Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VII. Filtry połówkowe w praktyce

24 lutego 2011, 14:20

Autor: Dawid Petka
czytano: 17739 razy

W dzisiejszym odcinku serii "Zapanuj nad swoim
sprzętem"   zajmiemy   się   tematyką   praktycznego
wykorzystania   filtrów   połówkowych.   To   właśnie
dzięki   nim   możemy   cieszyć   się   wspaniałymi   i
efektownymi   fotografiami   krajobrazu,   dzięki
czemu   zyskały   one   status   podstawowego
wyposażenia   dla   fotografów   pejzażowych.
Zapraszamy do lektury!

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. I. Wpływ obiektywu na jakość fotografii

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. II. Czułość ISO i jej wpływ na jakość zdjęć

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. III. Statyw i stabilizacja

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. IV. Ekspozycja - podstawy

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. V. Histogram

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VI. Filtry w fotografii cyfrowej

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VIII. Filtry polaryzacyjne w praktyce

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. X. Filtry neutralnie szare w praktyce

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. XI. Filtry tradycyjne kontra cyfrowe

Filtry   połówkowe   są   podstawowymi   –   obok   polaryzatorów   –   filtrami,   wciąż   używanymi   w   praktyce
fotograficznej. Najczęściej  wykorzystywane są w fotografii  krajobrazowej, w innych  dziedzinach mają
raczej   ograniczone   zastosowanie.  Przyczyna  tego  jest   prosta  i   zrozumiała  –   ich   działanie   polega  na
przyciemnianiu jednej części kadru, z płynnym przejściem od działania do neutralności wzdłuż linii, a
motywy, które wymagają przyciemnienia wzdłuż takiej właśnie linii, to przede wszystkim krajobrazy z
rozległym horyzontem.

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VII. Filtry połówkowe w praktyce

http://www.swiatobrazu.pl/zapanuj-nad-swoim-sprzetem-cz-vii-filtry-p...

1 z 6

2015-08-15 15:57

Tzw. "szara połówka" wyrównuje rozkład naświetlenia na fotografii, eliminując tym samym

prześwietlenie nieba. Fot. D. Petka

Filtry te występują w dwóch odmianach – tradycyjnej, nakręcanej na obiektyw i w odmianie bazującej
na systemie Cokin. Zalety tego drugiego systemu (między innymi większa kontrola nad przebiegiem
podziału – w filtrach tradycyjnych przebiega on dokładnie w połowie kadru, czy wygoda przy posiadaniu
obiektywów o różnych średnicach gwintowego mocowania) spowodowały, że praktycznie wyparły one z
użycia filtry połówkowe wkręcane. Filtry połówkowe w systemie Cokin mają formę prostokątnej szybki,
wykonanej   z   tworzyw   sztucznych   bądź   (w   droższych   wersjach)   ze   szkła.   Jedna   ich   część   jest
przyciemniona,   reszta   zaś   pozostaje   neutralna.   Granica   między   tymi   dwoma   obszarami   zależy   od
gradacji   filtra,   może   być   łagodna   (filtry   z   gradacją   SOFT)   lub   ostra   (filtry   HARD).   Filtry   o   różnych
gradacjach przeznaczone są do różnych tematów, nie ma bowiem jednego uniwersalnego filtra. Drugim
ważnym parametrem określającym sposób pracy takich filtrów jest stopień redukcji światła. Mierzony
jest w jednostkach EV, jednak oznaczenia filtrów nie są wyrażane w tej mierze. Filtr przyciemniający o 1
EV może być oznaczony – w zależności od przyjętego przez producenta sposobu – jako filtr ND0,3 bądź
też ND2 (od dwukrotnego zmniejszenia ilości światła).

Dużym uznaniem cieszą się filtry szklane (produkowane między innymi przez firmę Lee). Faktycznie,
mają one doskonałe właściwości optyczne, są odporne na zarysowania, jednak posiadają jedną – bardzo
za to istotną – wadę. Jest nią niewielka odporność na uszkodzenia wynikające wskutek upadku. W
praktyce naprawdę nietrudno o utratę drogiego filtra w ten sposób, warto się więc zastanowić, w jakich
warunkach korzystać będziemy z filtra.

Podstawy

Filtry połówkowe w praktyce, cz. 1
Filtry połówkowe z pozoru wydają się bardzo łatwymi w użytkowaniu – wystarczy je założyć, a system
pomiarowy aparatu uwzględni fakt, że połowa kadru jest ciemniejsza i uzyskamy idealnie naświetlone

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VII. Filtry połówkowe w praktyce

http://www.swiatobrazu.pl/zapanuj-nad-swoim-sprzetem-cz-vii-filtry-p...

2 z 6

2015-08-15 15:57

zdjęcie. O tym, że tak jednak nie jest, szybko przekonują się kolejne rzesze fotoamatorów, a ilość
problemów, które napotykają na drodze do skutecznego użycia "szarych połówek", często zniechęca do
ich stosowania.

[converttable]

BEZ FILTRA

Z SZARYM FILTREM POŁÓWKOWYM

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VII. Filtry połówkowe w praktyce

http://www.swiatobrazu.pl/zapanuj-nad-swoim-sprzetem-cz-vii-filtry-p...

3 z 6

2015-08-15 15:57

[converttable]

Problemem   podstawowym   jest   odpowiednie   dobranie   stopnia   przyciemnienia   i   sposobu   przejścia.
Fotografowie   używający   tradycyjnych   materiałów   światłoczułych   do   określenia   tego   pierwszego
parametru   używają   bardzo   dokładnych   światłomierzy   [comment]punktowych.   Dzięki   nim   dokładnie
wiedzą,   w   jakim   stopniu   należy   przyciemnić   niebo,   zatem   z   łatwością   dobiorą   właściwy   filtr.
Fotografowie  cyfrowi   mają ogromne   udogodnienie   w   postaci   podglądu   zdjęcia na monitorze.  Z   tego
względu współcześnie odchodzi   się od  żmudnego mierzenia światła na rzecz  metody prób  i  błędów.
Naświetlamy zdjęcie bez filtra, okazuje się, że niebo jest prześwietlone. Rzut oka na histogram pozwoli
orientacyjnie ustalić wartość filtra. Metoda ta jest dużo mniej dokładna, jednak mając do dyspozycji
zalety formatu RAW, niewielkie błędy ekspozycji można z łatwością usunąć w odpowiednim programie i
wszystkie jej wady znikają.

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VII. Filtry połówkowe w praktyce

http://www.swiatobrazu.pl/zapanuj-nad-swoim-sprzetem-cz-vii-filtry-p...

4 z 6

2015-08-15 15:57

Zbyt mocny i twardy filtr spowodował, że zdjęcie posiada zbyt wyraziste, ciemne niebo. Fot. D. Petka

Nieco bardziej  problematyczne jest dobranie odpowiedniej  gradacji  filtra. Faktyczny sposób  przejścia
zależy bowiem  nie tylko od  samych własności  filtra –  na końcowy efekt  składają się także rozmiary
matrycy,   pole   widzenia   obiektywu   i   użyta   wartość

przysłony

. Na ten pierwszy parametr nie mamy

wpływu,   warto   jednak   wiedzieć,   że   przejście   będzie   ostrzejsze   w   przypadku   korzystania   z   większej
fizycznie   matrycy.   Z   tego   względu   przejście   z   formatu   APS-C   na   pełną   klatkę   wiązać   się   może   z
koniecznością wymiany zestawu filtrów. Na mniejszej matrycy potrzebne są bowiem filtry o twardszej
gradacji – te miękko działające mogą okazać się zbyt mało skuteczne. Jak wspominaliśmy, na rozmiar
matrycy wpływu nie mamy, możemy jednak zmienić ogniskową obiektywu – czy to przez przekręcenie
odpowiedniego   pierścienia   w   obiektywie   typu   zoom,   czy   to   przez   zmianę   "szkła".   Efektem   jest
oczywiście zmiana pola widzenia – im większa jest jego wartość, tym bardziej widoczne jest działanie
filtra.   Twardo   działający   filtr,   użyty   na   pełnoklatkowej   matrycy   i   obiektywie   o   ogniskowej   20   mm
skutkuje   zdjęciem   z   bardzo   wyraźnym   podziałem   kadru   na   część   przyciemnioną   i   niezmienioną.
Czynnikiem, na który mamy największy wpływ, jest użyta

przysłona

. Im jej wartość jest większa (czyli

otwór względny mniejszy), tym wyraźniej widać działanie filtra. Dobierając jej wartość, możemy zatem
w efektywny sposób sterować sposobem gradacji.

W przypadku używania filtrów w systemie cokin, dochodzi jeszcze problem odpowiedniego ustawienia
filtra – nie należy tego robić przy maksymalnym otworze względnym. Wykorzystajmy przycisk podglądu
ostrości – dzięki temu będziemy wyraźnie widzieli, w którym miejscu przebiega linia podziału.

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. I. Wpływ obiektywu na jakość fotografii

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. II. Czułość ISO i jej wpływ na jakość zdjęć

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. III. Statyw i stabilizacja

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. IV. Ekspozycja - podstawy

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. V. Histogram

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VI. Filtry w fotografii cyfrowej

Czytaj także:

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VIII. Filtry polaryzacyjne w praktyce

Zapanuj nad swoim sprzętem, cz. VII. Filtry połówkowe w praktyce

http://www.swiatobrazu.pl/zapanuj-nad-swoim-sprzetem-cz-vii-filtry-p...

5 z 6

2015-08-15 15:57