy na jednej płaszczyźnie, lecz kaŜda powinna odzyskać swoje pierwotne
znaczenie  i  właściwe  zastosowanie.  W  ten  sposób  Liturgia  Godzin  nie  będzie tylko pięknym świa-
dectwem minionej przeszłości, zachowanym bez zmian i wzbudzającym podziw, lecz moŜe oŜyć na
nowo, rozwijać się i być widomym wyrazem Ŝywej wspólnoty.
Zasada  stopniowania  uroczystości  dopuszcza  szereg  stopni  pośrednich  między  oficjum  w  całości
ś

piewanym, a zwykłą recytacją wszystkich części. Wprowadza to poŜądane urozmaicenie w zaleŜ-

ności od znaczenia danego dnia i odprawianej Godziny, a takŜe w zaleŜności od rodzaju i przezna-
czenia poszczególnych części oficjum, na koniec wreszcie od liczebności i charakteru danej wspól-
noty oraz od liczby kantorów w danych okolicznościach.
Dzięki tej większej elastyczności śpiew będzie mógł częściej niŜ poprzednio towarzyszyć publicznej
modlitwie Kościoła, ta zaś będzie mogła dostosowywać się za kaŜdym razem do najrozmaitszych
warunków. Pozwala to spodziewać się znalezienia nowych dróg i nowych form współczesnego jej
wyrazu, jak to zawsze działo się w Ŝyciu Kościoła.

274. „Śpiew gregoriański Kościół uznaje za własny śpiew liturgii rzymskiej”. Dlatego w sprawowaniu li-

turgii w języku łacińskim ten śpiew powinien „zajmować pierwsze miejsce wśród innych, równo-
rzędnych rodzajów śpiewu”

165

. JednakŜe „nie wyklucza się ze słuŜby BoŜej innych rodzajów muzy-

ki, pod warunkiem, by odpowiadały duchowi akcji liturgicznej oraz naturze poszczególnych jej czę-
ś

ci i nie stanowiły przeszkody w naleŜytym i czynnym udziale wiernych”

166

. W oficjum śpiewanym,

jeśli nie ma melodii do przewidzianej antyfony, naleŜy wziąć jedną z antyfon znajdujących się w
wykazie, byleby odpowiadała wytycznym podanym w nr 113 i 121-125.

275. Liturgię Godzin moŜna obecnie odprawiać w języku narodowym, „naleŜy więc dołoŜyć starań, by

ułoŜono odpowiednie melodie do śpiewu oficjum w tym języku”

167

276. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, by róŜne części oficjum były śpiewane w róŜnych językach

168

165

Por. KL 116

166

Święta Kongregacja Rytów, Instrukcja Musicam sacram, 5 marca 1967, nr 9: AAS 59 (1967) 303; por. KL 116

167

Święta Kongregacja Rytów, Instrukcja Musicam sacram, 5 marca 1967, nr 41 oraz por. tamŜe, nr 54-61: AAS 59

(1967) 312, 316-317

168

Por. tamŜe, nr 51, s. 315

277. Właściwe odprawianie liturgicznej słuŜby BoŜej wymaga, by uszanowano znaczenie i zastosowanie

kaŜdej jej części, a takŜe i śpiewu. Zgodnie z tą zasadą ustala się, które przede wszystkim części ofi-
cjum wypada śpiewać, niektóre bowiem z nich same przez się wymagają śpiewu

169

. Są to aklamacje

i odpowiedzi na wezwania skierowane do wiernych przez kapłana oraz członków asysty liturgicznej;
odpowiedzi na wezwania litanijne, antyfony, psalmy oraz ich refreny, a takŜe hymny i pieśni

170

278. Psalmy wyraźnie wiąŜą się z muzyką (por. nr 103-120), o czym świadczy tradycja zarówno Ŝydow-

ska, jak i chrześcijańska. Śpiew psalmów niemało się przyczynia do pełnego ich zrozumienia, a więc
naleŜy przynajmniej zawsze pamiętać o tym ich poetycko-muzycznym charakterze. W miarę moŜli-
wości powinny one być raczej śpiewane, chociaŜby w waŜniejsze dni i Godziny, zgodnie z ich pier-
wotnym przeznaczeniem.

279. W numerach 121-123 podano rozmaite sposoby wykonywania psalmodii, co zaleŜy nie tyle od wa-

runków  zewnętrznych,  ile  raczej  od  róŜnego  rodzaju  psalmów  występujących  w  danym  oficjum.  I
tak,  psalmów  sapiencjalnych  i  historycznych  jest  lepiej  tylko  słuchać;  natomiast  psalmy  będące
hymnami  lub  pieśniami  dziękczynnymi,  same  przez  się  wymagają  wspólnego  ich  śpiewania.  Nade
wszystko jednak waŜne jest to, by odprawianie oficjum nie stało się sztywne i sztuczne, skrępowane
myślą o dostosowaniu się wyłącznie do normujących je przepisów, ale by odpowiadało prawdzie Ŝy-
cia.  Najpierw  więc  trzeba  się  o  to  starać,  aby  w  duszach  zrodziło  się  pragnienie  autentycznej  mo-
dlitwy Kościoła i by „radością ich było wysławiać Boga” (por. Ps 147 A).

280. Hymny takŜe są pokarmem modlitwy, nawet tylko recytowane, jeśli posiadają bogatą treść teolo-

giczną i stoją na wysokim poziomie artystycznym. JednakŜe przez samą swoją naturę domagają się
ś

piewu. Dlatego teŜ zaleca się je śpiewać w miarę moŜności we wspólnym odprawianiu oficjum.

281. Responsorium po czytaniu w Jutrzni i Nieszporach takŜe domaga się śpiewu, i to śpiewu wspólnego.

282. RównieŜ responsoria w Godzinie Czytań powinny być śpiewane zgodnie z ich naturą i przeznacze-

niem. JednakŜe ułoŜono je w ten sposób, Ŝe zachowują one swoje znaczenie nawet w prywatnym
odmawianiu oficjum. Do śpiewu bardziej się nadają responsoria o prostej i łatwej melodii niŜ te, któ-
re są zaczerpnięte ze źródeł liturgicznych.

283. Czytania nie są przeznaczone do śpiewu. NaleŜy je wykonywać godnie, wyraźnie i dokładnie, tak by

wszyscy dobrze je słyszeli i rozumieli. MoŜna je śpiewać tylko wtedy, gdy zastosowana melodia nie
przesłania słów i zrozumienia tekstu.

284. Teksty zastrzeŜone dla przewodniczącego Liturgii Godzin, jak np. modlitwy, moŜna pięknie i w od-

powiedni sposób odśpiewać, zwłaszcza po łacinie. Jest to trudniejsze do osiągnięcia w niektórych ję-
zykach Ŝywych, chyba Ŝe dzięki śpiewaniu wszyscy będą mogli jaśniej uchwycić słowa tekstu.

169

Por. tamŜe, nr 6, s. 302

170

Por. tamŜe, nr 16a i 38, s. 305 i 311

KONSTYTUCJA APOSTOLSKA

WPROWADZAJĄCA W śYCIE LITURGIĘ GODZIN

UCHWALONĄ DEKRETEM II SOBORU WATYKAŃSKIEGO

PAWEŁ BISKUP

SŁUGA SŁUG BOśYCH

NA WIECZNĄ RZECZY PAMIĄTKĘ

Pieśń chwały, rozbrzmiewającą w niebie przez całą wieczność i wprowadzoną na to nasze ziemskie wy-
gnanie przez Jezusa Chrystusa, NajwyŜszego Kapłana, podejmuje Kościół od tylu juŜ wieków w sposób
stały i wierny, nadając jej wspaniałe i róŜnorodne formy.

Liturgia Godzin rozwijała się stopniowo. Była przede wszystkim modlitwą Kościoła lokalnego, sprawo-
waną w określonych godzinach i miejscach na to przeznaczonych pod przewodnictwem kapłana. A cho-
ciaŜ Eucharystia stanowi centrum kultu BoŜego, to jednak modlitwa ta była nieodzownym jej dopełnie-
niem, dzięki któremu ta Ofiara przenikała i obejmowała wszystkie godziny Ŝycia ludzkiego.

Księga oficjum wzbogacona w ciągu wieków licznymi dodatkami stała się odpowiednim narzędziem
ś

więtej czynności, dla której była przeznaczona. PoniewaŜ jednak z biegiem czasu wprowadzano znaczne

zmiany  dotyczące  sposobu  odprawiania,  do  czego  naleŜy  równieŜ  zaliczyć  prywatne  odmawianie  ofi-
cjum,  nic  dziwnego,  Ŝe  księga  ta,  często  nazywana  brewiarzem,  była  dostosowywana  do  róŜnorodnych
form, które niejednokrotnie dotykały samej struktury tej modlitwy.

PoniewaŜ  Sobór  Trydencki  nie  mógł  z  powodu  trudnych  czasów  dokonać  reformy  brewiarza,  dlatego
przekazał tę sprawę Stolicy Apostolskiej. Poprzednik nasz, św. Pius V, opublikował Brewiarz Rzymski w
r. 1568. Dzieło to, czyniąc zadość powszechnym oczekiwaniom, przyniosło przede wszystkim jednolitość
modlitwy kanonicznej Kościoła łacińskiego, która w owych czasach prawie nie istniała.

Dalszej odnowy w następnych wiekach dokonali papieŜe: Sykstus V, Klemens VIII, Urban VIII, Klemens
XI i inni.

PapieŜ św. Pius X polecił opracować nowy brewiarz, który ukazał się w r. 1911. Przywrócono w nim sta-
rodawny zwyczaj odmawiania 150 psalmów w ciągu jednego tygodnia. Zastosowano równieŜ nowy układ
psalmów unikając ich powtarzania. W oficjach świętych pozwolono się posługiwać psalmami z dnia po-
wszedniego  i  czytaniami  biblijnymi  danego  okresu.  Ponadto  oficjum  niedzielne  otrzymało  tak  wysoką
rangę i objętość, Ŝe w większości wypadków przewaŜało nad świętami ku czci świętych.

Następnie  odnowę  całej  liturgii  podjął  papieŜ  Pius  XII.  Pozwolił  on  na  posługiwanie  się  tak  w  publicz-
nym,  jak  i  prywatnym  odmawianiu  nowym  tłumaczeniem  psałterza,  dokonanym  przez  Papieski  Instytut
Biblijny. Ponadto PapieŜ ten polecił powołanemu przez siebie w r. 1948 specjalnemu zespołowi, aby roz-
patrzył  sprawę  reformy  brewiarza.  Począwszy  od  r.  1955  rozesłano  do  wszystkich  biskupów kwestiona-
riusz dotyczący tej sprawy. Owoce tego wysiłku i zapobiegliwości ujawniły się w dekrecie wydanym dn.
23 marca 1955 r., wprowadzającym uproszczenia rubryk i przepisów co do brewiarza, zawartych w Ko-
deksie rubryk wydanym przez papieŜa bł. Jana XXIII w r. 1960.

PapieŜ bł. Jan XXIII dokonał tylko częściowo dzieła odnowy liturgii, ale zdawał sobie sprawę z tego, Ŝe
zasady, na których powinna się ona oprzeć, wymagają dalszych i głębszych poszukiwań. Dzieło to zlecił
zwołanemu przez siebie w tym czasie Powszechnemu Soborowi Watykańskiemu II. Sobór z wielkim wy-
czuciem, dogłębnie i trafnie omówił całość zagadnień związanych z liturgią, a szczególnie problem mo-
dlitwy uświęcającej czas. Jest to wypadek prawie Ŝe nie spotykany w całej historii Kościoła.

My zaś zatroszczyliśmy się jeszcze w czasie trwania Soboru Watykańskiego, by natychmiast po ogłosze-
niu Konstytucji o Liturgii Świętej wprowadzono w Ŝycie jej postanowienia.

Powołaliśmy w tym celu Radę do wykonania Konstytucji o Liturgii Świętej, a w jej łonie specjalną komi-
sję. Po siedmiu latach wytrwałej i pilnej pracy i przy pomocy uczonych oraz doświadczonych liturgistów,
teologów, duszpasterzy i znawców Ŝycia duchowego powyŜsza komisja przygotowała nową Liturgię Go-
dzin.

Zasady i struktura tego dzieła jak równieŜ poszczególne jego części, opracowane w roku 1967, po zasię-
gnięciu opinii biskupów całego Kościoła, licznych duszpasterzy, zakonników i świeckich, otrzymały
aprobatę wspomnianej Rady oraz Synodu Biskupów.

Z korzyścią teraz będzie kolejno przedstawić i uzasadnić nowy układ Liturgii Godzin.

1. Zgodnie z postanowieniem Konstytucji Sacrosanctum Concilium wzięto pod uwagę obecne warunki

pracy duszpasterskiej kapłanów.
Liturgia  Godzin  jest  modlitwą  całego  Ludu  BoŜego;  ułoŜono  ją  więc  w  ten  sposób,  by  mogli  w  niej
uczestniczyć nie tylko duchowni, ale takŜe i osoby zakonne oraz wierni świeccy.
Uwzględniono  równieŜ  sytuację  i  Ŝyczenia  ludzi  róŜnego  stanu  wprowadzając  rozmaite  formy  odpra-
wiania oficjum. Dzięki temu ta modlitwa moŜe być dostosowana do potrzeb i warunków róŜnorodnych
wspólnot uczestniczących w Liturgii Godzin.

2. PoniewaŜ Liturgia Ggodzin ma na celu uświęcenie dnia, dlatego jej układ został tak odnowiony, by

tzw. Godziny kanoniczne dały się łatwiej uzgodnić z rzeczywistymi godzinami doby i odpowiadały
warunkom Ŝycia ludzi dzisiejszych.
Z tego powodu zniesiono Prymę. Podkreślono natomiast znaczenie Jutrzni i Nieszporów jako modlitwy
porannej i wieczornej, na tych bowiem dwóch Godzinach, jakby na zawiasach, opiera się całe oficjum.
Godzina Czytań zachowuje swój charakter godziny nocnej dla tych, którzy ją odprawiają jako wigilię,
czyli czuwanie. MoŜna ją jednak dostosować do kaŜdej pory dnia. Modlitwę w ciągu; dnia ułoŜono w
ten sposób, by odmawiając ją przed południem, w południe czy po południu, moŜna ją dostosować. do
odpowiedniej godziny dnia, nie opuszczając Ŝadnego psalmu z cyklu obejmującego cztery tygodnie.

3. Aby myśl i słowa łatwiej się zgadzały w oficjum, a Liturgia Godzin stała się rzeczywiście

„źródłem poboŜności i oŜywieniem modlitwy osobistej”

, w odnowionej liturgii ujęto nieco z cięŜaru

codziennego obowiązku. Wprowadzono natomiast większą róŜnorodność tekstów oraz nagłówki psal-
mów, antyfony, modlitwy oparte na motywach psalmu i zalecane chwile milczenia. Wszystko to ma się
stać pomocą w rozwaŜaniu psalmów.

4. Zgodnie z postanowieniem Soboru

zniesiono tygodniowy układ Psałterza, a psalmy rozłoŜono na

cztery  tygodnie.  Przyjęto  teŜ  nowe  tłumaczenie  łacińskie  przygotowane  przez  komisję  przez  Nas  po-
wołaną, a zajmującą się nowym wydaniem Wulgaty. W obecnym układzie psałterza pominięto niektóre
psalmy  oraz  poszczególne  wersety  nieco  trudniejsze  ze  względu  na  trudności  mogące  powstać  przy
odmawianiu  w  języku  narodowym.  W  Jutrzni  zastosowano  większy  wybór  pieśni  zaczerpniętych  ze
Starego Testamentu, aby w ten sposób wzbogacić duchowo tę Godzinę. TakŜe Nieszpory przyozdobio-
no jakby klejnotami przez wprowadzenie pieśni z Nowego Testamentu.

5. W nowym układzie czytań biblijnych szerzej otwarto skarbnicę słowa BoŜego. Układ ten tak został

pomyślany, aby zachodziła zgodność między nimi a czytaniami Mszy Świętej.
PowyŜsze czytania stanowią pewną całość i zostały dobrane w ten sposób, by w ciągu roku ukazywały
główne momenty dziejów zbawienia.

KL 90.

KL 91.

6. Zgodnie z normami ustalonymi przez Sobór Powszechny, codzienne czytania z dzieł Ojców Kościoła i

pisarzy kościelnych zostały odnowione przez wprowadzenie najbardziej wartościowych wyjątków z
ich pism. Ponadto, mając na uwadze szersze udostępnienie skarbów duchowych zawartych w pismach
tych autorów, przygotowuje się drugi lekcjonarz, który będzie mógł być uŜywany według uznania. Po-
zwoli to na uzyskanie jeszcze bardziej obfitych korzyści duchowych.

7. Z tekstów zawartych w księdze Liturgii Godzin usunięto wszystko, co jest niezgodne z prawdą histo-

ryczną. Dotyczy to przede wszystkim czytań hagiograficznych, które tak zostały odnowione, by uka-
zywały na pierwszym miejscu sylwetkę duchową poszczególnych świętych oraz ich wpływ na Ŝycie
Kościoła.

8. W Jutrzni umieszczono prośby. Ich celem jest uświęcenie rozpoczynającego się dnia wraz z jego pra-

cami. Nieszpory zaś zawierają krótkie błagania ułoŜone na wzór Modlitwy Powszechnej.
Po  tych  prośbach  następuje  Modlitwa  Pańska,  odmawiana  takŜe  w  Mszy  Świętej.  Przywrócono  przez
to  w  naszych  czasach  pierwotny  zwyczaj  chrześcijański  odmawiania  tej  modlitwy  trzy  razy  w  ciągu
dnia.
Kiedy więc dokonano odnowy i całkowitej reformy modlitwy Kościoła, nawiązując przy tym do daw-
nej tradycji oraz uwzględniając potrzeby naszych czasów, jest rzeczą całkowicie słuszną i poŜądaną, by
ta  właśnie  modlitwa  przeniknęła  do  głębi  wszelką  modlitwę  chrześcijańską,  oŜywiała  ją,  była  jej  siłą
kierowniczą, znajdowała w niej swój wyraz i stawała się skutecznym pokarmem duchowego Ŝycia Lu-
du BoŜego.

Jesteśmy więc głęboko przekonani, Ŝe znów odŜyje przeświadczenie o potrzebie nieustannej modlitwy

którą Jezus Chrystus nakazał swojemu Kościołowi. Właśnie Księga Liturgii Godzin, podzielona na odpo-
wiednie okresy, podtrzymuje i wspomaga tę modlitwę. Sama zaś modlitwa liturgiczna, zwłaszcza wtedy
gdy gromadzi jakąś wspólnotę, wyraŜa prawdziwą naturę modlącego się Kościoła i staje się rzeczywi-
stym jego znakiem.

Modlitwa chrześcijańska jest przede wszystkim modlitwą całej społeczności ludzkiej, którą Chrystus łą-
czy z sobą

. Mają w niej udział poszczególni jej uczestnicy, a jednocześnie jest ona modlitwą całego Cia-

ła; jest głosem umiłowanej Oblubienicy Chrystusowej, wypowiadającym pragnienia i prośby ludu chrze-
ś

cijańskiego, a takŜe błagania o zaspokojenie potrzeb wszystkich ludzi. Jedność tej modlitwy płynie z

serca Chrystusa. „Pragnął bowiem nasz Odkupiciel, by Ŝycie, które rozpoczął w swym ziemskim ciele
przez modlitwy i ofiarę, przetrwało przez wieki w Jego Ciele Mistycznym, czyli w Kościele”

. W ten spo-

sób modlitwa Kościoła „staje się modlitwą Chrystusa i Jego Ciała zwróconą do Ojca”

. Gdy więc odpra-

wiamy oficjum, rozpoznajemy nasze głosy w głosie Chrystusa, a Jego głos w naszych głosach

Dla lepszego jednak uwidocznienia wspomnianego charakteru naszej modlitwy potrzeba, by we wszyst-
kich odŜyło „serdeczne i Ŝywe umiłowanie Pisma Świętego”

, którym tchnie Liturgia Godzin. Pismo

więte ma się istotnie stać głównym źródłem kaŜdej modlitwy chrześcijańskiej. Trzeba zwłaszcza, by Lud

BoŜy umiłował na nowo modlitwę psalmów, które wciąŜ głoszą i przedstawiają działanie BoŜe w historii
zbawienia.  Stanie  się  to  tym  bardziej  osiągalne,  gdy  sami  duchowni  będą  mieli  głębsze  zrozumienie
psalmów  według  tego  znaczenia,  jakie  im  nadaje  liturgia,  i  przez  odpowiednią  katechezę  przekaŜą  je
wszystkim  wiernym.  Szersze  udostępnienie  tekstów  Pisma  Świętego  nie tylko we mszy, lecz równieŜ w
odnowionej  Liturgii  Godzin  będzie  dla  wiernych  stałym  przypominaniem  dziejów  zbawienia  oraz  ich
skutecznego wpływu na Ŝycie ludzkie.

Por. Łk 18, 1; 21, 36; 1 Tes 5, 17; Ef 6, 18.

Por. KL 83.

Pius XII, Encyklika Mediator Dei, 20 XI 1947, nr 2.

KL 84.

Por. św. Augustyn, Konferencje o psalmach, Ps 85, nr 1.

KL 24.

PoniewaŜ Ŝycie Chrystusa w Jego Ciele Mistycznym udoskonala i uszlachetnia Ŝycie osobiste kaŜdego
chrześcijanina, dlatego naleŜy wykluczyć jakikolwiek rozdźwięk między modlitwą Kościoła a modlitwą
osobistą. Trzeba teŜ, by coraz bardziej wzmacniały się i pogłębiały powiązania zachodzące między jedną
i drugą modlitwą. Modlitwa osobista powinna czerpać obfity pokarm z czytań, psalmów oraz innych czę-
ś

ci Liturgii Godzin. Odprawianie oficjum naleŜy w miarę moŜności dostosować do potrzeb Ŝywej i osobi-

stej modlitwy. W tym celu, jak to powiedziano w Ogólnym Wprowadzeniu do Liturgii Godzin, naleŜy do-
brać taki sposób jej sprawowania, który najlepiej odpowiada duchowym potrzebom jej uczestników. Kie-
dy  modlitwa  liturgiczna  staje  się  rzeczywiście  modlitwą  osobistą,  wtedy  równieŜ  bardziej  się  ujawniają
więzy łączące liturgię z całym Ŝyciem chrześcijańskim. Jest ono bowiem poprzez dnie i noce jakby ciągłą
liturgią, słuŜbą w umiłowaniu Boga i bliźnich, udziałem w dziele Chrystusa, który swoim Ŝyciem i ofiarą
uświęcił Ŝycie wszystkich ludzi.

Liturgia Godzin wyraŜa tę najgłębszą istotę Ŝycia chrześcijańskiego i dopomaga w jej urzeczywistnieniu.
Dlatego ta modlitwa uświęcenia dnia jest przeznaczona dla wszystkich, a więc takŜe i dla tych, którzy nie
są zobowiązani prawem do jej odmawiania. Ci zaś, którym Kościół nakazał sprawowanie Liturgii Godzin,
niech poboŜnie i w całości ją odprawiają, starając się w miarę moŜności zachować zgodność Godzin ofi-
cjum z godzinami dnia. Dotyczy to zwłaszcza Jutrzni i Nieszporów.

Kapłani przez przyjęte święcenia upodobnili się w sposób szczególny do Chrystusa Kapłana, ci zaś, któ-
rzy  złoŜyli  śluby  zakonne,  zostali  specjalnie poświęceni na słuŜbę Boga i Kościoła. Nie tylko więc moc
prawnego nakazu, ale i względy duszpasterskie oraz korzyści dla Ŝycia duchowego powinny ich skłaniać
do  spełniania  tego  obowiązku.  Przede  wszystkim  bowiem  naleŜy  sobie  Ŝyczyć,  by  publiczna  modlitwa
Kościoła była owocem odnowy duchowej i zrozumienia wewnętrznej natury Ciała Kościoła, bo jest on w
swej istocie i na wzór Chrystusa Kościołem modlącym się. Niech więc dzięki nowej księdze Liturgii go-
dzin,  którą  obecnie  Naszą  Apostolską  powagą  zatwierdzamy  i  ogłaszamy,  jeszcze  wspanialej  i  piękniej
rozbrzmiewa chwała BoŜa w Kościele współczesnym. Niech się łączy z tą chwałą, którą święci i anioło-
wie wyśpiewują w niebie; niech się godnie rozwija poprzez dni ziemskiego wygnania wychodząc naprze-
ciw pełni uwielbienia składanego w wieczności „Siedzącemu na tronie i Barankowi”

Zarządzamy, by nowa Liturgia Godzin weszła w uŜycie od chwili jej wydania. Konferencje episkopatów
mają się zatroszczyć o wydanie tej księgi w językach narodowych. Po zatwierdzeniu przez Stolicę Apo-
stolską,  konferencje  episkopatów  określą  datę,  od  której  ta  Liturgia  Godzin  będzie  mogła  lub  powinna
być uŜywana w całości albo w części. Natomiast od dnia wejścia w uŜycie tłumaczenia w języku narodo-
wym; takŜe i ci, którzy się posługują językiem łacińskim w oficjum, będą obowiązani do wyłącznego sto-
sowania odnowionej Liturgii Godzin.

JednakŜe  wszyscy,  którzy  z  powodu  podeszłego  wieku  lub  innych  szczególnych  przyczyn  doznają  po-
waŜnych  trudności  w  przyjęciu  odnowionej  Liturgii  Godzin,  mogą  za  zgodą  swego  ordynariusza  zacho-
wać Brewiarz Rzymski w całości albo częściowo, ale tylko w odmawianiu prywatnym.

Chcemy, aby te niniejsze Nasze postanowienia i zarządzenia zachowały teraz i na przyszłość swoją moc
prawną,  bez  względu  na  przeciwne  im  konstytucje  i  zarządzenia  wydane  przez  Naszych  Poprzedników
oraz wszelkie inne rozporządzenia, nawet i te, które godne by były specjalnej wzmianki i odwołania.

Dan w Rzymie, u Św. Piotra,

dnia 1 listopada 1970 roku,

w uroczystość Wszystkich Świętych,

ósmego roku Naszego Pontyfikatu

PAPIEś PAWEŁ VI

Por. Ap 5, 13.

SŁOWO BISKUPÓW DO KAPŁANÓW

Z OKAZJI WPROWADZENIA LITURGII GODZIN

W JĘZYKU POLSKIM (1982)

Otrzymaliście  do  rąk  I  tom  Liturgii  Godzin  w  polskim  przekładzie.  Wszyscy  przyjęliśmy  ten  kapłański
modlitewnik  z  radością,  oczekiwaliśmy  bowiem  nań  od  dawna  z  utęsknieniem.  Posługując  się  w  naszej
modlitwie polskimi tekstami Liturgii Godzin na okres Adwentu i BoŜego Narodzenia z coraz większym
upodobaniem wnikamy w treść hymnów, psalmów, czytań.
W związku z tym przekazujemy Wam w niniejszym słowie kilka informacji dotyczących Liturgia Godzin
w  języku  ojczystym  oraz  dzielimy  się  z  Wami  niektórymi  uwagami  o  naszym  obowiązku codziennej li-
turgicznej modlitwy Kościoła.

I. INFORMACJE

1. Konferencja Episkopatu ustaliła termin, od którego moŜna korzystać z brewiarza w języku polskim w

spełnianiu naszej obowiązkowej modlitwy liturgicznej. Jest nim I Niedziela Adwentu 1982 roku. MoŜ-
liwość ta dotyczy, jeŜeli chodzi o całe Oficjum, okresu Adwentu i BoŜego Narodzenia. W innych okre-
sach  roku  kościelnego  moŜna  korzystać  z  tych  części,  które  zawarte  w  I  tomie  powtarzają  się  w  kaŜ-
dym okresie mianowicie: Psałterz, Teksty Wspólne (Commune Sanctorum) i Modlitwa na zakończenie
dnia (Completorium).
PoniewaŜ  wielu  kapłanów  pragnie  odmawiać  modlitwę  brewiarzową  tylko  w  języku  polskim,  Konfe-
rencja Episkopatu zleciła Komisji Episkopatu ds. Liturgii przygotowanie odpowiedniej instrukcji, we-
dług której, przy posługiwaniu się I tomem Liturgii Godzin, zaistnieje moŜliwość spełnienia obowiązku
codziennej modlitwy liturgicznej w całości w języku ojczystym takŜe w innych okresach roku kościel-
nego.  Instrukcję  dostarczą  kurie  diecezjalne  przed  zakończeniem  najbliŜszego  okresu  BoŜego  Naro-
dzenia.

2. Na wydanie drukiem dalszych tomów Liturgia Godzin w języku polskim musimy jakiś czas jeszcze

poczekać. Nie zapowiadamy terminu ich wydania, zaleŜy to bowiem od bardzo wielu okoliczności to-
warzyszących tej pracy. Informujemy jedynie, Ŝe maszynopis tomu II jest juŜ w Wydawnictwie Pallo-
tinum, a tomy III i IV redakcyjnie są ukończone, przechodzą jedynie adiustację tekstów.

3. Zgodnie z postanowieniem Konstytucji Apostolskiej PapieŜa Pawła VI, wprowadzającej w Ŝycie odno-

wioną  Liturgię  Godzin,  ci  którzy  zechcą  odmawiać  oficjum  w  języku  łacińskim,  mogą  to  czynić,  ale
tylko  posługując  się  odnowioną  Liturgią  Godzin.  JeŜeliby  ktoś  miał  powaŜne  trudności  w  przyjęciu
odnowionej Liturgii Godzin, mógłby zachować dotychczasowy Brewiarz Rzymski, ale za zgodą i tylko
w odmawianiu prywatnym. Sądzimy, Ŝe takie wypadki będą rzadkie. Odnowiony bowiem brewiarz jest
nie  tylko nowym układem tekstów modlitewnych, ale jest przebogatą skarbnicą nowych tekstów, któ-
rych  treść  stanowi  pokarm  duchowy  dla  rozwoju  osobistego  Ŝycia  duchowego  i  dla  praktyki  duszpa-
sterskiej.

4. Bardzo wartościową dla całej Liturgia Godzin jest zawarta w I tomie część wstępna. Składa się na nią

Konstytucja Apostolska i Wprowadzenie Ogólne do Liturgii Godzin. Otrzymujemy w tej części teolo-
giczny wykład o liturgicznej Modlitwie Kościoła, o jej znaczeniu ascetycznym ipastoralnym, następnie
nowe naświetlenia dotyczące poszczególnych części brewiarza i sposobu odmawiania. Wszystko, co
tutaj jest zawarte, zaczerpnięte jest z Pisma Świętego, Tradycji Kościoła i dokumentów ostatniego So-
boru. Obowiązkiem naszym będzie treść Wstępu uczynić przedmiotem studyjnych rozwaŜań i medyta-
cji, aby stała się naszą duchową własnością. JeŜeli tak będzie odnowi się takŜe nasza duchowa postawa
odnośnie obowiązku modlitwy liturgicznej, nowe treści napełniać będą nasze Ŝycie duchowe i promie-
niować będą w duszpasterskiej pracy.
N.B. Jest wskazane, by tematykę konferencji z okazji spotkań dekanalnych, kapłańskich dni skupienia,
wiązać z treścią Konstytucji i Wprowadzenia Ogólnego do Liturgia Godzin.

II. UWAGI O OBOWIĄZKU ODPRAWIANIA LITURGIA GODZIN

1. Jest w Ogólnym Wprowadzeniu do Liturgii Godzin rozdział dotyczący obowiązku odprawiania co-

dziennej modlitwy liturgicznej Kościoła. Chodzi jak wiemy o biskupów, kapłanów i diakonów. Na ten
rozdział, a właściwie na sprawę o której traktuje, zwracamy, Drodzy Bracia Kapłani, szczególną uwagę
dlatego, Ŝe chodzi o rzecz bardzo waŜną, bo dotykającą istotnego elementu kapłańskiego Ŝycia.
W okresie posoborowym wyraŜane były w niektórych krajach, a czasem i u nas, opinie, Ŝe prawo ko-
ś

cielne złagodziło obecnie obowiązek modlitwy brewiarzowej. Oczywiście tak nie jest. Nie ma Ŝadne-

go dokumentu Kościoła, któryby stanowił podstawę do takich opinii. Dokumenty soborowe i posobo-
rowe,  w  szczególności  wspomniana  Konstytucja  Apostolska  i  Wprowadzenie  Ogólne  do  Liturgii  Go-
dzin nie tylko nie zmniejszają tego obowiązku, ale uwypuklają go, ukazując jasno motywy, dla których
Kościół  osobom  duchownym  nakłada  powinność  modlitwy  liturgicznej  uświęcającej  dzień.  Funda-
mentalną racją jest wola Chrystusa Pana, który chce, by Jego Kościół stale się modlił, ma bowiem ra-
zem z Nim przedłuŜać Jego modlitwę za zbawienie świata. W Kościele zaś szczególny obowiązek ta-
kiej  modlitwy  spełniają  ci,  których  Pan  Jezus  włączył  w  swoje  Kapłaństwo.  Jak  w  czasach  Apostol-
skich,  tak  pozostanie  przez  całe  dzieje  Kościoła,  Ŝe  „modlitwa  i  posługa  słowa”  (Dz  6,4)  stanowią
istotne elementy kapłańskiego powołania.

2. JeŜeli chodzi o określenie szczegółowe obowiązku kapłańskiej modlitwy, to w oparciu o wspomniane

wyŜej dokumenty Kościoła są one następujące:
a) Sprawowanie Liturgii Godzin obowiązuje codziennie i w całości, oraz, jeŜeli to moŜliwe, obowią-

zuje pora dnia właściwa danej Godzinie.

b) JeŜeli zachowanie właściwej pory dnia dla poszczególnych Godzin jest niemoŜliwe, obowiązuje

odmówienie ich w innej porze, czas bowiem na modlitwę brewiarzową, jak dotąd, obejmuje całą do-
bę.

c) Opuszczenie części Oficjum, lub jego głównych części, do których naleŜą: Jutrznia, Nieszpory i Go-

dzina Czytań, usprawiedliwia jedynie „powaŜny powód”. Konsekwentnie opuszczenie bez takiego
powodu powaŜnie obciąŜa sumienie.

d) TakŜe Modlitwa w ciągu dnia, jak i na jego zakończenie naleŜą do całości Oficjum i dlatego bez ro-

zumnej przyczyny nie wolno ich opuszczać (Konstytucja Apostolska, nr 8; OWLG 29).

W  związku  z  powyŜszym  określeniem  narzuca  się  pytanie:  czy  często  mogą  zachodzić  u  kapłanów
powaŜne  przyczyny,  które  usprawiedliwiałyby  opuszczenie  Oficjum  w  całości  lub  w  części?  NaleŜy
odpowiedzieć,  Ŝe  chyba  bardzo  rzadko.  Kapłan  bowiem,  który  prowadzi  Ŝycie  uporządkowane,  który
zgodnie  z  Ŝyczeniem  Kościoła,  stara  się  odmawiać  brewiarz  w  określonych  godzinach  dnia  o  ile  to
moŜliwe, ten nie tylko nie odczuwa jakiegoś cięŜaru modlitwy Kościoła, jaką jest Liturgia Godzin, ale
codzienny trud pasterzowania staje się lekkim, bo ta modlitwa sprowadza szczególne łaski takŜe na ca-
łe jego Ŝycie osobiste i posługiwanie Kościołowi.

3. Podkreślając w niniejszym słowie sprawę obowiązku codziennej Modlitwy Kościoła w odnowionej Li-

turgii Godzin, prosimy Was, Drodzy Bracia Kapłani, abyście z okazji otrzymania tej księgi w języku
ojczystym odnowili swoją postawę w tej dziedzinie zgodnie z wolą Kościoła. Skontrolujcie Wasze co-
dzienne zajęcia, ich potrzebę, czy duszpasterski poŜytek. RozwaŜcie, ile czasu poświęcacie takim zaję-
ciom jak: słuchanie radia, telewizji, wyjazdy duszpasterskie i porównajcie z czasem, jaki przeznaczacie
na odprawienie Liturgii Godzin. RozwaŜcie powaŜnie, czy w planie codziennych zajęć czas na modli-
twę zajmuje równie pierwsze miejsce jak sprawowanie Najświętszej Ofiary Mszy Świętej i szafarstwo
sakramentów świętych. A tego oczekuje przecieŜ od nas Jezus Chrystus, w którego Kapłaństwo jeste-
ś

my włączeni, i Kościół.

4. Na zakończenie przytaczamy stale aktualne przypomnienie Ojca Świętego Jana Pawła II o wartości i

konieczności kapłańskiej modlitwy, które zawarte jest w Liście do Kapłanów Kościoła na Wielki
Czwartek 1979 roku. Oto słowa Ojca Świętego:
„Modlitwa to poniekąd pierwszy i ostatni warunek nawrócenia, postępu, świętości. MoŜe za wiele w
ostatnich czasach przynajmniej w niektórych środowiskach dyskutowano o kapłaństwie, o „toŜsamości

kapłana”,  o  jego  znaczeniu  w  świecie  współczesnym  itp.  a za mało modlono się. Za mało starano się
przez modlitwę wcielać w Ŝycie samo kapłaństwo, urzeczywistniać jego autentyczny dynamizm ewan-
geliczny,  potwierdzać  kapłańską  toŜsamość.  Modlitwa  wyznacza  istotny  styl  Ŝycia  kapłańskiego.  Bez
niej  ów  styl  się  wypacza.  Modlitwa  pomaga  nam  stale  odnajdywać  to  światło,  które  nas  prowadzi  od
początku  powołania  kapłańskiego,  i  stale  prowadzi,  choć  czasem  zdaje  się  ginąć  w  mroku.  Modlitwa
pozwala nam stale nawracać się, trwać w stanie nieustannego dąŜenia do Boga, które jest nieodzowne,
jeśli  mamy innych do Niego prowadzić. Modlitwa pomaga nam wierzyć, ufać i miłować nawet wów-
czas, gdy nasza ludzka słabość nam w tym przeszkadza. Modlitwa pozwala nam takŜe odnajdywać sta-
łe rozmiary tego Królestwa, o którego nadejście prosimy co dzień powtarzając słowa, których nas na-
uczył  Pan  Jezus.  Widzimy  wówczas,  jakie  jest  nasze  miejsce  w  realizacji  tej  prośby:  „Przyjdź  Króle-
stwo Twoje”. Widzimy jak bardzo jesteśmy potrzebni. I moŜe wówczas kiedy się modlimy, lepiej do-
strzegamy owe rozległe pola „jak bieleją na Ŝniwo”, i odczujemy, jaka wymowę mają słowa Chrystusa
na ten widok wypowiedziane „proście Pana Ŝniwa, Ŝeby wyprawił robotników na swoje Ŝniwo”” (List
s. 28-29).

Niech powyŜsze ojcowskie słowa Ojca Świętego będą skuteczna zachętą do odnowy modlitewnej posta-
wy, tak jeŜeli chodzi o odprawianie codziennie obowiązkowej Modlitwy Kościoła, jak równieŜ, jeŜeli
chodzi o naszą codzienną modlitwę osobistą.

W tej intencji wypraszamy przez przyczynę Najświętszej Maryi Panny, Matki NajwyŜszego Kapłana Je-
zusa Chrystusa i naszej, błogosławieństwa Boga, Ojca i Syna i Ducha Świętego.

+ abp Józef Kardynał Glemp

Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski

+ bp Stanisław Jakiel

Przewodniczący Komisji EP ds. Liturgii

Warszawa, 189. Konferencja Episkopatu Polski