Technik_arch_kraj_321[07].Z4.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania i zestawy ćwiczeń

4.1. Projekty rozmieszczenia roślin

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Transport, sadzenie, przesadzanie i pielęgnacja roślin drzewiastych

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Zakładanie i pielęgnacja trawników

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Zakładanie i pielęgnacja kwietników i rabat

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Elementy budowlane w architekturze krajobrazu

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Elementy wodne

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Odbiór robót

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

4.8. Dokumentacja powykonawcza

4.8.1. Materiał nauczania

4.8.2. Pytania sprawdzające

4.8.3. Ćwiczenia

4.8.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−

przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej
oraz ochrony środowiska,

−

określać stan i zasoby środowiska,

−

rozpoznawać obiekty architektury krajobrazu,

−

klasyfikować materiały budowlane i grunty,

−

prowadzić prace miernicze,

−

posługiwać się dokumentacją techniczną,

−

kształtować architekturę krajobrazu,

−

stosować techniki plastyczne w projektowaniu architektury krajobrazu,

−

sporządzać dokumentację inwentaryzacyjną terenu,

−

wykonywać projekty architektury krajobrazu,

−

uprawiać glebę,

−

stosować rośliny ozdobne w kształtowaniu krajobrazu,

−

zwalczać chwasty, szkodniki oraz choroby roślin ozdobnych,

−

wykonywać dekoracje roślinne,

−

eksploatować maszyny, instalacje i urządzenia techniczne,

−

obsługiwać i prowadzić ciągnik rolniczy,

−

organizować proces inwestycji,

−

korzystać z różnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Projekty rozmieszczenia roślin

4.1.1. Materiał nauczania

Każda inwestycja powinna być poprzedzona zbiorem informacji określających zadania

projektowe i sposób ich realizacji. Ważnym elementem są wytyczne inwestorskie, które
zawierają treść inwestycji, koncepcję przestrzenno – programową, termin realizacji, koszt
oraz inne warunki, od których inwestycja jest uzależniona.

Przy wykonaniu projektu inwestycji należy uwzględnić wiele danych wyjściowych, np.:
podkład geodezyjny, inwentaryzację szaty roślinnej, charakterystykę przyrodniczą
i techniczną terenu, informacje związane z ochroną środowiska.

Zatwierdzony projekt inwestycji wraz z koniecznymi uzgodnieniami, jest podstawą

do zlecenia przez inwestora wykonania projektu budowlanego.

Projekt budowlany jest projektem techniczno-roboczym, którego zadaniem jest

umożliwienie  realizacji  inwestycji  przez  dokładne  określenie  jego  elementów  i  podanie
sposobów wykonania. Składa się z:
a)  części opisowej,
b)  części rysunkowej,
c)  kosztorysu.

Dla prostych inwestycji, takich jak np. niewielkie zieleńce, pasy przyuliczne, wykonuje

się dokumentację uproszczoną, która nie wymaga szczegółowych opracowań.

Dążąc do zmniejszenia kosztów, przyspieszenia wykonania jakiegoś elementu

i uniknięcia błędów, skłania często do korzystania z dokumentacji typowej, znajdującej się
w sprzedaży.

Podstawą do rozpoczęcia czynności związanych z budową jest zlecenie wydane

kierownikowi  budowy  przez  wykonawcę.  Ważnym  dokumentem,  w  którym  rejestruje  się
wszystkie wykonywane prace, jest dziennik budowy. Prowadzi go, w dwóch jednobrzmiących
egzemplarzach,  kierownik  budowy  lub  wyznaczony  przez  niego  człowiek.  Podobną  funkcję
do  dziennika  budowy  pełni  księga  obmiaru  robót,  w  której  zawarte  są  obliczenia  ilości
wykonywanych  robót.  Zapisy  w  tej  księdze  powinny  być  wykonywane  przez  kierownika
budowy (lub kierowników robót branżowych) na bieżąco, dla każdego obiektu oddzielnie.

Na każdej budowie, zależnie od jej rozmiarów, opracowuje się różne harmonogramy.

Na budowach terenów zieleni najbardziej istotne są harmonogramy przerobu, funduszu płac
i kosztów.

Wykonując projekty rozmieszczenia roślin należy wziąć pod uwagę rozmieszczenie

uzbrojenia  terenu.  Między  uzbrojeniem  terenu,  a  jego  roślinnością,  istnieją  bardzo  istotne
związki. Oddziaływanie  jest  dwukierunkowe. Znane  są przykłady agresji korzeni  niektórych
gatunków  drzew  na  wiele  urządzeń  i  instalacji  podziemnych  (przedostanie  się  korzeni
do przewodów  kanalizacyjnych,  przewodów  odwadniających).  Źle  oddziałują  na  rośliny
również niektóre instalacje. Przykładem tego może być instalacja ciepłownicza.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

zdjęcia i opisy roślin,

–

opisy form terenów zieleni,

–

przybory do rysowania,

–

szkicownik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca ćwiczenia.

Ćwiczenie 3

Odczytaj z planu zagospodarowania działki:

–

strony świata,

–

skale rysunku,

–

wymiary działki,

–

położenie elementów małej architektury,

–

inne elementy wskazane przez nauczyciela.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować plan zagospodarowania działki,
2) odczytać z planu zagospodarowania działki wskazane w poleceniu lub przez nauczyciela

elementy,

3) zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

plan zagospodarowania działki.

Ćwiczenie 4

Odczytaj z rzutu ław fundamentowych obiektu następujące informacje:

–  poziom posadowienia,
–  rodzaj materiału,
–  wymiary ław fundamentowych (szerokość, długość, wysokość),
–  inne elementy wskazane przez nauczyciela.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w dokumentacji rysunek rzutu ław fundamentowych obiektu,
2) odczytać z rzutu ław fundamentowych wskazane w poleceniu lub przez nauczyciela

elementy,

3) zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– dokumentacja techniczna obiektu.

Ćwiczenie 5

Odczytaj z rzutu parteru obiektu następujące informacje:

–  skalę rysunku,
–  usytuowanie wejścia do obiektu,
–  liczbę, wymiary i przeznaczenie poszczególnych pomieszczeń,
–  materiał, z jakiego zaprojektowano ściany,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

– dane dotyczące schodów zewnętrznych i wewnętrznych,
– inne elementy wskazane przez nauczyciela.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w dokumentacji rysunek rzutu parteru obiektu,
2)  odczytać z rzutu parteru wskazane w poleceniu lub przez nauczyciela elementy,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

dokumentacja techniczna obiektu.

Ćwiczenie 6

Odczytaj z przekrojów pionowych obiektu następujące informacje:

–  skalę rysunku,
–  poziom posadowienia ław fundamentowych,
–  poziom terenu,
–  dane dotyczące schodów,
–  poziomy poszczególnych kondygnacji,
–  inne elementy wskazane przez nauczyciela.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w dokumentacji rysunek przekroju pionowego obiektu,
2)  odczytać z przekroju pionowego wskazane w poleceniu lub przez nauczyciela elementy,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

dokumentacja techniczna obiektu.

4.1.4 Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić, czego dotyczą informacje zawarte w wytycznych inwestorskich? ¨

2) wyjaśnić, co jest podstawą do zlecenia przez inwestora wykonania
projektu budowlanego?

3) wymienić, z jakich elementów składa się projekt techniczno – roboczy?

4) wyjaśnić, dla jakich inwestycji wykonuje się dokumentację uproszczoną? ¨

5) wyjaśnić, w jakim celu prowadzony jest dziennik budowy?

6) zaprojektować rozmieszczenie danych roślin na określonym obszarze?

7) określić, jakie elementy wpływają na wykonywanie projektów
rozmieszczenia roślin?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Transport, sadzenie, przesadzanie i pielęgnacja roślin

drzewiastych

4.2.1. Materiał nauczania

Transport roślin. Rośliny należy wykopywać, transportować i sadzić najlepiej w dni

pochmurne,  aby  nie  narazić  jej  na  utratę dużej  ilości  wilgoci.  Podczas  transportu  nie  wolno
dopuścić  do przemrożenia  odkrytych  korzeni.  Najkorzystniej  dla  rośliny  jest,  jeśli  podczas
transportu  osłonimy  ją  przed  promieniami  słonecznymi  oraz  działaniem  wiatru.  Nie  bez
znaczenia jest również zabezpieczenie drzew przed uszkodzeniami mechanicznymi.

Przy przesadzaniu drzew starszych, przy transporcie należy wziąć pod uwagę

przewidywaną masę drzewa (masę całego drzewa wraz z ziemią tworzącą bryłę korzeniową).
Poważne trudności stwarzają drzewa o masie przekraczającej 3000 kg.

Najmniej skomplikowane jest przesadzanie dużych drzew z bryłą korzeniową

przez przesuwanie  ich  w  pozycji  pionowej  na  odległość  kilkudziesięciu  metrów.  Jest  to
możliwe  wtedy,  gdy  nie  ma  żadnych  przeszkód  na  drodze.  Drzewo  nasuwa  się
z odpowiednio przygotowaną bryłą na płytę lub płozy. Przesuwanie płyty może odbywać się
bezpośrednio  po  ziemi  (np.  w  zimie)  lub  na  rolkach  toczących  się  po  ułożonych  deskach.
Przesunięcia dokonuje się przy pomocy ciągnika. Podczas przesuwania, podnoszenia drzewa,
używa  się  elastycznego  uchwytu  (wykonanego  z  łańcucha  i  siatki  z  cienkiej  linki),  który
obejmuje bryłę na dużej powierzchni.

Przewożenie drzew na większe odległości wymaga użycia dźwigu, samochodów

ciężarowych  lub  przyczep  ciągnikowych.  Jeżeli  pień  trzeba  opierać  o krawędź  skrzyni,
należy  go  obłożyć  deskami  przymocowanymi  przez  przywiązanie.  Bryła korzeniowa
powinna  być  podparta  lub  przywiązana.  Koronę  drzewa  należy  związać.  W przypadku
transportu  drzewa  w  stanie  ulistnionym  należy  okryć  jego  koronę  plandeką.  Z pojazdu
drzewo zdejmuje się dźwigiem.

Próby technicznego udoskonalania przesadzania drzew doprowadziły do skonstruowania

maszyn do przesadzania, które mogą być samobieżne lub doczepiane do ciągnika. Działanie
maszyny polega na wciskaniu wokół drzewa czterech łyżek. Średnica wycinanej bryły może
dochodzić do  2  m. Łyżki  są  wciskane w  grunt  za pomocą  urządzeń  hydraulicznych,  a  ostre
ich krawędzie wciskają się w ziemię, przecinają korzenie i wykrawają bryłę ziemi. Następnie
całe  urządzenie  wraz  z  drzewem  unosi  się  i pochyla  nad  podwoziem  pojazdu.  W  takiej
pozycji  maszyna  gotowa  jest  do  drogi.  Sadzenie  polega  na  wykonaniu  przez  maszynę
wymienionych operacji w odwrotnej kolejności. Wydajność takiej maszyny wynosi od kilku
do kilkudziesięciu drzew dziennie, a zależy przede wszystkim od długości przejazdów.

Sadzenie roślin. Sadzenie roślin z rozwijającymi się pąkami w gorące i suche dni zawsze

połączone jest z ryzykiem nie przyjęcia się ich. Najpierw sadzimy te rośliny, które
najwcześniej rozpoczynają wegetację.

Przed przystąpieniem do sadzenia roślin należy przygotować odpowiednio glebę.

Ważną czynnością  jest  sprawdzenie  odczynu  kwasowości  gleby  i  doprowadzenie
go do wartości  odpowiedniej  dla  roślin.  Do  najważniejszych  czynności  związanych
z przygotowaniem gleby należy stworzenie odpowiedniej struktury i dostarczenie niezbędnej
ilości  materiału  organicznego.  Najprostszym  sposobem  poprawienia  warunków  glebowych
jest  zabieg  zwany  zaprawianiem  dołów,  polegający  na  dodawaniu  do  gleby  pewnej  ilości
żyznej gleby lub kompostu podczas sadzenia drzewa lub krzewu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ustalając porę sadzenia należy brać pod uwagę przewidywane warunki atmosferyczne,

przynajmniej  przez  okres  dwóch  tygodni.  W  okresie  wiosennym  lepiej  jest  planować
sadzenie  na  glebach  cięższych  i  bardziej  wilgotnych.  Na glebach  lżejszych  i  mniej
wilgotnych  lepsze  jest natomiast sadzenie w okresie jesiennym, który  jest znacznie dłuższy.
Rośliny sadzone jesienią są mniej narażone na uszkodzenia z powodu braku wody.

Niektóre drzewa, jak np.: buki, graby, orzechy, robinie, należy zawsze sadzić na wiosnę.

(późno  rozpoczynają  wegetację    i  późno  ją  kończą).  Brzozy  sadzi  się  tylko  na  wiosnę
w stanie  wyraźnych  oznak  pobudzonej  wegetacji.  Na  wiosnę  sadzi  się  również  wierzby
i topole  oraz  większość  roślin  iglastych  i  zimozielonych.  W okresie  wiosennym  sadzi  się
drzewa i krzewy liściaste niedostatecznie mrozoodporne.

Jesienią w pierwszej kolejności sadzi się drzewa i krzewy, które zakończyły wegetację.

Oznaką tego jest przebarwianie się liści i ich opadanie. Niedopuszczalne jest sadzenie roślin
jesienią w czasie silnych przymrozków lub w zamarzniętą ziemię.

Odstępy sadzenia (rozstawa) zależą przede wszystkim od rozmiarów możliwych

do osiągnięcia  przez  rośliny.  W  projektowaniu  rozmieszczenia  roślin  obowiązuje  zasada
tworzenia  warunków  nieskrępowanego  wzrostu.  Rośliny  drzewiaste  sadzone  w  większych
odstępach  lepiej  rosną,  są  znacznie  zdrowsze  i  łatwiej  je  pielęgnować.  Szczegółowe
określenie  odstępów  sadzenia  zależy  od  projektanta.  W  każdym  projekcie  podane  są
odległości,  określające  dokładne  miejsce  sadzenia  drzew  większych  i  krzewów.
W odniesieniu  do  roślin  w  układach  zwartych,  podaje  się  zwykle  obrys  zewnętrzny  grupy
i wymagane  w  niej  odstępy  sadzenia.  Miejsca  sadzenia  drzew  i  pojedynczych  krzewów
najlepiej  wyznaczyć  przez  ustawienie  kołka  z  etykietą.  Miejsca  krzewów  projektowanych
w grupach  ustala  się  przez  wyznaczenie  ich  zarysu  kołkiem  lub  ostrym  narzędziem
i umieszczenie  wewnątrz  etykiety  z  nazwą  rośliny  i  wymaganymi  odstępami  sadzenia.
Aby rośliny  nie  były  sadzone  zbyt  blisko  różnych  obiektów  znajdujących  się  w  terenie,
konieczna jest znajomość minimalnych dopuszczalnych odległości sadzenia drzew i krzewów
od różnych obiektów. Wielkości te przedstawia tabela 1.

Tab. 1. Dopuszczalne minimalne odległości sadzenia drzew i krzewów od różnych obiektów i urządzeń

w terenie [1 s. 214]

Odległość minimalna [m]

Nazwa obiektu lub urządzenia

drzew

krzewów

Obiekty budowlane wysokości ponad 7 m

1,5

Obiekty budowlane wysokości mniejszej niż 7 m

1,5

Stopy ścian oporowych, stromych skarp i tarasów

0,5

Ogrodzenia wysokości 2 m i wyższe

Słupy sieci oświetleniowej, trakcyjnej, itp.

Krawędzie ścieżek ogrodowych i parkowych

0,75

0,4

Krawężniki jezdniowe

0,5

Linie przewodów gazowych

Krawędzie kanałów sieci cieplnej

Linie przewodów kanalizacyjnych i wodociągowych

Linie kabli elektrycznych

1,5

0,8

Przyjmuje się, że rośliny powinny być sadzone tak głęboko, jak rosły w szkółce. Głębiej

sadzi się rośliny, które mają zdolność do łatwego tworzenia korzeni na pniu i pędach
(wierzby, większość topól i krzewów rozmnażanych wegetatywnie z sadzonek zdrewniałych).
Sadzić głębiej rośliny można na glebach luźnych, zapewniających dostęp powietrza

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

do korzeni. Zbyt głębokie sadzenie źle znoszą drzewa o twardym drewnie, np.: dęby, buki,
graby.

Podczas sadzenia musimy pamiętać o występującym osiadaniu ziemi, które może

spowodować spłycenie lub zagłębienie położenia roślin. Nierównomierne osiadanie ziemi
w dole wokół rośliny może przerwać tworzące się młode korzenie.

Z głębokością sadzenia wiąże się głębokość dołów lub rowów jako miejsc do sadzenia.

Głębokość  i  szerokość  dołów  powinna  umożliwiać  swobodne  umieszczenie  i  rozłożenie
korzeni.  Doły  na  drzewa  i  krzewy  kopie się zwykle  łopatą  do głębokości  ok.  40  cm  (rzadko
50  cm).  Podczas  kopania  dołu  nie  powinno  się  mieszać  warstwy  powierzchniowej
z podglebiem.  Każdą  warstwę  powinno  się  odkładać  osobno.  Sadząc  roślinę,  korzenie
zasypuje się zawsze ziemią lepszą. Doły powinny być wykopane przed dostarczeniem rośliny
na  miejsce  sadzenia,  aby  chronić  roślinę  przed  wysychaniem.  Niekorzystne  jest  też  zbyt
wczesne wykonywanie dołów, gdyż  może to doprowadzić do nadmiernego wysuszenia  ścian
dołu i odrzuconej gleby.

Najczęściej  sadzimy  rośliny  bez  bryły  korzeniowej,  ponieważ  takie  rośliny  jest  łatwo
wykopać,  opakować  i  transportować.  Przed  przystąpieniem  do  sadzenia,  zniszczone  podczas
wykopywania i transportu końce korzeni, powinno się obciąć ostrym sekatorem. Przycinamy
końce  prostopadle  do  osi  korzenia,  aby  powierzchnia  cięcia  była  najmniejsza.  Do  sadzenia
drzew  bez  bryły  korzeniowej  potrzebne  są  dwie  osoby.  Jedna  z  nich  trzyma  roślinę
we właściwym  miejscu,  a  druga  zasypuje  korzenie.  Końce  korzeni  nie  mogą  być  zawinięte
do góry. Do zasypywania korzeni  należy używać  ziemi  sypkiej. Podczas zasypywania osoba
trzymająca roślinę powinna  nią  lekko potrząsać w kierunku pionowym.  Czynność ta ułatwia
wypełnianie wolnych przestrzeni i osiadanie ziemi. Po napełnieniu około połowy dołu ziemią
należy  ją  lekko  udeptać,  szczególnie  przy  ściankach  dołu.  Po  całkowitym  napełnieniu  dołu
ziemię  można  ponownie  udeptać  lub  zalać  wodą  w  ilości  10  –  20  litrów,  jeżeli  jest
niedostatecznie  wilgotna.  W  celu  zapewnienia  stałej  pozycji  pionowej  posadzonych  drzew
stosuje się pale, które wbija  się w dno dołu przed posadzeniem. Pale powinny  być w całości
zaimpregnowane  środkami  grzybobójczymi.  Długość  pala  powinna  być  dostosowana
do wysokości  pnia.  Wiązanie  do  pala  powinno  być  elastyczne  i uniemożliwiające  ocieranie
się pnia  o  pal  w  czasie  wiatru.  Pnie  wysokie  i o niedostatecznej  sztywności przywiązuje  się
w miejscu  najwyższym  i  w  połowie  wysokości.  Do  wiązania  używa  się  taśm,  sznurów
i wiązadeł z tworzyw sztucznych. Powierzchnię ziemi wokół pala formuje się w miskę, która
umożliwia utrzymanie się wody podczas podlewania i wsiąkania jej we właściwe dla korzeni
miejsce.  Powierzchnię  miski  powinno  się  przykryć  3  –  5  cm  warstwą  ściółki  zapobiegającą
nadmiernemu parowaniu gleby oraz jej zeskorupianiem się wskutek podlewania.

Nowoczesne szkółkarstwo pozwala coraz częściej korzystać z roślin uprawianych

w pojemnikach  zwanych  kontenerami.  Rośliny  uprawiane  w  pojemnikach  mają  system
korzeniowy  proporcjonalny  do  części  nadziemnej,  który  nie  ulega  zmniejszeniu  przed
sadzeniem.  Współczesne  technologie  stosowane  w  szkółkarstwie  umożliwiają  uzyskanie
w uprawach  pojemnikowych  drzew  znacznych  rozmiarów.  Sadzenie  z  bryłą  korzeniową
stosuje  się  przede  wszystkim  do  roślin  iglastych  i  zimozielonych.  Rośliny,  które  mają  być
przesadzone z bryłą korzeniową, często przygotowuje się do tej operacji w szkółce przez 2  –
3  lata.  Zabiegi  polegają  na  stworzeniu  warunków  do  wytwarzania  przez  roślinę  możliwie
dużej  liczby  drobnych  korzeni  w  niewielkiej  bryle,  łatwej  do  wycięcia  i  transportu.
Jako zabezpieczenie stosuje się różne tanie tkaniny, folię, słomę, różne pojemniki i naczynia.
Jeżeli  podczas  transportu  rośliny  w  pojemnikach  jej  bryła  korzeniowa  uległa  przesuszeniu,
należy na kilka godzin przed wsadzeniem spryskać ją lub zanurzyć na kilka godzin w wodzie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Mniejsze rośliny z  bryłą korzeniową  może sadzić  jedna osoba. Głębokość dołów pod rośliny
należy  dokładnie  zmierzyć,  aby  zapobiegać  obsypywaniu  się  ziemi  podczas  kolejnych
przymiarek.  Umieszczając  roślinę  w  dole  nie  chwytamy  za  roślinę,  tylko  za  bryłę  lub  jej
opakowanie.  Po ustawieniu  rośliny  zdejmuje  się  zabezpieczenie  bryły.  Zabezpieczenie
papierowe,  ze słomy  lub  z  tkaniny  jutowej  możemy  zsunąć  z  bryły  i  pozostawić  w  ziemi.
Przestrzeń między bryłą a ściankami dołu wypełnia się ziemią odpowiednią dla danej rośliny
i lekko  ugniata  lub zalewa  wodą.  Udeptywanie  i  ubijanie  należy  wykonać  ostrożnie,  aby
nie spowodować rozkruszenia bryły.

Zakładanie żywopłotów jest to sadzenie krzewów, rzadziej drzew, w zwartym układzie

jednorzędowym  lub  wielorzędowym.  Odstępy  sadzenia  wynoszą  od  20  do  50  cm  i  zależą
od rodzaju  sadzonych  roślin  i  przewidywanego  sposobu  prowadzenia  żywopłotu.
Dla żywopłotu  zakładanego  z  dużych  krzewów  i  niewielkich  drzew,  odstępy  między
roślinami  mogą  dochodzić  do  60  –  80  cm.  Żywopłotów  nie  sadzimy  w  miejscach
zachwaszczonych. Szczególnie trudny do usunięcia jest perz, podagrycznik, itp. Najprostszym
i  najmniej  pracochłonnym  sposobem  jest  sadzenie  krzewów  wzdłuż  naciągniętego  sznura,
w szparę robioną  łopatą. Zbyt długie korzenie krzewów należy przycinać. Sadzenie powinny
wykonywać  dwie  osoby.  Jedna  z  nich  wbija  łopatę  i  odchyla  ziemię,  druga  wkłada  krzewy
i przydeptuje  ziemię.  W  przypadku  sadzenia  krzewów  o  rozbudowanym  systemie
korzeniowym  lub do gleby  ciężkiej,  należy wykopać rowy.  W razie sadzenia jednego rzędu,
rośliny  można  ustawiać  przy  jednej  krawędzi  lub  na  środku  rowu.  Sadząc  rośliny  w  dwóch
rzędach, ustawia się je wzdłuż dwóch krawędzi na przemian. Żywopłoty trzyrzędowe stosuje
się rzadko, gdyż bardzo utrudnione jest ich odchwaszczanie.

Przesadzanie roślin. Stany roślin sprzyjające przesadzaniu to: spoczynek, brak liści,

dostateczne  nasycenie  wodą,  nie  zmniejszony  system  korzeniowy,  część  nadziemna
zmniejszona  w  stosunku  do  systemu  korzeniowego  lub  inne  zabezpieczenia  przed  utratą
wody.  Warunkami  zewnętrznymi  sprzyjającymi  przesadzaniu  są:  umiarkowana  temperatura
powietrza  i  gleby,  ocienienie,  duża  wilgotność  powietrza,  dostateczna  wilgotność  gleby,
pogoda bezwietrzna.

1.  Przesadzanie  drzew  starszych  nie  może  mieć  charakteru  masowego.  Decyduje  o  niej
zleceniodawca,  który  dokonuje  kalkulacji  kosztów  oraz  oceny  przydatności  poszczególnych
drzew  do  operacji  przesadzania.  Decyzje  takie  podejmują  ogrodnicy-specjaliści  po  analizie
czynników,  takich  jak:  gatunek  drzewa,  ogólna  wartość  plastyczna,  zdrowotność,  wiek,
rozmiary,  przewidywana  masa,  warunki  techniczne  transportu,  warunki  pielęgnacji.  Każdy
gatunek  drewna  ma  określoną  zdolność  regeneracji  systemu korzeniowego  i  przystosowania
się do nowych warunków, która maleje wraz z wiekiem. Najlepiej przesadzanie znoszą: lipy,
klony,  jesiony,  a  najgorzej:  brzozy,  kasztanowce,  orzechy.  W  wieku  późniejszym  nie
przesadza się większości drzew iglastych oraz wierzb i topoli. Drzewa starsze sadzi się często
w  celu  zwiększenia  wartości  dekoracyjnych  określonego  miejsca.  Podstawową  cechą  braną
pod  uwagę  przy  ocenie  drzewa,  jest  właściwy  dla  danego  gatunku  pokrój.  Każdy  gatunek
drzewa  w optymalnych  warunkach  osiąga w określonym  wieku  charakterystyczne rozmiary.
Najważniejszymi  wymiarami  dla  drzewa  są:  średnica  pnia,  wysokość  drzewa  i szerokość
korony.  Określenie  wieku  ma  charakter  pomocniczy.  Przy  transporcie  należy  wziąć  pod
uwagę przewidywaną masę drzewa wraz z ziemią tworzącą bryłę korzeniową. Przyjmuje się,
że promień  bryły korzeniowej przesadzanego drzewa powinien odpowiadać obwodowi pnia
mierzonego  30  cm  nad  ziemią.  Wysokość  bryły  wynosi  zwykle  od

średnicy bryły,

w odniesieniu do drzew o płytkim systemie korzeniowym, do ½ lub nawet ¾ – do drzew
korzeniących się bardziej pionowo. Orientacyjne wymiary bryły korzeniowej oraz masę
przesadzanych drzew zależnie od średnicy, podano w tabeli 2.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2.  Sposoby  przesadzania.  Roślina  przeznaczona  do  przesadzania,  jeżeli  nie  rosła w doniczce
lub pojemniku, traci podczas przesadzania część korzeni. Drzewo starsze może być wykopane
i przeniesione na nowe miejsce bez bryły korzeniowej. Sposób ten stosuje się, kiedy mamy do
czynienia  z  luźną  glebą,  gdy  istnieją  możliwości  zmechanizowania  procesu  odkopywania
korzeni.  Ziemię  wokół  drzewa  można  usuwać  również  za  pomocą  wody.  Drzewa  bez  bryły
korzeniowej są od 3 do 5 razy  lżejsze  i z  łatwością można  je transportować. Korzenie drzew
przesadzanych  tym  sposobem  trzeba  na  czas  transportu  starannie  zabezpieczyć  przed
wysychaniem.

Tab. 2. Wymagana średnica i wysokość bryły korzeniowej zależnie od grubości pnia oraz orientacyjna masa

drzewa [1 s. 214.]

Wymiary bryły korzeniowej

Średnica pnia [cm]

średnica [cm]

grubość [cm]

Orientacyjna masa drzewa

z bryłą korzeniową [kg]

20 – 30

125 – 170

30 – 40

450 – 500

120

40 – 60

1000 – 1600

160

50 – 80

2300 – 3800

190

60 – 90

3200 – 4700

250

80 – 100

9200 – 11700

320

100 – 110

19000 – 21000

Drzewa starsze przesadza się najczęściej z bryłą ziemi. Rozróżnia się przy tym

przesadzanie bez przygotowania i z przygotowaniem. Przesadzanie bez przygotowania polega
na odkopaniu i przecięciu korzeni bezpośrednio przed przesadzeniem i może dotyczyć drzew
o  średnicy  pnia  od  10  do  15  cm,  dobrze  znoszących  przesadzanie.  Przesadzanie
z przygotowaniem  polega  na  przecięciu  części  lub  wszystkich  korzeni  na pewien  czas  przed
przesadzaniem i przygotowaniu systemu korzeniowego do tej operacji.

3.  Przygotowanie  drzew  do  przesadzania.  Przesadzając  drzewa  z  bryłami  o  rozmiarach
ustalonych  na  podstawie  grubości  ich  pnia,  w  zależności  od  wieku  drzewa  obcina  się  60   –
95%  korzeni.  Im  starsze  drzewo,  tym  dalej  od  pnia  znajdują  się  najdrobniejsze  korzenie
pobierające wodę i składniki pokarmowe. Wraz z wiekiem coraz trudniej jest więc przesadzić
drzewo  nie  powodując  zachwiania  równowagi  fizjologicznej  między  częścią  nadziemną
a podziemną rośliny.

Przesadzanie dużych drzew mogłoby się odbywać bez ryzyka nie przyjęcia, gdyby

każdemu  drzewu  przed  przesadzeniem  można  było  stworzyć  system  korzeniowy  o  pełnej
sprawności  fizjologicznej  w  stosunku  do  jego  korony.  Możliwość  taka  istnieje  i  polega  na
stopniowym przycinaniu korzeni, z jednoczesnym tworzeniem warunków do ich odtwarzania
w bryle o znacznej objętości. Zabieg taki prowadzi do przygotowania rośliny do przesadzania
i  ma  zapewnić  dalszy  pomyślny  jej  wzrost.  Drzewa  większych  rozmiarów  trzeba
przygotowywać przez co najmniej  dwa sezony. Korzenie przecinać w dwóch lub w  czterech
etapach – dwukrotnie wiosną i jesienią.

4.  Technika  przygotowania  drzewa  do  przesadzania.  Po  ustaleniu  średnicy,  wysokości
i obwodu  bryły,  zdejmuje  się  glebę,  aż  do  napotkania  pierwszych  korzeni.  Po  wewnętrznej
stronie  wyznaczonego  obwodu  kopie  się  rowek  szerokości  łopaty  (ok.  25  cm)  i  głębokości
równej  grubości  bryły,  z  lekkim  pochyleniem  pod  bryłę.  Napotykane  korzenie  usuwa  się
na całej szerokości rowka, ucinając je ostrymi narzędziami najpierw od strony bryły, a potem
przy  ścianie  zewnętrznej.  Jeżeli  ziemia  w  bryle  nie  jest  porośnięta  korzeniami,  można  ją
wykruszyć i usunąć. Następnie ścianki wykopu wykłada się folią grubości ok. 0,1 mm, która

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

uniemożliwi  przerastanie  korzeni  poza  jej  płaszczyznę,  uniemożliwi  wysychanie  ziemi
we wnętrzu  bryły.  Wolną  przestrzeń  wypełnia  się  kompostem  torfowym  lub  ziemią  o  dużej
zawartości próchnicy. Ziemi nie ubijamy, a tylko lekko ugniatamy, aby nie zamknąć dostępu
powietrza  do  tworzących  się  korzeni.  W  przypadku  stosowania  ziemi  niezbyt  luźnej
lub przygotowywania bardzo dużych drzew, na dno wykonanego rowka sypiemy około 5 cm
warstwę  piasku  lub  żwiru  i  zakładamy  sączki,  dzięki  którym  ułatwimy  dostęp  powietrza
w bryle.

5. Sposoby zabezpieczania  bryły korzeniowej przed rozkruszeniem. Transport znoszą dobrze
tylko  bryły  bardzo  silnie  przerośnięte  korzeniami  lub  uformowane  z  gleb  zwięzłych,  takich
jak  np.  gliny.  Najprostszym  sposobem  zabezpieczenia  bryły  przed  rozkruszeniem  jest
zamrożenie.  Bryłę  drzewa  przeznaczonego  do  takiego  przesadzenia  formuje  się  podczas
trwania  silnych  mrozów,  ale  ziemia  wokół  drzewa  musi  być  odpowiednio  zabezpieczona
przed  zamarznięciem.  Wokół  drzewa  przed  nadejściem  mrozów  należy  położyć  20  cm
warstwę torfu,  liści,  słomy,  na  powierzchni o  średnicy  co  najmniej  dwukrotnie  większej  niż
przewidywana  bryła.  Po  uformowaniu  i  zamrożeniu  bryły,  nie  można  jej  wystawiać
na długotrwałe  działanie  niskich  temperatur  (poniżej  –10

C). Jeżeli drzewo nie może być

przesadzone natychmiast, bryłę należy okryć, nie na tyle jednak, by rozmarzła.

Innym sposobem zabezpieczenia bryły jest owijanie jej elastycznymi materiałami

i osznurowanie.  Takie  zabezpieczenie  wymaga  wyokrąglonej  bryły.  Zabezpieczoną  bryłę
należy odkopać na szerokość 30  –  40 cm. Wykop powinien sięgać pod dno bryły nie głębiej
niż  na ¼ średnic, gdyż głębsze podkopanie  może spowodować osunięcie i zniszczenie bryły.
Na uformowaną powierzchnię bryły nakłada się tkaninę jutową, papierową lub folię w 2 lub 3
warstwach  dla  zwiększenia  elastyczności  zabezpieczenia.  Folię  możemy  chronić  przed
osuwaniem  podczas  nakładania  przez  wpinanie  5-centymetrowych  gwoździ.  Następnie
zakłada  się  na  dole  pętlę  o  średnicy  równej  ½  średnicy  bryły  ze  sznura  dobrej  jakości
o grubości  5    –    8  mm.  Następnie  zakłada  się  właściwe  osznurowanie,  przekładając  sznur
przez wierzch bryły i pętlę. Po założeniu osznurowania przystępuje się do naciągania sznurów
w kolejności ich przekładania

Pielęgnacja roślin

1. Pielęgnacja młodych drzew po posadzeniu. W pierwszym roku po ich posadzeniu zabiegi

pielęgnacyjne  mają  bardzo  duży  wpływ  na  dalszy  wzrost  i  rozwój  roślin.  Proces
regeneracji  odbywa  się  u  młodszych  roślin  przez  cały  sezon,  a  u  starszych  może  trwać
kilka  lat.  Zabiegiem  ograniczającym  straty  pobieranej  przez  roślinę  wody,  jest
zmniejszenie  jej  części  nadziemnej  przez  ucinanie  pędów,  gałęzi.  Zabiegu  tego  nie
stosuje  się  dla  roślin  iglastych  i  zimozielonych.  Sposobem  ograniczającym  straty  wody
jest ściskające wiązanie całej rośliny, które powoduje mniejszy ruch powietrza w obrębie
bryły  rośliny  oraz zmniejszenie  jej  powierzchni  zewnętrznej.  Innym  sposobem  jest
zastosowanie  daszków  osłaniających, owijanie  rzadką  tkaniną. Podlewanie  prowadzi  się
według  przyjętych  zasad.  Nie  wolno  czekać  na  zewnętrzne  objawy  braku  wody,  jak
więdnięcie,  przysychanie  liści.  Utrzymywaniu  wilgoci  gleby  sprzyja  ściółkowanie  jej
powierzchni  wokół rośliny. Należy wziąć pod uwagę przy sadzeniu  młodych roślin, czy
w ich pobliżu nie rosną drzewa mające płytkie systemy korzeniowe lub czy nie znajduje
się  trawnik.  Takie  sąsiedztwo  jest  niekorzystne.  Młode  rośliny  są  pozbawione  wówczas
nie  tylko  wody,  ale  i  niezbędnych  składników  pokarmowych.  Ważną  czynnością
w pielęgnacji  młodych drzew  i krzewów  jest zapobieganie zachwaszczeniu  i zwalczanie
chwastów.  Zapobieganie  polega  na sadzeniu  roślin  w  glebę  wolną  od  podziemnych
organów  chwastów  stałych,  nie  używaniu  kompostów,  ściółkowaniu  i  stosowaniu
profilaktycznie środków chwastobójczych.

2. Pielęgnacja starszych drzew po przesadzeniu. Zabiegi pielęgnacyjne po przesadzeniu mają

na celu ograniczenie strat wody oraz jej uzupełnianie przez odpowiednie, bardzo staranne

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

podlewanie.  Drzewo  należy  podlewać  tylko  wówczas,  kiedy  zachodzi  taka  konieczność.
Jeżeli ziemia z głębokości 20 cm po ściśnięciu w dłoni utrzymuje się w stanie zbrylonym,
można  uznać,  że  wilgotność  jest  dostateczna.  Nadmierna  wilgoć,  szczególnie  w glebach
ciężkich,  utrudnia  dostęp  powietrza do korzeni  i  osłabia proces  regeneracji.  Skutecznym
sposobem  ograniczenia  strat  wody  przez  duże  drzewo  w  razie  nagrzewania  się  pnia
i konarów  oraz  działanie  wiatrów,  jest  dwukrotne  owijanie  pnia  i konarów  tkaninami
jutowymi  lub papierem. Dobrym, choć prawie u  nas  na razie nie stosowanym sposobem,
jest spryskiwanie kory pnia i konarów specjalnymi emulsjami parafinowymi, woskowymi,
lateksowymi,  które  tworzą  cienkie  powłoki  i  skutecznie  chronią  przed  stratami  wody.
Pożądane  jest  położenie  wokół  świeżo  posadzonego  drzewa  odpowiedniej  ściółki,  która
nie dopuszcza  do  wysuszenia  gleby.  Nie  należy  dopuścić  do  pojawienia  się  wokół
posadzonego drzewa chwastów, które zabierają składniki pokarmowe i wodę.

3. Cięcie drzew i krzewów ozdobnych. Cięcie jest najczęściej wykonywaną czynnością

związaną z pielęgnacją drzew i krzewów ozdobnych. Przez cięcie rozumie się oddzielanie
od rośliny  określonej  części  nadziemnej  w  celu  uzyskania  zamierzonych  efektów.
Wszystkie cięcia należy wykonywać uwzględniając właściwości i cechy roślin. Mogą być
cięcia  formujące  pokrój  drzew  i krzewów,  kształtujące  konstrukcję  korony  drzewa,
odmładzające,  ograniczające  rozmiary  roślin,  zwiększające  efekt  kwitnienia  (usuwające
starsze pędy i gałęzie), cięcia drzew i krzewów przesadzanych, cięcia w celu zapewnienia
bezpieczeństwa  (prowadzone  zwykle  na drzewach  ulicznych  lub  innych  rosnących
w pobliżu  domów  mieszkalnych).  Cięcia  drzew  i krzewów  można  prowadzić  o  każdej
porze roku. Jednak dla określonych gatunków lub grupy roślin, istnieją  najkorzystniejsze
terminy  cięć  ze  względu  na  ich  wpływ  na  przebieg  procesów  fizjologicznych.
Najodpowiedniejszą  porą  dla  roślin  drzewiastych  jest  ich  okres  spoczynku.  Sposób
wykonania  cięć  zależy  od grubości  ucinanych  pędów,  gałęzi,  od  położenia  najbliższego
pąka lub gałęzi bocznej, jakości drewna i wielkości pozostawionej rany.

4. Pielęgnacja uszkodzeń drzew.

Rany  w  miejscach  cięcia.  Powstają  w  wyniku  świadomie  przeprowadzonych  zabiegów,
ale właśnie tą drogą dostają się do rośliny różne organizmy powodujące rozkład drewna.
Skutecznym    i  od  dawna  używanym  środkiem  do  zabezpieczania  ran  jest  smoła
sadownicza.  Miejsca  nią  smarowane  powinny  być  obeschnięte,  a  smoła  dostatecznie
płynna, aby dobrze wypełniała nierówności powierzchni cięcia. Smarowania nie powinno
się  wykonywać  podczas  mrozów.  Lepszym  sposobem  pokrywania  powierzchni  ran  jest
stosowanie  preparatów  na  bazie  farby  emulsyjnej,  zawierającej  środki  grzybobójcze.
Uniemożliwia  ona  zawilgocenie  drewna  wodą  wolną  i  umożliwia  wysychanie  drewna
pod  powłoką.  Rany  po  cięciach  powinny  być  smarowane  co  najmniej  raz  w  roku,
do czasu  zarośnięcia  tkanką  gojącą.  Miejsca  cięcia  można  również  dezynfekować
w stanie  mokrym  przez  smarowanie  roztworami  lub  zawiesinami  wodnymi  środków
grzybobójczych. Do tego celu nie wolno stosować preparatów o działaniu parzącym.

Obdarcia  kory.  Powstają  wskutek  silnych  uderzeń,  najczęściej  na  drzewach  rosnących
na poboczach  dróg.  Pielęgnacja  uszkodzeń  polega  na obcięciu  kory  na  brzegach  rany
do kształtu  eliptycznego  i  posmarowaniu  całej  powierzchni  preparatem  Funaben  3.
W razie  oddzielenia  i  odstawania  kory,  jeżeli  nie  doszło  do  przesuszenia  płaszczyzny
oddzielenia,  korę  należy  przybić  cienkimi  gwoździkami  lub  docisnąć  i  owinąć  sznurem
lub  taśmą.  Nie  dopuścić  do  nadmiernego  wysuszenia  rany.  W  razie  naruszenia  drewna
należy  je  wyrównać  dłutem  i  również  posmarować  wspomnianym  środkiem.  Obdarcie
kory  na  znacznej  części  obwodu  pnia  może  doprowadzić  do  zaburzeń  procesów
fizjologicznych  drzewa.  Należy  wtedy  zmniejszyć  parowanie  wody  z  rośliny  wiążąc
koronę, usuwając odpowiednią  ilość drobnych gałęzi, zmniejszyć ruch powietrza. Jeżeli

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

obdarcie  obejmuje  połowę  lub większą  część  obwodu  pnia,  konieczne  jest  wykonanie
szczepień  mostowych,  których  celem  jest  odtworzenie  przerwanego  układu
przewodzącego  oraz  zapewnienie  lepszej  wytrzymałości  mechanicznej  pnia  w  miejscu
uszkodzenia po rozrośnięciu się wszczepionych pędów. Przepisy nakazują, aby te drzewa
miały zabezpieczone pnie poprzez osłonięcie deskami, ustawienie barier, itp.

Złamania  gałęzi  i  konarów.  Najmniej  groźne  są  złamania  proste  na  krótkim  odcinku.
Wystarczy wówczas obcięcie złamanej gałęzi poniżej złamania. Jeżeli złamanie nastąpiło
w  niewielkiej  odległości  od  rozgałęzienia,  pozostałą  część  obcina  się  zwykle  u  nasady.
Złamania  z  rozszczepieniem  na  długim  odcinku,  sięgającym  do  pnia,  są  groźne  dla
drzew. Nie należy wówczas obcinać całego konara, a tylko wyrównać złamaną część tak,
aby umożliwić odrastanie młodych gałęzi.

Rozłamania w rozwidleniach. Dotyczy najczęściej drzew, których konary tworzą ze sobą
mały kąt. Rany powstałe w wyniku takiego rozłamania są bardzo skomplikowane, trudne
do zabezpieczenia i zagojenia i nieopłacalne do wykonania na małowartościowych
drzewach. Zapobieganie takim uszkodzeniom polega na właściwym ukształtowaniu
konstrukcji korony oraz zastosowaniu odpowiednich wiązań podtrzymujących nawzajem
konary. Do wiązania używa się prętów stalowych grubości 10 – 12 mm, przechodzących
przez wiązane pnie na wylot i zakończone nakrętkami z dużymi podkładkami.

Pęknięcia  mrozowe.  Powstają  na  skutek  różnicy  temperatury  na  zewnątrz  i  wewnątrz
drzewa. Utworzone w wyniku działania mrozu szczeliny mogą mieć do 2 – 3 cm grubości
i przebiegać przez całą długość pnia. Po nastaniu okresu cieplejszego, szczeliny  na ogół
się  zwierają,  a  stykające  się  płaszczyzny  miazgi  tworzą  tkankę  gojącą,  powodując
całkowite  jej  zrośnięcie.  Niekiedy  może  być  konieczne  przybliżenie  oddalonych
płaszczyzn  pęknięcia.  W  tym  celu  przewierca  się  otwory  na  wylot,  wkłada  w  nie
nagwintowane na końcach pręty i skręca je.

Uszkodzenia  wskutek  wyładowań  atmosferycznych.  Najczęściej  spotykaną  formą
uszkodzenia przez wyładowanie elektryczne jest obdarcie kory na znacznej długości pnia,
często  z  cienką  warstwą  drewna.  Może  też  dojść  do  roztrzaskania  całego  wierzchołka
pnia  i  rozszczepienia  pnia  na  znacznej  długości.  Towarzysząca  temu  zjawisku  wysoka
temperatura  może  spowodować  zapalenie  się  pnia.  Wyładowania  elektryczne  mogą
spowodować  porażenie  lub  zabicie  żywych  komórek  młodych  korzeni.  Jedynym
sposobem  zabezpieczania  drzew  przed  uszkodzeniami  wskutek  wyładowań,  jest
zastosowanie  instalacji  odgromowej.  Składa  się  ona  z  odgromnika  umieszczonego
na wierzchołku  drzewa  i  przewodu  z  elastycznej  linki  metalowej  zabezpieczonej  przed
korozją  przez  ocynkowanie.  Linka  przypinana  jest  do  pnia  hakami  wystającymi  ponad
płaszczyznę pnia na 20 – 30 cm. Koniec linki powinien być rozgałęziony na 2 – 3 części,
wyprowadzony płytkimi rowkami poza strefę zasięgu korzeni  i przymocowany pionowo
do wbitych w ziemię prętów metalowych długości 1 – 1,5 m.

Zabezpieczenia ubytków drewna. Powierzchnia drewna nie zabezpieczona przed infekcją
i wodami opadowymi ulega rozkładowi. Aby powstrzymać dalszy rozkład drewna należy
osłonić  miejsce  ubytku,  usunąć  rozłożone  drewno,  wykonać  dezynfekcję  wnętrza,
osuszyć  i  zabezpieczyć  przed  zawilgoceniem  przez  nałożenie  na  powierzchnię  drewna
powłoki  smołowej.  Do  niedawna  wiele  podobnych  miejsc  ubytków  drewna  u  drzew
wypełniano różnymi materiałami, czyli plombowano. Do tego celu używano betonu, mas
bitumicznych,  tworzyw  sztucznych.  Coraz  częściej  miejsca  dużych  ubytków
po właściwym  oczyszczeniu  pozostawia  się  otwarte.  Jeżeli  wymagają  tego  względy
estetyczne, to wnęki zasłania się cienkimi skorupowymi ekranami, np. ze zbrojonych płyt
betonowych,  które  odpowiednio  związane  z  brzegami  wnęki,  mogą  ulegać  zarastaniu
tkanką gojącą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaka pogoda sprzyja przesadzaniu roślin?
2.  Jakie zasady obowiązują podczas transportu roślin?
3.  Które aspekty są istotne podczas przesadzania starych drzew?
4.  Jakich maszyn używamy do przesadzania starych drzew?
5.  W jaki sposób przygotowuje się drzewa do przesadzania?
6.  Jakie znasz metody przesadzania starych drzew?
7.  W  jaki  sposób  zabezpiecza  się  bryłę  korzeniową  przed  rozkruszeniem  podczas

transportu?

8. W jaki sposób należy zabezpieczyć drzewa podczas transportu na większe odległości?
9. Na czym polega działanie maszyny do przesadzania drzew?

10.  W jaki sposób należy przygotować glebę do sadzenia roślin drzewiastych?
11.  Dlaczego niektóre drzewa należy sadzić na wiosnę, a niektóre na jesieni?
12.  Od czego zależą odstępy sadzenia roślin?
13.  W jaki sposób sadzi się drzewa bez bryły korzeniowej?
14.  Jakie zalety ma sadzenie roślin uprawianych w kontenerach?
15.  W jaki sposób zakładamy żywopłoty?
16.  Na czym polega pielęgnacja młodych drzew po przesadzeniu?
17.  W jaki sposób pielęgnuje się stare drzewa po przesadzeniu?
18.  W jakim celu wykonuje się cięcia drzew i krzewów ozdobnych?
19.  Jakie znasz rodzaje uszkodzeń drzew?
20.  Jakie  środki  stosowane  są  do  zabezpieczania  ran  drzew,  które  powstały  w  miejscach

cięcia?

21. W jaki sposób możemy przeciwdziałać rozłamaniom w rozwidleniach drzew?
22. Na czym polega zabezpieczenie ubytków drewna?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Do przygotowanych na planszy rysunków przedstawiających dołowanie roślin

drzewiastych dopasuj odpowiednie napisy dotyczące miejsca ich dołowania.

Sposób wykonania ćwiczenia

      Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować

rysunki zamieszczone na planszy,

2) przeanalizować

napisy zamieszczone na kartkach samoprzylepnych dotyczących miejsca

dołowania roślin drzewiastych,

3) przyporządkować wybrane podpisy do odpowiednich rysunków,
4) zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– plansza z rysunkami przedstawiającymi dołowanie roślin drzewiastych,
– samoprzylepne kartki z podpisami rysunków.

Ćwiczenie 2

Po obejrzeniu filmu dydaktycznego dotyczącego przygotowania gleby i miejsc sadzenia

roślin drzewiastych, udziel pisemnej odpowiedzi na następujące pytania:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Jakie czynności składają się na przygotowanie gleby do posadzenia roślin drzewiastych?

W jaki sposób przygotowuje się miejsca do posadzenia roślin drzewiastych?

      Sposób wykonania ćwiczenia

      Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować  treść

filmu dydaktycznego – „Przygotowanie gleby i miejsc sadzenia

roślin drzewiastych”,

2)  odpowiedzieć na pytania w notatniku,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

      Wyposażenie stanowiska pracy:
–

film dydaktyczny – „Przygotowanie gleby i miejsc sadzenia roślin drzewiastych”,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 3

Z grupy przedstawionych na planszy drzew i krzewów wybierz te, które najlepiej jest

sadzić na wiosnę i oznacz karteczkami w kolorze zielonym. Uzasadnij pisemnie swój wybór.

       Sposób wykonania ćwiczenia

      Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować

zamieszczone na planszy rysunki drzew i krzewów,

2)  wybrać wskazane drzewa i krzewy,
3)  zaznaczyć swój wybór doklejając przy wybranych roślinach zielone karteczki,
4)  zredagować notatkę zgodnie z poleceniem ćwiczenia,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

plansza z rysunkami drzew i krzewów,

–

karteczki samoprzylepne w kolorze zielonym,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 4

Po obejrzeniu filmu dydaktycznego dotyczącego transportowania i sadzenia drzew

i krzewów, udziel pisemnej odpowiedzi na pytania:

W jaki sposób przygotowuje się drzewa do przesadzania?

W jaki sposób zabezpiecza się bryłę korzeniową do transportu?

W jaki sposób transportuje się drzewa na duże odległości?

W jaki sposób sadzi się i zabezpiecza duże drzewa po przesadzeniu?

      Sposób wykonania ćwiczenia

      Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować treść filmu dydaktycznego – „Transport i sadzenie drzew i krzewów”,
2)  odpowiedzieć w notatniku na pytania podane w ćwiczeniu,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

film dydaktyczny – „Transport i sadzenie drzew i krzewów”,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 5

Po obejrzeniu filmu dydaktycznego dotyczącego pielęgnowania oraz dosadzania drzew

i krzewów udziel, pisemnej odpowiedzi na pytania:

W jaki sposób sadzi się siewki i sadzonki roślin stosowanych w kształtowaniu
krajobrazu?

Na czym polega pielęgnacja drzew i krzewów w pierwszym roku po posadzeniu?

Na co należy zwrócić uwagę przy dosadzaniu drzew i krzewów?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1) przeanalizować treść filmu dydaktycznego – „Pielęgnowanie oraz dosadzanie drzew

i krzewów”,

2)  odpowiedzieć w notatniku na pytania podane w ćwiczeniu,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

      Wyposażenie stanowiska pracy:
–

film dydaktyczny – „Pielęgnowanie oraz dosadzanie drzew i krzewów”,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 6

Przedstawione na kartkach etapy przesadzania drzew przez przesunięcie w pozycji

pionowej na płycie, ułóż w logiczną całość. W notatniku wypisz nazwy czynności
przestawione na ilustracjach w odpowiedniej kolejności.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1) przeanalizować

rysunki zamieszone na kartkach przedstawiające etapy przesadzania

drzew,

2)  ułożyć kartki z rysunkami, tak aby zachowany był ciąg technologiczny,
3)  zredagować notatkę zgodnie z poleceniem ćwiczenia i zapisać ją w notatniku,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

kartki przedstawiające etapy przesadzania drzew przez przesunięcie w pozycji pionowej
na płycie,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 7

Po zapoznaniu się z przedstawioną dokumentacją projektową, posadź na danym terenie

określone przez nauczyciela drzewa i krzewy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić zasady, których należy przestrzegać podczas sadzenia roślin?

2) opisać, jak należy dbać o bryłę korzeniową podczas transportu roślin?

3) określić, w jaki sposób należy przechowywać rośliny, których nie można

posadzić bezpośrednio, po dostarczeniu na miejsce?

4) wyliczyć maszyny używane podczas przesadzania starych drzew?

5) określić sposoby przygotowywania drzew do przesadzania?

6) zabezpieczyć bryłę korzeniową przed rozkruszeniem podczas transportu ? ¨

7) wyjaśnić działanie maszyny do przesadzania drzew?

8) zabezpieczyć drzewo do transportu na większe odległości?

9) przygotować glebę do sadzenia roślin drzewiastych?

10) posadzić drzewo bez bryły korzeniowej?

11) wymienić zalety sadzenia roślin uprawianych w kontenerach?

12) opisać sposoby zakładania żywopłotów?

13) posadzić żywopłot?

14) wyjaśnić, na czym polega pielęgnacja młodych drzew po przesadzeniu? ¨

15) określić, w jakim celu wykonuje się cięcia drzew i krzewów ozdobnych? ¨

16) wykonać cięcie krzewu ozdobnego?

17) zabezpieczyć rany drzew powstałe w miejscach cięcia?

18) przeciwdziałać rozłamaniom w rozwidleniach drzew?

19) zabezpieczyć określony ubytek drzewa?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Zakładanie i pielęgnacja trawników

4.3.1. Materiał nauczania

Trawniki są podstawowym elementem terenów zieleni i zajmują zależnie od rodzaju

obiektu  40  –  70  %  ich  powierzchni.  Trawnik  jest  najprostszym  i  najbardziej  naturalnym
przykryciem  powierzchni  gleby.  Jest  potrzebny  zwłaszcza  w  warunkach  miejskich
i osiedlowych.  Pokrycie  powierzchni  roślinnością  trawiastą  stwarza  wrażenie  ładu
i uniemożliwia  tworzenie  się  kurzu,  spełnia  ważną  funkcję  estetyczną.  Dobrze  założone
i właściwie  pielęgnowane  trawniki  korzystnie  wpływają  na  psychikę  człowieka.  Oddają
otoczeniu  duże  ilości  pary  wodnej,  co  w  warunkach  miejskich  jest  bardzo  pożądane
szczególnie w okresie letnim.

Zakładanie i utrzymywanie trawników wymaga poznania podstawowych cech, które

decydują o ich wartości i funkcjach. Uzyskanie tych cech jest istotnym zadaniem
do spełnienia podczas zakładania, utrzymania i pielęgnacji trawników.

Do cech trawnika decydujących o jego wartościach estetycznych należą:

–

jednolitość – jednolity pod względem struktury typ roślin tworzących pokrycie trawnika
i jednolita ich jakość na całej powierzchni,

–

gładkość – wynika z dokładności wymodelowania powierzchni terenu i jakości koszenia,

–

żywa zielona barwa – zależy od przygotowania, uprawiania i nawożenia gleby
oraz od jakości prowadzonych zabiegów pielęgnacyjnych: podlewania, koszenia, itp.

Podziału i klasyfikacji trawników można dokonać na podstawie różnych kryteriów, jak

np.: wartość estetyczna, skład gatunkowy roślin sposób użytkowania, sposób pielęgnacji.
„Najczęściej stosuje się podział trawników na:
a) trawniki ogrodowe – nazywane dywanowymi. Są to trawniki najwyższej jakości

pod względem estetycznym, gładkie, żywozielone, przypominające dywany (...).
Do zakładania tych trawników używa się 3 lub 4 gatunków traw, nie dopuszczając
do zmiany składu gatunkowego i prowadząc właściwe i regularne zabiegi pielęgnacyjne;

b) trawniki parkowe – typu pośredniego między ogrodowymi, a naturalnymi łąkami.

Odznaczają  się  one  innymi  wartościami  estetycznymi,  ponieważ  kosi  się  je  znacznie
rzadziej,  a  w  skład  tworzących  je  roślin  wchodzi  wiele  gatunków  nietrawiastych.
Trawniki te można zakładać w różnych warunkach, przy czym wysiewa się nasiona tylko
takich  gatunków  traw  i  innych  roślin,  które  mają  odgrywać  rolę  pionierską.
W późniejszych latach skład roślin zmienia się i ustala na skutek naturalnego następstwa,
zgodnie z miejscowymi warunkami siedliskowymi (...);

c) trawniki specjalne – należące do dużej grupy, obejmującej przede wszystkim

nawierzchnie  trawiaste,  stosowane  w  różnych  obiektach  sportowych.  Są  to  najczęściej
boiska trawiaste do uprawiania różnych dziedzin sportu. Wymagania stawiane tej grupie
trawników  są    bardzo  liczne  i  duże:  powinny  mieć  cechy  trawników  ogrodowych,
a jednocześnie  wykazywać  znaczną  odporność  na  działanie  czynników  mechanicznych,
jak  zgniatanie,  ścieranie,  zrywanie.  Dlatego  zakładając  je  trzeba  dokonać  starannego
doboru  gatunków  traw,  a  następnie  bardzo  starannie    pielęgnować,  zależnie
od przeznaczenia, sposobu i częstości użytkowania (...);

d) zadarnienia – są to płaskie pokrycia powierzchni gleby roślinami niskimi, tzw.

okrywowymi.  Stosuje  się  je  w  takich  warunkach,  gdzie  uzyskanie  trawnika  napotyka
różne  trudności  np.  powierzchnie  o  znacznych  pochyłościach,  miejsca  o  trudnych
warunkach  glebowych,  silnie  ocienione,  narażone  na  erozję  wodną,  zadeptywanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zadarnienia  nie  tworzą  jednak  trawnika;  są  więc  formą  pośrednią  między  trawnikami
a wieloma  różnymi  formami  stosowania  roślin.  Ze  względu  na  różnorodność  roślin
stosowanych  do  tego  typu  pokryć  powierzchni  gleby,  zadarnienia  mogą  mieć  duże
wartości dekoracyjne. Bardzo często do tego celu używa się różnych roślin ogrodowych,
kobiercowych i zadarniających” [1 s. 279-280].

Zakładanie trawników może odbywać się w różny sposób. Zawsze jednak jest to zadanie

wymagające odpowiedniego przygotowania i doświadczenia.

Zakładanie trawnika przez wysiew nasion. Przed rozpoczęciem siewu powierzchnia

gleby powinna być gładka i nie zanieczyszczona, np. kamieniami, kawałkami gruzu, drutem,
itp.  Pozostawienie  zanieczyszczeń  grozi  zniszczeniem  elementów  tnących  kosiarek,  dlatego
je zbieramy  lub  wygrabiamy  specjalnymi  grabiami  doczepianymi  do  lekkiego  traktora.
Powierzchnia  gleby  nie  powinna  być  przed  siewem  nadmiernie  przesuszona  i  rozpylona.
Najlepszy  jest  taki  stan  wilgotności,  w  którym  na  powierzchni  utrzymują  się  drobne  bryłki
o średnicy do 1 cm. Taką powierzchnię uzyskuje  się przez 2 – 3 – krotne wałowanie wałem
kolczatką  lub  walcem  siatkowym.  Pozostawienie  zbyt  dużych  brył  na  powierzchni  utrudnia
wysiewanie nasion w równych odstępach.

Nasiona powinno wysiewać się w najbardziej sprzyjających warunkach, aby wschodziły

szybko i równomiernie (wiosną – od połowy kwietnia do połowy maja). Latem powinniśmy
wysiewać nasiona do końca sierpnia. Do połowy września można wysiewać tylko mieszanki
z dużą zawartością życicy trwałej, gdyż kiełkuje ona bardzo szybko (po 5 dniach).

Wysiew nasion można wykonywać trzema sposobami: ręcznie, siewnikami

oraz za pomocą  wody.  Wysiew  ręczny  jest  najczęściej  spotykany,  lecz  może  być
wykonywany  przez  doświadczonego  pracownika.  Siew  taki  polega  na  wyrzucaniu  nasion
ruchem  łukowym  na  odległość  1  –  2  m.  Wadą  tej  metody  jest  duża  nierównomierność
opadania  nasion,  dlatego  należy  ją  wykonywać  w  dwóch  krzyżujących  się  kierunkach.
Ponadto metody tej nie można zastosować przy wietrznej pogodzie. Wysiew ręczny wygodny
jest  do  prowadzenia  na  małych  powierzchniach.  Po wysianiu  nasion  należy  je  bezzwłocznie
przykryć.  Przykrycia  nasion  dokonuje  się  najczęściej  przez  płytkie  przemieszanie
powierzchniowej warstwy gleby na głębokość 3  –  5 cm. Używa się do tego celu grabi, wałka
okolcowanego  lub innych  podobnie  działających  narzędzi.  Po  przemieszaniu  należy  glebę
uwałować lekkim wałkiem. Wymienione czynności można połączyć stosując podwójny walec
z kolczatką. Wadą tego sposobu jest strata do 40 % nasion oraz otrzymywanie gorszej jakości
trawników,  gdyż  nasiona  rozmieszczane  na  głębokości  0    –    5  cm  kiełkują  z  różną  siłą
i w różnym  czasie.  Znacznie  lepszym  sposobem  przykrywania  nasion  jest  rozścielenie
na obsianej  powierzchni  ok.  1  cm.  warstwy  materiału  sprzyjającego  kiełkowaniu.  Najlepiej
do tego  nadaje  się  ziemia  ogrodowa  z  dodatkiem  50  %  torfu.  Nie  nadaje  się  do  tego  celu
ziemia  gliniasta  ani  ziemia  kompostowa.  Sam  torf  też  nie  nadaje się  do  tego  celu,  gdyż  jest

łatwo zdmuchiwany przez wiatr. Rozkładanie warstwy ziemi na obsianej powierzchni
powinno się odbywać odpowiednio przystosowanymi siewnikami do nawozów.

Wysiewanie traw siewnikami stosuje się w Polsce rzadko. Nie mniej do tego celu można

używać  siewników  różnych  typów,  np.  siewników  rzutowych,  rzędowych.  Nowoczesne
siewniki  rzutowe  są  maszynami  wieloczynnościowymi.  Oprócz  wysiewu  nasion  służą
do rozkruszania,  wyrównywania  i  wałowania  oraz  wysiewania  nawozu.  Zaletą  siewników
rzędowych jest umieszczanie nasion na jednakowej głębokości. Siewniki rzędowe, talerzowe,
skonstruowane  są  przede  wszystkim  do  renowacji  trawników.  Wysiewają  one  nasiona  do
rowków  wycinanych  talerzami  na  określoną  głębokość,  co  zapewnia  kiełkowanie  nasion
w 70%.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wysiew za pomocą wody. Istota tej metody polega na opryskiwaniu obsiewanej

powierzchni wodą pod ciśnieniem, z którą są wymieszane nasiona. Użycie wody jako nośnika
umożliwia też rozsiewanie i rozkładanie na obsianej powierzchni materiałów (np.: glin, iłów,
torfu,  nawozów  mineralnych)  ułatwiających  kiełkowanie  nasion  roślin,  zapobiegających
erozji  powierzchni  gleby.  W  krajach  zachodnich  używa  się  specjalnych  emulsji  olejowo  –
lateksowych,  dodawanych  do  mieszaniny  z  nasionami,  zapobiegających  erozji  powierzchni
gleby.  Preparaty  te  tworzą  cienkie  błonki  siatkowe,  mocno  łączące  się  z  podłożem.  Sprzęt
używany  do  rozpylania  wodnej  mieszaniny  nasion,  to  specjalne  pojazdy  wyposażone
w zbiornik o pojemności ok. 4500 l  i silnik napędzający mieszadło i pompę. Pod ciśnieniem
ok. 0,7 MPa strumień wody jest kierowany przez operatora z pomostu na odległość do 60 m.
Pojemność  zbiornika  umożliwia  obsianie  powierzchni  6000  –  7000  m

w ciągu 15 –

20 minut. Siew za pomocą wody można stosować do zakładania zwykłych trawników
na terenie płaskim pod warunkiem, że istnieją warunki dojazdu ciężkiego sprzętu.

Na podłożach skalistych i kamienistych, konieczne jest stworzenie odpowiedniego

podkładu z przyczepnych i rozdrobnionych materiałów oraz przykrycie nasion. Taką operację
można wykonać dodatkowo albo siewnikiem wodnym, który narzuci na obsianej powierzchni
materiał  przykrywający,  albo  za  pomocą  innych  maszyn,  pracujących  na  innej  zasadzie.
Operacja rozkładania warstwy ściółki  nazywa się ściółkowaniem lub  mulczowaniem. Zabieg
wykonuje  się  najczęściej  po  obsiewie  wodnym.  Ściółka  przykrywająca  nasiona  i  glebę
ułatwia kiełkowanie, zmniejsza parowanie wody, łagodzi wahania temperatury i chroni glebę
przed  erozją.  Najbardziej  rozpowszechnionym  sposobem  ściółkowania  jest  wyrzucanie
za pomocą sprężonego powietrza pociętej słomy lub siana. Materiały te spryskuje się w fazie
wydmuchiwania emulsją bitumiczną w celu powiązania materiałów ze sobą i z podłożem.

Pielęgnacja trawników zakładanych z siewu w pierwszym roku. Kiedy trawa

na trawnikach ogrodowych osiągnie wysokość 3– 5 cm, a na parkowych – 5 – 8 cm,
powierzchnię trawnika powinno się zwałować lekkim wałem, aby wyrównać powierzchnię,
na której powstają nierówności na skutek jego podlewania.

Wałowanie należy przeprowadzić, gdy gleba jest umiarkowanie wilgotna. Po 2 – 3

dniach od wałowania powinno się wykonać pierwsze koszenie, używając kosiarek bębnowych
o bardzo ostrych nożach, skracając końce liści o 1,5  –  2 cm. Koszenie powinno odbywać się
regularnie.  Wysokość  trawy  na  trawnikach  ogrodowych  i  sportowych  nie  powinna
przekraczać 5 cm, a  na trawnikach parkowych 8  cm. Chwasty pojawiające się  na trawnikach
ulegają osłabieniu przez częste koszenie.

Środki grzybobójcze o działaniu selektywnym należy w początkowym okresie stosować

bardzo ostrożnie. Trawniki zakładane w okresie wiosennym i letnim wymagają stałego
podlewania.

Zakładanie trawników przez przenoszenie darni (darniowanie). Darniowanie polega

na  przenoszeniu,  najczęściej  ze  stanowisk  naturalnych,  powierzchniowej  warstwy  gleby
grubości  4  –  6  cm,  przerośniętej  korzeniami  niskich  roślin,  najczęściej  trawiastych.  Taką
gotową  pokrywę  roślinną  stosuje  się  do  umacniania  świeżych  nasypów  i  pokrywania
niewielkich  powierzchni  gleby  w  celach  zwykle  dekoracyjnych.  Niekiedy  zależy  nam
na szybkim  uzyskaniu  zamierzonego  efektu.  Nie  mamy  czasu  na  to,  aby  uzyskać  wartość
dekoracyjną  trawnika po 4   –  6  tygodniach, czy  minimum 6  miesiącach pełnowartościowej
murawy  na  stadionie.  Trawniki  zakładane  przez  przenoszenie  darni  są  droższe.  Trzeba  ją
zdjąć,  przetransportować,  ułożyć  i  odpowiednio  pielęgnować  do  czasu  zrośnięcia  się
z podłożem.  Czasami  takie  rozwiązanie  jest  uzasadnione  ekonomicznie  lub  konieczne
ze względów higienicznych, np. w ogrodach dla dzieci.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Darń przeznaczona do zakładania trawnika o określonych funkcjach powinna odznaczać

się następującymi cechami:

–  odpowiednim składem gatunkowym roślin i dobrą ich żywotnością,
–  silnym przerośnięciem korzeniami możliwie cienkiej warstwy podłoża,
–  łatwością oddzielania od podłoża,
–  dużą wytrzymałością płatu darni na zrywanie podczas zdejmowania i przenoszenia,
–  niewielka masą.

Skład gatunkowy roślin tworzących darń przyszłego trawnika powinien odpowiadać

wymaganiom zależnym od typu trawnika, warunków siedliskowych, sposobów użytkowania.

Uzyskanie dużej ilości korzeni w możliwie cienkiej warstwie darni umożliwia ich

przeniesienie i lepszy rozwój roślin w miejscu przeznaczenia. Osiągniemy to przygotowując
cienką warstwę żyznego podłoża oraz wykonując często spryskiwanie powierzchniowe.

Przygotowując darń zależy nam na łatwości oddzielania jej od podłoża. Możemy

to uzyskać przygotowując darń na powierzchniach podkładowych z folii i tworzyw
sztucznych.

Wytrzymałość darni na zrywanie podczas zdejmowania zależy od grubości i rodzaju

podłoża, a więc od jego wilgotności, masy i stopnia przerośnięcia korzeniami.

Darń zdjęta z podłoża o małej zawartości materiału organicznego może być nawet

dwukrotnie większa od darni tej samej grubości zdjętej z podłoża torfowego o takim samym
stopniu wilgotności. Darń cięższa ulega szybciej rozerwaniu. Największą odporność
na zrywanie wykazuje darń przygotowana na podłożu torfowym i podkładzie z folii.

Gleba pod trawnik zakładany z darni powinna być uprawiona i wyrównana. Położenie

darni powoduje podwyższenie powierzchni. Gładka powierzchnia pod darnię zapewnia lepsze
przyleganie  płatów  i  szybsze  zrastanie  z  podłożem.  Płaty  darni  kładzie  się  ręcznie.  Należy
zwrócić  uwagę  na  dobre  wzajemne  dociśnięcie  krawędzi  płatów  i  właściwe  przyleganie
do podłoża.  Po  ułożeniu  darń  podlewa  się  taką  ilością  wody,  aby  przesiąkła  do  podłoża.
Do dociskania  darni  do  podłoża  można  użyć  lekkiego  wału.  W  sprzyjających  warunkach
zrośnięcie  darni  z  podłożem  następuje  po  kilku  dniach.  Jeżeli  darń  układana  jest
na pochyłościach  większych  niż  25    –    30

, konieczne jest zabezpieczenie jej przed

osunięciem podczas deszczu. Do tego celu wykorzystuje się kołki, które wbija się w podłoże
w odstępach maksymalnie 1 x 1 m. Jeden robotnik w ciągu godziny może ułożyć 60 – 80 m

darni na poziomym terenie.

Wyróżniamy dwa sposoby produkcji darni przeznaczonej do zakładania trawników:

1.  Z zastosowaniem naturalnego podłoża glebowego.
2.  Z zastosowaniem substratów oddzielonych od podłoża materiałami nieprzepuszczalnymi.

Ad.1.  Najbardziej  odpowiednim  dla  darni  podłożem  naturalnym  są  gleby  torfowe
lub odpowiednio  przygotowane  torfowiska.  Na takich  terenach  trawę  wysiewa  się  w  okresie
wiosennym, co umożliwia uzyskanie dostatecznie dobrej darni  w okresie  jesiennym. Zabiegi
związane  z  uprawą  i  pielęgnacją  darni  są  takie,  jak  przy  zakładaniu  trawników.  Zaletą
przygotowania  darń  jest  możliwość  całkowitego  zmechanizowania  wszystkich  prac.
Wadą takiej  produkcji  jest  kilkumiesięczny  cykl  produkcyjny,  coroczne  zmniejszanie
grubości podłoża i zwiększone koszty transportu gotowej darniny. Ścinanie darni odbywa się
maszyną, która ścina darnię płatami szerokości 30  –  40 cm. Wydajność urządzenia wynosi
500  m

/h (niektóre maszyny mają wydajność do 8000 m

/h). Płaty po zwinięciu i odłożeniu

przez maszynę na stół przenosi się ręcznie na paletę. Napełnione palety zbierają inne pojazdy
z podnośnikami. Grubość ścinanej darni waha się w granicach od 3 do 6 cm. Najmniejszą

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

grubość  stosuje  się  dla  darni  rosnącej  na  glebach  torfowych.  Do  transportu  darń  układa  się
płaskimi  płatami  o  rozmiarach  nie  przekraczających  50  x  50  cm  lub  zwija  w  takie  rolki,
aby mogła  je  udźwignąć  jedna  osoba.  Układanie,  składowanie  i  transport  darni  powinien
trwać możliwie krótko. Na czas transportu należy ją chronić przed wysychaniem.

Ad.2. Produkcja darni może się odbywać na substratach glebowych oddzielonych od podłoża.
Oddzieleniem od podłoża  może  być powierzchnia betonowa lub folia polietylenowa ułożona
na dostatecznie równym i całkowicie nasłonecznionym terenie.

Przed ułożeniem folii teren powinien być starannie wygładzony i zwałowany. Folię

najlepiej jest układać pasami o szerokości ok. 2 m, w kierunku poprzecznym do spadku,
z pozostawieniem odstępów ok. 30 – 40 cm, aby umożliwić wsiąkanie nadmiaru wody
oraz zapewnić możliwość poruszania się pracownikom. Następnie układamy substrat glebowy
– najlepiej torf odpowiednio rozdrobniony i odsiany. Torf odkwaszamy dodając na 1m

torfu

ok. 3 kg kredy (węglanu wapnia). Na 1m

odsianego torfu dajemy 1,5 kg nawozu

wieloskładnikowego rozpuszczonego w wodzie. Nasiona wysiewamy na substracie,
a następnie przykrywamy je jeszcze jedną cienką warstwą. Ilość nasion na 1m

waha się

w granicach  od  20  do  60  g,  zależnie  od  ich  jakości  i  przeznaczenia  trawnika.  Podczas
układania  substrat  należy  lekko  ugniatać,  a  po  ułożeniu  starannie  zraszać.  Gdy  substrat
dostatecznie  przerosną  korzenie,  darń  można  uznać  za  gotową.  Jeżeli  darń  ma  wykazywać
wyjątkowo  dużą  wytrzymałość  na  zrywanie  (np.  na  boiskach  sportowych),  substrat  można
układać  na  specjalnych  matach  grubości ok.  2 cm, splecionych  luźno z  włókien  z  tworzywa
sztucznego.

Pielęgnacja trawników. Polega na zastosowaniu wielu zabiegów mających nadać

estetyczny wygląd trawnikom oraz uchronić je przed szkodliwymi wpływami.

Koszenie – jest najważniejszym zabiegiem w pielęgnacji trawników. Częstość i jakość

mają ogromny wpływ  na wygląd  i zdrowotność trawnika. Podczas koszenia  należy pamiętać
o zasadzie  „  niewiele,  lecz  często”.  Uchroni  nas  to  przed  nierównomiernym  odrastaniem,
nie powstaną  na  nim  przebarwienia  koloru  żółtego,  nie  będą  wyrastały  chwasty.  Trawnik
powinno  się  kosić  w  regularnych  odstępach  czasu.  Szkodliwe  jest  pozostawienie  bardzo
niskiej trawy przed zimą. Koszenie trawników jest czynnością kosztowną. Koszty utrzymania
trawników  miejskich  stanowią  30    –    40  %  kosztów  utrzymania  miejskich  terenów  zieleni
w Polsce.

Zbieranie trawy skoszonej – po każdorazowym koszeniu jest czynnością bardzo ważną,

gdyż pozostawione na trawniku ocieniają trawę powodując jej żółknięcie lub przy dużej
wilgotności – gnicie. Zbieranie trawy skoszonej odbywa się ręcznie z użyciem grabi, przez
zgarnianie specjalnymi maszynami lub do zbiorników znajdujących się przy kosiarkach.

Przewietrzanie (aeracja) podłoża trawników wykonuje się w celu zwiększenia dostępu

powietrza  do  korzeni  roślin  tworzących  murawę.  Aeracja  może  być  powierzchniowa
lub wgłębna.  Przewietrzanie  powierzchniowe  polega  na  płytkim  spulchnieniu  gleby
lub rozdrobnieniu  i  usunięciu  nadmiernie  grubej  warstwy  ściółki.  Do  tego  celu  używa  się
specjalnych  grabi  lub  wieloczynnościowych  maszyn  z  wymiennymi  zespołami.  Aeracja
wgłębna polega  na wykonaniu w glebie trawnika różnych otworów specjalnymi maszynami.
Wykonane  otwory  mają  kształt  wąskich  szczelin,  których  głębokość  sięga  ok.  10  cm.
Powietrze  dostaje  się  do  gleby  przez  ścianki  tych  szczelin.  Aerację  trawników  powinno  się
wykonywać przynajmniej dwa razy do roku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wałowanie – jest zabiegiem pielęgnacyjnym rzadko stosowanym, mającym na celu

wyrównanie powierzchni przez wgniecenie wystających nierówności.

Naprawianie i odnawianie trawników – wykonuje się po kilku lub kilkunastu latach

od ich  założenia.  Niszczenie  trawników  następuje  w  wyniku  zaniedbań  pielęgnacyjnych,
rozwijania  się  niepożądanej  roślinności,  uszkodzeń  mechanicznych,  niedoboru  wody,
okresowego  zatapiania,  itp.  Jeżeli  zniszczeniu  uległa  niewielka  część  trawnika,  to  miejsce
takie możemy  naprawić przez odpowiednie przygotowanie gleby  i dosianie nasion  lub przez
zdjęcie  cienkiej  warstwy  zniszczonej  darni  i  położenie  nowej.  Jeżeli  na  całej  powierzchni
trawnika  stwierdza  się  niekorzystne  zmiany,  a  zwykła  pielęgnacja  nie  przynosi
spodziewanych  rezultatów,  należy  go  poddać  renowacji.  Odnawianie  przeprowadza  się,
gdy na  większej  powierzchni  trawnika  występuje  zadarnienie  z  roślin  trawiastych
o zadawalającym składzie gatunkowym. Jeżeli roślinności takiej nie ma, należy założyć nowy
trawnik. Do odnawiania trawnika można przystąpić na wiosnę po pierwszym koszeniu.

Nawożenie trawników wykonuje się przede wszystkim na glebach ubogich i nadmiernie

przepuszczalnych. Rośliny trawiaste najbardziej reagują na brak azotu, co objawia się

żółknięciem  liści  i  słabym  wzrostem.  Wyczerpaniu  zapasów  fosforu  sprzyja  zaniedbanie
koszenia. Potas natomiast jest wypłukiwany przy obfitym podlewaniu.  Składniki pokarmowe
(NPK) są pobierane przez rośliny trawnika w proporcji 6 : 3 : 2. Dlatego całoroczny program
nawożenia  powinien  odpowiadać  tej  proporcji.  Zaleca  się  stosowanie  2  –4  kg  nawozu
wieloskładnikowego  na  100  m

, a przy intensywnym koszeniu – nawet 8 kg/100 m

Przy stosowaniu  nawozu  wieloskładnikowego,  połowę  dawki  wysiewa  się  przed
rozpoczęciem  wzrostu  roślin,  resztę  w  końcu  września  lub  na  początku  października.
Do wysiewania  nawozów  używa  się  siewników  o  działaniu  odśrodkowym  lub  opadowym.
Można również prowadzić nawożenie roztworami wodnymi. Dawkę nawozu przeznaczoną na
określoną  powierzchnię  rozpuszcza  się  w  wodzie  o  stężeniu  nie  większym  niż  1:10.
Po nawożeniu trawnika tym sposobem konieczne jest jego lekkie zroszenie wodą.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaką część powierzchni zieleni zajmują trawniki?
2.  Jakie funkcje spełnia trawnik w warunkach miejskich i osiedlowych?
3.  Jakie czynniki decydują o wartościach estetycznych trawnika?
4.  Ze względu na jakie kryteria można dokonać podziału trawników?
5.  Jak wyjaśnisz pojęcie zadarnienia?
6.  Jakie znasz sposoby zakładania trawników?
7.  W  jaki  sposób  przygotowuje  się  powierzchnię  gleby  pod  zakładanie  trawnika  przez

wysiew nasion?

8. Jakimi sposobami można wykonać wysiew nasion traw do gruntu?
9. Na czym polega wysiew ręczny nasion traw?

10.  Na czym polega pielęgnacja trawników zakładanych z siewu w pierwszym roku?
11.  Jak odbywa się zakładanie trawników przez przenoszenie darni?
12.  Jakimi cechami powinna odznaczać się darń przeznaczona do zakładania trawników?
13.  Jakie znasz sposoby produkcji darni przeznaczonej do zakładania trawników?
14.  Jakie wymagania musi spełniać gleba pod trawnik zakładany z darni?
15.  Na czym polega pielęgnacja trawników?
16.  W jakim celu stosuje się zabieg pielęgnacyjny zwany wałowaniem?
17.  Kiedy wykonujemy nawożenie trawników?
18.  Kiedy i w jakim celu wykonuje się naprawianie i odnawianie trawników?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Po obejrzeniu filmu dydaktycznego dotyczącego zakładania trawników, odpowiedz

pisemnie na pytania:

Jakie są wady i zalety wysiewu ręcznego nasion traw?

Jakie maszyny są stosowane do mechanicznego wysiewu nasion traw?

Na czym polega wysiew nasion traw za pomocą wody?

       Sposób wykonania ćwiczenia

       Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować treść filmu dydaktycznego – „Zakładanie trawników”,
2)  odpowiedzieć na pytania w notatniku,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

      Wyposażenie stanowiska pracy:
–

film dydaktyczny – „Zakładanie trawników”,

–

notatnik

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Odszukaj w literaturze z rozdziału 6 wiadomości dotyczących pielęgnacji w pierwszym

roku trawników zakładanych z siewu. Na podstawie tekstu udziel pisemnej odpowiedzi
na następujące pytania:

Kiedy powierzchnię trawnika należy zwałować lekkim wałem?

Kiedy wykonujemy pierwsze koszenie trawnika?

W jakim celu wykonujemy pierwsze koszenie trawnika?

Jak często wykonujemy koszenie trawnika?

Jaką wysokość powinna mieć trawa na trawnikach ogrodowych i sportowych?

Jaką wysokość powinna mieć trawa na trawnikach parkowych?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować

treść rozdziału z podręcznika „Pielęgnacja trawników”,

odpowiedzieć na pytania w notatniku,

zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura z rozdziału 6 dotycząca ćwiczenia,
–  notatnik,
–  przybory do pisania.

Ćwiczenie 3

Na przeźroczach przedstawiono rodzaje trawników. Odgadnij, jakie rodzaje trawników

zostały Ci pokazane, nazwij je i scharakteryzuj.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 6

Wykonaj na określonym terenie fragment trawnika z przygotowanej darni.

       Sposób wykonania ćwiczenia

       Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować treść filmu dydaktycznego – „Zakładanie trawników”,
2)  przygotować stanowisko pracy,
3)  wykonać fragment trawnika,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

      Wyposażenie stanowiska pracy:
–

film dydaktyczny – „Zakładanie trawników”,

–

narzędzia oraz sprzęt,

–

płaty darni.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić, jaką część powierzchni zieleni zajmują trawniki?

2) wymienić funkcje, jakie spełnia trawnik w warunkach miejskich

i osiedlowych?

3) wyjaśnić, jakie czynniki decydują o wartościach estetycznych trawnika?

4) określić kryteria podziału trawników?

5) wyjaśnić pojęcie zadarnienia?

6) wskazać sposoby zakładania trawników?

7) przygotować powierzchnię gleby pod trawnik zakładany przez wysiew

nasion?

8) opisać sposób przygotowania powierzchni gleby pod zakładanie trawnika

przez wysiew nasion?

9) wysiać ręcznie nasiona trawy do gruntu?

10) pielęgnować trawniki zakładane z siewu w pierwszym roku?

11) wyjaśnić, jak odbywa się zakładanie trawników przez przenoszenie darni? ¨

12) wymienić cechy, którymi powinna odznaczać się darń przeznaczona

do zakładania trawników?

13) wyliczyć sposoby produkcji darni przeznaczonej do zakładania

trawników?

14) założyć trawnik z darni?

15) określić wymagania, jakie musi spełniać gleba pod trawnik zakładany

z darni?

16) wyjaśnić, na czym polega pielęgnacja trawników?

17) wykonać wałowanie trawnika?

18) wskazać, kiedy wykonujemy nawożenie trawników?

19) określić, kiedy wykonuje się naprawianie i odnawianie trawników?

20) opisać, w jakim celu wykonuje się naprawianie i odnawianie trawników? ¨

21) wykonać naprawę i odnowienie trawnika?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Zakładanie i pielęgnacja kwietników i rabat

4.4.1. Materiał nauczania

Kwietniki. Kwietnikami nazywamy miejsca obsadzane corocznie roślinami bogato

kwitnącymi.  Uzupełnieniem  są  rośliny  sezonowe    z  ozdobnymi  liśćmi.  Część  kwietnika
(obwódki  lub  inne  trwałe  elementy)  może  być  obsadzona  roślinami  wieloletnim.  Kwietniki
obsadza  się  roślinami,  które  osiągnęły  pełną  wartość  dekoracyjną.  Można  też  części
kwietników  lub  ich  całe  powierzchnie  obsadzać  roślinami  cebulkowymi  (tulipanami,
hiacyntami),  których  cebule  wysadza  się  jesienią  poprzedniego  roku.  Kwietniki  w  swej
tradycyjnej  formie  wymagają  dwukrotnej  lub  trzykrotnej  zmiany  znacznej  części  roślin
w ciągu  sezonu.  Kwietniki  powinno  zakładać  się  w  miejscach,  których  otoczenie  jest
uporządkowane  i  właściwie  zagospodarowane.  Należy  brać  pod  uwagę  również  warunki
glebowe. Nieodpowiednie warunki dla roślin kwietnikowych  występują w sąsiedztwie arterii
komunikacyjnych,  na  małych  powierzchniach  terenu  między  zabudowaniami,  w  miejscach
silnie zacienionych, w sąsiedztwie asfaltowych nagrzewających się od słońca ulic i placów.

W miejscu zakładania kwietnika gleba powinna być starannie przygotowana. Powinna

być  przekopana  nie  głębiej  niż  na  25  –  30  cm.  Powinna  zawierać  dużo  materiału
organicznego,  który  ją  spulchnia  i  nadaje  znaczną  pojemność  wodną.  Odczyn  podłoża
kwietników  powinien  być  utrzymany  w  granicach  pH  od  5,5  do  6,5.  Nie  powinno  się
dopuszczać  do  występowania  chwastów.  Nie  należy  używać  pod  kwietniki  kompostów
zawierających  nasiona  chwastów.  Powierzchnia  przygotowanej  gleby  powinna  być
wyrównana i wygładzona. Nie powinno się dopuszczać do jej zadeptywania.

Na przygotowaną i ukształtowaną powierzchnię przenosi się projektowany układ roślin

kwietnika. Proste układy geometryczne odznacza się za pomocą taśmy lub odpowiedniej łaty,
utrwalając charakterystyczne punkty i linie kołkami, sznurem, listewkami, deskami.
Przy przenoszeniu rysunku kwietnika o nieregularnym układzie, najlepiej posłużyć się
pomocniczą siatką wykreśloną na rysunku roboczym i odtworzoną na powierzchni terenu.

Rośliny sadzi się w odstępach określonych w projekcie, które zależą od rozmiarów

osiąganych  przez  rośliny.  Zbyt  duże  odstępy  obniżają  wartość  kwietnika.  Najlepiej  jeśli
rośliny w kwietniku będą się lekko zwierać. Rośliny przeznaczone do sadzenia przygotowuje
się  w doniczkach  z  dużą  bryłką  ziemi.  Przed  dostarczeniem  na  miejsce  sadzenia  należy  je
podlać.  Rozsada  przygotowana  w  skrzynkach  (bez  doniczek)  powinna  być  z  nich  wyjęta
możliwie  najkrócej  przed  sadzeniem.  Nie  wolno  dopuścić  do  więdnięcia  roślin  na  skutek
braku  wody,  czy  operowania  promieni  słonecznych.  Sadzenie  roślin  w  kwietniku
rozpoczynamy  od jego  środka  i  kończymy  na  jego  obrzeżach.  Podczas  sadzenia  dobieramy
wysokość  i szerokość  roślin  sąsiadujących  ze  sobą.  Ziemi  wokół  posadzonych  roślin  nie
ubijamy  nadmiernie,  zapewniamy  tylko  jej  trwałą  pozycję  poprzez  uciśnięcie  gleby.  Glebę,
która  zawiera  mało  materiału  organicznego,  pokrywamy  warstwą  torfu  grubości  2  –  3  cm.
Po posadzeniu  roślin,  kwietnik  podlewamy rozproszonym  strumieniem  wody  w  takiej  ilości,
aby spowodować jej przesiąkanie na głębokość sadzenia, czyli 5 – 10 cm.

Pielęgnacja kwietników sprowadza się do usuwania chwastów, przekwitłych kwiatów,

zeschłych  liści  i  podlewania.  Chwasty  usuwamy  natychmiast  po  ich  pojawieniu  się.
Wchodząc  na  kwietniki  powinniśmy  poruszać  się  tylko  po  rozłożonych  deskach.  Kwietniki
podlewamy rozproszonym strumieniem wody tak, aby  nie dopuścić do pojawienia  się wody

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

na powierzchni gleby. Podlewanie kwietników jest skuteczne, jeżeli woda przesiąknie
na głębokość 10 – 20 cm. Wymaga to dostarczenia wody w ilości 20 – 40 l/m

powierzchni.

Najwłaściwszą porą podlewania są wczesne godziny poranne oraz popołudniowe. Rośliny
zakurzone należy zraszać w celu spłukania zanieczyszczeń.

Rabaty bylinowe. Sadzone w ogrodach byliny dzielą się na dwie grupy:

–

byliny całkowicie nieodporne lub niezupełnie odporne na niską temperaturę, które
traktuje się jak rośliny sezonowe;

–

byliny zimujące w gruncie, które stosuje  się do tworzenia  stałych wieloletnich  nasadzeń
ogrodowych.  Byliny  te  odznaczają  się  wielką  różnorodnością  cech  zewnętrznych
i biologicznych.

Duże  zróżnicowanie  i  bogactwo  cech  zewnętrznych  bylin  umożliwia  stosowanie  tych

roślin w bardzo różny sposób, przy czym najczęściej spotykaną formą są rabaty. Najbardziej
efektowne są takie, w których dobór i układ roślin zapewnia ciągłość dekoracyjną przez cały
okres wegetacji. Rabaty zakłada się na dość dużych powierzchniach. Ich długość sięga ok.
20 m, a szerokość 4 – 5 m.

Celem tworzenia dużych rabat bylinowych jest uzyskanie efektu ciągłości kwitnienia.

Przyjmuje się, że przeciętny okres kwitnienia trwa 2 – 3 tygodnie. Liczba roślin potrzebnych
do utrzymania ciągłości takiego efektu jest duża i przekracza zwykle 50 – 60 gatunków
i odmian. Ze względu na zróżnicowanie wysokości roślin, w celu lepszego ich wykorzystania
widokowego, umieszcza się je na rabacie według wzrastających wysokości, zgodnie
z kierunkiem patrzenia. Rośliny wyższe sadzi się w zwartych grupach lub pojedynczo (tworzy
się elementy bryłowe lub sylwetowe), rośliny niskie sadzi się tak, aby tworzyły kobierce.

W celu zwiększenia wartości dekoracyjnych rabat zimą, często wprowadza się na nie

krzewy liściaste zimozielone lub krzewy iglaste. Aby ożywić wygląd rabat poza okresem
wegetacyjnym, stosuje się różne materiały, takie jak: kruszywo, większe kamienie
lub pojedyncze płyty.

Większość bylin uprawianych w ogrodach w celach dekoracyjnych – to rośliny

wymagające  gleb  zasobnych  w  składniki  pokarmowe,  bogatych  w  próchnicę,  umiarkowanie
wilgotnych  i  dostatecznie  luźnych.  W  uprawie  gleby  szczególną  uwagę  powinno  się
skierować  na  utworzenie  trwałej  struktury  porowatej,  gdyż  większość  bylin  pozostaje  wiele
lat  w jednym  miejscu  i  rozluźnienie  gleby  później  już  nie  jest  możliwe.  Najłatwiej  uzyskać
trwałą  porowatość  na  glebach  piaszczystych,  najtrudniej  na  gliniastych.  W  celu  nadania
trwałej porowatości glebom gliniastym, można w warstwie grubości 10 – 20 cm  zastosować
dodatek  30    –    70%  gruboziarnistego  piasku.  Nawozy  można  dostarczać  do  gleby  podczas
uprawy.  Może  to  być  substrat  torfowy  w  ilości  1  –  3  m

/ar lub wieloskładnikowy nawóz

mineralny w ilości 3 – 5 kg/ar. Zaleca się dodawanie nawozów wolniej się rozkładających,
czyli dłużej działających. Należy unikać zakładania rabat w sąsiedztwie starszych drzew
i krzewów o płytkim systemie korzeniowym.

Najbardziej odpowiednią porą sadzenia jest okres wiosenny. Najpierw sadzi się te rodzaje

i gatunki, które najwcześniej rozpoczynają wegetację.  Wśród bylin są takie, które wymagają
ścisłego  przestrzegania  określonych  terminów  sadzenia.  Np.  piwonie  sadzi  się  w  sierpniu
i wrześniu,  maki  wschodnie  najkorzystniej  jest  sadzić  w  lipcu.  Późne  jesienne  sadzenie  nie
jest pożądane. Młode rośliny  sadzone  jesienią  należy, ze względu  na  brak pokrywy  śnieżnej
i występowanie  mroźnych  wiatrów,  przykryć  na  zimę  gałązkami  roślin  iglastych,  cienką
warstwą słomy, itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sadzenie bylin na rabatach prowadzi się podobnie jak sadzenie roślin kwietnikowych.

Wiele bylin sadzi się w doniczkach w stanie ulistnionym lub nawet w fazie kwitnienia. Część
z nich sadzi  się  w  postaci  różnych  trwałych  organów, jak  kłącza,  cebule, rozłogi,  bez  części
nadziemnej.  Byliny,  tak  jak  inne  rośliny,  powinny  mieć  podczas  sadzenia  odpowiednio
rozmieszczone korzenie. Należy zwracać uwagę na głębokość sadzenia niektórych grup bylin.
Byliny cebulowe stanowią wyjątkową grupę pod względem wymaganej głębokości sadzenia.
Niektóre  z  nich  sadzimy  na  głębokości  5    –    10  cm,  a  np.  cesarską  koronę  sadzi  się
na głębokości  około  30  cm.  Technika  sadzenia  cebul  zależy  od  wymaganej  głębokości
sadzenia  i rodzaju  gleby.  Cebule  mogą  być  w  glebę  wciskane  na  żądaną  głębokość
lub umieszczane  w dołkach  i  zasypywane.  Mogą  też  być  umieszczane  na  dnie  wykopu
w przypadku sadzenia ich w niewielkich odstępach, a następnie przysypywane ziemią.

Sadzenie roślin wodnych, przywodnych i bagiennych wykonuje się po opróżnieniu

zbiornika lub po obniżeniu poziomu wody, gdy obsadza się stanowiska przywodne
i bagienne.

Odstępy sadzenia bylin zależą od ich właściwości oraz funkcji plastycznych określonego

układu  roślin.  Byliny  niskie,  które  mają  utworzyć  kobierce,  sadzi  się  tak,  aby uzyskały
zwarcie  już  po  jednym  roku  po  posadzeniu.  Odstępy  sadzenia  tych  roślin  wahają  się
w granicach 10  –  30 cm. Ustalając odstępy sadzenia bylin wyższych przyjmuje się zasadę,
że  odległości  między  roślinami  nie  powinny  być  mniejsze  od  połowy  osiąganej  przez  nie
wysokości.  W  przypadku  roślin  rozchylających  się  lub  mających  ciekawy  pokrój,  odstępy
te muszą  być większe. Rośliny wysokie, ale  mające kształt smukłych  brył  lub pojedynczych,
nierozgałęzionych  pędów  można  sadzić  znacznie  gęściej.  Rośliny  ekspansywne,  czyli
tworzące szybko rozrastające się rozłogi, powinno sadzić się w większej odległości od roślin,
dla których mogą stanowić zagrożenie.

Pielęgnacja rabat bylinowych dotyczy zarówno zabiegów pielęgnacyjnych dotyczących

gleby, jak i samych roślin.

Pielęgnacja gleby polega przede wszystkim na utrzymaniu jej powierzchni w stanie

spulchnienia  i wymaganej porowatości. Spulchnianie wykonuje się  motyczkami  lub różnymi
drapaczami.  Zamiast  częstego  spulchnienia gleby,  można  ją pokryć  warstwą  ściółki.  W  tym
celu  na  powierzchni  gleby  między  roślinami  po  spulchnieniu  i  wyrównaniu  rozkłada  się
warstwę grubości 2 – 5 cm materiału organicznego, np. torfu, przegniłego nawozu, kompostu
bogatego w materię organiczną.

Nie bez znaczenia jest też czynność polegająca na usuwaniu pojawiających się między

roślinami chwastów.

Wiele gatunków i odmian uprawianych bylin wypuszcza pędy o niedostatecznej

sztywności.  Zjawisko  to  zmniejsza  wartość  dekoracyjną  rabaty.  Powoduje  również
zniszczenie  rośliny.  Sprzyjają  temu  ulewne  deszcze,  silne  wiatry.  Najlepszym  sposobem
zapobiegania  takim  zniszczeniom  jest  stosowanie  odmian  o  pędach  sztywnych  i  możliwie
krótkich,  odpornych  na  działanie  wymienionych  czynników.  Innym  sposobem  zapobiegania
takim  zjawiskom  jest  zwiększenie  odporności  pędów  przez  zastosowanie  zabiegów
powodujących krzewienie bylin. Zabiegi polegają na 1 – 3 – krotnym przycinaniu pędu, aż się
rozkrzewi i stanie się sztywniejszy. Przycinanie powinno się wykonywać możliwie wcześnie,
gdyż  późniejsze  przycinanie  powoduje  rozgałęzienie  się  pędu  wyżej,  przez  co  roślina  traci
stateczność.  Można  też  niepotrzebnie  usunąć  pączki  kwiatowe,  co osłabi  kwitnienie  rośliny.
Te  rośliny,  którym  grozi  przewrócenie  należy,  zabezpieczyć  przez  wzajemne  związanie
pędów lub przywiązanie do podpór. Wiązanie należy wykonać wcześnie, aby nie dopuścić do

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zbyt  szerokiego  rozchylenia  się  pędów  lub  przewrócenia  czy  wyłamania  rośliny.  Wszelkie
paliki  i kołki  powinny  być  mało  widoczne.  Pędy  niektórych  bylin  po  przekwitnięciu  należy
usuwać  i skracać.  Całkowitego  usuwania  dokonuje  się  u  tych  bylin,  których  pędy  po
przekwitnięciu  w całości  zasychają.  Przy  ziemi  ścina  się  pędy  roślin  silnie  porażone  przez
choroby.  Pędy niektórych  bylin  po  przekwitnięciu  i  zaschnięciu  zachowują  ładną  formę
i powinny  być  pozostawione  na  okres  zimy.  Przyczyniają  się  one  do  ożywienia  wyglądu
rabaty  i  zatrzymują  na  jej  powierzchni  śnieg,  który  chroni  roślinę  przed  przemarzaniem.
Głębokie  przemarznięcie  ziemi  może  wpłynąć  na  opóźnienie  wegetacji  roślin  na  wiosnę.
Dlatego powinniśmy  rabaty  bylinowe  przykrywać gałęziami  jodłowymi, 5  –  10  cm  warstwą
słomy,  itp.  Przykrywanie  powinno  się  wykonywać  po  pierwszych  przymrozkach  lub
zamarznięciu  ziemi  na kilka  centymetrów. Przykrycie zdejmuje  się w okresie wiosennym po
stwierdzeniu objawów rozpoczęcia wegetacji przez inne rośliny.

W kilka lat po założeniu rabaty możemy zaobserwować słabszy wzrost roślin,

zmniejszoną  odporność  na  choroby,  słabsze  kwitnienie.  Objawy  te  świadczą  o  wyczerpaniu
składników  pokarmowych  w  glebie.  Żeby  temu  zapobiec,  należy  systematycznie  dostarczać
ich  do  gleby  w  nawozach.  Najbardziej  odpowiednie  jest  stosowanie  dobrze  rozłożonych
nawozów  naturalnych  jako  ściółki  i  przemieszanie  ich    z  powierzchniową  warstwą  ziemi.
Równie dobrze spełnia to zadanie kompost torfowy, który zawiera dodatki różnych nawozów
mineralnych w odpowiednich proporcjach oraz wieloskładnikowy nawóz mineralny. Nawozy
mineralne dodawane do kompostu lub wysiewane bezpośrednio na rabatę stosuje się w ilości
ok.  30  –  50  g/m

(3 – 5 kg/ar) w okresie jednego roku. Ilość tę można stosować w dwóch

dawkach – na wiosnę i jesienią.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co rozumiesz pod pojęciem kwietnik?
2.  Jakimi roślinami obsadza się kwietniki?
3.  Czy rośliny cebulkowe nadają się na kwietniki?
4.  Jakie warunki nie sprzyjają zakładaniu kwietników?
5.  W jaki sposób powinna być przygotowana gleba w miejscu zakładania kwietnika?
6.  W jaki sposób przenosi się projektowany układ roślin kwietnika na powierzchnię gleby?
7.  Jakie czynniki decydują o odstępach sadzonych na kwietniku roślin?
8.  W jakim celu glebę kwietnika pokrywamy warstwą torfu?
9.  Do jakich zabiegów sprowadza się pielęgnacja kwietników?

10.  W jakiej kolejności sadzimy rośliny na kwietniku?
11.  W jaki sposób dzielimy sadzone na rabatach byliny?
12.  Dlaczego sadzimy duże rabaty bylinowe?
13.  Jakie  elementy  wprowadza  się  na  rabaty  bylinowe,  aby  zwiększyć  ich  wartości

dekoracyjne poza okresem wegetacyjnym?

14.  Jaka pora roku jest najbardziej odpowiednia do sadzenia roślin na rabatach?
15.  W jaki sposób prowadzi się sadzenie bylin na rabatach?
16.  Jakie czynniki decydują o głębokości sadzenia roślin na rabatach?
17.  Na czym polega pielęgnacja roślin na rabatach?
18.  W jaki sposób zabezpieczamy rabaty przed przemarznięciem?
19.  Jakie nawozy należy stosować dla roślin sadzonych na rabatach?
20.  W jakich porach roku najlepiej jest stosować nawożenie roślin na rabatach?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Po obejrzeniu fragmentu filmu dydaktycznego dotyczącego zakładania kwietników

i rabat, zapisz w notatniku:
–

Warunki, jakim musi odpowiadać gleba pod założenie kwietnika;

–

narzędzia i sprzęt niezbędny podczas wykonywania kwietnika;

–

kolejność czynności, które należy wykonać przy zakładaniu kwietnika.

       Sposób wykonania ćwiczenia

       Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować

fragment filmu dydaktycznego – „Zakładanie kwietników”,

2) odpowiedzieć w notatniku na pytania zawarte w temacie ćwiczenia,
3) zaprezentować wykonane ćwiczenie

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

film dydaktyczny – „Zakładanie kwietników”,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Po obejrzeniu fragmentu filmu dydaktycznego dotyczącego zakładania kwietników

i rabat, zapisz w notatniku:
–

warunki, jakim musi odpowiadać gleba pod założenie rabaty;

–

narzędzia i sprzęt niezbędny podczas wykonywania rabat;

–

kolejność czynności, które należy wykonać przy zakładaniu rabaty.

       Sposób wykonania ćwiczenia

       Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować

fragment filmu dydaktycznego – „Zakładanie kwietników”, dotyczący

zakładania rabat,

2)  odpowiedzieć w notatniku na pytania zawarte w temacie ćwiczenia,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

       Wyposażenie stanowiska pracy:
–

film dydaktyczny – „Zakładanie kwietników”,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 3

Po obejrzeniu filmu dydaktycznego dotyczącego roślin ozdobnych, odpowiedz pisemnie

na pytania:
–

w jaki sposób przesadza się rośliny ozdobne jednoroczne?

–

w jaki sposób przesadza się rośliny ozdobne wieloletnie?

–

w jaki sposób przygotowuje się podłoże pod rośliny ozdobne?

–

w jaki sposób pielęgnuje się rośliny ozdobne po przesadzeniu?

       Sposób wykonania ćwiczenia

       Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować treść filmu dydaktycznego – „Zakładanie kwietników”,
2)  odpowiedzieć w notatniku na pytania zawarte w temacie ćwiczenia,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:
–

film dydaktyczny – „Zakładanie kwietników”,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 4

Po obejrzeniu przeźroczy, na których pokazane zostały różne kwietniki, wskaż

te przeźrocza, na których według Ciebie kwietniki założone i pielęgnowane są prawidłowo.
Wybór uzasadnij.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować

obejrzane przeźrocza,

2)  wybrać te przeźrocza na których kwietniki założone i pielęgnowane są prawidłowo,
3)  uzasadnić swój wybór,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– przeźrocza, na których pokazane zostały różne kwietniki.

Ćwiczenie 5

Wysiać nasiona roślin jednorocznych przeznaczonych do obsadzenia kwietnika.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować

treść rozdziału z podręcznika dotyczącego przygotowania sadzonek

roślin jednorocznych,

2)  przeanalizować wymagania nasion roślin przygotowanych do wysiewu,
3)  przygotować narzędzia oraz stanowisko pracy,
4)  wysiać nasiona zgodnie z zaleceniami,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  skrzynki do wysiewu nasion,
–  nasiona roślin,
–  narzędzia,
–  literatura z rozdziału 6 dotycząca ćwiczenia.

Ćwiczenie 6

Na przygotowanym schemacie dotyczącym głębokości sadzenia cebul i bulwocebul

różnych roślin, zaznacz zielonym kółkiem ich głębokości sadzenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować

nazwy roślin cebulowych zaznaczonych na schemacie,

2)  przypomnieć sobie głębokości sadzenia poszczególnych cebul w glebie,
3)  zaznaczyć na schemacie głębokości sadzenia cebul,
4)  przedstawić wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  pokazany poniżej schemat głębokości sadzenia roślin cebulowych i bulwocebul,
–  samoprzylepne zielone karteczki w kształcie kółek,
–  literatura z rozdziału 6 dotycząca ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ium

inod

ale

eci

sum

Cro

urus

ium

thus

lus

thus

jum

ale

tbr

tia

sca

rci

lla

ŁĘ

OKO

ŚĆ

SAD

0 cm

5 cm

10 cm

15 cm

20 cm

25 cm

30 cm

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wyjaśnić pojęcie kwietnika?

2) opisać, jakimi roślinami obsadza się kwietniki?

3) określić, czy rośliny cebulkowe nadają się na kwietniki?
4) posadzić rośliny cebulowe na wymaganą głębokość?

5) opisać warunki, które sprzyjają zakładaniu kwietników?

6) przygotować glebę w miejscu zakładania kwietnika?

7) przenieść projektowany układ roślin kwietnika na powierzchnię gleby?

8) określić, jakie czynniki decydują o odstępach sadzonych na kwietniku

roślin?

9) opisać, w jakim celu glebę kwietnika pokrywamy warstwą torfu?

10) wykonać zabiegi wykonywane podczas pielęgnacji kwietników?
11) obsadzić kwietnik roślinami zgodnie z dokumentacją projektową?

12) wymienić kolejne czynności wykonywane podczas zakładania

kwietników?

13) dokonać podziału sadzonych na rabatach bylin?

14) wyjaśnić, dlaczego sadzimy duże rabaty bylinowe?
15) wykonać rabatę bylinową?

16) wymienić elementy, które wprowadza się na rabaty bylinowe,

aby zwiększyć ich wartości dekoracyjne poza okresem wegetacyjnym?

17) określić porę roku, która jest odpowiednia do sadzenia roślin na rabatach? ¨

18) posadzić byliny na rabatach?

19) określić, jakie czynniki decydują o głębokości sadzenia roślin

na rabatach?

20) wyjaśnić, na czym polega pielęgnacja roślin na rabatach?

21) zabezpieczyć rabaty przed zamarznięciem?

22) wymienić, w jaki sposób stosujemy nawozy na rabatach bylinowych?

23) określić, kiedy najlepiej stosować nawozy na rabatach?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Szerokość schodów jest zwykle wielokrotnością pasma ruchu, którego szerokość

przyjmuje się równą 65 – 70 cm. Najczęściej stosuje się schody szerokości 1,5; 2,0 i 2,5
lub 3,0 m; dalsze szerokości zwiększają się zwykle co 1m. Schody znajdujące się na drodze
nigdy nie powinny być od niej węższe.

Najprostszym sposobem wykonania schodów jest pionowe ustawienie desek,

przepołowionych okrąglaków, płyt lub krawężników, które tworzą pionowe ścianki stopnia
i zapobiegają osuwaniu się gruntu.

Znacznie lepsze i trwalsze są schody o stopniach umocnionych w płaszczyźnie pionowej

i poziomej. Buduje się je z krawężników i płyt betonowych. Ustawione pionowo płyty tworzą
przednóżki stopni, natomiast powierzchnie stopni stanowią płyty.

Łatwiejsze w wykonaniu i trwalsze w eksploatacji są schody, których stopnie tworzą

zachodzące na siebie grube płyty lub bloki kamienne. Stopień schodów może tworzyć jeden
lub kilka elementów, zależnie od szerokości biegu schodów. Elementy takie należy łączyć
na zakład, a nie w tej samej płaszczyźnie pionowej.

Bardzo wygodne są stopnie prefabrykowane, z których można budować schody

o stopniach różnej szerokości i wysokości. Schody takie buduje się od dołu do góry. Płyty
lub bloki układa się na podsypce piaskowej grubości 10 – 20 cm.

Najtrwalsze i dość łatwe w wykonaniu są monolityczne schody betonowe, gdzie stopnie

biegu  stanowią  jedną  całość.  Górna  powierzchnia  biegu  monolitycznego  jest  uformowana
w kształcie  stopni,  powierzchnia  dolna  zaś  jest  płaska.  Schody  tego  typu  oparte  są  na
fundamencie  pionowym,  zagłębionym  na  40  –  80  cm  w  gruncie,  zależnie  od  jego
przepuszczalności.

Jeżeli schody są budowane bez policzków, bardzo ważne jest dobranie różnego rodzaju

roślin typu kobiercowego i zadarniającego, które będą tworzyć obudowę schodów.

Murki ogrodowe. Budowane są w miejscach występowania różnic wysokości między

sąsiadującymi  ze  sobą  płaszczyznami.  Stanowią  zabezpieczenie  przed  osuwaniem  się
przyległego gruntu. Dzięki  swoim cechom dekoracyjnym,  w powiązaniu z roślinami,  murki
mogą stanowić wartościowe elementy ogrodów. Najczęściej mają wysokość od 40 do 120 cm.
Grubość  waha  się  w  granicach  od  1/3  do  1/5  ich  wysokości.  Murki  wyższe,  narażone
na działanie  większych  sił  parcia  ziemi,  wskazane  jest  lekko  odchylać  do  tyłu,  przy  czym
stosuje  się  pochylenie  równe  10    –    15  %  wysokości  (w  uzasadnionych  przypadkach  do  20
%).

Murki o wysokości przekraczającej 1,2 m nazywa się ścianami oporowymi, gdyż

głównym  ich  zadaniem  jest  przytrzymywanie  masy  ziemi,  dążącej  do  osunięcia  się.
Wykonanie  takiej  ściany  poprzedzają  prace  obliczeniowe  ich  wymaganej  wytrzymałości,
z uwzględnieniem  właściwości  gruntu.  Ściany  oporowe  opierają  się  na  fundamencie
zagłębionym poniżej poziomu przemarzania gruntu oraz sztywnej konstrukcji.

Murki buduje się na podłożu ustabilizowanym. Jeżeli przed murkiem przewidziane jest

założenie trawnika, fundament murka powinien być wysunięty w jego stronę o 15  –  20 cm.
Ma to na celu uniemożliwienie  zasiedlenia się trawy tuż przy elewacji murka. Związane  jest
to  ze  sposobem  koszenia  trawy  w  tym  miejscu.  Płaszczyzna  wystającego  pasa  fundamentu
powinna się znajdować na projektowanej wysokości powierzchni gleby trawnika.

Murki oporowe powinny być zabezpieczone przed niszczącym działaniem wody

opadowej,  która  spływając  z  powierzchni  terenu  może  przelewać  się  po  powierzchni  murka
i zanieczyszczać  go.  Przelewaniu  się  wody  przez  murek  zapobiega  się  przez  umieszczenie
jego  górnej  płaszczyzny  wyżej  niż  powierzchnia  znajdującego  się  za  nim  gruntu.  Czasami,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przy  większej  ilości  spływającej  wody,  konieczne  jest  budowanie  rynien  stokowych.
Aby zabezpieczyć  murek  przed  uszkodzeniem  lub  zniszczeniami  powodowanymi  przez
przesączająca  się  wodę,  konieczne  jest  wykonanie  za  murkiem  warstwy  odsączającej  wodę
oraz umieszczenie sączków ceramicznych odprowadzających wodę.

Kamienie w murkach łączy się na zaprawę cementową lub wapienną. Użyte do ich

budowy  kamienie  mogą  mieć  różne  kształty  i  sposób  obróbki  powierzchni.  Nie  powinno  się
używać do ich wznoszenia zwykłej cegły oraz materiałów kamiennych o dużej nasiąkliwości.
Podczas budowania obowiązuje zasada układania kamieni zapewniająca dobre wzajemne  ich
powiązanie.  Spoiny  (szczeliny)  między  kamieniami  muszą  być  dostosowane  do rodzaju
kamienia, jego koloru i wymaganej estetyki elewacji. Wyróżniamy rodzaje spoin: zagłębione,
płaskie i wypukłe.

Murki ogrodowe mogą być wykonywane również jako murki suche, czyli budowane

z kamieni  układanych  bez  zaprawy  wiążącej  lub  wiązanych  tylko  w  pewnych  miejscach.
Do takich konstrukcji należy dobrać kamienie o co najmniej dwóch płaskich powierzchniach.
Kamienie  umieszcza  się  z  odpowiednim  przesunięciem  w  stosunku  do  kamieni  warstwy
niższej.  W  celu  zabezpieczenia  powierzchni  murka  przed  spływaniem  wody  po  jego
powierzchni  zewnętrznej,  należy  wszystkie  kamienie  układać  z  niewielkim  spadkiem
w kierunku  za  murek.  Układając  kamienie  należy  zatroszczyć  się  o  nadanie  estetycznego
wyglądu  elewacji  murka.  W  przypadku  łączenia  kamieni  stosuje  się  zaprawę  cementową
lub cementowo  –  wapienną.  Murki  suche  wykonuje  się  na  podobieństwo  ścian  skalnych
i dlatego  nadają  się  do  wprowadzenia  na  ich  powierzchnię  roślin  skalnych.  Dla  sadzonych
roślin pozostawia się w ścianie poziome szczeliny szerokości 5  –  10 cm.

Murki betonowe wykonujemy wtedy, gdy chcemy nadać im dużą wytrzymałość,

gdy chcemy wykonać na nich specjalny rodzaj okładziny lub gdy trudne jest uzyskanie
kamienia naturalnego odpowiedniej jakości. Murki wykonuje się z betonu żwirowego o dużej
wytrzymałości, zbrojonego prętami stalowymi. Można je wykonywać bezpośrednio
w miejscu jego przeznaczenia lub jako prefabrykowane.

Trejaże i pergole. Należą do najciekawszych elementów architektury ogrodowej. Buduje

się je obok tras spacerowych, placów, na tarasach, w pobliżu zbiorników ogrodowych.

Trejaż zbudowany jest zwykle ze słupów wspierających jedną lub dwie belki poziome,

na których  osadzone  są  poprzeczki  różnej  długości  i  różnego  kształtu.  Słupy  umieszczane
na odpowiednim  fundamencie  mogą  być  wykonane    z  drewna,  ze  stali,  jako  murowane
lub betonowe.  Do  słupów  trejaży  mogą  być  przymocowane  kraty,  na  których  rozpina  się
rośliny pnące. Kierunek ustawienia trejażu w stosunku do stron świata może być różny.

Pergola jest konstrukcją, na którą składają się słupy i wsparty na nich ażurowy dach,

najczęściej  wykonany  z  drewna.  Dach  może  opierać  się  częściowo  na  ścianach  istniejących
budynków.  Uzyskuje  się  dzięki  temu  wewnętrzną  wydzieloną  przestrzeń  o  wielu
zastosowaniach.  Pergola  może  np.  osłaniać  miejsce  zabaw,  kawiarnię  ogrodową,
powierzchnię  tarasu,  obejmować  część  trasy  spacerowej.  Część  dachu  można  pokryć
nieprzepuszczalnymi dla wody płytami.

Ogrodzenia. Obiektami wymagającymi wykonywania ogrodzeń są przedszkola, szkoły,

ogrody botaniczne i zoologiczne, kąpieliska, strzeżone parkingi. Obiektów terenów zieleni nie
ogradza się, z wyjątkiem niektórych ich części, np. gospodarczych i produkcyjnych. Każde
ogrodzenie, niezależnie od swojej podstawowej funkcji, może być: elementem dekoracyjnym,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przesłoną widokową, osłoną przeciwwietrzną, a nawet barierą dźwiękochłonną. Jak każdy
element budowlany ogrodzenia, również podlegają przepisom prawa budowlanego.

Ogrodzenia są pionowymi przegrodami o różnej postaci. Mogą to być niskie murki,

podwyższone  krawężniki,  małe  żywopłoty,  wysokie  murki  zarówno  pełne  jak  i  ażurowe,
siatki  rozpięte  na  słupach,  ozdobne  ogrodzenia  metalowe  rozwieszone  między  murowanymi
słupami,  itp.  Przy  wyborze  konstrukcji    należy  uwzględnić  wiele  czynników,  do  których
zaliczmy:  ruchy  gruntu  na  skutek  przemarzania  i  osiadania  gruntu,  wpływ  korzeni
oraz nadziemnych części roślin (szczególnie dużych drzew), korozję materiału, wandalizm.

Fundament pod ogrodzenia jest potrzebny, gdy opiera się na nim ściany murowane

lub wykonuje  cokoły,  które  są  niezbędne  w  przypadku  zmiennych  wysokości  chodników
przylegających do ogrodzenia. Fundamenty powinny być zagłębione na 60  –  100 cm i mieć
dylatację  w  odstępach  5    –    10  m.  Fundamenty  płytkie,  nieznacznie  wystające  ponad
powierzchnię  terenu,  wykonuje  się  zwykle  pod  siatkami  między  słupami  ustawionymi
na fundamencie. Wykonuje się je najczęściej jako płytko osadzone betonowe pasy o przekroju
10 x 30  –  40 cm.

Słupy ogrodzenia wyznaczają jego płaszczyznę i przytrzymują materiał tworzący

wypełnienie albo ścianę. Położenie słupów powinno być dokładne i trwałe, a ich rozstawienie
wynosi  zazwyczaj  ok.  3  m  (decyduje  o  tym  typ  konstrukcji  ogrodzenia).  Słupy  mogą  być
osadzane  w  fundamencie  pojedynczo  lub  w  jednolitym  fundamencie  biegnącym  pod  całym
ogrodzeniem.  Najczęściej  stosuje  się  słupy  stalowe  z  kształtowników  i rur,  słupy  murowane
z cegły i kamienia lub słupy betonowe, najrzadziej z drewna.

Na ściany ogrodzenia najczęściej stosowana jest siatka stalowa mocowana do słupów

lub osadzana  w  ramach  między  słupami.  Ścianę  stanowią  również  pręty  lub  kształtowniki
stalowe,  deski,  płyty  (poliestrowe,  blaszane,  itp.).  Ściany  mogą  być  wykonywane
z elementów  prefabrykowanych,  murowane  z  cegieł,  pustaków  ozdobnych,  specjalnych
bloków, itp.

Bramy i furtki wyrabia się zwykle z takiego materiału jak ogrodzenie. Bramy mogą być

jednoskrzydłowe i dwuskrzydłowe o szerokości min. 2,4 m. Furtki mają szerokość minimum
0,9 m. W zależności od ukształtowania terenu ogrodzenia mogą być prowadzone poziomo,
ze spadkiem terenu lub odcinkami poziomymi z uskokami. Wysokość ogrodzeń może
dochodzić do 3 m.

Piaskownice. Najprostsze piaskownice wykonuje się jako płaskie skrzynie lub niewielkie

zagłębienia  w  gruncie  o  krawędziach  umocnionych  płytami,  krawężnikami,  itp.
Coraz częściej  buduje  się  piaskownice  całkowicie  zagłębione  w  gruncie,  o  ścianach  nie
wystających ponad powierzchnię otoczenia. Tylko brzeg piaskownicy powinien  wystawać 3
–   5  cm  ponad  teren,  uniemożliwiając  spływanie  wody  opadowej  do  jej  wnętrza.
Aby uniemożliwić utrzymanie się nadmiernej wilgoci w piaskownicy, dno wykonuje się jako
przepuszczalne  dla  wody  lub  w  przypadku,  gdy  dno  nie  jest  przepuszczalne,  buduje  się
specjalną studzienkę chłonną. Głębokość piaskownic wynosi zazwyczaj 40  –  60 cm. Ścianki
boczne wykonuje się z różnych materiałów za wyjątkiem cegły i drewna, ponieważ nasiąkają
wodą  i  pod  wpływem  mrozu  ulegają  rozkruszeniu  (cegła)  lub  rozkładowi  i  niszczeniu
(drewno).  Najczęściej  stosowanym  materiałem  używanym  do  budowy  ścianek  piaskownic
jest  beton,  który  można  układać  na  miejscu  w  deskowaniach  lub  z  którego  można  wykonać
elementy prefabrykowane. Powierzchnię betonu pokrywa się płytami z kamienia naturalnego,
materiałami tworzącymi gładkie i estetyczne powierzchnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do budowy piaskownic stosuje się cegłę klinkierową ze względu na jej trwałość, dużą

wytrzymałość, małą nasiąkliwość, gładką powierzchnię, ładną barwę i nie wymagającą
dalszej obróbki.

Powierzchnia dna piaskownicy zawsze powinna być umocniona. Dna przepuszczalne

wykonuje się w poziomie, nieprzepuszczalne – ze spadkiem w kierunku studzienki chłonnej.

Ścianki piaskownicy wykonuje się jako schodkowe, co ułatwia wchodzenie

i wychodzenie  oraz  stanowi  blat  do  wykonywania  babek  z  piasku.  Umieszczane  czasami
w piaskownicach  ławki,  stoliki  do  zabawy,  wykonywane  są  z  drewna.  Mocowane  są
do podpór  umieszczanych  w  dnie  piaskownicy  lub  do  wsporników  metalowych
wbudowanych w jej ściany. Piasek w piaskownicach powinien być wymieniany ze względów
sanitarnych co najmniej raz w roku.

Ławki. Ławki stanowią niezbędne wyposażenie większości terenów zieleni. Wymagane

jest, aby ławki harmonizowały z otoczeniem. Nie należy ich malować w związku z tym
na kolory jaskrawe lub używać do tego celu wielu barw. Od każdej ławki wymaga się
stateczności i odporności na zniszczenie oraz warunki atmosferyczne. Powinny też być łatwe
w utrzymaniu czystości.

Ławki można wykonywać z oparciem i bez oparcia. Mogą być one przenośne,

umocowane w danym miejscu na stałe lub umieszczane w danym miejscu okresowo.

Konstrukcja ławek może być różna, jednak siedzisko i oparcie często wykonuje się

z elementów drewnianych, przymocowanych do podstawy o konstrukcji stalowej lub
betonowej.

Podstawy ławek stałych, rzadko przenośnych, wykonuje się jako prefabrykaty betonowe.

Elementy  drewniane  łączy  się  wówczas  z  podstawą  za  pomocą  kształtowników  stalowych,
aby uniknąć zawilgocenia tych miejsc. Konstrukcja ławki powinna być tak przemyślana, aby
nie utrzymywała się woda na jej powierzchni. W celu zabezpieczenia ławki przed niszczącym
działaniem  czynników  atmosferycznych,  maluje  się  środkami  grzybobójczymi  i  farbami
(elementy  drewniane  –  olejną,  elementy  metalowe  –  antykorozyjną).  Ławki  ogrodowe
dla dorosłych mają wymiary:
–

ławka bez oparcia – wysokość siedziska 35 – 45 cm, szerokość 40 – 50 cm,

–

ławka z oparciem – wysokość siedziska 35 – 45 cm, szerokość 40 – 50 cm, wysokość
oparcia 35 – 40 cm.

Ławki dla dzieci dostosowuje się do ich wieku. Najniższe ławki mają wysokość siedziska
równą 25 cm.

Kosze i pojemniki na śmieci. Powinny być trwałe, proste pod względem kształtu, łatwe

do  utrzymania  i  łatwe  do  opróżniania.  Najczęściej  spotykamy  kosze  i  pojemniki  na  śmieci,
w wykonane  z  metalu,  drewna,  tworzyw  sztucznych  i  betonu.  Betonu  używa  się  do  budowy
części  zewnętrznych  koszy  i  pojemników.  Projektuje  się  je  jako  dwuczęściowe  z  ruchomym
koszem  siatkowym.  Części  betonowe  wykonuje  się  jako  monolityczne,  deskowaniach
lub z płyt  prefabrykowanych  grubości  od  3  do  6  cm.  Powierzchnię  betonu  należy  obrabiać,
aby nadać jej estetyczny wygląd.

Boiska i nawierzchnie do gier. Przy budowie boisk do gier sportowych, takich jak piłka

nożna, siatkówka, koszykówka, tenis ziemny, piłka ręczna, należy przestrzegać
podstawowych wymiarów, oznaczeń i zapewnić odpowiednie wyposażenie tych obiektów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować

przepisy prawa budowlanego,

2)  wybrać przepisy prawa budowlanego dotyczące wykonywania ogrodzeń,
3)  sporządzić notatkę zgodnie z poleceniem ćwiczenia,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przepisy prawa budowlanego,
–  notatnik,
–  przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Na przeźroczach przedstawiono schody ogrodowe. Na ich podstawie dokonaj analizy

prawidłowości

wykonanych

schodów.

Odpowiedz

pisemnie

pytanie:

które

z zaprezentowanych schodów według Ciebie wykonane zostały nieprawidłowo i jakie
zauważyłeś najczęściej występujące błędy wykonawcze?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować rodzaje

schodów ogrodowych przedstawionych na przeźroczach,

2)  przeanalizować prawidłowości wykonanych schodów,
3)  sporządzić notatkę stosowną do wydanego polecenia,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przeźrocza schodów ogrodowych,
–  wytyczne dotyczące wykonywania schodów zewnętrznych,
–  notatnik,
–  przybory do pisania.

Ćwiczenie 3

Oblicz długość spocznika mając dane: szerokość stopnia = 30 cm, długość kroku 65 cm.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować treść ćwiczenia,
2)  obliczyć długość spocznika zgodnie z warunkami zadania i zanotować wynik,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– notatnik,
– przybory do pisania.

Ćwiczenie 4

Spośród przedstawionych próbek materiałów wybierz te, które stosowane są

do wykonywania schodów ogrodowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować przedstawione próbki materiałów budowlanych,
2) wybrać z przygotowanych próbek te, które stosowane są do wykonywania schodów

ogrodowych,

3) zapisać w notatniku nazwy materiałów stosowanych do wykonywania schodów

ogrodowych,

4) zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  próbki materiałów budowlanych,
–  notatnik,
–  przybory do pisania.

Ćwiczenie 5

Na rysunkach przedstawiono różne ułożenie kamieni w murze ogrodowym. Wskaż

rysunki, na których ułożenie kamieni w murze jest właściwe oraz te rysunki, na których
ułożenie kamieni nie jest właściwe. Sporządź notatkę, w której uzasadnisz swój wybór.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować zaprezentowane rysunki ułożenia kamieni w murze ogrodowym,
2) wybrać z przygotowanych rysunków te, które przedstawiają prawidłowe ułożenie

kamieni w murze ogrodowym,

3) wybrać z przygotowanych rysunków te, które przedstawiają niewłaściwe ułożenie

kamieni w murze ogrodowym,

4) uzasadnić pisemnie swój wybór,
5) zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– rysunki przedstawiające różne ułożenie kamieni w murze ogrodowym,
– notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 6

Po obejrzeniu fragmentu filmu dydaktycznego dotyczącego wykonywania trejaży

i pergoli, odpowiedz pisemnie na pytania:
–

jakie jest zastosowanie trejaży a jakie pergoli?

–

z jakich elementów, i z jakich materiałów zbudowany jest trejaż?

–

z jakich materiałów wykonywane są elementy, z których zbudowana jest pergola?

–

w jaki sposób łączy się elementy pergoli ze sobą?

       Sposób wykonania ćwiczenia

       Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować fragment filmu dydaktycznego – „Trejaże i pergole”,
2)  odpowiedzieć w notatniku na pytania zawarte w ćwiczeniu,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić rolę, jaką pełnią elementy budowlane w architekturze krajobrazu? ¨

2) określić, jaką rolę w ogrodach pełnią schody?

3) wymienić elementy, z których składają się schody?

4) określić maksymalną liczbę stopni w biegu schodowym?

5) wymienić liczbę stopni najkrótszych biegów schodowych?

6) obliczyć długości spocznika?

7) wyliczyć materiały, z których buduje się schody ogrodowe?

8) opisać, w jakim celu buduje się murki ogrodowe?

9) opisać, w jaki sposób zabezpiecza się murki oporowe przed

działaniem wody deszczowej?

10) wymienić materiały stosowane do budowy murków ogrodowych?

11) określić cel, dla którego buduje się w ogrodach trejaże i pergole?

12) wymienić elementy, z jakich składają się trejaże?

13) zbudować pergolę?

14) wymienić obiekty, które wymagają budowania ogrodzeń?

15) określić czynniki brane pod uwagę przy budowaniu ogrodzeń?

16) omówić sposoby mocowania ogrodzenia w gruncie?

17) opisać, w jaki sposób powinna być zbudowana piaskownica?

18) wymienić materiały stosowane do budowy piaskownicy?

19) wymienić materiały, z których wykonuje się ławki ogrodowe?

20) opisać kształty wykonywanych ławek w ogrodach?

21) wskazać materiały, z których wykonuje się kosze na śmieci?

22) wymienić zasady obowiązujące podczas projektowania boisk

i nawierzchni do gier?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Elementy wodne

4.6.1. Materiał nauczania

Zbiorniki wodne. Zbiorniki wodne zawsze były i są atrakcyjnym elementem krajobrazu.

Wszelkie  zbiorniki  wodne  pełnią  wiele  funkcji  zarówno  pod  względem  użytkowym,
sanitarnym  i  estetycznym.  Funkcja  użytkowa  zbiorników,  to  możliwość  czerpania  z  nich
wody do podlewania roślin, gaszenia pożarów, jako baseny do kąpieli, do uprawiania sportów
wodnych  i  zimowych,  do  hodowli  ryb  i  roślin  wodnych.  Znaczenie  sanitarne,  to  przede
wszystkim  wzbogacanie  powietrza  w  parę  wodną,  regulowanie  wahań  temperatury
oraz wytrącanie z powietrza różnych zanieczyszczeń stałych w postaci pyłów.

Znaczenie estetyczne zbiorników polega na stwarzaniu nastroju spokoju, ładu

oraz oddziaływaniu dekoracyjnemu.

Zbiorniki ogrodowe można podzielić na dwa rodzaje: naturalne i sztuczne. Za naturalne

uważa się takie, które powstały w naturalnych zagłębieniach terenu o nieprzepuszczalnym
podłożu. Zbiorniki te mają często urządzenia spiętrzające wodę i umożliwiające jej
wypuszczanie. Woda, która jest napuszczana do takich zbiorników, może pochodzić ze źródeł
naturalnych lub sztucznych. Zbiorniki sztuczne można tworzyć w dowolnych miejscach przez
odpowiednie ukształtowanie brzegów oraz dna. Zbiorniki takie napełnia się wodą pochodzącą
ze źródeł sztucznych.

Wykonując lub przystosowując zbiorniki do różnych celów, powinno się wziąć

pod uwagę  wiele  aspektów.  Podstawowym  warunkiem  jest  właściwa  lokalizacja.  Należy  ją
wybierać  uwzględniając  rodzaj  i  właściwości  podłoża  geologicznego,  otoczenie  i  jego
elementy,  zapewnienie  dopływu  dostatecznej  ilości wody,  możliwość opróżniania  zbiornika,
powiązanie  z  trasami  komunikacyjnymi.  Nie  bez  znaczenia  jest  kształt  zbiornika.  Musi
być dostosowany  do  istniejącego  ukształtowania  terenu,  projektowany  w  powiązaniu
z charakterem obiektu, rodzajem otoczenia, przeznaczeniem, założeniami widokowymi.

Głębokość zbiorników ogrodowych może być różna, jednak w części przybrzeżnej

głębokość wody nie powinna przekraczać 40 cm. Głębokość zbiorników może być znacznie
większa w częściach środkowych. Z tego względu dostępne brzegi zbiorników, mające kształt
tarasów, powinny być kontrolowane, a pozostałe dostatecznie widoczne dla osób
sprawujących nad nimi nadzór.

Wymagania dotyczą także elementów zbiornika, takich jak jego dno, brzegi, instalacje

wodne.  Podstawowym  wymaganiem  jest  zachowanie  szczelności  dna  zbiornika.
W zbiornikach  naturalnych  dno  utworzone  przez  materiały  gliniaste,  ilaste  ma  tendencję  do
osuwania  się w  miejsca  niższe.  W zbiornikach o ciągłym przepływie wody  materiał dna  jest
spławiany  i  rozmywany.  Z  tego  wynika,  że  dno  zbiorników  naturalnych  powinno  umacniać
się  przez  brukowanie  lub  pokrywanie  go  warstwą  gruboziarnistego  kruszywa.  Zbiorniki
sztuczne  wykonywane  na  gruntach  przepuszczalnych  powinny  mieć  dna  wykonane
z materiałów  zapewniających  ich  należytą  szczelność  i  trwałość.  Umocnienia  powinno  się
zaprojektować  uwzględniając  obciążenie  wodą  oraz  na  działanie  niskich  temperatur
w przypadku  opróżnienia  zbiornika  lub  zamarznięcia  w  nim  wody.  Zbiorniki  wznoszone
na gruntach  mało  ustabilizowanych,  w  których  spodziewamy  osiadania  gruntu,  powłoka
tworząca  uszczelnienie  musi  być  wykonana  z  materiałów  elastycznych.  Przesączająca  się
woda  może  przyczynić  się  nie  tylko  do  wypłukiwania  gruntu,  szybkiego  osiadania  gruntu,
ale też  do  zniszczenia  zbiornika.  Uszczelnienie  zbiorników  sztucznych  wykonuje  się
układając  na  dnie  20    –    30  cm  warstwę  gliny,  iłu  lub  folię    grubości  0,05  lub  0,1  mm

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z tworzyw sztucznych na 5 – 10 cm warstwie drobnoziarnistego piasku. Można też wykonać
dno o nawierzchni bitumicznej, betonowej, wyłożonej papą.

Dno zbiornika może mieć charakter dekoracyjny poprzez wyłożenie go np. płytkami

ceramicznymi, barwionymi płytami betonowymi. Najważniejsze jest jednak to, aby dno
zbiornika można było łatwo utrzymać w czystości.

Brzegi zbiorników powinny być zabezpieczone przed rozmiękaniem, osuwaniem. Jest to

ważne ze względu na niebezpieczeństwo spłycania się części przybrzeżnej oraz ze względów
higienicznych,  szczególnie  dla  zbiorników  wykorzystywanych  do  kąpieli.  Wykonany  brzeg
powinien  umożliwiać  wchodzenie  do  wody  i  wychodzenie  z  niej  zwierzętom.  Najczęściej
umocnienia  brzegów  wykonuje  się  poprzez:  pokrywanie  brzegu  darnią,  obsadzanie  go
różnymi  roślinami,  faszynowanie,  okładanie  naturalnymi  kamieniami,  wbijanie  koło  siebie
odpowiednio

zaimpregnowanych

kołków

drewnianych,

okładanie

prefabrykatami

betonowymi, płytami i kostkami betonowymi, zalewanie betonem.

Doprowadzenie wody do zbiornika może odbywać się w różny sposób. Najprostszy

sposób polega na zasilaniu go wodą spływającą ciekami otwartymi z terenów wyżej
położonych. Do zbiorników wodę można też doprowadzić specjalnie wykonanym przewodem
z ciągłym lub zamykanym dopływem. Zbiorniki ogrodowe najczęściej jednak są zasilane
wodą z sieci wodociągowej.

Projektując instalację doprowadzającą wodę do zbiornika, powinno się uwzględnić

potrzebną ilość wody, a w związku z tym przekroje przewodów, miejsce i głębokość ich
prowadzenia, sposób wypływania wody, miejsca rozmieszczenia i sposób otwierania
zaworów, sposób zabezpieczenia instalacji na czas mrozów.

Przewody odprowadzające umieszcza się w najniższych miejscach dna zbiornika.

Wymagania dotyczące przewodów odprowadzających wodę ze zbiornika dotyczą przekrojów
instalacji i spadków.

Każdy zbiornik powinien mieć zabezpieczenia uniemożliwiające podniesienie lustra

wody  ponad  projektowaną  wysokość  i  wypłynięcie  jej  poza  brzegi.  Woda  ze  zbiorników
naturalnych  po  przekroczeniu  regulowanej  za  pomocą  jazu  wysokości,  spływa  zwykle
do kanałów  lub  innych  powierzchniowych  ujęć  wody.  Ze  zbiorników  sztucznych  woda
w przypadku  przepełnienia  spływa  do  specjalnie  wykonanych  przewodów.  Wlot
do przewodów  przelewowych  umieszczany  jest  na  wysokości  projektowanego  lustra  wody.
Wloty  nie  mają  zaworów  i  połączone  są  z  siecią  kanalizacyjną  ogólną  lub  deszczową.
Przewody  instalacji  opróżniającej  i  przelewowej  wykonuje  się  zwykle  z  rur  żeliwnych
lub z tworzyw sztucznych.

Zbiornik, ogrodowe, z możliwością brodzenia w nich, projektuje się z łagodnym

spadkiem i gładką powierzchnią dna. Ze względów higienicznych kąpiele w takich
zbiornikach powinny być ograniczone. Znacznie lepiej do takich celów nadają się brodziki,
w których woda jest w ciągłym ruchu.

Do zbiorników wodnych możemy zaliczyć również fontanny i kaskady. Są to najczęściej

niewielkie  obiekty,  które  wkomponowane  odpowiednio  w  elementy  ogrodu,  wyglądają
bardzo  malowniczo.  Fontanny  najczęściej  zdobione  są  rzeźbami,  natomiast  kaskady
ozdobnymi  kamieniami  o  różnej  wielkości  i  roślinami.  Woda  w  tych  zbiornikach  ma
najczęściej zamknięty obieg. Niestety, takie elementy wodne funkcjonują w naszym klimacie
tylko  w ciągu  kilku  ciepłych  miesięcy.  Jesienią  są  oczyszczane,  konserwowane

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i zabezpieczane przed zimą. Wiosną, po sprawdzeniu szczelności instalacji, naprawach
uszkodzeń, ponownie cieszą oczy przechodniów.

W ogrodach przydomowych można spotkać również jako element ozdobny różnego

rodzaju pojemniki z wodą, np. beczki, obsadzone różnymi roślinami lub krzewami.

Wykonując duże zbiorniki, w których przewidziane jest uprawianie sportów wodnych,

takich jak np. kajakarstwo, należy wybudować odpowiednie pomosty, magazyny
do przechowywania sprzętu, itp.

Nawadnianie roślin. Podstawowym warunkiem prawidłowego wzrostu i rozwoju roślin

jest  dostateczna  ilość  wody.  Ważnym  czynnikiem,  branym  pod  uwagę  przy  ustalaniu
skutecznych  dawek  wody,  jest  rodzaj  gleby  oraz  rodzaj  rośliny,  a  szczególnie  strefa  jej
najliczniejszych  korzeni.  W  nawadnianiu  roślin  bierze  się  pod  uwagę  prędkość  wsiąkania
wody w glebię, która zależy od typu gleby i stopnia jej wilgotności.

Woda używana do nawadniania terenów zieleni może pochodzić z różnych źródeł.

Najczęściej woda jest pobierana z sieci miejskiej. Jest to woda czysta, lecz zawiera małą ilość
soli mineralnych. Rzadziej korzysta się z wód nie uzdatnionych, pochodzących z naturalnych
zbiorników i cieków wodnych. Wykorzystanie takich wód do zraszaczy wymaga filtrowania.

Najprostszym i jednocześnie najbardziej rozpowszechnionym sposobem podlewania jest

użycie węża podłączonego do punktu poboru wody. Na końcu węża nakładane są różne sitka
i dysze, aby rozdrobnić strumień wody.

Większą dokładność podlewania i mniejszą pracochłonność zapewniają zraszacze. Mogą

być  one  umieszczone  na  płozach  dla  lepszego  przemieszczania,  obrotowe  mające  zasięg
podlewania  w  promieniu  do  kilkunastu  metrów.  Znacznie  wygodniejsze,  ale  droższe  są
zraszacze  umieszczane  na  stałe  na  przewodach  podziemnych.  Głowice  ich  są  tak
skonstruowane,  że  wysuwają  się  nad  powierzchnię  po  otworzeniu  dopływu  wody  i  tak
pokryte tworzywem, że  nie są dostrzegane  na powierzchni trawnika. Instalacje  nawadniające
mogą  być  uruchamiane  za  pomocą  otwierania  zaworów  sposobem  ręcznym,  hydraulicznym
lub elektromagnetycznym.

Odwadnianie terenu. Niektóre typy gleb o nieprzepuszczalnym podłożu gliniastym

lub wysokim poziomie wody gruntowej, mogą wykazywać w pewnych okresach nadmierną
wilgotność.

Najprostszym

sposobem

usuwania

nadmiaru

wody

opadowej

jest

powierzchniowe  jej  odprowadzenie  przez  nadanie  odpowiednich  spadków.  Bardziej
skutecznym  sposobem  jest  odprowadzenie  utrzymującej  się  wody  na  wysokim  poziomie,
przez  kopanie  otwartych  rowów  odpowiedniej  głębokości,  którymi  spływa  nadmiar  wody.
Znacznie  lepsze  są  podziemne,  kryte  kanały  odwadniające,  budowane  w  taki  sposób,  że
na odpowiedniej głębokości w wąskim wykopie umieszcza się rurki ceramiczne perforowane
lub inne  umożliwiające  przesączanie  się  wody.  Przewody  z  rur  układa  się  ze  spadkiem
na podsypce  z  ostroziarnistego  piasku  i  tym  samym  materiałem  rów  napełnia  się
do wysokości warstwy uprawnej, czyli do ok. 30 cm od powierzchni gleby. Przewody układa
się  w  odstępach  od  kilkunastu  do  kilkudziesięciu  metrów,  zależnie  od  przepuszczalności
podłoża.  Długość  przewodów  może  wynosić  nawet  do  kilkuset  metrów.  Wodę  z  sączków
odprowadza  się  do  rur  (zbieraczy),  którymi  spływa  do  cieków  i  zbiorników  otwartych
(rowów, strumieni, stawów).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie elementy wodne występują w architekturze krajobrazu?
2.  Jaką funkcję pełnią zbiorniki wodne w ogrodach?
3.  Na czym polega funkcja użytkowa zbiorników wodnych?
4.  Jakie znaczenie sanitarne mają zbiorniki wodne?
5.  W jaki sposób można podzielić zbiorniki wodne?
6.  Jakie  aspekty  należy  wziąć  pod  uwagę  wykonując  zbiorniki  lub  przystosowując  je

do różnych celów?

7. Ile powinna wynosić głębokość wodnego zbiornika ogrodowego w jego części

przybrzeżnej?

8. Jaki warunek musi spełniać dno zbiornika?
9. Jakimi materiałami powinno być wzmacniane dno zbiorników wodnych?

10. W jakim celu zabezpieczamy brzegi naturalnych zbiorników wodnych?
11. Jakich materiałów należy używać do wzmacniania brzegów naturalnych zbiorników

wodnych?

12. W jaki sposób następuje doprowadzenie wody do zbiornika?
13. Jakie zabezpieczenia są stosowane w celu uniemożliwienia podniesienia lustra wody

ponad projektowaną wysokość w zbiornikach wodnych?

14.  W jaki sposób prowadzimy nawadnianie roślin w ogrodach?
15.  Jakie znasz sposoby odwadniania terenu?
16.  Z jakich materiałów budowane są podziemne kanały odwadniające?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Po obejrzeniu fragmentu filmu dydaktycznego, dotyczącego naturalnych zbiorników

wodnych, odpowiedz pisemnie na pytania:
–

w jaki sposób i przy użyciu jakich materiałów zabezpiecza się brzegi naturalnych
zbiorników wodnych?

–

w jaki sposób umacnia się dno naturalnych zbiorników wodnych?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1) przeanalizować fragment filmu dydaktycznego – „Elementy wodne w architekturze

krajobrazu”,

2)  odpowiedzieć w notatniku na pytania zawarte w temacie ćwiczenia,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

      Wyposażenie stanowiska pracy:
–

film dydaktyczny – „Elementy wodne w architekturze krajobrazu”,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Po obejrzeniu fragmentu filmu dydaktycznego dotyczącego sztucznych zbiorników

wodnych, odpowiedz pisemnie na pytania:
–

w jaki sposób można uszczelnić dno sztucznych zbiorników wodnych?

–

w jakim celu i w jaki sposób wykonuje się zabezpieczenia uniemożliwiające podniesienie
lustra wody ponad projektowaną wysokość i wypłynięcie jej poza brzegi?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1) przeanalizować fragment filmu dydaktycznego – „Elementy wodne w architekturze

krajobrazu”,

2)  odpowiedzieć w notatniku na pytania zawarte w temacie ćwiczenia,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

      Wyposażenie stanowiska pracy:
–

film dydaktyczny – „Elementy wodne w architekturze krajobrazu”,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

Ćwiczenie 3

Po zapoznaniu się z dokumentacją techniczną dotyczącą instalacji doprowadzającej wodę

do zbiornika, sporządź notatkę, w której zawarte będą informacje dotyczące:
–

potrzebnej ilości wody do napełniania zbiornika,

–

przekroje, miejsce i głębokość prowadzenia przewodów dla danego zbiornika,

–

miejsce rozmieszczenia i sposób otwierania zaworów,

–

zabezpieczenie instalacji na czas mrozów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować dokumentację techniczną dotyczącą instalacji doprowadzającej wodę

do zbiornika,

2) sporządzić notatkę, w której zawarte będą informacje wyznaczone w treści ćwiczenia,
3) zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  opis techniczny instalacji doprowadzającej wodę do zbiornika,
–  rysunki techniczne instalacji doprowadzającej wodę do zbiornika,
–  notatnik,
–  przybory do pisania

Ćwiczenie 4

Po obejrzeniu fragmentu filmu dydaktycznego, dotyczącego nawadniania roślin,

odpowiedz pisemnie na pytania:
–

z jakich źródeł może pochodzić woda do nawadniania roślin?

–

jakie znasz sposoby zasilania roślin w wodę?

Sposób wykonania ćwiczenia

       Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)  przeanalizować fragment filmu dydaktycznego – „Nawadnianie roślin”,
2)  odpowiedzieć w notatniku na pytania zawarte w temacie ćwiczenia,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

      Wyposażenie stanowiska pracy:
–

film dydaktyczny – „Nawadnianie roślin”,

–

notatnik,

–

przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 5

Na podstawie przedstawionego tekstu dotyczącego odwadniania terenu, sporządź notatkę,

w której opiszesz, jaki sposób odwadniania jest według Ciebie najlepszy.

Notatka powinna być tak sformułowana, aby przekonać słuchaczy do tej metody.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować zaprezentowany tekst dotyczący odwadniania terenu,
2)  sporządzić notatkę zgodnie z poleceniem zawartym w ćwiczeniu,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  notatnik,
–  pisemne opracowania dotyczące odwodnienia terenu,
–  przybory do pisania.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić elementy wodne w krajobrazie?

2) omówić funkcję zbiorników wodnych w ogrodach?

3) wyjaśnić, na czym polega funkcja użytkowa zbiorników wodnych?

4) wyjaśnić, na czym polega znaczenie sanitarne zbiorników wodnych?

5) określić, jakiego podziału zbiorników wodnych można dokonać?

6) wymienić aspekty, które brane są pod uwagę podczas wykonywania

zbiorników oraz przystosowywania ich do określonych celów?

7) określić głębokość wodnego zbiornika ogrodowego w jego części

przybrzeżnej?

8) określić warunki, jakie musi spełniać dno zbiornika?

9) wymienić materiały, którymi wzmacniane są dna zbiorników wodnych? ¨

10) omówić, w jakim celu zabezpieczamy brzegi naturalnych zbiorników

wodnych?

11) wyliczyć materiały, których należy używać do wzmacniania brzegów

naturalnych zbiorników wodnych?

12) opisać, w jaki sposób można doprowadzić wodę do zbiornika?

13) wymienić zabezpieczenia stosowane w celu uniemożliwienia podniesienia

lustra wody ponad projektowaną wysokość w zbiornikach wodnych?

14) omówić sposoby nawadniania roślin w ogrodach?

15) wyliczyć sposoby odwadniania terenu?

16) wymienić materiały stosowane do budowania podziemnych kanałów

odwadniających?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Odbiór robót

4.7.1. Materiał nauczania

Stały nadzór nad prawidłowością wykonanej roboty jest gwarancją dobrej jakości robót

i jest podstawą jej odbioru od zespołu, który ją wykonał. Od efektów odbioru powinno
zależeć wynagrodzenie załogi. Powinien być podstawą do wyegzekwowania poprawek
i likwidacji usterek spostrzeżonych przez majstra.

Kontrola jakości może być obowiązkowa i wynikać z aktualnych przepisów albo może

wynikać  z  żądania  nadzoru  technicznego  (inwestorskiego,  autorskiego)  lub  organu
państwowego  nadzoru  budowlanego.  Taka  kontrola  nazywana  jest  odbiorem  robót.
Jej zadaniem  jest  sprawdzić  zgodność  wykonania  z  warunkami  określającymi  jakość
i prawidłowość wykonania oraz stwierdzić możliwość kontynuowania dalszych robót.

Rozróżnia się: odbiór frontu robót, międzyoperacyjny odbiór robót oraz częściowy

i końcowy odbiór techniczny obiektu.

Odbiór frontu robót. Może dotyczyć np. terenu przyszłych robót, z którym związana

jest  infrastruktura  nadziemna  i  podziemna.  Wykonawca  powinien  zapoznać  się  z  terenem,
na którym  będzie  wykonywał  roboty.  Zleceniodawca  powinien  dostarczyć  wykonawcy
aktualne  plany  urządzeń  nadziemnych  i  podziemnych  lub  złożyć  pisemne  oświadczenie,
że przekazany  teren  np.  nie  ma  żadnych  w.w.  urządzeń.  Frontem  może  być  również  obiekt
budowlany  lub  jego  część,  w  którym  wykonawca  będzie  wykonywał  roboty.  Odbiór  frontu
robót powinien być dokonany komisyjnie z udziałem zainteresowanych stron.

Międzyoperacyjny odbiór robót. Polega na stwierdzeniu zgodności odbieranego etapu

robót z dokumentacją projektowo – kosztorysową oraz ewentualnymi zapisami uprawnionych
osób w dzienniku budowy. Sprawdzana jest prawidłowość i jakość wykonanych robót
oraz użycie do ich wykonania właściwych materiałów i wyrobów, ustalonych w projekcie.
Międzyoperacyjnego odbioru robót dokonuje kierownik robót w obecności zainteresowanego
majstra lub brygadzisty, którzy uczestniczyli w ich wykonaniu.

Odbiór częściowy robót. Każdy większy obiekt budowlany, wznoszony przez długi

okres czasu, można podzielić na części, które w miarę postępu robót powinny być
przedmiotem odbioru. Przyjęcie takiej zasady ułatwia prowadzenie budowy, ponieważ:
–

daje pewność wykonawcy, że wykonana część robót jest prawidłowa i pozwala mu

spokojnie zająć się dalszymi jej odcinkami,
–

ułatwia końcowy i ostateczny odbiór obiektu, ponieważ sprawdza go od odbioru

ostatnich fragmentów budowy,
–

daje podstawę do częściowego rozliczenia i otrzymania zgodnie z umową z inwestorem

należnego wynagrodzenia,
–

pozwala na zmniejszenie w niektórych przypadkach frontu robót, a więc zmniejszenie

obszaru dozoru technicznego.

Odbiorowi częściowemu podlegają również części obiektu lub elementy obiektu, które

ulegają  zakryciu  oraz  roboty  zanikające  w  dalszej  fazie  wykonania  obiektu.  O  terminie
odbioru  powiadamia  wykonawca  (kierownik  robót  lub  budowy)  inspektora  nadzoru
i zleceniodawcę  w  formie  wpisu  do  dziennika  budowy,  listem  poleconym,  faksem
lub telefonicznie  z  odnotowaniem  rozmowy  w  dzienniku  budowy.  Przystąpienie  do  odbioru
powinno nastąpić w ciągu trzech dni od powiadomienia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Odbioru częściowego dokonuje:

–

w systemie bezpośredniego wykonawcy – nadzór techniczny inwestora,

–

w systemie generalnego wykonawcy – generalny wykonawca od podwykonawcy,
a inwestor od generalnego wykonawcy; odbiór ten może odbywać się jednocześnie,

–

w  systemie  generalnego  wykonawcy  –  komisja  powołana  przez  inwestora  w  składzie:
inspektor  nadzoru  inwestorskiego,  przedstawiciel  generalnego  wykonawcy,  kierownik
budowy,  kierownik  robót  i  kierownik  robót  specjalistycznych  podwykonawcy,
ewentualnie inne osoby powołane w skład komisji.
Odnotowane podczas odbioru wady i usterki powinny być usunięte w ustalonym terminie

i ponownie sprawdzone, ale niekoniecznie komisyjnie.

Odbiór końcowy. Stanowi ostateczną ocenę techniczną wykonania obiektu. Celem

odbioru jest sprawdzenie, czy obiekt został wykonany zgodnie z dokumentacją projektowo –
kosztorysową, aktualnymi normami państwowymi, warunkami technicznymi wykonania,
zasadami ogólnie przyjętej wiedzy budowlanej oraz umową.

Odbiór obiektu przeprowadza przedstawiciel inwestora. Odbierającym może być również

generalny realizator inwestycji oraz generalny wykonawca w stosunku do podwykonawców.
W  skład  komisji  odbioru  powinny  wchodzić  osoby  posiadające  uprawnienia  budowlane,
przedstawiciele  użytkownika  oraz  organów  i  jednostek,  których  udział  w  komisji  nakazują
inne  przepisy.  Inwestor  może  odmówić  przyjęcia  obiektu  do  czasu  terminowego  usunięcia
usterek lub przyjąć obiekt obniżając odpowiednio wynagrodzenie wykonawcy.

Odbiór pogwarancyjny. Przeprowadza się po upływie 12 – 60 miesięcy użytkowania,

zależnie  od  rodzaju  wykonanych  robót,  w  celu  stwierdzenia,  czy  wady  i  usterki  zauważone
przy  odbiorze  końcowym  zostały  usunięte  oraz  czy  wykonawca  i  inwestor  wypełnili
wszystkie  warunki  wynikające  z  umowy.  Do  odbioru  pogwarancyjnego  inwestor
zobowiązany jest ostatecznie skompletować dokumentację powykonawczą.

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz rodzaje odbioru robót?
2.  Jakich elementów dotyczy odbiór frontu robót?
3.  Kto dokonuje odbioru frontu robót?
4.  Na czym polega międzyoperacyjny odbiór robót?
5.  Kto dokonuje międzyoperacyjnego odbioru robót?
6.  W jakim celu wykonuje się częściowych odbiorów robót?
7.  Jakie elementy podlegają odbiorowi częściowemu robót?
8.  Kto dokonuje odbioru częściowego robót?
9.  Na czym polega końcowy odbiór robót?

10. Kto przeprowadza końcowy odbiór robót?
11. Kiedy przeprowadza się pogwarancyjne odbiory robót?

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie przedstawionej dokumentacji technicznej, określ, jakie roboty mogą

podlegać częściowemu odbiorowi robót.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 4. Protokół technicznego odbioru robót [7]

PROTOKÓŁ TECHNICZNEGO ODBIORU ROBÓT

Spisany w dniu ...................................

1. Zamawiający ....................................................................................................

nr zamówienia ...................................................................................................

2. Opis zamówienia i wykonanych robót

.................................................................................................................................................

..................................................................................

3. Wykonawca .......................................................................................................

4. Roboty rozpoczęto dnia ..............................zakończono dnia............................

5. Komisja w składzie :

Zamawiający:

Wykonawca:

a/...............................................

............................................

b/ ..............................................

............................................

c/ ..............................................

............................................

Komisja w składzie j.w po dokonaniu oględzin wykonanych robót stwierdza,

że roboty wykonane zostały zgodnie (nie zgodnie) z zamówieniem, bez usterek

(z usterkami)

.................................................................................................................................................

.......................................................................................................Wykonawca zobowiązuje

się usunąć usterki do dnia ..................................

6. Uwagi

zamawiającego........................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................

PODPISY KOMISJI:

Zamawiający:

Wykonawca:

A/......................................................

a/ ......................................................

B/ .....................................................

b/ ......................................................

C/......................................................

c/ ......................................................

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 5. Protokół technicznego odbioru końcowego robót [7]

Protokół odbioru końcowego i przekazania do eksploatacji

W dniu ................................. Komisja w składzie:
1. Wykonawca
.....................................................................................................................................................................
2. Inwestor
...........................................................................................................................................................................
3. Inspektor Nadzoru
...........................................................................................................................................................
4. Członek Komisji
..............................................................................................................................................................
Przy udziale przedstawicieli:
1...................................................................................................................................................................................

2...................................................................................................................................................................................

dokonała odbioru końcowego robót:

.....................................................................................................................................................................................

(przedmiot robót)

realizowanych na podstawie umowy Nr ......................................................... z dnia ................................................

wraz z aneksem Nr ......................................................... z dnia ................................................

Wartość robót według........................................................................................wynosi..............................................

(słownie........................................................................................................................................................) złotych.

Roboty zostały rozpoczęte w dniu ................................................ zgodnie/ niezgodnie z umową.

Roboty zostały zakończone w dniu ................................................ zgodnie/ niezgodnie z umową.

Roboty zostały zgłoszone do odbioru w dniu ................................................

Uwagi:.........................................................................................................................................................................

.....................................................................................................................................................................................

Komisja stwierdza:

1. Roboty zostały wykonane zgodnie/ niezgodnie z umową i zasadami sztuki budowlanej.

2. Jakość wykonanych robót ................................................

3. Zauważone wady i usterki......................................................................................................................................

.....................................................................................................................................................................................

Wykonawca zobowiązuje się usunąć do dnia ................................................

4. Na podstawie przedstawionych dokumentów oraz dokładnej kontroli Komisja uznaje roboty za odebrane/

nieodebrane z uwagi na...............................................................................................................................................

5. Termin gwarancji rozpoczyna się w dniu .............................................. i kończy w dniu......................................

Komisja:

1. ................................................................................................

2. ................................................................................................

3. ................................................................................................

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko...........................................................................................................................

Wykonywanie i konserwacja elementów architektury krajobrazu

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: