I Ogólnopolska Próbna Matura z Chemii 29 lutego 2008 r. www.NowaMatura.edu.pl
1
iejsce dysleksja
na naklejkę
z kodem szkoły
Liczba pkt:
Wynik %:
©
Dariusz Witowski
www.NowaMatura.edu.pl
Oficyna Wydawnicza
NOWA MATURA
MCH-1_A1R-2008
I PRÓBNA MATURA Z CHEMII
Arkusz I
POZIOM PODSTAWOWY
Czas pracy 120 minut
Instrukcja dla zdającego:
1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 8 stron. Ewentualny brak zgłoś
przewodniczącemu zespołu nadzorującego egzamin.
2. Rozwiązania i odpowiedzi zapisz w miejscu na to przeznaczonym przy każdym
zadaniu.
3. W rozwiązaniach zadań rachunkowych przedstaw tok rozumowania prowadzący do
ostatecznego wyniku oraz pamiętaj o jednostkach.
4. Pisz czytelnie. Używaj długopisu/pióra tylko z czarnym tuszem/atramentem.
5. Nie używaj korektora, a błędne zapisy wyraźnie przekreśl.
6. Pamiętaj, że zapisy w brudnopisie (tu: oddzielna karta) nie podlegają ocenie.
7. Możesz korzystać z karty wybranych tablic chemicznych, linijki oraz kalkulatora.
8. Wypełnij tę część karty odpowiedzi, którą koduje zdający. Nie wpisuj żadnych
znaków w części przeznaczonej dla egzaminatora.
9. Na karcie odpowiedzi (poniżej) wpisz swoje imię i nazwisko oraz kod.
Arkusz opracowany przez OFICYNĘ WYDAWNICZĄ NOWA MATURA
pod kierunkiem prof. Dariusza Witowskiego.
Kopiowanie w całości lub we fragmentach bez zezwolenia wydawcy ZABRONIONE.
Wydawca zezwala na kserowanie zadań przez dyrektorów szkół biorących udział
w I Ogólnopolskiej Próbnej Maturze z Chemii 29 lutego 2008 roku.
Życzymy powodzenia!
ARKUSZ
PODSTAWOWY
29 LUTEGO
ROK 2008
Za rozwiązanie wszystkich
zadań można otrzymać
łącznie
50 punktów
Wypełnia zdający przed rozpoczęciem pracy
IMIĘ I NAZWISKO ZDAJĄCEGO
KOD
ZDAJĄCEGO
Miejsce
na naklejkę
z kodem szkoły
I Ogólnopolska Próbna Matura z Chemii 29 lutego 2008 r. www.NowaMatura.edu.pl
2
Zadanie 1 (2 pkt.)
Jednym z mechanizmów samooczyszczania się atmosfery z tlenku węgla (II) jest
reakcja polegająca na utlenieniu tlenku węgla (II) tlenem z powietrza pod wpływem światła.
Produktem takiej reakcji jest tlenek węgla (IV).
1) Zapisz równanie tej reakcji: ……………………………………………………………
2) Oblicz, ile m
3
tlenu potrzeba na usunięcie 5 ton tlenku węgla (II) z atmosfery przy
założeniu, że reakcja zachodzi w warunkach normalnych ze 100% wydajnością?
Miejsce na obliczenia:
Odpowiedź: ……………………………………………………………….
Zadanie 2 (2 pkt.)
Fermentacja masłowa to proces rozkładu glukozy C
6
H
12
O
6
pod wpływem bakterii
masłowych (z rodzaju Clostridium) na kwas masłowy (butanowy). Obok kwasu butanowego
wydzielają się także dwa produkty gazowe: tlenek węgla (IV) i wodór. Ponadto jest to
reakcja, w której produktem jest 63 kJ energii na mol fermentowanej glukozy.
1) Zapisz równanie reakcji fermentacji masłowej:
…………………………………………………………………………………………………..
2) Określ, czy proces fermentacji masłowej jest procesem egzo czy endoenergetycznym?
……………………………………………………..
Zadanie 3 (3 pkt.)
4,5 g pewnego metalu leżącego w grupie 13 układu okresowego rozpuszczono
w kwasie solnym i zebrano 5,6 dm
3
wodoru (T = 273K, p = 1013 hPa). Analiza wykazała, że
metal ten w wyniku opisanej reakcji utworzył w roztworze jony typu Me
3+
.
1) Zapisz w formie jonowej skróconej opisaną reakcję, przyjmując jako symbol metalu
oznaczenie Me.
……………………………………………………………………………………………
2) Prowadząc odpowiednie obliczenia ustal, jaki to metal i podaj jego pełną konfigurację
elektronową.
Miejsce na obliczenia:
Konfiguracja elektronowa: ………………………………………………………………
1.1
1.2
2.1
2.2
3.1
3.2
I Ogólnopolska Próbna Matura z Chemii 29 lutego 2008 r. www.NowaMatura.edu.pl
3
Zadanie 4 (3 pkt.)
Z podanej poniżej listy tlenków a) – d) wybierz i zapisz za pomocą wzorów chemicznych
te, które mogą reagować z wodnym roztworem wodorotlenku potasu i zapisz te reakcje
w formie cząsteczkowej:
a) tlenek azotu (V)
b) tlenek węgla (II)
c) tlenek fosforu (III)
d) tlenek wapnia (wapno palone).
1) Z wodorotlenkiem potasu reagują tlenki: .......................................................................
2) Miejsce na reakcje chemiczne:
Zadanie 5 (2 pkt.)
Siarczan (VI) baru – sól praktycznie nierozpuszczalna w wodzie – stosowana jest
między innymi w diagnostyce rentgenowskiej przewodu pokarmowego jako tzw. kontrast.
Zaproponuj doświadczenie, w wyniku którego otrzymasz siarczan (VI) baru. Dobierz jednak
odczynniki tak, aby równanie reakcji w formie jonowej skróconej wynikające z tego
doświadczenia miało postać:
Ba
2+
+ SO
4
2-
→ BaSO
4
↓
1) Podaj wzory chemiczne odczynników potrzebne do przeprowadzenia doświadczenia:
…………………………………………………
2) Zapisz reakcję w formie cząsteczkowej:
………………………………………………………………………………………………...
Zadanie 6 (2 pkt.)
Eksperymentator otrzymał dwie szklanki (przyjmij, że każda miała objętość 250 cm
3
):
pierwszą napełnioną wodą a drugą powietrzem a badanie prowadzono w warunkach
normalnych. Oblicz ile moli wody zawierała pierwsza szklanka, a ile moli tlenu druga?
1) Szklanka I
2) Szklanka II
Liczba moli wody: ..................
Liczba moli tlenu: ..................
4.1
4.2
5.1
5.2
6.1
6.2
I Ogólnopolska Próbna Matura z Chemii 29 lutego 2008 r. www.NowaMatura.edu.pl
4
Zadanie 7 (4 pkt.)
Na poniższym schemacie pokazano jak doświadczalnie można otrzymać wodorotlenek
sodu.
1 g Na 1 g NaH 1 g Na
2
O
100 wody
1) Zapisz w formie cząsteczkowej reakcje zachodzące w probówkach II i III.
Reakcja w probówce II:
………………………………………………………………………………………
Reakcja w probówce III:
………………………………………………………………………………………
2) Oblicz, przyjmując ilości substancji podane na ilustracji doświadczeń, w której
z probówek wydzieli się najwięcej gazu? Określ (słownie lub wzorem chemicznym),
jaki to gaz?
Wydzielającym się gazem jest ……………………
Miejsce na obliczenia:
Najwięcej gazu wydzieliło się w probówce ……………………………
Zadanie 8 (2 pkt.)
Napisz równania dysocjacji jonowej zachodzącej podczas rozpuszczania w wodzie soli:
1) siarczanu (VI) miedzi (II):
..................................................................................................................................................
2) azotanu (V) amonu
..................................................................................................................................................
7.1
7.2
8.1
8.2
I
II
III
I Ogólnopolska Próbna Matura z Chemii 29 lutego 2008 r. www.NowaMatura.edu.pl
5
Zadanie 9 (2 pkt.)
Jednym z endogennych aminokwasów białkowych jest kwas glutaminowy (kwas 2-
aminopentanodiowy) o wzorze:
O
║
HOOC―CH
2
―CH
2
―CH―C―OH
│
NH
2
Napisz w formie cząsteczkowej równania reakcji kwasu glutaminowego z nadmiarem
wodnego roztworu wodorotlenku sodu i roztworem kwasu solnego (chlorowodorowego).
Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
1) Równanie reakcji z wodnym roztworem wodorotlenku sodu:
2) Równanie reakcji z kwasem solnym (chlorowodorowym):
Zadanie 10 (1 pkt.)
Spośród podanych wyrażeń 1 – 6 dotyczących tłuszczów wybierz te, które odpowiednio
dotyczą tłuszczów roślinnych i zwierzęcych, i zapisz je we właściwej kolumnie w poniższej
tabeli.
1) trioleinian gliceryny,
2) masło,
3) tłuszcz ciekły,
4) palmityno – stearyno – maślan gliceryny,
5) tłuszcz stały,
6) olej rzepakowy.
Tłuszcze roślinne
Tłuszcze zwierzęce
Zadanie 11 (2 pkt.)
Ustal wzory półstrukturalne związków A i B użytych w poniższym schemacie:
CuO B
A HCHO HCOOH
Związek A: ……………………………………………….
Związek B: ……………………………………………….
9.1
9.2
10
11A
11B
I Ogólnopolska Próbna Matura z Chemii 29 lutego 2008 r. www.NowaMatura.edu.pl
6
Zadanie 12 (3 pkt.)
Korzystając z tablicy elektroujemności (EU) oblicz różnicę elektroujemności (Δ EU)
między pierwiastkami tworzącymi wiązanie w poniższych cząsteczkach a następnie określ,
jaki rodzaj wiązań chemicznych występuje w tych związkach.
Δ EU
Rodzaj wiązania
chlorek sodu
amoniak
tlen
Zadanie 13 (4 pkt.)
Podaj wzory półstrukturalne (grupowe) i nazwy systematyczne związków ukrytych
pod literami A, B w poniższym schemacie.
Al
2
O
3
, 300
0
C Br
2
A B 1,2-dibromopropan
A: ................................................................... ……………………………………………..
(wzór półstrukturalny) (nazwa systematyczna)
B: ................................................................... ……………………………………………..
(wzór półstrukturalny) (nazwa systematyczna)
Zadanie 14 (2 pkt.)
Reklama telewizyjna mydła podawała, że pH skóry wynosi 5,5. Na ulotce
informacyjnej dotyczącej Coca – Coli podano, że napój ten nie powinny pić małe dzieci, gdyż
jego pH może sięgać nawet 3,8. Pamiętamy natomiast, że woda ma pH = 7.
Określ, na podstawie powyższych informacji, odczyn:
skóra – …………………………………….
Coca – Cola – ………………………………
woda – …………………………………….
Zadanie 15 (2 pkt.)
Zapisz dwie obserwacje, jakich dokonano podczas wykonywania doświadczenia
przedstawionego na rysunku:
drut żelazny
stężony wodny roztwór HCl
Obserwacja: ..................................................................................................................................
………………………………………………………………………………………………….
12
13.A
13.B
14
15
I Ogólnopolska Próbna Matura z Chemii 29 lutego 2008 r. www.NowaMatura.edu.pl
7
Zadanie 16 (2 pkt.)
Poniżej przedstawiono wzór półstrukturalny izoprenu:
CH
2
= CH – C = CH
2
CH
3
Podaj nazwę systematyczną izoprenu oraz wzór ogólny szeregu homologicznego, do którego
należy izoprenu.
1) nazwa systematyczna: ..................................................................................................
2) wzór ogólny szeregu homologicznego: ........................................................................
Zadanie 17 (4 pkt.)
W dwóch probówkach znajdują się wodne roztwory: AgNO
3
, Zn(NO
3
)
2
.
Korzystając z tabeli rozpuszczalności zaprojektuj doświadczenie, w wyniku którego
rozróżnisz zawartość probówek:
a) podaj nazwy
wszystkich
potrzebnych odczynników
do jego przeprowadzenia
,
b) przedstaw schematyczny rysunek doświadczenia,
c) przedstaw swój tok rozumowania,
d) napisz, w formie jonowej skróconej, równanie zachodzącej reakcji chemicznej.
1) Nazwy potrzebnych odczynników: …………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………..
2) Schematyczny rysunek doświadczenia:
3) Tok rozumowania: ……………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………….
4) Równanie reakcji: ………………………………………………………………………
Zadanie 18 (3 pkt.)
Do 200 g 16% roztworu NaOH wprowadzono 4,48 dm
3
siarkowodoru w warunkach
normalnych.
Obliczyć stężenie procentowe siarczku sodu w otrzymanym roztworze.
Obliczenia:
Odpowiedź: …………………………………………………………………
16.1
16.2
17.1
17.2
17.3
17.4
18
I Ogólnopolska Próbna Matura z Chemii 29 lutego 2008 r. www.NowaMatura.edu.pl
8
Zadanie 19 (3 pkt.)
Dokończ poniższe reakcje chemiczne. Pamiętaj o właściwym dobraniu
współczynników stechiometrycznych.
….. CaC
2
+ ….. H
2
O → ……………………………………………………………………
temp.
….. H
2
O
2
…………………………………………………………………………..
….. Cu(NO
3
)
2
+ ….. K
2
S → ………………………………………………………………
Zadanie 20 (2 pkt.)
Poniżej przedstawiono opis właściwości dwóch cukrów wielkocząsteczkowych X i Y.
Przeczytaj uważnie poniższe zdania i zapisz nazwy cukrów X i Y.
Cukier X jest białą, bezpostaciową substancją bez smaku i zapachu, nierozpuszczalną
w zimnej wodzie. W gorącej wodzie tworzy roztwór koloidalny, zwany kleikiem, ulegający
żelowaniu po ochłodzeniu. Zjawisko to wykorzystuje się do wyrobu kisieli i budyniów. Cukry
X i Y nie są cukrami redukującymi. Ugrupowania hemiacetalowe znajdują się w ich
cząsteczkach tylko na jednym końcu łańcucha, co wobec jego długości nie ma wpływu na
właściwości cukrów. Cukier Y jest substancją o budowie włóknistej, nierozpuszczalną
w wodzie zimnej i gorącej a nawet w rozpuszczalnikach organicznych. Cukier ten nie trawi
człowiek, ponieważ nie posiada odpowiednich enzymów w przeciwieństwie do zwierząt
przeżuwających.
Danikiewicz W., Chemia organiczna, WSiP, Warszawa 1992
Cukier X: …………………………….….. Cukier Y: ……………….…………………….
19
20