ROZDZIAŁ I –  WYSTĘPY 
l) ZAUFANIE DO ROLI 
Jednostka  odgrywająca  daną  role  chce  wywołać  wrażenie  zgodne  ze  swoim  zamysłem.  Publiczność  musi 
uwierzyć,  ze  ogląda  autentycznego  aktora,  widzi  autentycznie  posiadane  cechy.  Jednostka  "występuje  jako 
widowisko  dla  innych  ludzi".  Aktor  steruje,  manipuluje  przekonaniami  publiczności.  Jednostka,  która  nie 
utożsamia się z rola, nie troszczy  się  w  co  wierzy publiczność jest cyniczna. Jednostka odgrywająca  dana role 
może się z nią utożsamiać, nabrać cech zgodnych z tymi, które odgrywała. 
2) FASADA 
Fasada  -  to  część  występu  jednostki,  która  funkcjonuje  niezmiennie  przez  cały  czas  jej  trwania,  dostarczając 
obserwatorom definicji sytuacji. Dekoracja - np. meble, rekwizyty, znajdują się one w jednym miejscu Osobista 
fasada - to np. insygnia związane z pozycja i urzędem, strój, płeć, wiek, mimika, gesty, wyróżniamy tu także: . 
a) powierzchowność - informuje nas o rytuale w jakim jednostka bierze udział, np. praca, odpoczynek 
b)  sposób  bycia  -  to  bodźce,  których  funkcja  jest  uprzedzenia  nas  o  tym  jaka  role  w  interakcji  wykonawca 
spodziewa się odegrać w zawiązującej się  sytuacji. Często są one (a i b) tożsame, ale nie zawsze. Publiczność 
oczekuje  zgodności  miedzy  a  i  b  i  dekoracja.  Brak  zgodności,  harmonii  miedzy  tymi  elementami  nadaje 
pikantności  przedstawieniu.  Aktor  podejmując  role  wie,  ze  ma  ona  już  arbitralnie  przypisana  fasadę.  Fasada 
społeczna instytucjonalizuje się jak zespól oczekiwań i stereotypów, staje się zatem trwała. Fasada to "zbiorowe 
wyobrażenie".  Gdy  jednostka  przyjmuje  nowe  zadanie to  ma  one  już  gotowe  fasady.  Wybór  właściwej  fasady 
staje  się  prawdziwym  dylematem.  Przypominając-  fasadę  dzielimy  na:  dekoracje,  powierzchowność  i  sposób 
bycia. 
3) DRAMATYZACJA DZIAŁALNOŚCI 
Jednostka manifestuje swoje zachowanie. To ona decyduje co ma uwypuklić, unaocznić. Dramatyzacja oznacza 
unaocznianie niewidocznych nakładów, np. swojej pracy. Często droga do osiągnięcia zamierzonej dramatyzacji 
wiedzie  przez  aktywność  całkowicie  z  nią  sprzeczna,  np.  student  notujący  na  wykładzie  patrzy  tępo  na 
wykładowcę bo chce być zauważony, pomimo ze treść wykładu nie interesuje go. :) 
4) IDEALIZACJA 
Cooley - "gdybyśmy nigdy nie próbowali wydać się odrobinę lepszymi niż jesteśmy, nie moglibyśmy pracować 
nad  sobą,  czy  się  sami  wychowywać".  Występ  można rozpatrywać  wg  Durkheima  jako  ceremonie,  publiczny 
wyraz  potwierdzania  wartości  moralnych  wspólnoty.  "Środki  ekspresji  wykorzystane  w  czasie  przedstawienia 
służą  konieczności  wywołania  wrażenia, ze  aktor zajmuje  wyższa  pozycje  klasowa, niż  byłaby  mu  przypisana 
bez  owej  gry".  Lecz  nieraz  aktorzy  grają  role,  na  podstawie  której  (poprzez  zachowanie  i  inne 
manifestacje)można  ich  zaklasyfikować  do  klasy  niższej.  Jeżeli  jednostka  ma  zamiar  wyrazić  idealne  wzorce 
musi  ukryć  działania z nimi niezgodne.  Dokonywanie  idealizacji  (siebie  czy  rzeczy)  jest  rzeczą  popularna,  za 
która to osłoną realizujemy swoje partykularne, egoistyczne interesy. 
5) KONTROLOWANIE EKSPRESJI 
Publiczność jest w duchu sceptycznie nastawiona wobec rzeczywistości jaka chce się jej przedstawić, wyszukuje 
błahe potknięcia by uznać całość przekazu za fałszywy. Nawet publiczność najbardziej ufająca autentycznemu 
przedstawieniu  staje  się  podejrzliwa  gdy  zajdzie  sprzeczność  miedzy  składnikami  widowiska.  Dochodzi  tu  do 
"zniesienia" ustalonej definicji sytuacji, powoduje to napięcie miedzy oficjalnym projektem, a 
rzeczywistym. Często w czasie występu nasze mimowolne gesty demaskują nas, odkrywają nasze prawdziwe 
oblicze, cechy charakterystyczne, np.: 
a) wykonawca okazuje nieumiejętność 
b) wykonawca okazuje nadmierne lub niedostateczne przejecie interakcja 
c) dramaturgiczny kierunek występu może być niewłaściwy 
6) FAŁSZYWA PREZENTACJA 
Publiczność  doskonale  orientuje  się  w  sytuacji,  jest  to  oczywiście  spowodowane  naszym  uspołecznieniem. 
Publiczność  czuje,  czy  wrażenie  jakie  chce  na  nas  wywrzeć  aktor  jest  prawdziwe  lub  fałszywe.  Publiczność 
chcąc dokonać oceny sytuacji zwraca uwagę na te elementy przedstawienia, którymi nie można manipulować, co 
stwarza ocenę wiarygodności lub nie. Gdy publiczność zorientuje się, ze aktor był szalbierzem, wówczas  rodzą 
się uczucia negatywne i przekonanie, ze ten aktor nie powinien grac tej roli. Publiczność bardzo surowo 
ocenia  taka  jednostkę.  Gdy  zostanie  odkryta  próba  porównania  w  gore,  aktora  spotyka  nieformalna  sankcja 
społeczna.  Jednakże  by  została  odkryta  i  udowodniona  próba  oszustwa,  publiczność  musi  posłużyć  się 

dowodem. Aktor przyłapany na kłamstwie "traci twarz" niemal bezpowrotnie - "KTO RAZ SKŁAMIE NIGDY 
NIE POWIE JUŻ PRAWDY". 
Kłamstwo: 
-Jawne 
-ukryte 
-bezczelne 
7) MISTYFIKACJA . 
Niemożliwość  panowania  nad  informacjami  otrzymywanymi  przez  publiczność  zagraża  definicji  sytuacji. 
Utrzymanie dyskursu i ograniczenie kontaktu rodzi lek wśród publiczności. Cooley - człowiek na mocy swojej 
fałszywej  koncepcji  samego  siebie  potrafi  wpływać  na  otoczenie.  Otaczają  się  one  aura  tajemniczości  i 
prawdziwości.  Simmel-  stosunki  miedzy  ludźmi  rozpatrywane  są  na  bazie  wiedzy  partnerów  o  sobie  .Lek  i 
dystans  są  odczuwane  wobec  aktora  zajmującego  wyższą,  równa  i  niższą  pozycje  społeczną.  To  pozwala 
aktorowi  tworzyć,  kreować  możliwość  własnego  uznania.  MISTYFIKACJA  polega  na  stworzeniu  pozornej 
tajemnicy, by podporządkować sobie publiczność. 
8) RZECZYWISTOŚĆ I GRA 
Wyróżniamy dwa rodzaje występów: 
a) prawdziwe, szczere, uczciwe - nie są przygotowywane, są bezrefleksyjne. 
b) fałszywe, egoistyczne- starannie przygotowane, opracowane. 
Wielu ludzi wierzy w definicje sytuacji, ufając jej. Dobry występ to występ polegający na tym, ze wszyscy 
wierzą w jego autentyczność. Wykonawca może być szczery lub nie, ale musi przekonać wszystkich, co do 
swojej szczerości. Pomimo, ze wielu ludzi jest tymi, za których się podaje, to mimo to mogą to być pozory 
  

ROZDZIAŁ III- SCENA I KULISY 

Strefa to każe miejsce ograniczone w jakimś stopniu przez bariery percepcji. Różnią się stopniem wyodrębnienia 
i rodzajem środków komunikacji, które wytyczają ich granice. ( np. szklane płyty  - wyodrębnienie ze wzgl. na 
glos, ale nie wizualne)w spol. anglo-amerykanskim występ odbywa się zwykle w strefie ściśle wyodrębnionej i 
ograniczonej w czasie. Wrażenie i zrozumienie wywołane przez występ wypełniają zwykle owa sferę i czas tak, 
ze  każda  jednostka  może  obserwować  występ  i  przyjąć  definicje  sytuacji  narzucana  przez  ten  występ.  Często 
przedstawienie ogniskuje się wizualnie wokół jednego ośrodka - np. rozmowa lekarza z pacjentem, czasem tez w 
przedstawieniach pojawiają się odrębne skupiska, ośrodki interakcji werbalnej jako części składowe np. cocktail 
party(podgrupy konwersacyjne). 
Przedstawienie- elementy składowe: 

-          Sfera fasadowa, czy tez scena - to terminy określające miejsce, w którym odbywa 

się występ. 

-          Dekoracja- cześć fasady to stale, symboliczne wyposażenie takiego miejsca! 

Występ  jednostki  na  scenie  -  próba  stworzenia  wrażenia,  ze  w  tym  miejscu  jej  działalność  polega  na 
zastosowaniu pewnych wzorców. Wzorce dzielą się na dwie grupy: 
1) zasady dobrego wychowania - sposób w jaki wykonawca traktuje widownie podczas rozmowy czy wymiany 
gestów 
2) dobre  obyczaje -  sposób,  w  jaki  wykonawca  zachowuje  się  w  obecności  publiczności, nie  wchodząc  z  nią 
koniecznie w kontakt słowny 
a) wzorce moralne- cele same w sobie np. poszanowanie miejsc świętych 
b) wzorce  instrumentalne -  odnoszą  się  do  takich  obowiązków  jak  te,  których  spełniania  pracodawca  może 
żądać od współpracowników np. wydajność w pracy Wpływają na jednostkę, która musi im sprostać. 
  
Części osobowej fasady: 

-          "sposób bycia" - istotny z powodu zasad dobrego wychowania, 
-          "wygląd" - ważny z punktu widzenia dobrych obyczajów 

Pokaz poszanowania bywa motywowany przez chęć zrobienia dobrego wrażenia na widowni albo np. uniknięcia 
kary.  Wymogi  dobrych  obyczajów  są  ściślej  związane  z  przestrzenia  niż  wymogi  dobrego  wychowania.  Przy 
badaniu instytucji społecznych ważny jest opis panujących tam wzorców dobrych obyczajów np. biura różnią się 

wzorcami dopuszczalności nieformalnych pogawędek miedzy pracownikami, w zakładach pracy istnieje norma 
dobrych obyczajów- praca na pokaz: robotnik powinien zawsze sprawiać wrażenie, ze jest bardzo zapracowany 
ale tez np. od biednej szlachty XIX wiecznej wymagano ostentacyjnego życia bez pracy. Kulisy, garderoba - to 
strefa, gdzie widoczne są fakty skrywane na scenie; miejsce, gdzie świadomie przeczy się  wrażeniom, których 
wywołaniu  służy  przedstawienie,  tu  wykonawca  może  być  pewien,  ze  nie  pojawi  się  nikt  nie  proszony  z 
widowni.Za kulisami ujawnia się istotne tajemnice przedstawienia, wykonawcy wychodzą z roli, dlatego tez jest 
niedostępne  dla  publiczności.  Kontrolowanie  zaplecza  ma  ważne  znaczenie  w  procesie  "doraźnej  kontroli"  , 
przez która jednostka stara się złagodzić naciski ze strony świata zewnętrznego. Np. jeśli rodzina zmarłego ma 
odnieść  wrażenie,  ze  śmierć  jest  w  istocie  spokojnym  snem,  to  przedsiębiorca  pogrzebowy  musi  trzymać  ja  z 
daleka od pomieszczeń gdzie balsamuje się, preparuje i maluje dla potrzeb końcowego przedstawienia. Nie ma 
skupiska  społecznego,  w  którym  nie  pojawiałyby  się  problemy  związane  z  dostępem  za  kulisy.  W  naszym 
społeczeństwie podział na scenę i kulisy można znaleźć wszędzie - to np. łazienka i sypialnia czy tez kuchnia ( 
tendencja do wyróżniania w miejscach mieszkalnych sceny i kulis).Scenę i kulisy pomagają odróżnić elementy 
stałego  wyposażenia  wnętrz,  zewnętrzny  wygląd  budynków  (  nieotynkowane  kulisy  vs.  biały  tynk  sceny),  do 
pracy  za  kulisami  przeznaczeni  są  ludzie  o  wysokich  kwalifikacjach  ale  tez  o  niepożądanych  cechach 
zewnętrznych, podczas gdy "osoby robiące dobre wrażenie" umieszczane są na pozycjach  pierwszoplanowych. 
Wiele  stref  może  pełnić  obie  funkcje  -  sceny  i  kulis,  zależnie  od  okoliczności,  trzeba  pamiętać,  ze  podział na 
scenę  i  kulisy  ma  charakter  funkcjonalny  -  dana  strefa  jest  scena  lub  kulisami  tylko  z  punktu  widzenia 
określonego przedstawienia. Z kulisami wiąże się zwykle zażyłość stosunków miedzy ludźmi współdziałającymi 
w wystawieniu tego samego przedstawienia, na scenie można spodziewać się dominacji stosunków formalnych. 
Kulisy pozwalają na takie drobne działania, słownictwo, które mogą być wzięte za oznakę poufałości lub braku 
szacunku dla obecnych osób i miejsca ( drapanie się, żucie, przeklinanie itp.- zachowania regresywne ), scena 
nie  dopuszcza  zachowań,  które  ktoś  mógłby  uznać  za  obraźliwe.  Uciekając  się  do  zakulisowego  stylu  bycia, 
jednostka może każde miejsce przekształcić w kulisy. Trzeba pamiętać, ze w konkretnej sytuacji działanie jest 
zawsze kompromisem miedzy stylem formalnym a nieformalnym. 
3 ograniczenia, którym podlega swoboda zachowań pozakulisowych: 
Pod nieobecność publiczności każdy członek zespołu stara się wywołać wrażenie(...)Obok sceny i kulis Goffman 
wyróżnia jeszcze sferę "zewnętrzną'- miejsce, które z punktu widzenia danego przedstawienia nie jest ani scena 
ani kulisami np. w większości budynków znajdujemy miejsca, które stale lub czasowo traktowane są jak scena 
albo  kulisy,  odcięte  ścianami  od  świata  zewnętrznego.  Ludzie  pozostający  na  zewnątrz  to  outsiderzy.  Kiedy 
jednostki  staja  się  świadkami  przedstawienia,  które  nie  było  przeznaczone  dla  nich,  mogą  nie  tylko  stracić 
wszelkie  złudzenia  co  do  tego  konkretnego  przedstawienia,  ale  i  przestać  wierzyć  w  przedstawienia 
zainscenizowane z myślą o nich. Sam wykonawca tez może stracić orientacje.  Radzić sobie z tym problemem 
może tak rozdzielając publiczność, by każda grupa widzów oglądała go tylko w jednej z ról i w żadnej innej (to 
środki  kontrolowania  sceny)  plus  usuniecie  z  widowni  osób,  którym  w  przeszłości  dawał  przedstawienie  o 
zasadniczo innej wymowie ( np. opuszczanie stron rodzinnych przez osoby które szybko awansowały). Ważne 
jest tez oddzielenie od siebie różnych widowni tego samego przedstawienia - ma być przekonana, ze tylko ona 
jest tak mile widziana.