Lubię to!

0

0

Udostępnij 

Daniel Pater: Życiorysy działaczy Obozu Narodowo-
Radykalnego

Ostatnia aktualizacja: 5 listopada 2010

|

2 Komentarzy | 999 Odsłon

0 Share

Wczoraj ONR, dzisiaj NOP!

„Obóz  Narodowo-Radykalny  stoi  na  gruncie  zasad  katolickich,  w  szczególności  zaś  dążyć  będzie  do  tego  by 

prawodawstwo  zapewniło  wychowanie  chrześcijańskie  młodych  pokoleń,  wzięło  pod  opiekę  zadania  rodziny  i 

umożliwiło  oparcie  życia  politycznego  i  gospodarczego  na  podstawach  moralności  katolickiej  (…)  Dzisiejszy 

ustrój gospodarczy opierający się na niesprawiedliwości społecznej, będącej źródłem wpływów żydowskich, oraz 

nędzy  i  wyzysku  polskich  mas  pracujących,  musi  być  obalony,  jako  niemoralny  i  szkodliwy  dla  Narodu. 

Narodowy  ustrój  gospodarczy  powinien  być  oparty  na  nowym  człowieku,  wychowanym  w  zasadach 

chrześcijańskich i świadomym swych obowiązków wobec własnego Narodu. Własność prywatna, będąca funkcją 

społeczną  powinna  być  chroniona  przez  prawo,  jako  podstawa  bytu  rodziny,  nie  zaś  jako  źródło  wyzysku  i 

nadużyć”.

(„Deklaracja ONR”, 14.04.1934 r)

Jan Mosdorf (1904-1943)

Jan  Mosdorf  przyszedł  na  świat  w  1904  r.  w  Warszawie.  Egzamin 

maturalny  złożył  w  1922  r.  w  gimnazjum  im.  J  Zamoyskiego.  Naukę 

kontynuował 

na 

Wydziale 

Humanistycznym 

Uniwersytetu 

Warszawskiego, studiując filozofię i historię. Od początku studiów podjął 

aktywną  pracę  społeczną  i  polityczną  w  narodowych  organizacjach 

akademickich  Młodzieży  Wszechpolskiej  i  Narodowym  Związku 

Akademickim. Szybko dał się poznać, jako wybitny mówca i ideolog.

W  roku  1926  ukazuje  się  jego  broszura  „Akademik  i  Polityka”, 

streszczająca  ideologią  ówczesnej  młodzieży  nacjonalistycznej.  „Dla 

jednych  jesteśmy  reakcjonistami,  konserwatystami,  klerykałami  i 

fanatykami  – pisał  w  niej  Mosdorf  – dla  innych  jesteśmy  radykałami, 

ateuszami,  oportunistami.  Dla  nas  te  podziały  nie  istnieją.  Jesteśmy 

konserwatystami  prawda,  bo  uważamy  za  rzecz  konieczną  i  zdrową 

pielęgnowanie  tradycji,  kultury,  życia  rodzinnego  i  łączności  z  polską 

przeszłością. Ale jesteśmy też postępowcami, bo idziemy śmiało naprzód, bez przesądów odrzucając wszystko, 

co jest szkodliwe dla narodu.”

Potwierdzeniem wzrastającej roli Mosdorfa w ruchu narodowym stała się, w końcu 1928 roku, jego dominacja –

uchwalona na IV Kongresie Młodzieży Wszechpolskiej – na prezesa Rady Naczelnej tej organizacji. Stanowisko 

to piastował nieprzerwanie do 1933 r.

Niezależnie  od  swojej  pracy  politycznej,  Mosdorf  nie  zaniedbywał  również  swojej  pracy  naukowej.  Pod 

kierunkiem  W.Tatarkiewicza  przygotował  rozprawę  poświęconą  filozofii  Augusta  Comte’a,  w  1934  r.  uzyskując 

stopień doktora.

Będąc członkiem Obozu Wielkiej Polski, od początku jego powstania, głosił potrzebę zradykalizowania programu 

społecznego  i  gospodarczego.  Uznając,  że  nacjonalizm  jest  przede  wszystkim  klimatem  psychicznym  oraz 

metodą  działania,  a  mniej  doktryną,  postanowił  oddzielić  młodzież  od  starszego  pokolenia,  przechodzącymi  ze 

swymi  koncepcjami  do  historii.  Ruch  młodych  OWP,  według  zamierzeń  Mosdorfa,  stać  się  miał  odrębną 

organizacją, najpełniej uosabiającą nowe tendencje w ruchu narodowym.

Podpisując  „Deklarację  ONR”,  Mosdorf  znajdował  się  już  poza  strukturami  SN.  Jednocześnie  redagowana  i 

wydawana  przez  niego  „Sztafeta”  pisała  :  „Rewolucja  myślenia  i  rewolucja  działania  – oto  droga  po  której 

dążymy.  I  choć  nie  posiadamy  jeszcze  pełnej  odpowiedzi  na  wszystkie  zapytania,  które  sobie  stawiamy,  to 

wiemy, że braki nasze uzupełniamy łatwiej. Dzieci okresu burzy uczą się szybciej. (…) Dalecy od awanturnictwa 

politycznego, łączyć umiemy chłodną myśl z gorącą wodą.”

W  hierarchii  ONR,  stał  początkowo  Mosdorf,  wraz  z  Jodzewiczem  i  Gluzińskim,na  czele  Organizacji  Polskiej. 

Szybki rozwój organizacyjny ONR i zdecydowane, skuteczne metody działania przestraszyły władze sanacyjne. 

Strona 1 z 3

Daniel Pater: Życiorysy działaczy Obozu Narodowo-Radykalnego | Nacjonalista.pl

2011-09-07

http://www.nacjonalista.pl/2010/11/05/daniel-pater-zyciorysy-dzialaczy-obozu-narod...

ONR  został  przez  reżym  rozwiązany,  a  pretekstem  do  uwięzienia  jego  członków  stało  się  zabójstwo  ministra 

Piernackiego. Mosdorf szczęśliwie uniknął aresztowania, ukrywając się przeszło rok poza Warszawą. W tym też 

okresie,  na  skutek  tarć  wewnętrznych,  ONR  podzielił  się  na  dwie  grupy  :  ONR-„ABC”  (Rossman,  Gluziński, 

Korolec,  Jodzewicz)  i  „Falangę”  (B.Piasecki,  W.  Wasiutyński,  Z.  Dziarmaga,  W.  Kwasieborski,  O.Szpakowski). 

Zmniejszyła  się  przez  to  wprawdzie  możliwość  wywierania  przez  Mosdorfa  bezpośredniego  wpływy  na  życie 

organizacyjne,  ale  jej  nie  likwidowała.  W  dalszym  ciągu,  wśród  dużej  części  kręgów  narodowo-radykalnych, 

utrzymywał  się  Jego  autorytet.  Na  ten  też  okres  przypada  szczytowa  działalność  publicystyczna  Mosdorfa. 

Zostaje współpracownikiem redakcji „Gazety Warszawskiej”, „Myśli Narodowej” oraz tygodnika „Prosto z Mostu”. 

W  roku  1938  ukazuje  się  jego  książka  o  charakterze  historiozoficznym  („Wczoraj  i  Jutro”),choć  jak  sam  na 

wstępie zaznaczył – była to również praca polityczna. „Pacyfizm jest równie doktrynerski, jak wegetarianizm, ale 

nierównie  od  niego  szkodliwszy.  Gotowość  do  ekspresji  nie  jest  celem  narodu,  ale  warunkiem  jego  istnienia. 

Społeczeństwa niechętne wojnie ginęły zawsze w ciągu dziejów i zawsze ginąć będą” – pisał na stronach swej 

książki.

Po  wybuchu  wojny,  Mosdorf  szybko  zostaje  aresztowany  przez  gestapo  i  osadzony  na  Pawiaku,  a  następnie 

wysłany  do  obozu  koncentracyjnego  w  Oświęcimiu.  Tam,  wraz  z  Romanem  Rybarskim,  zakłada  konspiracyjną 

grupę  narodową.  Pracę  polityczną  prowadził  do  ostatnich  dni  życia.  Został  rozstrzelany  11  października  1943 

roku,  na  skutek  złośliwego  donosu  powiadamiającego  władze  obozu  o  rzekomej  pomocy  Mosdorfa  udzielanej 

więźniom żydowskim.

Tadeusz Gluziński (1888-1940)

„Czytelnik aryjski pragnie przede wszystkim prawdy i pragnienie to jest ostoją naszej 

cywilizacji”.  Ta  maksyma  w  sposób  najbardziej  pełny  oddaje  pojmowanie  swoich 

obowiązków 

wobec 

społeczeństwa 

Tadeusza 

Gluzińskiego, 

jednego 

z 

najwybitniejszych  polskich  pisarzy  politycznych  okresu  międzywojnia.  Urodził  się  w 

1888 r. w patriotycznej rodzinie inteligenckiej. Atmosfera panująca w domu rodzinnym 

sprzyjała wyborowi politycznej drogi, jakiej dokonali Tadeusz Gluziński i jego młodszy 

brat  Kazimierz  – późniejszy  Przewodniczący  Rady  Politycznej  Narodowych  Sił 

Zbrojnych.  Po  wstąpieniu  do  Związku  Ludowo-Narodowego  Tadeusz  Gluziński  dość 

szybko piął się po szczeblach kariery organizacyjnej. Wpłynął na to niewątpliwy talent 

organizatorski,  jak  również  sukcesy,  jakie  osiągał  jako  pisarz  i  publicysta 

nacjonalistyczny.  Na  początku  lat  dwudziestych  opublikował  w  „Gazecie 

Warszawskiej”  cykl  artykułów  pod wspólnym  tytułem „Zmierzch liberalizmu”,  w  których  atakował  parlamentarne 

metody  działania  ZL-N.  W  latach  dwudziestych  powstały  także  znane  jego  prace  opublikowane  pod 

pseudonimem  Henryk  Rolicki  – „Drogi  i  cele  propagandy  wywrotowej”  oraz  „Zmierzch  Izraela”.  W  końcu  1933 

roku  należał  już  do  kierownictwa  tajnej  organizacji  wewnątrz  Stronnictwa  Narodowego  – Straży.  Po  nieudanej 

próbie  zreformowania  i  zradykalizowania  SN  wystąpił  wraz  z  szeregiem  młodych  rewolucyjnie  nastawionych 

działaczy  14  kwietnia  1934  r.  podpisując  deklarację  Obozu  Narodowo-Radykalnego.  Włączył  się  wówczas  do 

pracy  w  zespole  redakcyjnym  „Sztafety”  – głównego  organu  ONR.  W  tym  okresie  powstało  jedno  z 

podstawowych dzieł polskiej  myśli  narodowo-radykalnej,  a  także największa  praca  Gluzińskiego – „Odrodzenie 

Idealizmu  Politycznego”.  Kiedy  w  czerwcu  1934  r.  rząd  sanacyjny  zakazał  wydawania  „Sztafety”  próbował 

interweniować  wraz  z  Jodzewiczem  i  Mosdorfem  w  tej  sprawie  u  Ministra  Spraw  Wewnętrznych  Piernackiego. 

Bezpodstawnie  oskarżony  o  współudział  w  zabójstwie  Piernackiego  zostaje  na  kilka  tygodni  aresztowany.  Po 

rozłamie wewnątrz ONR zostaje jednym z głównych ideologów grupy ABC. Swoje artykuły publikuje w pismach 

„Nowy  Ład”  i  „ABC”.  Od  października  1937  r.  bezskutecznie  apelował  o  utworzenie  Konfederacji  Polskiej  –

organizacji  jednoczącej  narodowych  radykałów  z  RNR  Falanga,ONR  ABC  i  Sekcji  Młodych  Stronnictwa 

Narodowego.  W  1939  r.  próbował  przedostać  się  do  Francji  jako  przedstawiciel  ONR.  Zmarł  w  1940  r.  na 

Węgrzech w wyniku choroby jakiej nabawił się podczas przechodzenia granicy.

„Wypadki idą naprzód, idą bardzo szybko, głód zagląda w oczy coraz szerszym zastępom ludności. Zagadnienie 

powszechnego  bezrobocia  wysuwa  się  na  czoło  problemów  naszej  przyszłości.  Kto  ma  zdychać  z  głodu, 

gospodarz  czy  goście  – Pytają  dziś  Polacy  i  wszystko  w  Polsce  musi  się  ustosunkować  czynnie  do  tego 

najprostszego pytania i dać na nie odpowiedź. Wypadki idą szybko i w wielu wyprzedzają myśli. Kto nie nadąży, 

musi zostać w tyle. Kto zbyt silnie wrósł w przeszłość, w stare metody działania, stare nawyki myślenia, kto boi 

się  własnego  cienia,  zaś  przed  myślą  własną  ucieka  w  najciemniejszy  zakątek,  ten  nie  znajdzie  dla  siebie 

miejsca  w  szeregach ludzi  dzisiejszych. Gdy  walą  się  ściany starej,  tandetnej  budowy,  podpórki  nie wystarczą, 

trzeba rozebrać resztki, odsłonić zdrowe fundamenty i na nich budować gmach przyszłości”.

(Tadeusz Gluziński, „Sztafeta” nr 12/18 z 15 kwietnia 1934)

„Ustrój  demokratyczny  od  początku  do  końca  opiera  się  na  kłamstwie  i  oszustwie.  Kłamstwem  jest,  jakoby 

człowiek  miał  jakieś  przyrodnie  prawo  do  wolności  osobistej;  fikcją,  czyli  świadomym  kłamstwem  jest  „kontrakt 

społeczny  Rousseau’a”;  kłamstwem  jest,  jakoby  wybory,  razem  z  ich  wszystkimi  przymiotnikami,  dawały 

naprawdę  wyraz  woli  ludu;  kłamstwem  jest,  jakoby  rząd  demokratyczny  reprezentował  wolę  parlamentu,  a  tym 

bardziej  wole  ludu.  O  tym  wszystkim  wiedzą  doskonale  wszyscy  kierownicy  i  działacze  stronnictw 

demokratycznych  ;  głoszenie  przez  nich  tych  haseł  – to  już  po  prostu  oszustwo,  a  w  najlepszym  wypadku 

oszukiwanie samego siebie”.

(Tadeusz Gluziński, „Odrodzenie Idealizmu Politycznego”, Warszawa 1935)

Henryk Rossmann (1896-1937)

Strona 2 z 3

Daniel Pater: Życiorysy działaczy Obozu Narodowo-Radykalnego | Nacjonalista.pl

2011-09-07

http://www.nacjonalista.pl/2010/11/05/daniel-pater-zyciorysy-dzialaczy-obozu-narod...

Urodzony w 1896 roku, Henryk Rossmann od dzieciństwa 

bierze  czynny  udział  w  pracy  politycznej.  Już  w  szkole 

średniej,  a  następnie  na  studiach  wyższych,  należy  do 

organizacji narodowych. W pamiętnym 1918 r., jest jednym 

z  pierwszych,  którzy  spieszą  spełnić  swój  żołnierski 

obowiązek. Po skończonej wojnie, którą – jako artylerzysta 

– całą  spędził  na  froncie,  wraca  do  przerwanych  studiów 

prawniczych  oraz  działalności  społeczno-wychowawczej, 

kontynuowanej już nieprzerwanie do ostatnich chwil życia.

W  roku  1922,  Henryk  Rossmann, będąc jednym  z liderów 

poznańskiego  środowiska  akademickiego,  zostaje  członkiem  Rady  Naczelnej  nowo  powstałej  Młodzieży 

Wszechpolskiej,  gdzie  daje  się  poznać,  jako  wybitny  umysł  polityczny  i  znakomity  organizator.  Jego  zalety 

dostają  dostrzeżone  i  docenione,  znajdując  twórcze  ujście  w  pracy  u  boku  największego  wszechpolaka  –

Romana Dmowskiego, który przeznacza mu rolę osobistego sekretarza. Dalsze losy Rossmanna wyznaczają już 

ramy struktur Straży Narodowej, Obozu Wielkiej Polski (gdzie był Oboźnym na dzielnicę Warszawską) i SN. We 

wszystkich  tych  organizacjach  wielkością  swego  ducha,  mocą  charakteru  i  siłą  umysłu  – był  ośrodkiem  myśli, 

inicjatywy i samodzielności – zarówno w myśli, jak i w działaniu.

On też stał się duszą ruchu narodowo-radykalnego, który w 1934 roku wybuchł w Warszawie, jako wyraz buntu 

przeciwko marazmowi politycznemu starszej generacji polityków narodowych.

Henryk  Rossmann,  ze  względu  na  zajmowane  stanowisko  radcy  Banku  Amerykańskiego,  nie  podpisał 

„Deklaracji  ONR”.  Z  tego  też  powodu  nie  pozostawił  po  sobie  żadnej  książki,  nie  zapisał  swojego  nazwiska  w 

oficjalnych  dokumentach  międzywojennej  historii  państwa  polskiego.  Zapamiętano  Go  jednak,  jako  jednego  z 

tych, którzy dokonali w Polsce wielkiego przełomu ideowego.

„Drogę  taką  nam  wskazał  i  przykład  harmonijnego  fanatyzmu  dał  nam  śp.  Henryk  Rossmann.  Całym  swym 

życiem stwierdzał prawdę swych haseł, pracą swą w każdej dziedzinie życia politycznego i osobistego uczył nas 

tego fanatyzmu, który buduje” – pisał o nim, w drugą rocznicę śmierci, na łamach „Alma Mater” Jan Wyszyński. 

Jego rolę „doceniały” i władze sanacyjne. Dnia 7 lipca 1934 roku Henryk Rossmann zostaje aresztowany i wraz z 

kilkudziesięcioma  działaczami  narodowymi osadzony  w  Berezie  Kartuskiej.  Wielokrotnie ciężko pobity,  narzeka 

często  na  bóle  w  nerkach.  Zwolniony  we  wrześniu  1934  r.,  obejmuje  jedną  z  ważniejszych  funkcji  w 

konspiracyjnych  strukturach  Obozu  Narodowo-Radykalnego,  faktycznie  kierującego  działalnością  całej 

organizacji.

Pod  koniec  1936  r.  wzmagają  się  Jego  kłopoty  ze  zdrowiem.  Diagnoza  lekarska  mówi  o  chorobie  serca, 

tymczasem  śmierć,  która  nastąpiła  w  lutym  1937,  była  wynikiem  ciężkiej  uremii  (nerki).  Pogrzeb  Henryka 

Rossmanna  był  swego  rodzaju  demonstracją  Jego  wpływów  w  środowiskach  nacjonalistycznych.  Mimo  złej 

pogody,  kilka  tysięcy  osób  przyszło  Mu  towarzyszyć  w  jego  ostatniej  drodze.  Na  czele  konduktu  żałobnego 

postępowały  delegacje  z  wieńcami  od  organizacji  politycznych,  społecznych,  akademickich.  Jako  pierwszy 

niesiono  wieniec  z  drutu  kolczastego,  okalającego  „rękę  z  mieczem”.  Składano  hołd  człowiekowi,  który  całe 

swoje  życie  poświęcił  służbie  idei.  „Nie  zwykliśmy  pompatycznie  mówić  o  czyichkolwiek  zasługach  – pisał  Jan 

Wyszyński – Nie słowami chcemy czcić pamięć Henryka Rossmanna. Jeśli Mu składamy raport z naszych spraw 

i  planów  – musimy  nie  werbalnie,  nie  w  chwili  uniesienia,  ale  spokojnie,  po  męsku  stwierdzić  – przez  siłę 

twórczego fanatyzmu dojdziemy do wytkniętego celu”.

Strona 3 z 3

Daniel Pater: Życiorysy działaczy Obozu Narodowo-Radykalnego | Nacjonalista.pl

2011-09-07

http://www.nacjonalista.pl/2010/11/05/daniel-pater-zyciorysy-dzialaczy-obozu-narod...