plik

M a r ia n B is k u p

ECHA BITWY GRUNWALDZKIEJ I OBLĘŻENIA MALBORKA

W NIEMIECKIEJ GAŁĘZI ZAKONU KRZYŻACKIEGO

W LECIE 1410 ROKU

G ru n w ald zk a k lęska p ru sk ie j gałęzi Z akonu K rzyżackiego (Niemieckiego)

z  15  lipca  1410  r.  siłą  rzeczy  m usiała  odbić  się  siln y m   echem   tak że  w   jego
niem ieckiej  gałęzi  —   n a tu ra ln y m   zapleczu  i  dostarczycielu  now ych  k a n d y d a
tów   do  kon w en tó w   w   Prusach.  Było  też  zrozum iałe,  iż  tym czasow y  zw ierzch

nik Z akonu w M a lborku — k o m tu r św iecki H en ry k von Plauen, jako n a

m iestn ik   w ielkiego  m istrza,  z  m iejsca  p o d jął  próbę  z aalarm o w an ia  w ładz
niem ieckiej  gałęzi  Zakonu.  Chodziło  m u  o  rzecz  najw ażniejszą:  szybką  pomoc
zbrojną  przeciw ko  w ielkiej  arm ii  polsko-litew skiej,  k tó ra   w   k ilk a   d n i  po  su k
cesie  g ru n w ald zk im   podchodziła  już  pod  stolicę  Z akonu  w   P rusach.

O początkach te j akcji P la u en a i jej sk u tk a ch m ieliśm y d otąd inform acje

pochodzące jed n ak głów nie z późnego lata i jesieni 1410 r . 1 B rakow ało n a to
m iast listów sam ego P lau en a z okresu bezpośrednio po klęsce grunw aldzkiej,

bow iem   tom   re g is tra n tó w   z  tego  okresu  zaginął  w   arch iw u m   Z akonu  w   K ró
lew cu 2.  N ieznane  też  b yły  wcześniejsze  przekazy  w ładz  niem ieckiej  gałęzi
z  la ta   1410  r..  a  najw cześniejsze  ze  zn anych  pochodzą  z  końca  w rześnia

1410 r.

B rak i te m ogą zostać częściowo u su n ięte przez pełniejszą kw eren d ę

w   a rch iw aliach   niem ieckiej  gałęzi  Zakonu,  znajd u jący ch   się  dzisiaj  w   k ilk u
n astu   archiw ach  RFN,  n a  czele  z  L u d w igsburgiem   (W irtem bergia)  i  M ona
chium   (Bawaria).  K w erendę  ta k ą   w   o statn ich   latach   p rzeprow adzał  Sven
Ekdahl,  jed n ak   tylko  częściowo.  P om inął  bow iem   k ilk a   archiw ów ,  w   tym

i  w   S tu ttg a rc ie   (W irtem bergia).  W  tam tejszy m   G łów nym   A rchiw um   P a ń stw o
w ym   (H au p tstaatsarch iv   S tu ttg a rt)  zn ajd u je   się  dział  „D eutscher  O rden” ,  po
chodzący  ze  zbiorów   byłego  A rch iw u m   Z akonu  N iemieckiego  w   M ergentheim
(W irtem bergia).  Po  przejęciu  dó b r  Z akonu  w   r.  1809  przez  tery to ria ln e   k się

stw a  (królestw a)  południow oniem ieckie  (zwłaszcza  W irtem bergia  i  B aw aria)
zostały  one  podzielone  m iędzy  k ilk a  archiw ów ,  zwłaszcza  w   L u dw igsburgu
i  M onachium .  Część  ty ch   archiw aliów   trafiła   i  do  Głównego  A rchiw um   P a ń s t
wowego  w   S tu ttg arcie;  by ły   to  w   szczególności  ak ta   i  dok u m en ty   baliw atu
alzacko-burgundzkiego  obejm ującego  posiadłości  Z akonu  w   południow o-za
chodniej  części  Rzeszy  nad  górnym   R enem   i  n a  północ  od  Je zio ra  Bodeńskie

go 8. W m a te ria ła c h ty ch (sygn. 343, Büschel 94), należących do k o m tu rstw a

1 P o r . z w ł a s z c z a G . S o m m e r f e l d ,

D i e L a g e d e s D e u t s c h e n O r d e n s n a c h d e r S c h l a c h t

b e i

Т а п п е п Ъ е т д u n d d i e A n f ä n g e d e r « V e r s c h w ö r u n g » d e s G e o r g

v o n W i r s b e r g , Z e i t s c h r i f t d .

W e s t p r . G e s c h i c h t s v e r e i n s , 1909, B d 51, s . 55 i n .

2 S . E k d a h l , D i e

S c h l a c h t b e i T a n n e n b e r g 1410. Q u e l l e n k r i t i s c h e U n t e r s u c h u n g e n ,

B d i ,

B e r l i n 1982, s s . 83, 181 i n .

3 P o r . A . S e i l e r ,

H o r n e c k - M e r g e n t h e i m - L u d w i g s b u r g .

Z u r

U b e r l i e f e r u n g s g e s c h i c h t e

d e r

A r c h i v e d e s D e u t s c h e n O r d e n s i n S ü d w e s t d e u t s c h l a n d ,

w :

H o r n e c k , K ö n i g s b e r g u n d M e r -

4 5 6

Marian

Biskup

w  A ltshausen  •—  rezydencji  k o m tu ró w   k rajo w y ch   b a liw atu   alzacko-burgundz-
kiego,  odnalazłem   w   lecie  1983  r.  przetłum aczone  z  języka  niem ieckiego  na
łaciński  kopie  dw óch  listów   Plauena:  do  ogółu  k siążąt  i  ry cerzy   chrześcijań

skich z 22 lipca 1410 r. i do ówczesnego m istrza niem ieckiego, k tó ry m był

K o n rad von Eglofstein, w ysłanego z M alborka 28 lipca 1410 r. Trzecia kopia

była także tłum aczeniem łacińskim listu tegoż m istrza niem ieckiego K o nrada

von Eglofsteina z jego ówczesnej głów nej rezydencji — H orneck n ad N ecka-
rem z 14 sierpnia 1410 r. skierow anego do w szystkich u rzędników (kom turów

krajow ych, kom turów ) Z akonu w G órnych Niemczech (tj. Szw abii i Frankonii).

O ryginały ty ch listów (dotąd nieznane) by ły n a jp ie rw spisane w języku

niem ieckim . N astępnie przetłum aczono je, zapew ne już w A ltshausen, na łaci
nę, być może dla u ży tk u wyższego duchow ieństw a Rzeszy (zwłaszcza w e F r a n

konii,  Szw abii  i  Alzacji),  ale  i  dla  ry cerstw a  z  pogranicza  francusko-niem iec-
kiego.  W ynika  to  z  treści  listów,  k tó re   są  faktycznie  apelem   do  św iata  ry c e r
skiego  o  szybką  pomoc  dla  Z akonu  w   P ru s ac h   po  pogrom ie  g runw aldzkim .

P ierw szy list (nr 1) sporządzono 22 lipca 1410 r. n a polecenie Plauena,

jako „locum ten en s” wielkiego m istrza w oblężonym już M alborku. P la u en

zw raca się w n im do pan u jący ch i ry cerzy chrześcijańskich z wieścią, iż k ról

p olski (Jagiełło) i książę W itold z w ielk im i silam i zbrojnym i, tak ż e w ra z

z  „niew iernym i  S aracen am i”  (tj.  poganam i)  obiegł  już  „dom   nasz  M albork” .
D latego  wzyw a,  a b y   p a n u jący   i  rycerze  dla  dobra  chrześcijaństw a  lub  za  go
dziw ym   żołdem  pośpieszyli  Zakonow i  z  pomocą.  U derza  przy   tym ,  iż  P lau en
pisze  o  oblężeniu  zam ku  m alborskiego  już  22  lipca  1410  r.  W szystkie  do ty ch
czasowe  znane  n am   inform acje  źródłow e  p odaw ały  datę  „25  lipca  1410  r.  ”
Je s t  to  jed n ak   faktycznie  da ta  przybycia  Ja g iełły   i  W itolda  pod  M a lb o r k 4
i  należy   przyjąć,  iż  w ielk a  arm ia  polsko-litew ska  przy b y w ała  e ta p am i  już

w cześniej (najdalej 21 lipca) i podjęła od razu akcję oblężniczą, jeszcze przed
p rzybyciem sw ego głównodowodzącego.

N atom iast w d ru g im liście (nr 2) spisanym 28 lipca 1410 r. P la u e n zw raca

się  do  m istrza  krajow ego  Z akonu  w   Niemczech  i  Italii  (m ylnie  podane  „G a
lica”),  tj.  m istrza  niemieckiego.  Był  nim   —   ja k   już  w spom niano  —  K onrad
von  Eglofstein  (1396— 1416),  rezy d u jący   n a   zam k u   w   H orneck  n ad   N eckarem ,
stałej  już  w te d y   rezydencji  m istrzów   niem ieckich.  L ist  te n   jest  faktycznie  je
szcze  jedną,  ale  najw cześniejszą  relacją  krzyżacką  o  b itw ie  grunw aldzkiej
i  jej  bezpośrednich  następstw ach.  N am iestnik  w ielkiego  m istrza  daje   n a jp ie rw
k ró tk ą, in fo rm a cję  o  konflikcie  Z akonu  w   P ru sac h   z  Jagiełłą:  k ró l  polski  od
rzucił  w y ro k   rozjem czy  k ró la  czeskiego  W acław a  IV  i  z  pomocą  księcia  W itol
da  w ta rg n ął  do  P ru s.  Wówczas  w ielki  m istrz  U lry k   von  Ju n g in g e n   za  radą
wyższych  urzędników   i  ry cerstw a  podjął  z  nim   w alk ę   15  lipca  (tj.  pod  G ru n
waldem ).  W  w alce  tej  Zakon  poniósł  klęskę,  a  w ielk i  m istrz  poległ  w ra z   ze

znacznym i dostojnikam i. D latego P la u en w zyw a Eglofsteina, ab y w ra z z kom -
tu ra m i i pom ocnikam i p rzybył spiesznie z pomocą oraz w ezw ał k siążąt i r y

cerstw o na ra tu n e k , także dla dobra całego chrześcijaństw a. R ycerstw u gotów

jest dać w ynagrodzenie w postaci żołdu. Na koniec P la u en w zyw ał do pośpie

g e n t h e i m ,

h r s g , U . A r n o l d , , L ü n e b u r g 1980, s . 52 i n . , s z c z e g ó l n i e w a r t o ś c i o w y w y k a z a r c h i

w a l i ó w Z a k o n u w S t u t t g a r c i e — s s . 101— 102; P o r . t e ż .

Ü b e r s i c h t ü b e r d i e B e s t ä n d e H a u p t 

s t a a t s a r c h i v S t u t t g a r t . N e u w ü r t t e m b e r g l s c h e H e r r s c h a l t e n v o r 1803

z w . 1806— 1810 ( B - B e s t a n d ) .

b e a r b . v o n M . B u l l - R e i c h e n m i l l e r , S t u t t g a r t 1976, s s . 97— 102.

4 P o r . S . K u j o t ,

R o k 1410. W o j n a ,

R o c z n i k i T o w . N a u k o w e g o w T o r u n i u , T o r u ń 1910,

s . 203; S . M . K u c z y ń s k i , W i e l k a

W o j n a z Z a k o n e m K r z y ż a c k i m w l a t a c h 1409

—

U l i ,

W a r s z a w a

1960, s . 393.

Echa bitwy g ru n w a ld z k ie j i ob lę że n ia M a l b o r k a

4 5 7

chu, zapew niając, że staw i opór wrogow i, a liczni rycerze zaczynają już p rz y
byw ać z pomocą.

Trzeci list (nr 3) — kopia listu niem ieckiego m istrza K o n ra d a von Eglof-

steina •— Horneck, 14 sierp n ia 1410 r. — jest n a jw y raź n ie j szybką reak cją n a

powyższy  apel  P lauena.  M istrz  niem iecki  zw raca  się  w   n im   do  w yższych
urzędników   Zakonu  N iemieckiego  w   G órnych  Niemczech  z  dłuższą  relacją
o  klęsce  Z akonu  w   P ru sac h   (przy  czym  porządek  w y d arzeń   został  w yraźnie

przestaw iony). J a k pisze — k ró l polski, tj. Jagiełło, w sp ieran y pom ocą „ S ara-

cenów ”  w kroczył  z  w ielką  siłą  do  Prus,  k tó re  niszczy,  zam ierza  podbić  i  p rz e
kazać  tym że  „n ie w iern y m   S aracen o m ”.  Dopiero  potem   n astęp u je  relacja
o  klęsce  Z akonu  15  lipca  w   b itw ie  (pod  G runw aldem )  z  k ró lem   polskim,
w sp ieran y m   przez  „S aracenów ”  i  o  śm ierci  w ielkiego  m istrza  U lry k a  von
Ju n g in g en a  i  in n y ch   w yższych  urzędników   i  braci  zakonych  oraz  „niezliczo
n ej  liczby”  chrześcijan.  Zostali  oni  o k ru tn ie   zabici  przez  w o jsk a  króla,  w śród
k tó ry ch   byli  i  „n iew iern i  S aracen i”,  o  okrucieństw ie  tak im   nie  słyszano  w   ca
łym   chrześcijaństw ie  od  wieków.  D latego  konieczne  jest,  aby  książęta  i  ryce
rze  w ie rn i  Z akonow i  i  chrześcijaństw u  pospieszyli  z  ry ch łą  pomocą,  gdyż  in a
czej  Zakon,  jak   i  cała  powszechność  chrześcijaństw a,  poniesie  od  ty c h   n ie
w iern y ch   niepow etow aną  szkodę.  M istrz  niem iecki  ap elu je  więc,  a b y   zaw ia
domić  o  ty ch   w y darzeniach  przyjaciół  i  k rew n y ch   oraz  okoliczne  ry cerstw o
niem ieckie,  i  nakłonić  ich,  aby  u d a li  się  do  P ru s   z  pom ocą  Z akonow i  i  chrześ
cijaństw u.  W yraża  przekonanie,  iż  bracia  zakonni  rów nież  udadzą  się  ta m   ze
zbrojnym i.

Pow yższe trz y lis ty p o tw ierd zają więc ogrom ne w rażenie spow odow ane

klęską  g ru n w ald zk ą  (chociaż  m iejsce  k lęski  an i  razu   nie  zostało  wym ienione).
U derza  p rz y   ty m   akcentow anie  opinii,  iż  w   b itw ie  gru n w ald zk iej  Z akon  zm a
g ał  się  (i  obecnie  zm aga  się  nadal)  n ie  tylko  z  poddanym i  k ró la  polskiego,
lecz  tak że  z  posiłkującym i  go  „niew iernym i  S aracen am i”,  tj.  przede  w szy st
kim   L itw in a m i  i  T ataram i.  J e s t  to  głów ny  ten o r  zarzutów   w y su w an y ch   p rze
ciw  Jag ielle  przez  Z akon  od  r.  1409 5.  Co  więcej  —  podkreśla  się  —  iż  Jagiełło
po  opanow aniu  spustoszonych  P ru s  zam ierza  przekazać  je  ty m   w łaśnie  w ro
gom  chrześcijaństw a,  k tó rzy   o k ru tn ie  przelali  w   w alce  ty le   k rw i  chrześcijań
skiej.  J e s t  to  w y raźn a  p róba  urobienia  w   feu d aln y m   św iecie  niem ieckim
opinii,  że  w alk a  w   obronie  P ru s  K rzyżackich  z  królem   polskim   jest  n a d al
czymś  w   rodzaju  „w ojny  św iętej”,  w   obronie  zagrożonego  tam   nie  tylko  Z a
konu  Niemieckiego,  lecz  także  całego  chrześcijaństw a.

M ateriały te uzu p ełn iają więc przekazy źródłow e m ówiące zarów no o sa

m ej b itw ie gru n w ald zk iej, jak i o w rażeniu, jak ie w y w arła w k rę g ac h Z a

konu,  a  także  sposobach  k ształtow ania  opinii  antypolskich  w   sk ali  eu ro p ej
skiej.  W ykorzystyw ano  m ianow icie  obecność  posiłkow ych  oddziałów  t a t a r
skich  w   w ojskach  W itolda  i  n ad al  próbow ano  utożsam iać,  pogańskich  jeszcze
jakoby,  L itw inów   z  „S aracenam i”  dla  pozyskania  poparcia  zachodniego  ry-
cerstw .  U derza  też  oskarżanie  J a g iełły   o  odrzucanie  praw ego  rozstrzygnięcia
sporu  z  Zakonem.  J e s t  to  także  m otyw   (tzw.  R echtsverw eigerung)  u ży w an y
później  w e  w szelkich  dalszych  oskarżeniach  krzyżackich  n a   forum   eu ro
pejskim .

Poniżej p u b lik u je m y całość trzech listów, zachowując, w zasadzie, niepo

5 A . F . G r a b s k i ,

P o l s k a

o p i n i a c h

E u r o p y

Z a c h o d n i e j

X I V — X V

го.,

W a r s z a w a

1968,

s s . 267—268; H . B o o c k m a n ,

J o h a n n e s F a l k e n b e r g , d e r D e u t s c h e O r d e n u n d d i e p o l n i s c h e P o 

l i t i k ,

G ö t t i n g e n . 1975, s s . 91—92, p o r . t e ż S . E k d a h l , o p . c i t . , s s . 196 i n .

4 5 8

M a r ia n Biskup

radność tłum aczenia łacińskiego. Je d y n ie w k ilk u w y p ad k ach w prow adzono

niezbędne  k o re k tu ry ,  zaznaczając  to  zresztą  w   przypisach.  Za  k o re k tę   filolo
giczną  ty ch   tekstów   dziękuję  u przejm ie  P a n i  prof.  Zofii  A bram ow iczów nie
z  Torunia.

Malbork, 22 V I I 1410

H e n r y k von Plauen, k o m tu r św iecki i n a m iestn ik w. m istrza, w z y w a ogól r y 

cerstwa chrześcijańskiego do udzielenia pom ocy Z a k o n o w i K r z yż a ck iem u , g d y ż

jego  rezydencja  w   M alborku  została  oblężona  przez  w ojsko  króla  polskiego
[Jagiełły]  i  księcia  Witolda,  wspierane  p rzez  Saracenów  (niewiernych).
Kopia  X V   w.:  Hauptstaatsarchiv,  S tu ttg a rt,  B.  343,  Büschel  94.

D atum pro copia et tra n s la tu m de T heutunico in L atinum .
U niversis principibus, baronibus, m ilitib u s et scu tife ris ac aliis q u ib u s

cum que  C h risti  fidelibus,  ad  quos  presen tes  litere  p re v en iu n t.  Nos  f r a te r   H ein-
ricus  de  Plohen,  com m endator  Swetzie,  locum   ten en s  g eneralis  M agister  P ru s -
cie  O rdinis  T heutunicorum ,  notifficam us  vobis,  quod  re x   Polonie 1  e t  W italdus

d u x 2 cum m agna potencia una cum in fid elib u s S arracen is do m u m nostram

M arig en b u rg 3 h o stiliter obsederunt. In q u a obsidione vero tocius O rdinis p o

tes ta s e t p o tentia consistunt. Ig itu r ro g am u s vos illu stre s e t nobiles dominos,
u t qui am ore C h risti e t tocius C h ristia n ita tis a u t p ro rsu s p o ten ti solacio et

stipendio nos d efen d e re velint, q u atin u s etiam qua n to cicius poteritis, nos
vestro fideli auxilio iu v a re et d efendere velitis, u t vestro iu v am in e ipsis re si

ste re e t eosdem a nobis expellere possim us et valeam us. D atum M arien b u rg

ipsa die beate M arie M agdalene [22 VII] anno Dom ini m illesim o q u a d rin g e n
tesim o decimo [1410].

1 W l a c f y s ł a t o

J a g i e ł ł o , k r ó l p o l s k i .

2 W i t o l d , w . k s i ą ż ę l i t e w s k i .

3 Z a m e k го M a l b o r k u .

M albork, 28 V I I 1410

H e n r y k v o n Plauen, k o m tu r ś w iecki i n a m iestn ik w. mistrza, donosi m istrzow i
niem ie ck iem u [Konradowi v o n Eglofsteinowi] o w ielk ie j klęsce w o js k Z a k o 

n u K rzyżackiego 15 lipca 1410 w b itw ie z w o js k a m i króla polskiego [Jagiełły]

i księcia Witolda. W z y w a do przyjścia z pomocą, a także o apel do ogółu ry -
cesarstwa dla dobra całego chrześcijaństwa i p rz yr ze ka wypłacenie żołdu p r z y 

b y w a ją c ym do Prus.

Kopia X V w.: H auptstaatsarchiv, S tu ttg a rt, B. 343, Büschel 94.

Sic scrib it com m endator Sw ecie locum ten en s generalis M agistri P ruscie

Ordinis T h e u tu n ic o ru m 1 ad M agistrum in A lam ania e t G alica te r r a p red icti
O rdinis !.

S alutacione am icabili prem issa, h oneste ac dilecte dom ine preceptor. P ro u t

bene percepistis, quod nos causas nostras ex p a rte discordie in te r O rdinem
ve stru m [sic] e t reg em P o llo n ie 8 existencie [sic] in reg em B o h e m ie 4 effec-

tu a lite r  posuim us.  Cuius  prenunciacioni  p red ictu s  re x   Pollonie  satisfacere  r e
cusavit,  v eru m   u n a   cum   auxilio  W ytoldi  ducis  te rra m   n o stra m   P ruscie  poten-
c ialiter  invasit,  sic  quod  generalis  M agister  O rdinis  no stri  P r u s c ie 5  cum   con
silio  baronum ,  procerum ,  m ilitu m   et  scu tiferu m   [sic],  quos  p ro tu n c  secum   h a
buit,  cum   eodem  bellum   in iit  e t  acceptavit,  videlicet  decim a  q u in ta   die  m en-

Echa bitwy g ru n w a ld z k ie j i o blę żen ia M a l b o r k a

4 5 9

sis  Iulii  p roxim e  elapsa  [15 V I I 1410].  In  quo  bello  nos  h e u   subiacuim us  et
deffecim us  sic,  quod  p re d ic tu s  g eneralis  M agister  cum   potencioribus  p recep-
to rib u s  O rdinis  n o stri  in te rem p ti  et  occisi  sunt.  Q uare  rogam us  vos,  dilecte

preceptor,  u t   hec  serioso  corde  d ignem ini  acceptare  e t  cum   v estris  precepto-
ribus  e t  au x iliato rib u s  ad   nos  festin d e  [sic]  procuretis,  necnon  principes,  b a
rones,  m ilites  e t  scutiferos  c arita tiv e   in   C hristo  adm oniatis,  u t  nobis  a u x i
liando  et  pro  com m uni  commodo  tocius  C h ristian itatis  quantocicius  p o te ru n t
u sque  ad  nos  v en ian t.  Q ui  vero  am o re  C h risti  a d   nos  e q u ita re   n e q u ea n t,  illis
volum us  a u te m   d a re   ...  l a t u m a  e t  stip en d iu m   p ro u t  etiam   hucu sq u e  alii[sl
m ilitibus  e t  scutiferis  dedim us  et  adhuc  dam us.  D ilecte  dom ine  preceptor,

stu d eatis im prem issis festinde in q u a n tu m poteritis et venite, q uia confidim us

in C hristo ipsis bene resistere, q u a re m u lti barones, m ilites et scu tiferi ad

nos fe stin a re incipiunt. D atum in M arien b u rg die L une p o st M arie M agda

lene [28 VII] a nno etc. CCCC°X° [1410].

a T e k s t n i e j a s n y .

1 H e n r y k v o n P l a u e n , k o m t u r ś w i e c k i i n a m i e s t n i k г о . m i s t r z a .

2 K o n r a d v o n E g l o f s t e i n , m i s t r z n i e m i e c k i (1396

—

1416).

3 W ł a d y s ł a w J a g i e ł ł o , k r ó l p o l s k i .

4 W a c ł a w I V , k r ó l c z e s k i .

U l r y k v o n J u n g l n g e n , w . m i s t r z k r z y ż a c k i (1407

—

1410).

H o m e c k , 14 V I I I 1410

M istrz n iem iecki [Konrad vo n Eglofstein] donosi u r z ęd n ik o m Z a k o n u K r z y
żackiego w G órnych N iem czech o w ielk ie j klęsce w o js k za ko n n ych z 15 lipca

1410 za sprawą króla polskiego [Jagiełły] w spieranego przez księcia W itolda

p rz y  udziale  Saracenów  i  pogan  z   L i t w y   i  Tartarii.  Król  polski  w k ro c zy ł  do
Prus,  które  niszczy  i  zam ierza  przekazać  poganom.  Eglofstein  apeluje  o  spiesz
n ą  pomoc  dla  zagrożonego  Za ko n u   i  dla  dobra  chrześcijaństwa;  należy  też   zo r
ganizować  p osiłki  od  rycers tw a   niem ieckiego  i  udać  się  z   n im i  do  Prus.
Kopia  XV  w.:  Hauptstaatsarchiv,  S tu ttg a rt,  B.  343,  Büschel  94.

Sic scrib it M agister O rdinis T h eu tu n ico ru m in A lam a n ia e t G alica a te r r a 1

ad ex terio res provinciales et p receptores in p a rtib u s Superioris A lam anie O r
dinis p r e d ic ti”.

Honesti e t dilecti dom ini e t amici. V oluntario ac h u m ili proposse servicio

premisso. N overit v estra ho n esta sap ien tia ac vestris cordibus p laceat d ilig e n

d u s im p lica re in to llera b ile m e t cru d elem ' ac lacrim o su m in te ritu m p er regem .
P o llo n ie 2 g en erali M a g is tro 2 e t p re ce p to ri n o stri O rdinis eidem que O rdini

et u niversis d istrictu alib u s et subditis O rdinis n o stri p red icti absque anim a
factis [?] associatis sibi suis P olionibus necnon et infidelibus S arrac en is et

paganis de L ittow a, T a rta ria e t aliis Sancte C rucis inimicis, quos sibi d u x

W ytoldus a d iu n x it et distinavit. C um quibus om nibus, q u i tam en tediose essent
scrib ere et nom inare, idem re x te rra m n o stra m P ruscie d a m p n a b iliter cir

cum ivi allav it et obsedit et adhuc cum predictis C rucis inim icis in eadem te r r a
n o stra m o ram ipsam d evastando facit et ab h o rre n d is et e n o rm ib u s insidiis et

astuciis ipsam d e stru it et eandem infidelibus S arrac en is to ta lite r subicere et

su b iu g are  in ten d it.  Quod  tam e n   A ltissim us  [sic]  p ro teg en te  absit.  Item   e t  quod
g ravius  est,  idem   re x   cum   p refatis  infidelibus  S arrace n is  in  uno  bello  seu
conflictu  facto  et  inito  decim a  q u in ta  die  m ensis  Iulii  n u p e r  elapsa  [15 VII
1410]  g eneralem   M agistrum ,  m ag n u m   c o m m e n d ato re m 4,  m o rastallu m   [sic]  *

4 60

M a r i a n Biskup

et p lu res fra tre s et preceptores O rdinis n o stri cum in n u m erab ili m u ltitu d in e
gencium Christianorum h eu latro cin ialite r et absque om ni m isericordia ipsos

occidendo s tra v e ru n t et m o rti tran sd ed e ru n t. Q uam im m ensam c h ristia n i san

guinis  efusionem   necnon  et  crudelem   et  im m iserabilem ,  im pium   actum   p er
p redictum   regem   cum   predictis  infidelibus  S a rracen is  sic  in  sancta  C ristiani-
ta te   m aliciose  et  capciose  p e rp e tra tu m   et  adhuc  cottidie  p e rp e tra re   conante

A ltissimo et O m nipotenti Deo et Domino ac E i u s d in te m era te et ven eran d e
M atri V irgini Marie, necnon vobis e t om nibus ac singulis Christiane fidei p ro

fessoribus gem ebundo corde e t lacrim osis occulis q uerulose conquerim us, su p

plicando vobis om nibus su p er prem issis m isereri. Q uoniam huiusm odi crudelis
gem ebundus et lacrim osus actus in to ta C h ristia n ita te a seculo non est similis

visus nec auditus, q u are m u ltu m necessarium fo ret e t plus qu am un q u am

luit, q u o i principes, barones, m ilites, scutiferi et singuli alii C h risti fideles

O rd in i nostro e t to te C h ristia n ita ti eo6 cicius quo s ... [?] possent, su b v e n iren t,

quod si non fieret, quod tam e n non speram us, tu n c tim e n d u m est, O rdinem
nostrum necnon u n iversalem C h ristian ita tem a p re fa tis infidelibus intollera-

bilem e t periculosum recip ere et su stin ere d a m p n u m e t d e trim en tu m . Q uare
v estre discrecionis sap ien tiam supplicando rogam us, q u atin u s m em o ratu m

crudelem   et  lac rim o su m   a ctu m   d ignem ini  v estris  am icis  et  convicinis  et
circum iacentibus  baronibus,  m ilitibus  et  scutiferis  diligencius  denunciare,  quod
si  quispiam   pro  O m nipotentis  Dei  Eiusque  illibate  M atris  V irginis  M arie  h o
nore  necnon  in  a u x iliu m   O rd in is'  ac  tocius  C h ristian itatis  sub lev am en   et  re-

stauracionem   prem issis  m alis  resistendo  ad   p a rte s  P ruscie  eq u ita re   e t  tran s sire
v elitque  ydem,  Deo  concedente,  b re v iter  com m itivas  e t  consodales  bonos  in
v e n ie n t g  et  h a b eb u n t  [sic].  Q uoniam   in ten d im u s  quosdam   fra tre s  O rdinis  n o
s tri  cum   aliis  gen tib u s  qu a n to   m agis  h a b e re   possimus,  ad  p artes  p redictas  d e
stinare.  Ig itu r  amici  et  dom ini  dilecti  prem issis  opem   e t  operam   adhibentes
seriosas  et  efficaces  sic  de  g ratia  v estra   singularem   gerim us  confidenciam
et  qu am   adm odum   Deo  e t  Domino  nostro  su p p lica tu ri  erim us  [sic],  vos  sem
p itern a,  bona  re m u n e ra tu ro s  [?].  D a tu m   ap u d   H ornegk  vigilia  Assum pcionis
Gloriose  V irginis  M arie  ] 14 VIXI[  anno  Dom ini  MCCCCdecimo  [1410].

a R o z p o c z ę t e m y l n i e

„ G a l c e a " i

n i e s k r e ś l o n e .

b S k r e ś l o n e

„ и ” ,

с S k r e ś l o n y w y r a z ,

d S k r e ś l o n a l i t e r a .

e S k r e ś l o n e „ c c " .

f S k r e ś l o n y w y r a z ,

g W o r y g i n a l e m y l n i e „ i n v e n i u n t ” .

K o n r a d v o n E g l o f s t e i n , m i s t r z n i e m i e c k i (1396— 1418).

2 W ł a d y s ł a w J a g i e ł ł o , k r ó l

p o l s k i .

U l r y k v o n J u n g i n g e n , w . m i s t r z k r z y ż a c k i (1407— 1410).

4 K u n o v o n L i c h t e n s t e i n ,

t o . k o m t u r .

F r y d e r y k

« o n

W a l l e n r o d a ,

t o .

m a r s z a ł e k .