Leopold von Sacher-Masoch 

 

 

 

Wenus w futrze 

 

SŁOWO WSTĘPNE 

 

Leopold  von  Sacher-Masoch,  austriacki  pisarz,  autor  wielu  nowel  i  namiętnych 

romansów, urodził się w 1836 roku we Lwowie (zmarł w 1895 roku w Hesji). Pochodził z rodziny 

szlacheckiej. Ojciec jego wywodził się z XVI-wiecznej szlachty hiszpańskiej. Daleki przodek ojca 

osiedlił  się  w  Czechach  w  XVI  wieku,  a  kolejni  jego  potomkowie  byli  wysokimi  urzędnikami  w 

słuŜbie austriackiej. Kontynuując te tradycje ojciec Leopolda był dyrektorem policji we Lwowie, 

potem  prezydentem  miasta  Pragi,  a  w  końcu  szefem  policji  w  Grazu,  stolicy  Styrii.  Matka 

Leopolda  była  córką  profesora  medycyny,  von  Masocha,  rektora  uniwersytetu  we  Lwowie. 

PoniewaŜ  rektor  von  Masach  nie  miał  synów,  cesarz  Austrii,  uznając  jego  duŜe  zasługi  dla 

ochrony  zdrowia,  łaskawie  udzielił  zezwolenia,  aby  zięć  nosił  nazwisko  podwójne:  von  Sacher-

Masoch.  W  ten  sposób  nazwisko  uczonego  medyka,  dziadka  Leopolda,  mimowolnie  stało  się 

tworzywem, z którego powstała nazwa dewiacji seksualnej — masochizm. 

Leopold  był  dzieckiem  niezwykle  uzdolnionym.  Wcześnie  rozpoczął  naukę,  w  szkole  był 

najmłodszym uczniem. Miał szerokie zainteresowania — zwłaszcza mitologią grecką. Kochał się 

w stojącym w gabinecie ojca posąŜku Wenus, przed którym się modlił i który namiętnie całował w 

usta.  Pewnego  razu  był  nieuprzejmy  wobec  dalekiej  krewnej,  która  przybyła  w  odwiedziny, 

poniewaŜ  słyszał,  Ŝe  się  lekko  prowadzi.  Piękna  kobieta  wychłostała  go  za  to,  po  czym  jeszcze 

kazała  mu  się  pocałować  w  rękę.  Wychłostanie  przez  starszą  i  piękną  kobietę  wzbudziło  u 

Leopolda niezwykle silne podniecenie seksualne. Niektórzy autorzy to właśnie przeŜycie uwaŜają 

za przyczynę rozbudzenia u niego skłonności masochistycznych. 

Na drogę Ŝycia Leopolda oraz szybkie jego awanse miały wpływ nie tylko zdolności, lecz 

takŜe  pozycja  społeczna  ojca  i  dziadka.  Wszystko  to  sprawiło,  Ŝe  w  wieku  20  lat  był  juŜ 

prywatnym docentem historii na uniwersytecie w Grazu. 

W  Ŝyciu  osobistym  Sacher-Masocha  moŜna  wyróŜnić  dwie  fazy  W  pierwszej  Leopold 

zachowaniem swym nie róŜnił się zbytnio od innych męŜczyzn. Flirtował, miał romanse, kochał, a 

porzucony przez kobietę cierpiał i... pocieszał się z aktorkami. W fazie drugiej, która rozpoczęła 

się ok. 30 roku Ŝycia, zaczął wykazywać silne skłonności masochistyczne, dając im wyraz takŜe w 

swej  twórczości.  W  okresie  tym  preferował  towarzystwo  kobiet,  którym  mógł  się 

podporządkowywać oraz które go maltretowały i upokarzały. Im bardziej były dla niego szorstkie 

i surowe, tym bardziej był nimi zainteresowany i doznawał większej rozkoszy. Masochistycznym 

przeŜyciom  nadawał  formy  literackie.  O  tym,  Ŝe  opisywane  przez  niego  praktyki  erotyczne 

opierały  się  na  jego  własnych  doświadczeniach,  świadczą  publikacje  i  dokumenty  ogłoszone 

przez jego pierwszą Ŝonę, z którą się rozwiódł. 

Twórczość Sacher-Masocha, aczkolwiek bogata  w nowe treści, nie odbiegała całkowicie 

od  ogólnych  trendów  panujących  w  prozie  i  poezji  XIX  wieku,  dla  których  charakterystyczne 

przecieŜ było lubowanie się w cierpieniach — zwłaszcza mających związek z miłością. Literaturę 

XIX  w.  w  duŜej  mierze  tworzyli  ludzie  o  skłonnościach  masochistycznych  (jakimi  byli  np.:  Lew 

Tołstoj  —  mistrz  prozy  realistyczno-psychologicznej,  Paul  Verlaine  —  poeta,  jeden  z  twórców 

symbolizmu  i  mistrz  lirycznego  nastroju,  a  uprzednio,  w  XVIII  wieku,  takŜe  Jean  Jacąues 

Rousseau — pisarz i filozof, wybitny przedstawiciel oświecenia). Literaturę XIX w. tworzyli takŜe 

ludzie  o  skłonnościach  sadystycznych  (jakimi  byli  np.:  Charles  Baudelaire  —  poeta,  prekursor 

symbolizmu, Jean Arthur Rimbaud — jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu, piszący takŜe 

poematy prozą, uprzednio zaś, w XVIII wieku, Maximilien de Robespierre — jeden z przywódców 

Wielkiej Rewolucji Francuskiej, a później, na przełomie XIX i XX wieku, Marcel Proust — pisarz, 

który  łączył  obserwacje  Ŝycia  epoki  z  subtelną  analizą  psychologiczną  oraz  rozwaŜaniami 

estetyczno-filozoficznymi).  Bólem,  mękami  i  cierpieniami  przesycona  była  zwłaszcza  literatura 

romantyczna,  której  echa  spotyka  się  w  całym  XIX  wieku.  Alfred  de  Musset,  jeden  z  głównych 

przedstawicieli romantyzmu, twórca liryki miłosnej i dramatów cechujących się subtelną analizą 

uczuć,  rozkoszował  się  cierpieniem.  UwaŜał  on,  Ŝe  'wspomnienia  nieszczęścia  i  cierpienia  są  o 

wiele  cenniejsze  niŜ  wspomnienia  minionego  szczęścia,  zaś  spełniona  miłość  moŜe  człowieka 

uczynić  jeszcze  bardziej  nieszczęśliwym  niŜ  miłość  niespełniona.  Poeci,  musieli  wyraŜać  swe 

cierpienia  wewnętrzne,  gdyŜ  bez  tego  nie  byli  uwaŜani  za  prawdziwych  twórców.  Ten 

cierpiętniczy  trend  wyraziście  cechował  literaturę  i  poezję  epoki  romantyzmu,  a  wyraźny  był 

takŜe w okresie późniejszym, w którym tworzył Sacher--Masoch. 

Twórczość  Leopolda  von  Sacher-Masocha  przepojona  jest  elementami  masochizmu.  W 

tomie nowel pt. "Testament Kaina" (1870) ukazuje on okrutne kobiety oraz podporządkowanych 

im  męŜczyzn.  Wprawdzie  jeszcze  nieco  tu  mora-lizuje,  lecz  moŜna  wyraźnie  dostrzec,  Ŝe 

rozkoszuje się właśnie takim stosunkiem kobiet do męŜczyzn. WyraŜa to dosadnie stwierdzając, Ŝe 

prawdziwą przyjemność moŜe męŜczyźnie sprawić tylko zadana przez piękną kobietę męczarnia. 

Podobne tezy przedstawione są w krótkim opowiadaniu pt. "Pod pejczem" zawartym w tomie pt. 

"Messaliny  Wiednia.  Historie  z  dobrego  towarzystwa"  (1873).  Warto  dodać,  Ŝe  akcja  utworów 

Sacher-Masocha z reguły rozgrywa się w "lepszym" towarzystwie oraz w kręgach arystokracji. 

Najsławniejszą z powieści Sacher-Masocha stała się "Wenus w futrze". To właśnie w niej 

autor  przyznał,  Ŝe  znajduje  szczególną  podnietę  w  cierpieniu  oraz  Ŝe  tyrania,  okrucieństwo,  a 

przede  wszystkim  niewierność  pięknej  kobiety  wywołuje  i  wzmaga  u  niego  silną  namiętność.  W 

słowach  powyŜszych  w  pełni  wyraŜona  została  istota  masochizmu  jako  dewiacji  seksualnej.  W 

rzeczy samej w twórczości Sacher-Masocha moŜna zaobserwować pewne przeobraŜenia. Podczas 

gdy  w  pierwszych  jego  nowelach  dominuje  wyraŜanie  elementów  sadystycznych  związanych  ze 

szczegółowymi  opisami  brutalności  kobiety,  to  w  późniejszych  opisach  przewaŜają  elementy 

masochistyczne,  tj.  przedstawianie  rozkoszy  narastającej  u  męŜczyzny  aŜ  do  orgazmu  w  wyniku 

bólu  cielesnego,  który  sprawia  mu  ukochana  kobieta  poprzez  bicie  pejczem,  kijem  oraz  przez 

innego rodzaju tortury. 

Leopold  von  Sacher-Masoch  dość  wcześnie,  gdyŜ  jeszcze  za  Ŝycia,  zaŜywał  sławy 

wielkiego  pisarza,  a  takŜe  naukowca  i  odkrywcy  duchowych  otchłani  człowieka.  Jubileusz  25-

lecia  jego  twórczości  uświetniony  został  gratulacjami  wielkich  pisarzy,  artystów  i  naukowców 

wśród  których,  między  innymi,  znaleźli  się:  Wiktor  Hugo,  Emil  Zola,  Henrik  Ibsen,  Charles 

Gounod  i  Louis  Pasteur.  JuŜ  sam  ten  fakt  świadczy,  jak  wielkim  uznaniem  cieszył  się  Sacher-

Masoch  oraz  u  jakich  ludzi  twórczość  jego  wzbudzała  Ŝywy  oddźwięk.  A  jednak  pod  względem 

literackim  twórczość  Masocha  nie  reprezentuje  zbyt  wysokiego  poziomu.  W  zasadzie  wszystko 

zmierza  tu  do  powtarzającej  się  sceny  chłostania,  natomiast  reszta  jest  dość  płytkim  i 

powierzchownym  tłem  omawianych  zdarzeń,  pozbawionym  głębszych  refleksji  i  analiz.  W  tym 

względzie Sacher-Masoch wyraźnie ustępuje markizowi de Sade'owi, którego romanse świadczą 

o tym, Ŝe autor był pełnym fantazji, utalentowanym pisarzem. Z tego powodu Sacher-Masoch nie 

zajmuje  powaŜnego  miejsca  w  historii  literatury.  Jak  dotąd  nikt  nie  próbował  —  jak  miało  to 

miejsce  w  odniesieniu  do  markiza  de  Sade'a  —  zaliczyć  go  do  rzędu  klasyków  literatury. 

Nazwisko Sacher-Masocha zajmuje natomiast poczesne miejsce w historii seksuologii, podobnie 

jak  nazwisko  markiza  de  Sade'a.  PosłuŜyły  one  bowiem  Ryszardowi  von  Krafft-Ebingowi, 

profesorowi  neuropsychiatrii  w  Grazu  a  potem  w  Wiedniu,  do  stworzenia  nazw  dewiacji 

seksualnych — sadyzmu i masochizmu. 

Sadyzm  i  masochizm  są  dewiacjami  wzajemnie  się  uzupełniającymi.  Są  one  wyrazem 

bipolarności  człowieka.  Mają  się  do  siebie  jak  negatyw  i  pozytyw  tej  samej  fotografii,  dlatego 

wielu  autorów  omawia  te  dewiacje  razem  pod  pojęciem  sadomasochizmu.  W  obydwu  tych 

zaburzeniach  chodzi  o  ich  specyficzne  związki  z  bólem  i  cierpieniem.  W  swych  skrajnych 

przypadkach  sadyzm  związany  jest  z  morderstwem,  a  masochizm  z  samobójstwem.  Skłonności 

sadystyczne  i  masochistyczne  mogą  występować  w  róŜnym  nasileniu  u  tego  samego  człowieka 

oraz  zmieniać  swe  natęŜenie  w  zaleŜności  od  etapu  Ŝycia,  okoliczności  zewnętrznych  oraz  cech 

osobowości  partnera,  z  którym  dewiant  pozostaje  we  wzajemnym  układzie.  W  obu  tych 

tendencjach, niejednakowo silnie wyraŜających się u róŜnych ludzi, najwaŜniejszą rolę odgrywa 

więź  symbiotyczna,  przejawiająca  się  w  trudności  lub  niemoŜności  istnienia  kaŜdego  z  dwojga 

partnerów poza danym związkiem. 

Ostateczna ocena skłonności sadomasochistycznych odnośnie ich wartości dla tworzenia 

więzi międzyludzkich jest w obecnej chwili dość trudna. Wiele wskazuje na to, Ŝe w przypadkach 

udanego  doboru  partnerskiego  sadomasochizm  moŜe  mieć  więcej  cech  pozytywnych  niŜ 

negatywnych  dla  rozwoju  układu  partnerskiego  oraz  dla  tworzenia  głębokiej  więzi 

międzyludzkiej,  mimo  iŜ  jest  to  więź  innego  typu,  niŜ  więź  określona  w  naszej  kulturze  mianem 

miłości człowieka (bliźniego braterskiej). Istnieją natomiast jakieś bliŜej nie wyjaśnione związki 

między  sadomasochizmem  a  procesem  emocjonalnym  określanym  mianem  miłości  erotycznej. 

Wydaje  się,  Ŝe  cierpienia  psychiczne  do  pewnego  stopnia  mają  właściwości  wzmagające 

natęŜenie miłości erotycznej, namiętności i rozkoszy związanej z ukochanym człowiekiem. W tym 

ujęciu  cierpienie  staje  się  atrybutem  miłości  erotycznej,  kontrastem  dla  rozkoszy,  dodatkowo  tę 

ostatnią  wzmacniającym.  Przekroczenie  granic  cierpienia  zapoczątkowuje  nagłą  lub  powolną 

inwolucję miłości erotycznej i jest czynnikiem rozbijającym więzi międzyludzkie, podobnie jak ma 

to miejsce w więzi symbiotycznej opartej na skłonnościach sadomasochistycznych.  Być  moŜe,  iŜ 

między tymi dwoma zjawiskami, tj. więzią opartą na miłości erotycznej i więzią symbiotyczną — 

sadomasochistyczną, istnieją głębsze związki, które nie zostały jeszcze wystarczająco wyjaśnione. 

Sadyzm  i  masochizm  są  podstawowymi  zjawiskami  seksualnymi  występującymi  w  kaŜdej 

fazie  rozwojowej  i  w  kaŜdym  wieku  u  człowieka.  Ścisłe  powiązania  przeŜyć  seksualnych  z 

przeŜyciami sadomasochistycznymi umoŜliwiają człowiekowi osiągnięcie rozkoszy z zaspokojenia 

potrzeby  władzy  i  dominacji  —  poprzez  odpowiedni  styl  Ŝycia  seksualnego.  Czyni  to  przeŜycia 

seksualne  tym  głębszymi  i  namiętniejszymi,  im  mniejsze  ma  człowiek  szansę  na  zaspokojenie 

potrzeby  mocy  i  władzy  w  pozaseksualnych  kontaktach  społecznych  oraz  w  innych  układach 

międzyludzkich,  z czego wynika, Ŝe  moŜliwości te ograniczone  zostają  do sektora seksualnego  

oraz    do    osoby  konkretnego  partnera.  W  tym  sensie  sadyzm  i  masochizm  moŜna  uwaŜać  za 

podstawowe siły, które — obok potrzeby seksualnej — leŜą u podłoŜa wzajemnego przyciągania i 

uzupełniania  się  ludzi.  Sprzyjają  one  tworzeniu  i  pogłębianiu  się  więzi  międzyludzkich  w 

warunkach    udanego  doboru  partnerskiego  i  nie  przekraczania  odpowiedniego  natęŜenia 

skłonności  sadomasochistycznych  —  i  to  prawie  niezaleŜnie  od  róŜnicy  płci  między  dwoma 

osobnikami. 

Istnieją  więc  dwa  podstawowe  mechanizmy  skłaniające  ludzi  ku  sobie:  potrzeba 

seksualna, która skłania wzajemnie ku sobie męŜczyznę i kobietę (lub — przy istnieniu skłonności 

homoseksualnych — dwoje ludzi tej samej płci) oraz potrzeba dominacji, mocy i władzy (a takŜe 

submisji i podporządkowania się), która  skłania  ku sobie ludzi na zasadzie komplementarności, 

lecz  niezaleŜnie  od  płci.  RóŜne  warianty  wynikające  z  kombinacji  oraz  większej  lub  mniejszej 

zgodności  w  zakresie  rodzaju,  natęŜenia  i  komplementarności  obu  powyŜszych  potrzeb, 

ujmowane  dynamicznie  w  przebiegu  róŜnych  faz  rozwojowych  dwojga  ludzi  tworzących  układ 

partnerski,  wpływają  w  zasadniczy  sposób  na  charakter  i  głębię  łączących  ich  więzi 

międzyludzkich. 

Sadomasochizm,  pomijając  skrajne  przejawy,  jak  mord  z  lubieŜności  lub  samobójstwo  z 

lubieŜności,  jest  najbardziej  rozpowszechnioną  dewiacją  seksualną,  a  w  słabym  natęŜeniu 

występuje  u  wszystkich  ludzi.  Jest  to  więc  zjawisko  z  punktu  widzenia  antropologicznego 

normalne,  odgrywające  pewną  rolę  zarówno  w  Ŝyciu  indywidualnym  człowieka,  jak  i  w  Ŝyciu 

kulturowym  ludzkości.  Występowanie  sadomasochizmu  we  wszystkich  kulturach  i  epokach 

uzasadnia  pogląd,  Ŝe  ma  on  biologiczne  podłoŜe.  Być  moŜe  stanowi  pozostałość  ewolucyjnych 

atawizmów z tego okresu rozwoju człowieka, w którym zaspokojenie potrzeb seksualnych mogło 

nastąpić dopiero po walce zakończonej zwycięstwem lub pokonaniem, w czasie której nierzadko 

dochodziło do przelewu krwi. 

Rozwój  człowieka  i  społeczeństwa  narzucił  pewne  ograniczenia  przejawianiu  się 

skłonności sadomasochistycznych, zwłaszcza w ich pierwotnej formie. JednakŜe naleŜy pamiętać, 

Ŝ

e  zarówno  okrutne  działania  jak  i  zachowanie  łagodne  mogą  być  uwarunkowane  głębiej 

leŜącymi  motywami  seksualnymi,  często  nie  uświadamianymi  sobie  przez  człowieka. 

Ograniczenia 

kulturowe 

dotyczą 

zarówno 

siły 

z 

jaką 

ujawniają 

się 

skłonności 

sadomasochistyczne,  jak  i  formy  ich  ujawniania,  przekształcającej  się  z  przewagi  i  dominacji 

uzyskanej  dzięki  .sile  fizycznej  na  dominację  typu  psychicznego.  Mimo  tych  społecznych 

ograniczeń historia rozwoju człowieka i kultury oraz etnologia dostarczają licznych dowodów na 

powszechne  istnienie  i  uzewnętrznianie  się  skłonności  sadomasochistycznych;  dowody  te 

pozwalają na łatwiejsze zrozumienie zdarzeń zachodzących takŜe we współczesności. 

Biologiczne podłoŜe sadomasochizmu sprawia, Ŝe jego przejawy, a takŜe przejawy agresji 

seksualnej  w  ogóle,  mają  właściwości  stymulujące  podniecenie  seksualne,  w  duŜym  stopniu 

niezaleŜne  od  przyjmowanych  wobec  tego  zjawiska  postaw.  Nie  chodzi  tu  o  stymulacyjne 

działanie  wywierane  na  dewiantów  seksualnych,  lecz  na  ludzi  nie  wykazujących  cech  dewiacji. 

Mechanizmy  społeczne  mogą  to  stymulacyjne  .działanie  wzmacniać  lub  osłabiać.  Metody 

wychowawcze  oparte  na  stosowaniu  kary  cielesnej  sprzyjały  wzmacnianiu  się  skłonności 

sadomasochistycznych. W podobnym kierunku moŜe oddziaływać ogólny wzrost agresywności w 

Ŝ

yciu  społecznym.  Natomiast  nie  osiągnięto  porozumienia  co  do  roli,  jaką  odgrywają  wzorce 

Ŝ

ycia seksualnego lansowane w środkach masowego przekazu. Zwolennicy teorii mimetycznej są 

zdania,  Ŝe  pokazywanie  przemocy  i  okrucieństwa  na  ekranie  sprzyja  realizacji  tych  wzorców  w 

praktyce.  Zwolennicy  teorii  "katharsis"  są  zdania,  Ŝe  "metoda  uczestniczenia",  poprzez 

zaangaŜowane  przeŜywanie  scen  przemocy  i  okrucieństwa  w  roli  widza,  pozwala  na 

rozładowanie gromadzących się napięć. 

Psychoanalitycy  uwaŜali  skłonności  sadystyczne  za  aktywną  formę  uzewnętrzniania  się 

sadomasochizmu,  właściwą  dla  męŜczyzn;  skłonności  masochistyczne,  cechujące  się  formą 

pasywną, miały być w ich ujęciu udziałem kobiet. Za aktywność uwaŜali oni wszystko, co pobudza 

do  działania,  aby  osiągnąć  cel;  za  pasywność  zaś  —  dąŜenie  do  osiągnięcia  celu  przez 

cierpliwość i czekanie. JednakŜe z wiodącej (bardziej aktywnej) roli męŜczyzny przy spółkowaniu 

nie  moŜna  wyciągnąć  wniosku,  Ŝe  sadyzm  jest  częstszy  u  męŜczyzn,  a  masochizm  u  kobiet. 

Obydwie te skłonności w postaci dewiacyjnej występują bowiem częściej u męŜczyzn niŜ u kobiet, 

natomiast w postaci niedewiacyjnej występują zarówno u męŜczyzn jak i u kobiet. 

Zygmunt  Freud  w  sadyzmie  i  masochizmie  dopatruje  się  objawów  skierowanego  na 

zewnątrz i do wewnątrz popędu destrukcji, ściśle stopionego z erotyką. Równocześnie zastanawia 

się, jak moŜna było przeoczyć istnienie wszechobecnej nieerotycznej agresji i destrukcji oraz nie 

przyznać  jej  naleŜnego  miejsca  w  wyjaśnianiu  sensu  Ŝycia.  Tłumaczy  to  tym,  Ŝe  tendencja 

destrukcyjna skierowana  do wewnątrz, gdy pozbawiona jest elementów erotycznych, jest trudna 

do rozpoznania. "Popęd śmierci" (Tanatos) istnieje jako tło Erosa, jednakŜe tam, gdzie stapia się 

on  z  Erosem,  staje  się  dla  nas  trudno  zrozumiały.  W  sadyzmie,  gdzie  cel  erotyczny  zostaje 

pominięty,  a  mimo  tego  zaspokojone  zostają  dąŜenia  seksualne,  stosunek  popędu  śmierci  do 

Erosa staje się nieco bardziej zrozumiały w tym sensie, Ŝe udaje się nieco łatwiej wniknąć w jego 

— Tanatosa istotę. Natomiast tam, gdzie Tanatos występuje bez  celu seksualnego,  przejawiając 

się  w  ślepej  Ŝądzy  niszczenia,  zaspokojenie  go  wiąŜe  się  z  silną  rozkoszą  narcystyczną,  gdyŜ 

ukazuje  on  człowieczemu  ego  sposób,  przy  pomocy  którego  moŜe  ono  spełnić  odwieczne 

pragnienie wszechmocy. 

W masochizmie, którego nie moŜna całkowicie odizolować od sadyzmu, lecz który naleŜy 

przedstawiać jako szczególnie wyraźne uwydatnienie jednego z pragnień sadomasochistycznych, 

chodzi  o  obronę  przed  lękami  przejawiającymi  się  w  róŜny  sposób  i  w  róŜnych  sferach  Ŝycia. 

Jądrem są tu lęki kastracyjne; masochista, przeŜywając cierpienia, poprzez ekwiwalenty kastracji 

odrywa  się  od  lęków  przed  realną  kastracją.  Podporządkowując  się  sadyście,  pozwala  się 

opanować  i  bić  lub  poddaje  się  działaniom  podobnym  do  kastracji,  takim  jak  związywaniu  czy 

czemuś  podobnemu.  To  wszystko  jednak  dzieje  się  w  scenariuszach  zrytualizowanych,  których 

reguły określa, tak Ŝe nie musi się obawiać realnego zagroŜenia. Inny aspekt masochizmu tkwi w 

tym,  Ŝe  masochista  przeŜywa  jako  rozkosz  ukaranie  go  za  istniejące  u  niego  agresywne 

sadystyczne  pragnienia.  Zaspokojenie  wymagań  superego  stwarza  masochiście  o  tyle  mało 

trudności,  Ŝe  w  duŜym  stopniu  rezygnuje  on  z  zaspokojenia  swoich  męskich,  falliczno-

agresywnych pragnień, projektując je na kobietę i wyposaŜając ją w symbole fallusa (pejcz, kij). 

Z sadomasochistycznej ambiwalencji kobiety i własnych "części" Ŝeńskości w sobie wyprowadza 

on pozytywne uczucia, bardziej akceptuje tkwiące w nim  części Ŝeńskości. ZagroŜeniu  przez nie 

przeciwstawia  się  nie  przez  agresję,  lecz  przez  podporządkowanie.  Jeszcze  inny  aspekt 

masochizmu  wywodzi  się  z  problematyki  odłączenia  od  matki,  która  w  sadomasochizmie  jest 

silnie  ambiwalentna.  Podczas  gdy  sadysta  agresywnie  broni  się  przed  odłączeniem  poprzez 

pierwotną  identyfikację  z  kobietą,  masochista  godzi  się  na  to  poprzez  regresyjne  pragnienie 

pozbycia  się  swojej,  osiągniętej  dotychczas,  samodzielności.  Rytuały  poddania  się  i  kastracji 

słuŜą  nie  tylko  obniŜeniu  się  lęku  kastracyjnego;  równocześnie  wyraŜa  się  w  nich  pragnienie 

pozbycia się męskiej samodzielności (niezaleŜności) i szukanie intensywnego, oralnego, ścisłego 

związku  między  matką  i  dzieckiem.  Ta  tendencja  do  samorezygnacji  jest  wyraźna  u  tych 

masochistów,  u  których  rytuały  zabijania  naleŜą  do  stałych  składników  aranŜacji 

sadomasochistycznych. Tę tendencję do powrotu w nierozerwalne związki z matką sprzed okresu 

separacji  —  sadomasochizm  ma  wspólną  z  fetyszyzmem.  Tym  tłumaczy  się  fakt,  Ŝe  dewiacja 

sadomasochistyczna często przepojona jest elementami fetyszystycznymi np. fetyszyzmem skóry i 

gumy, fetyszyzmem pejczy, futra, pośladków, ekskrementów itp. 

Masochizm  polega  na  osiąganiu  rozkoszy  seksualnej  w  sytuacjach  związanych  z 

całkowitym  podporządkowaniem  się  i  uległością  wobec  partnera  seksualnego.  Jest  to  potrzeba 

uległości  i  podporządkowania  innemu  człowiekowi,  kosztem  utraty  indywidualności  i 

ograniczania  własnej  wolności.  Poddanie  się  przemocy  drugiego  człowieka  sprawia,  Ŝe 

zadawanie  przez  niego  bólu  fizycznego,  upokorzenie  lub  poniŜenie  odczuwane  jest  jako  rozkosz 

seksualna. Poza kontekstem całkowitego podporządkowania się i uległości zarówno upokorzenie, 

jak  i  ból  fizyczny  są  odczuwane  przykro,  podobnie  jak  to  jest  u  niedewiantów  seksualnych, 

dlatego  poza  sferą  seksu  masochista  unika  cierpień,  a  przynajmniej  świadomie  ich  nie 

prowokuje.  W  masochizmie  stopień  seksualnego  uzaleŜnienia  się  od  partnera  jest  największy. 

UzaleŜnienie to moŜe się przejawiać w znoszeniu najcięŜszych ofiar i poświęceń, aby nie utracić 

partnera,  który  sprawia  tym  większą  rozkosz  seksualną,  im  bardziej  dominuje,  a  dominując 

dręczy  masochistę.  Ideałem  kobiety  dla  masochisty  jest  przez  to  domina  (lać.  pani),  której  się 

niewolniczo  podporządkowuje.  Najczęściej  tylko  takie  kobiety  uznawane  są  za  "panie",  które 

okrutnie dręczą męŜczyznę, zanim pozwolą mu na zaspokojenie seksualne. 

Symptomatologia  masochizmu  jest  niezwykle  bogata.  Jest  ona  łatwa  do  uchwycenia 

wtedy, gdy masochista odczuwa rozkosz w wyniku bólu i cierpień cielesnych. Zazwyczaj dewiant 

skłania  wtedy  swoją  partnerkę  seksualną  do  zadawania  mu  bólu  poprzez  bicie,  drapanie  itp. 

Natomiast  moŜe  być  bardzo  trudna  do  uchwycenia,  gdy  masochista  doznaje  rozkoszy  w  wyniku 

cierpień  psychicznych,  takich  jak  lekcewaŜenie  go,  poniŜanie,  upokarzanie,  obrzucanie 

przezwiskami  itp.  Aby  to  osiągnąć,  prowokuje  on  celowo  sytuacje  konfliktowe  z  partnerką. 

PoniewaŜ  konflikty  między  partnerami  powstają  i  znajdują  swój  wyraz  w  ostrych  "spięciach", 

najczęściej bez podłoŜa masochistycznego, dlatego ustalenie go nie jest sprawą łatwą. 

Tak  jak  w  wielu  dewiacjach,  takŜe  i  w  masochizmie  występują  przesadnie  wyraŜone 

właściwości i moŜliwości, które spotyka się równieŜ u normalnych ludzi. Na dnie tej dewiacji tkwi 

posłuszeństwo  seksualne,  tzn.  taki  stopień  zaleŜności  od  partnerki,  w  którym  znoszone  są 

najcięŜsze ofiary i poświęcenia, aby tylko jej nie stracić. U ludzi normalnych równieŜ spotyka się 

gotowość do poświęceń i ponoszenia ofiar, aby tylko nie utracić partnera i bardziej go do siebie 

przywiązać.  Nie  są  oni  jednak  masochistami,  gdyŜ  nie  sprawia  im  to  przyjemności.  Mianem 

masochistów  nie  moŜna  równieŜ  określać  ludzi,  którzy  są  dręczeni  w  układzie  partnerskim  lub 

małŜeńskim,  lecz  znoszą  to  dlatego,  Ŝe  są  zbyt  słabi,  aby  zerwać  ten  układ.  Pomiędzy  ludźmi 

normalnymi  a  typowymi  masochistami  znajduje  się  pośrednia  grupa  osobników  wykazujących 

masochistyczne  rysy  osobowości.  Ludzie  ci  mają  przesadnie  wyraŜone  poczucie  niŜszości, 

nadmiernie  wygórowany  samokrytycyzm;  całokształt  ich  zachowania  sprawia  wraŜenie,  Ŝe 

poszukują  oni  cierpień,  a  naraŜanie  się  na  kary  sprawia  im  przyjemność.  Tego  rodzaju  rysy 

masochistyczne  spotyka  się  nie  tylko  w  Ŝyciu  miłosnym  i  małŜeńskim,  ale  takŜe  w  Ŝyciu 

zawodowym.  Wszędzie  bowiem  moŜna  spotkać  osobników,  którzy  poprzez  swoją  uległość 

prowokują  wprost  złe  traktowanie  ich  przez  współpracowników  lub  przełoŜonych.  Osobnicy  ci 

rekrutują  się  przewaŜnie  z  ludzi  zahamowanych  seksualnie,  o  silnej  potrzebie  miłości,  lecz 

niemoŜności  nawiązania  głębokiego  kontaktu  uczuciowego.  PoniewaŜ  ludzie  ci  nie  wierzą  w 

jakiekolwiek  powodzenie  w  miłości,  pracy  zawodowej  itp.,  wolą  być  źle  traktowani  niŜ  w  ogóle 

nie  dostrzegani.  Właściwi  seksualni  masochiści  odróŜniają  się  od  tych  osobników  tym,  Ŝe 

poszukują partnerki, która spełnia ich Ŝyczenia i dostarcza poŜądanej satysfakcji seksualnej. 

Praktyki masochistyczne mogą być bardzo róŜnorodne, jednakŜe przewaŜnie przebiegają 

według  ściśle  określonego  scenariusza  uzgodnionego  między  partnerami  (przy  czym  kaŜde 

odstępstwo od niego jest źle widziane przez masochistę i wywołuje jego Ŝywe protesty). Praktyki 

te mają wskutek tego charakter zrytualizowany, a masochista osiąga rozkosz nie tylko z sytuacji 

istniejącej aktualnie, lecz takŜe z antycypowanej zgodnie ze scenariuszem. Jest to więc forma gry, 

w  której  istnieją  ściśle  podzielone  role  i  scenariusze,  gdzie  elementy  fikcyjne  pomieszane  są  z 

rzeczywistymi;  jednak  sztuczność  i  fikcyjność  sytuacji  —  mimo  Ŝe  jest  ona  silnie  emocjonalnie 

przeŜywana  —  tkwi  zawsze  w  świadomości.  Role  mogą  być  bardzo  róŜnorodne.  Szczególnie 

preferowane  przez  masochistów  są  sytuacje,  w  których  kobieta  jest  surową  panią  (domina), 

traktującą  męŜczyznę  jak  niewolnika.  Kobieta  taka  dręczy  masochistę,  zanim  pozwoli  mu  na 

zaspokojenie  seksualne.  Formy  dręczenia  mogą  być  bardzo  róŜnorodne.  Najczęściej  są  one 

związane z metamorfizmem przejawiającym się w tym, Ŝe masochista w fantazji i w zachowaniu 

przejmuje określone  role: słuŜącego, niewolnika,  wychowanka, zwierzęcia  (forma zoomimiczna, 

np. psa, któremu zakłada się obroŜę, konia, na którym się jeździ itp.). Akty masochistyczne mogą 

teŜ  polegać  na  praktykach  kopro-i  urolagnistycznych  wykonywanych  na  rozkaz  "pani",  na 

przybieraniu roli dziecka lub pazia "karconego" przez dumną panią, lub na pisaniu poddańczych 

listów  do  "pani".  Praktyki  masochistyczne  —  autoerotyczne  polegają  na  aranŜacji  sytuacji 

dręczenia przez wyimaginowaną partnerkę. 

Dawniejsze  poglądy  dotyczące  masochizmu  ograniczały  go  tylko  do  sfery  seksualnej. 

JednakŜe  jest  to  zjawisko  o  szerszym  zasięgu;  obejmuje  między  innymi  pragnienie  uzaleŜnienia 

się od innego człowieka oraz tendencje do obniŜania swej wartości. Karen Horney, amerykańska 

psychoanalityczka,  była  zdania,  Ŝe  masochista  nie  pragnie  cierpień,  podobnie  jak  inni  ludzie. 

Bolesne  przeŜycia,  cierpienia  i  konflikty  są  dla  niego  podobnie  przykre  jak  dla  innych  ludzi. 

JednakŜe  w  określonych  sytuacjach  stara  się  on  zintensyfikować  ból,  co  po  przeminięciu 

okresowego  jego  natęŜenia  sprawia  wraŜenie  złagodzenia  bólu  lub  obniŜenia  nań  wraŜliwości. 

Masochista czerpie w znacznie większej mierze rozkosz nie z bólu fizycznego, lecz z poddania się 

samo poniŜeniu oraz poniŜeniu i udręczeniu przez partnerkę. 

Ciekawe  jest  ujmowanie  sadomasochizmu  przez  filozofię  egzystencjalną.  Znalazło  ono 

najpełniejszy  wyraz  w  wizji  człowieka  oraz  koncepcji  ludzkiej  wolności  Sartre'a.  Zgodnie  z  nią 

człowiek jest  utoŜsamiany z wolnością, dlatego przeznaczeniem jego egzystencji jest samotność, 

która oznacza to samo, co świadomość własnej wolności. Autentyczne Ŝycie człowieka cechuje się 

ś

wiadomością całkowitej odrębności od otaczającego świata i ludzi, natomiast iluzją są nadzieje 

na "zjednoczenie" się dwu róŜnych wolności. W tym ujęciu pragnienia zjednoczenia się na drodze 

sadyzmu czy masochizmu — podobnie zresztą jak i poprzez miłość — są absurdalne. 

PowyŜsza  garść  informacji  o  współczesnych  poglądach  na  sadomasochizm  pozwala  na 

lepsze  zrozumienie  akcji  toczącej  się  w  niniejszej  ksiąŜce.  Warto  przypomnieć,  Ŝe  "Wenus  w 

futrze"  jest  najbardziej  znaną  i  typową  opowieścią  Sacher-Masocha,  w  której  opisane  zostały 

praktyki masochistyczne, ód czasu jej opublikowania futro i pejcz naleŜą do stałych rekwizytów 

literatury masochistycznej. Futro jest fetyszem dla męŜczyzny, a pejcz jest instrumentem rozkoszy. 

Oprócz tego Sacher-Masoch opisał tu ciekawe zjawisko rozszczepienia uczuć u kobiety. Polega to 

na tym, Ŝe Wanda kocha Seweryna i nie chce go bić. PoniewaŜ jednak chce mu sprawić rozkosz, 

więc go bije. Dając rozkosz, sama ją przeŜywa. Trudno tu przy tym rozgraniczyć, ile satysfakcji 

osiąganej jest przez nią w wyniku dawania rozkoszy, a ile — z rozbudzonej potrzeby dręczenia. 

Dając  rozkosz  i  dręcząc  —  równocześnie  rozczarowuje  się  i  obserwuje  u  siebie  obniŜanie  się 

zaangaŜowania  uczuciowego  wobec  Seweryna,  poniewaŜ  obraz  męŜczyzny  zniewolonego 

sprzeczny jest z obrazem męŜczyzny, którego pragnie i który moŜe jej imponować. W ten sposób 

spełnienie  aktu  masochistycznego  zawiera  w  sobie  elementy  destrukcji  w  zakresie  więzi 

uczuciowej. 

KaŜda próba poznania tego, co w człowieku nieznane, tajemnicze, a co tkwi w głębokich 

strukturach  psychiki  u  wielu  ludzi,  oprócz  ciekawości  budzi  niepokój,  obawy  i  lęki.  Ludzie  z 

reguły skłonni są do zbytnich uproszczeń i powierzchownych ocen zjawisk, które nie mieszczą się 

w ich dotychczasowym obrazie świata i człowieka. Są jednak i tacy, którzy próbują ujawniać te 

tajemnice,  chociaŜ  nie  potrafią  ich  dostatecznie  głęboko  zanalizować.  Do  nich  naleŜy  zaliczyć 

Leopolda von Sacher-Masocha. Jego ksiąŜka pt. "Wenus w futrze" naleŜy do klasyki, mimo Ŝe nie 

został  do  niej  zaliczony  sam  autor.  Wielokrotnie  cytowana  w  róŜnego  rodzaju  literaturze  — 

doczekała się wreszcie bezpośredniego ponownego udostępnienia polskiemu czytelnikowi. 

 

Kwiecień 1989 

                                                                Prof. dr hab. med. Kazimierz Imieliński 

 

Motto:  "Bóg  ukarał go   i  oddał  w  ręce   kobiety" 

(Stary Testament — Księga Judyty) 

 

PROLOG 

 

Byliśmy  w  miłym,  zacisznym  pokoju  sam  na  sam.  Na  staroświeckim,  okazałym, 

renesansowym kominku płonął ogień. Siedziałem tuŜ obok, mając przed sobą ją — Wenus! I nie 

była  to  Ŝadna  dama  z  półświatka,  która  by  pod  tym  imieniem  prowadziła  kampanię  z 

nienawistnym rodem męskim, ani nawet kusząca Kleopatra, lecz prawdziwa bogini miłości. 

Zagłębiła się w fotel, patrząc nieruchomo w płomień, który odbijał się rumieńcem na jej 

bladych licach. Od czasu do czasu poruszała jedną lub drugą stopą, by ją przysunąć bliŜej ognia. 

Twarz jej była skończonym pięknem, mimo zamglonych jakąś dziwną melancholią oczu. 

Patrzyłem więc w tę twarz jak w słońce, rozkoszując się harmonią klasycznych linii; Ŝałowałem 

tylko,  Ŝe  nie  było  mi  wolno  ujrzeć  jej  szyi  i  ramion,  jakby  wykutych  z  marmuru  ręką 

największego z mistrzów. Urocza bogini otuliła się bowiem cała w bogate futro, kuląc się w nim 

i drŜąc, jak ktoś odczuwający dreszcze. 

—  Nie  pojmuję,  łaskawa  pani  —  odezwałem  się  po  długiej  chwili  milczenia  —  jak 

moŜna... PrzecieŜ od dwu tygodni mamy wspaniałą wiosnę i wcale nie jest zimno. Chyba, Ŝe drŜy 

pani ze zdenerwowania... 

— Dziękuję za taką wiosnę — odrzekła głębokim, suchym głosem, kichając dwukrotnie 

raz po raz. — Wprost nie mogę tu juŜ dłuŜej wytrzymać i zdaje mi się, Ŝe... 

— Co pani chciała powiedzieć? 

— śe zaczynam wierzyć w to, co wydaje się nie do uwierzenia, i Ŝe pojmuję rzeczy, jakie 

uchodzą  za  niepojęte.  Zgłębiłam  filozofię  niemiecką,  zbadałam  obyczaje  germańskie,  na  mocy 

których  Germanki  celują  w  cnocie  wierności  i  ...  wcale  juŜ  się  teraz  nie  dziwię,  Ŝe  wy  tu  na 

północy nie umiecie kochać, ba, nawet nie macie najmniejszego pojęcia, czym jest miłość. 

— Łaskawa pani pozwoli — przerwałem jej — zdaje mi się, Ŝe ja bynajmniej nie dałem 

pani powodu do takich wniosków. 

—  No,  co  do  pana  —  odpowiedziała  kichając  po  raz  trzeci  i  wzruszając  ramionami  z 

trudnym do opisania wdziękiem — byłam dla pana zawsze  uprzejma, od  czasu do czasu nawet 

pana  odwiedzam,  nie  zwaŜając  na  przeziębienia,  do  których,  mimo  moich  futer,  jestem  bardzo 

skłonna. Czy pan sobie przypomina pierwsze nasze spotkanie? 

— Miał Ŝebym o tym zapomnieć? Miała pani wówczas bujną fryzurę w kolorze hebanu, 

czarne  jak  węgiel  oczy,  świeŜe,  płonące  purpurą  usta.  Poznałem  panią  jednak  po  bladej, 

marmurowej, a tak cudnie pięknej twarzy... Była pani ubrana w aksamitny Ŝakiet koloru fiołków, 

oblamowany gronostajem. 

— Tak, tak, był pan zakochany w tej toalecie. A jaki pan był pojętny wówczas... 

—  Pani  nauczyła  mnie  kochać,  odsłoniła  przede  mną  nieznany  świat  miłości,  w  którym 

przeŜyłem pełne dwa tysiące lat. 

— A jak bezprzykładnie byłam panu wierna... 

— No, co do tego, to... 

— Niewdzięcznik! 

— Nie mam bynajmniej zamiaru czynić  pani wyrzutów. Pani jest boginią piękności, ale 

równocześnie takŜe kobietą, która w miłości jest tak samo groźna, jak kaŜda inna. 

—  Nazywa  pan  groźnym  to  —  odparła  Ŝywo  —  co  jest  koniecznym  elementem 

zmysłowości,  gorącego  umiłowania,  krótko  mówiąc,  co  jest  naturą  kobiety  oddającej  się  temu 

wszystkiemu, co kocha, a kocha to, co jej się podoba... 

—  Ba,  ale  czy  moŜe  być  straszniejsza  rzecz  nad  niewierność  jednej  lub  drugiej  z 

zakochanych w sobie osób? 

— Ech — przerwała — my, kobiety, jesteśmy wierne tak długo, jak długo kochamy. Wy, 

męŜczyźni,  wymagacie  jednak,  by  kobieta  była  wierną  nawet  wówczas,  gdy  nie  kocha,  i  aby 

wam  się  oddawała  bez  własnego  zadowolenia.  KtóŜ  więc  jest  tutaj  bardziej  bezwzględny?  Wy, 

ludzie  pomocy,  bierzecie  miłość  zbyt  powaŜnie  i  szafujecie  argumentami  tak  zwanego 

obowiązku tam właśnie, gdzie moŜe tylko być mowa o zaspokojeniu. 

— Tak, pani, ale za to doznajemy błogich uczuć cnoty i długotrwałego związku. 

— A jednak — przerwała mi — nie jest to niczym innym, jak tylko obudzoną tęsknotą do 

pierwotnego  stanu  ludzkości  z  ery  pasterstwa  i  koczownictwa.  Ale  ta  miłość  pierwotna,  będąca 

najwyŜszą rozkoszą na ziemi, nie nadaje się dla ludzi nowoŜytnych, dla was, dzieci refleksji. Jest 

ona dla was niedostępna. Z chwilą, gdybyście chcieli stać się naturalni, będziecie tylko pospolici. 

Naturę  uwaŜacie  bowiem  za  coś  niegodnego.  Z  nas,  słonecznych  bóstw  Grecji,  uczyniliście 

demony,  ze  mnie  —  diablicę.  Tak,  moŜecie  mnie  skazać  na  wygnanie,  przekląć,  albo  siebie 

samych w przystępie obłędu, jak w bachanalie, zabijać przed mym ołtarzem na ofiarę. Tak, jeŜeli 

ktoś będzie miał odwagę dotknąć moich płomiennych, ust, niech odbywa potem pielgrzymkę do 

Rzymu  boso  w  worze  pokutnym  i  oczekuje,  azali  z  zeschłego  kija  kwiaty  wonne  wytrysną! 

PrzecieŜ u moich stóp w kaŜdej chwili zakwitają róŜe, fiołki i mirty. Nie dla was jednak ich woń! 

Błądźcie  dalej  we  mgle  pomocy!  Nas,  pogan,  zostawcie  w  spokoju  pod  gruzami  i  lawą,  nie 

wygrzebujcie  nas!  Bo  to  dla  nas,  nie  dla  was,  zbudowano  Pompeje  i  nie  dla  was  przeznaczono 

pompejańskie  wille,  łazienki  i  templa.  Wam  niepotrzebni  są  bogowie.  My  w  waszym  świecie 

lodowaciejemy!... 

 

Marmurowa piękność rozkaszlała się i naciągnęła na ramiona bobrowe futro. 

— Dziękujemy za lekcję klasycyzmu — odezwałem się po chwili.  

—  Nie  moŜe  pani  jednak  zaprzeczyć,  Ŝe  męŜczyzna  i  kobieta,  zarówno  w  waszym 

pogodnym,  słonecznym  kraju,  jak  i  w  naszej  ponurej  ustroni,  są  dla  siebie  wrogami,  Ŝe  miłość 

jednoczy dwoje ludzi w jedną istotę tylko na czas bardzo krótki, Ŝe tylko na moment stają się oni 

jedną wspólną myślą, jednym uczuciem, jedną wolą. Potem następuje tym większa między nimi 

przepaść, no i ... pani to zresztą wie lepiej sama... JeŜeli któreś nie ma zamiaru wprząc w jarzmo 

drugiego, samo poczuje wnet pęta na grzbiecie... 

— A mianowicie  odczuje zazwyczaj stopę na swoim  grzbiecie  męŜczyzna — przerwała 

mi Wenus szyderczo — o czym znowu pan wie lepiej, niŜ ja... 

— Tak jest, i dlatego właśnie nie poddaję się Ŝadnym złudzeniom. 

— To znaczy, Ŝe pan jest obecnie moim niewolnikiem, który się wcale nie łudzi, no a ja 

przygniotę pana za to bez Ŝadnej litości. 

— Pani? 

—  Pan  mnie  jeszcze  nie  zna!...  Jestem  groźna,  jak  mnie  pan  z  pewnym  zadowoleniem 

nazywa,  i  mam  prawo  być  taka.  MęŜczyzna  poŜąda,  kobieta  jest  poŜądana,  nic  więcej,  ale 

przecieŜ  to  ona  tutaj  rozstrzyga.  Natura  dała  jej  męŜczyznę  w  nagrodę  za  namiętność.  Kobieta 

więc byłaby bardzo niemądra, gdyby nie uczyniła sobie z niego niewolnika, ba, nawet zabawki, 

aby go w końcu zdradzić i śmiać się z jego niedołęstwa. 

— Zasady pani... — rzuciłem, rozbrojony zupełnie. 

—  Oparte  są  na  tysiącletnich  doświadczeniach  —  podchwyciła  ironicznie,  zagłębiając 

białe  palce  w  futro.  —  Im  bardziej  kobieta  jest  oddana  i  uległa,  tym  prędzej  opanuje  ją 

męŜczyzna i zniszczy zupełnie; jednakŜe im jest groźniejsza i bardziej niewierna, im gorzej z nim 

się  obchodzi,  im  bezczelniej  nim  igra,  im  mniej  okazuje  mu  litości,  o  tyle  więcej  wzbudzi  w 

męŜczyźnie  lubieŜności,  tym  silniej  będzie  przez  niego  kochana  i  uwielbiana.  Tak  było  zawsze 

od Heleny i Dalili do Loli Montez.  

—  Bez  wątpienia  —  wtrąciłem  —  nic  tak  męŜczyzny  nie  zdoła  porwać  i  odurzyć,  jak 

postać  pięknej  i  despotycznej  kobiety,  która  w  sposób  bezwzględny  zmienia  kochanków  jak 

rękawiczki... 

— No i do tego ubiera się w futra — dodała bogini. 

— Futra? — zapytałem zdziwiony. 

— Znana mi jest poprzednia miłość pańska. 

— Wie pani — zauwaŜyłem — Ŝe od czasu naszego ostatniego widzenia stała się pani nie 

lada kokietką? 

— O, aŜ tak! Z czegóŜ to pan wnioskuje? 

— Pani wie dobrze, Ŝe to futrzane okrycie stanowi najwspanialszą ozdobę jej posągowej 

piękności. Bogini parsknęła śmiechem... 

— Pan śpi... niech się pan zbudzi! — odezwała się po chwili, ujmując mnie pod ramię. — 

Wstawaj pan! — powtórzyła tonem rozkazu. 

Otwarłem  oczy  z  wysiłkiem  i  ujrzałem  rękę,  która  mną  potrząsała.  Nie  była  to  jednak 

delikatna,  jak  z  marmuru  wykuta  dłoń  bogini,  lecz  gruba,  ogorzała  piącha,  jakby  łapa 

niedźwiedzia. Poznałem.  Budził  mnie mój stary,  wiecznie podchmielony  kozak, stojąc tuŜ nade 

mną. 

— NiechŜe pan wstaje! — powtórzył kozak raz jeszcze — to zgroza! 

— Co znowu? Jaka zgroza? 

—  Zgroza  spać  w  ubraniu  i  do  tego  nad  ksiąŜką.  Podniósł  ksiąŜkę  z  podłogi,  otarł  ją  i 

połoŜył na stole, dodając: 

— I to spać wówczas, gdy najwyŜsza pora jechać do pana Seweryna, który zaprosił nas na 

herbatę! 

 

—  Szczególny  sen  —  rzekł  Seweryn,  gdy  mu  to  wszystko  opowiedziałem.  Był  pod 

silnym wraŜeniem. Oparł ręce na kolanach i pogrąŜył się w głębokim zamyśleniu. 

Wiedziałem, Ŝe przez dłuŜszy czas nie poruszy się nawet; i tak było w istocie. Znałem go 

od trzech lat, Ŝyjąc z nim w ścisłej przyjaźni, więc nie zaskakiwało mnie jego zachowanie. Był to 

dziwak, który niemalŜe za szaleńca uchodził w całej kołomyjskiej okolicy. Dla mnie jednak był 

on  personą  bardzo  ciekawą  i  zarazem  sympatyczną.  Pomimo  młodego  wieku  —  liczył  bowiem 

niewiele  ponad  trzydziestkę  —  był  zamoŜnym  właścicielem  dóbr  ziemskich.  Wyglądał  jednak 

bardzo  skromnie,  a  przy  tym  odznaczał  się  pewną  powagą  i  pedanterią,  jakiej  podlegają  ludzie 

starsi  i  zdziwaczali.  Miał  swój  własny  oryginalny  sposób  Ŝycia,  na  pół  filozoficzny,  na  pół 

praktyczny — uregulowany ściśle według zegarka, co do minuty. Równocześnie stosował ściśle 

w  praktyce  termometr,  barometr,  aerometr,  hydrometr  oraz  wszystkie  mądrości  Hipokratesa, 

Hufelanda, Platona, Kanta, Kingge'a i lorda Chesterfielda. W nawale tych praktyk miewał często 

napady  zdenerwowania  tak  gwałtowne,  Ŝe  omal  głową  muru  nie  przebijał,  wobec  czego  kaŜdy 

chętnie ustępował mu z drogi. 

Kiedy  gospodarz  mój  zamilkł,  w  pokoju  zapanowała  cisza.  Przerywał  ją  tylko  trzask 

ognia  na  kominku  i  syczenie  olbrzymiego  samowara.  Kołysałem  się  w  bujanym  fotelu, 

przypatrując się urządzeniu komnaty tego dziwaka. Były tu szkielety zwierząt, wypchane ptaki, 

globusy,  odlewy  gipsowe,  modele  i  inne  osobliwe  drobiazgi.  Nagle  spostrzegłem  wśród  tych 

rupieci, w blasku ognia kominkowego, obraz, który dziś jeszcze stoi mi przed oczyma i wzbudza 

we mnie niezwykłe wraŜenie. 

Był  to  obraz  olejny  wielkich  rozmiarów,  malowany  dość  barwnie  według  szkoły 

belgijskiej,  przedstawiający  przecudnie  piękną  nagą  kobietę,  okrytą  jedynie  futrem  o  obfitym 

ciemnym  włosie.  Z  twarzy  jej  promieniowała  słoneczna  pogoda  i  wyraz  jakiegoś  rozkosznego 

zadowolenia.  Wyciągnęła się w półleŜącej postaci na otomanie, na lewym łokciu się wsparłszy, 

w  prawej  ręce  dzierŜąc  szpicrutę.  Lewą  stopę  oparła  niedbale  na  grzbiecie  męŜczyzny,  który 

tarzał  się  przed  nią  jak  niewolnik,  ba,  więcej  moŜe  —  jak  pies  wierny,  chociaŜ  najwidoczniej 

maltretowany.  Człowiek  ten,  o  szlachetnych,  choć  nieco  ostrych  rysach,  wzrokiem  pełnym 

rozkosznego omdlenia patrzył w twarz dręczącej go kobiety z uśmiechem, wyraŜającym boleść i 

równocześnie  jakieś  dziwne  zadowolenie.  Był  to...  Seweryn.  Wydawał  się  młodszy  o  jakieś  lat 

dziesięć i nie nosił wówczas brody. 

—  Wenus  w  futrze!  —  zawołałem,  wskazując  obraz.  Widziałem  ją  w  moim  śnie...  To 

ona! 

— Widziałem ją i ja — odparł grobowym głosem Seweryn — z tą tylko róŜnicą, Ŝe... na 

jawie, własnymi oczyma. 

— Naprawdę? 

— Och, to głupia historia. 

—  A  więc  teraz  rozumiem.  Widocznie  widziałem  przypadkowo  u  ciebie  ten  obraz  i 

przyśnił  mi  się  potem.  Powiedz  mi  jednak,  jaki  zaistniał  związek  między  tobą  a  tą  dziwną 

postacią. Niewątpliwie odegrała ona w twoim Ŝyciu waŜną rolę, czyŜ nie tak? 

Seweryn, zamiast odpowiedzi, wskazał mi pendant, mówiąc: 

— A teraz spójrz tam. 

Drugi  obraz,  stanowiący  pendant  do  tamtego,  był  doskonałą  kopią  znanej  z  galerii 

drezdeńskiej Wenus przed zwierciadłem Tycjana. 

— No? I cóŜ? — zapytałem. 

Seweryn wstał i wskazał palcem futro, którym upiększył Tycjan swą boginię miłości. 

—  I  tu  równieŜ  Wenus  w  futrze  —  rzekł  uśmiechając  się  smutnie.  —  Sądzę,  Ŝe  stary 

Wenecjanin  nie  uczynił  tego  z  rozmysłu.  Najprawdopodobniej  malował  on  portret  jakiejś 

Messaliny  i  z  grzeczności  dodał  amorka,  trzymającego  lustro,  aby  w  nim  mogła  oglądać 

przecudne swoje wdzięki w całej okazałości. 

—  Dzieło  wielkiego  mistrza  nie  jest  niczym  innym,  jak  tylko  pochlebstwem 

przeniesionym  na  płótno.  Później  dopiero  jakiś  specjalny  znawca  epoki  rococo  ochrzcił  postać 

imieniem  Wenus,  a  futro,  którym  mistrz  okrył  swój  model  dla  zwykłej  przyzwoitości,  uznane 

zostało  za  symbol  okrucieństwa  towarzyszącego  kobiecej  piękności.  Zresztą  mniejsza  o  to  — 

dosyć,  Ŝe  obraz  dziś  wydaje  się  nam  bardzo  pikantną  satyrą  na  naszą  uczuciowość.  Wenus, 

przeniesiona na północ, w lodowy chrześcijański świat, musi się okrywać starannie futrem, aŜeby 

uniknąć... przeziębienia. 

Ostatnie  słowa  wypowiedział  na  pół  Ŝartobliwie,  śmiejąc  się  dość  nienaturalnie  i 

zapalając świeŜe cygaro. 

W  tej  chwili  otwarły  się  drzwi,  w  których  ukazała  się  postawna  i  piękna  blondynka,  o 

duŜych modrych oczach, ubrana w czarną jedwabną suknię. Wniosła nam zimne przekąski i jajka 

na miękko do herbaty. Seweryn wziął jedno jajko i nadbił je łyŜeczką. 

—  Ile  razy  mam  ci  powtarzać,  Ŝe  nie  znoszę  jaj  na  twardo!  —  krzyknął  podniesionym 

głosem, tak, Ŝe kobieta zadrŜała. 

— AleŜ, drogi Sewerciu — szepnęła trwoŜnie... 

—  Co  to  znaczy...  Sewerciu?  —  odparł  tym  samym  groźnym  tonem,  chwytając  harap  z 

kołka. — Powinnaś słuchać! Słuchać! Rozumiesz? 

Piękna kobieta skoczyła, jak spłoszona sarna i zniknęła za drzwiami. 

— Poczekaj, złapię ja cię jeszcze! — wołał za nią, groŜąc harapem. 

— Sewerynie, dajŜe pokój! — wtrąciłem się, kładąc mu rękę na ramieniu. — Jak moŜna 

obchodzić się w ten sposób z tak piękną kobietą? 

—  Ho,  ho!  Przypatrz  no  ty  się  jej  lepiej,  mój  kochany  —  odparł  nieco  spokojniej, 

mrugając znacząco jednym okiem. — Niechbym ja tylko zaczął ją pieścić, wnet by mi zarzuciła 

na szyję arkan; a tak... ubóstwia mnie wręcz, poniewaŜ wychowuję ją z harapem w ręku... 

— Ech, idź sobie... 

— Idź sobie ty... Kobiety naleŜy tresować tylko w ten sposób, nie inaczej! 

—  Zresztą...  Ŝyj  sobie  jak  pasza  w  swoim  haremie,  co  mnie  to  obchodzi,  tylko  nie 

zaprzątaj mi głowy swymi teoriami. 

—  Dlaczego  nie?  —  przerwał  mi  Ŝywo.  —  Musisz  być  albo  młotem,  albo  kowadłem, 

powiedział Goethe, mając moŜe na myśli nie co innego, jak tylko stosunek między męŜczyzną i 

kobietą.  To  samo  dała  ci  równieŜ  do  zrozumienia  we  śnie  twoja  Wenus.  Na  namiętności 

męŜczyzny  opiera  się  moc  kobiety,  której  ona  nigdy  nie  omieszka  wykorzystać,  jeŜeli  tylko 

męŜczyzna nie ma się na baczności. Musi on być albo jej tyranem, albo niewolnikiem... jedno z 

dwojga.  Wybór  do  niego  naleŜy.  Jeśli  się  jej  podda,  oho!  Wprzągł  się  w  jarzmo  i  niebawem 

poczuje chłostę. 

— Osobliwe maksymy... 

—  Nie  maksymy,  lecz  doświadczenia  —  odparł  kiwając  głową.  —  Czułem  juŜ  baty  na 

własnym grzbiecie. Chcesz wiedzieć jak to było? 

Dobył z biurka rękopis i połoŜył na stole. 

—  Pytałeś  mnie  przedtem  o  znaczenie  tego  malowidła  na  ścianie  i  winienem  ci 

odpowiedź. Chcesz... czytaj! 

Usiadł  naprzeciw  kominka,  odwróciwszy  się  plecami  ku  mnie  i  zamilkł.  Zapanowała 

znowu  taka  cisza  jak  przedtem,  przerywana  tylko  cykaniem  świerszcza  w  starym  murze  i 

syczeniem samowara. Zabrałem się do czytania. Rękopis był zatytułowany Zwierzenia głupiego 

fanatyka. PoniŜej znajdowały się, zamiast motta, dwa wiersze wyjęte z Fausta: 

 

"Ty nadzmysłowy, swawolny zalotniku, 

Nie widzisz, Ŝe cię [kobieta] za nos wodzi... 

                                                 Mefistofeles" 

 

Odwróciłem kartę i zacząłem czytać... 

 

RĘKOPIS SEWERYNA 

 

Zwierzenia,  zawarte  w  tej  ksiąŜce,  są  wypisane  z  dawnego  mego  dziennika  w  formie 

zmienionej o tyle, Ŝe usunąłem wszystko, co mi się wydawało mniej bezstronnym; dodałem teŜ 

wiele myśli nowych, które w bolącym sercu zrodziły się jako wspomnienia. 

 

*  *  * 

 

Gogol, ten rosyjski Moliere, powiedział gdzieś: "Prawdziwie komiczną muzą jest ta, która 

pod maską uśmiechu i wesołości łzy roni". 

Wspaniałe  zdanie!  Stosuje  się  ono  w  zupełności  do  mnie  w  chwili,  gdy  piszę  te  słowa. 

Wydaje  mi się, jakoby powietrze napełnione było wonią,  która  mnie odurza i powoduje  zawrót 

głowy. Dym z kominka kłębi się i przybiera postacie złośliwych chochlików, wskazujących mnie 

palcem  z  chichotem  i  drwiną;  pyzate  amorki  wskakują  na  poręcz  mego  krzesła,  siadają  mi  na 

kolanach  i  muszę  się  uśmiechać  nienaturalnie,  nawet  śmiać  się  głośno  —  a  równocześnie 

opisywać swoje przygody, i to nie atramentem, lecz krwią własną, tryskającą z rozdartego serca i 

ran  odnowionych  wspomnieniami...  Ból  mną  wstrząsa  ogromny  i  od  czasu  do  czasu  padnie  na 

białą kartę — łza. 

 

*  *  * 

 

OcięŜale, leniwie wloką się dni w zacisznej miejscowości kuracyjnej w Karpatach. Gości 

jeszcze nie ma. Pora znakomita do pisania sielanek. Miałem zamiar urządzić tu własną wystawę 

obrazów,  zaopatrzyć  teatr  w  nowości  repertuarowe  na  cały  sezon,  urządzić  szereg  koncertów  i 

pikników,  ale...  nie  zrobiłem  jeszcze  nic,  prócz  napięcia  płócien,  porozcinania  arkuszy,  gdyŜ 

jestem (ach, Sewerynie, bez Ŝenady przed samym sobą, okłamuj drugich, bo siebie okłamać nie 

zdołasz nigdy) nikim innym, jak tylko dyletantem zarówno w malarstwie, jak w poezji, muzyce i 

wszystkich  innych  sztukach  pięknych,  które  swoim  mistrzom  zapewniają  sławę  i  potęgę.  A 

przede wszystkim jestem dyletantem w Ŝyciu! 

ś

yłem  dotychczas  tak  samo,  jak  malowałem  lub  grałem,  to  znaczy  nie  wychodziłem 

nigdy poza ramy projektów. Są ludzie, którzy zaczynają wszystko, a nie kończą niczego. Jednym 

z nich jestem ja. Ale nie ma nad czym rozwodzić się wiele. 

Siedzę  przy  oknie  w  swoim  kuracyjnym  gniazdku  i  uwaŜam  je  za  bezgranicznie 

poetyczne.  TuŜ  obok  wznosi  się  stroma  góra,  zalana  promieniami  letniego  słońca,  z  której 

spadają strugi potoków i szumią, tocząc się po głazach i złomach. Zbocza i stoki pokryte są runią 

ś

wierkowych lasów i kwietnych hal, na których rozpierzchły się trzody wełnistych owiec. W dali 

dźwigają  się  w  jasny  błękit  ośnieŜone  szczyty  Tatr.  Dom,  w  którym  mieszkam,  znajduje  się  w 

parku,  a  raczej  w  lesie  czy  puszczy,  nie  wiem  sam,  jak  to  określić.  Nie  ma  tu  nikogo,  oprócz 

mnie, gospodyni pani Tartakowskiej ze Lwowa i jakiejś wdowy z Moskwy. Jest tu jeszcze stare 

psisko,  kulejące  na  jedną  nogę  i  kot,  który  się  ciągle  bawi  kłębkiem  nici.  Zdaje  mi  się,  Ŝe  ten 

kłębek naleŜy do pięknej wdowy. Jest ona istotnie piękna i dość młoda (liczyć moŜe nie więcej 

nad  dwadzieścia  cztery  lata),  i  podobno  bardzo  bogata.  Mieszka  na  pierwszym  piętrze  —  ja  na 

parterze;  okna  od  jej  pokojów  są  prawie  zawsze  zasłonięte  storami,  a  balkon  opleciony  gęsto 

dzikim winem. Ja zaś mam na dole altankę, osłoniętą szczelnie pnącymi się roślinami i spędzam 

tam, znaczną część  dnia na pisaniu i malowaniu: Mam stąd widok na ów  balkon,  gdzie rzucam 

okiem czasem od niechcenia i widzę poprzez liście i sploty zieleni — białą kobiecą suknię. 

Piękna kobieta jednak obchodzi mnie niewiele, gdyŜ zakochałem się w innej i to bardziej 

nieszczęśliwie niŜ kawaler des Grieux w Manon Lescaut, poniewaŜ ukochana moja... wykuta jest 

z kamienia. 

W  głębi  parku  znajduje  się  mała  polanka,  na  której  pasą  się  dwie  oswojone  sarny.  Na 

ś

rodku  polany  wznosi  się  postać  Wenus,  wykuta  z  kamienia.  Jest  to  prawdopodobnie  kopia 

arcydzieła z Florencji. OtóŜ ta Wenus wydaje mi się najpiękniejszą ze wszystkich kobiet, jakie w 

Ŝ

yciu  widziałem...  Prawdę  powiedziawszy,  niewiele  kobiet  pięknych  widziałem  dotychczas  i 

jestem  dyletantem  nie  tylko  w  sztukach  pięknych,  ale  i  w  miłości.  Tu  równieŜ  kończy  się  na 

projektach  i  idealnych  planach.  Zresztą  nie  ma  o  czym  mówić  wiele.  Piękność  jest 

niedościgniona,  zwłaszcza  dla  mnie,  zakochanego  po  uszy,  namiętnie,  szalenie  w  kamiennym 

posągu kobiecym, otrzymującego za to zawsze spokojny uśmiech, zaklęty w zimny kamień. 

Często w pogodne dni kładę się na kwietnym  kobiercu pod młodym bukiem i czytam, a 

następnie odwiedzam swoją ukochaną, niemą i zimną; nawet w nocy padam przed nią na kolana i 

głowę o jej stopy oparłszy modlę się do niej. 

Gdy  wzejdzie  księŜyc,  który  właśnie  dobiega  pełni,  i  rozsieje  srebrną  poświatę  wśród 

mroków,  rozścieli  potop  blasków  na  uroczej,  zacisznej  polanie  —  zdaje  mi  się,  Ŝe  ta  zaklęta 

królewna  miłości  zaczyna  oŜywać,  z  rozkoszą  i  lubością  kąpiąc  się  w  srebrnych  strugach 

księŜycowych promieni. 

Gdy  pewnego  wieczora  wracałem  aleją  od  swojej  bogini,  spostrzegłem  w  pobliŜu 

wyniosłą postać w bieli, o posągowych konturach. Dech we mnie zamarł. Zdawało mi się, Ŝe to 

najukochańsza moja zstąpiła z piedestału i poszła mymi śladami, za mną, gotowa rzucić mi się w 

ramiona!  Stanąłem,  wyczuwając  przyspieszone  bicie  własnego  serca  i  drŜąc  z  nieznanej  trwogi 

jak liść, no i ... Jestem dyletantem, najpospolitszym dyletantem w świecie! Oto... nie namyślając 

się wiele, uciekłem, co mi sił starczyło. 

 

*  *  * 

 

Co za zbieg okoliczności! śyd, przekupień, zajmujący się sprzedaŜą fotografii i widoków, 

ma  w  ręku  podobiznę  mego  ideału.  Jest  to  zdjęcie  fotograficzne  obrazu  Wenus  przed  lustrem 

Tycjana. Postać wydała mi się tak piękna, Ŝe poczułem w sobie natchnienie... Kupiłem karton i 

opatrzyłem go napisem: Wenus w gronostajach. O Wenus! Kostniejesz z zimna, mimo, Ŝe sama 

wywołujesz w sercu człowieka płomienie. Osłoń się płaszczem despoty, bo w nim ci najbardziej 

do twarzy, ty — groźna bogini miłości! I nakreśliłem z pamięci urywek z Fausta: 

 

DO AMORA! 

"Ułudą jest tych skrzydeł para. 

Strzały — to zwykłe orle szpony, 

Wieniec zakrywa zdradne róŜki. 

Amor, bez Ŝadnej wątpliwości, 

Jak wszystkie bóstwa olimpijskie, 

Zakapturzonym jest szatanem." 

 

Ustawiłem rycinę na stole, o brzeg  ksiąŜki ją oparłszy, i  począłem się  jej przypatrywać. 

Wspaniała  posągowa  piękność  bogini,  udrapowanej  w  sobole,  z  jakąś  ironiczną  kokieterią,  z 

niewysłowionym  czarem,  zaklętym  w  marmurowym  obliczu,  zachwyca  mnie  i  równocześnie 

budzi grozę! 

Chwytam pióro i piszę: 

"Kochać i być kochanym... to szczyt rozkoszy i szczęścia na ziemi. Lecz jakŜe blednie to 

szczęście wobec pełnej udręczeń-błogości, jakiej się doznaje, gdy ubóstwiana przez nas kobieta-

tyranica przygniata nas stopą, silnie i bez litości. Samson, ów olbrzymi bohater, dał się opanować 

ponownie  Dalili,  która  go  przedtem  zdradziła,  więc  zdradziła  go  teŜ  po  raz  drugi  —  i  Filistyni 

ujęli go i wykłuli na jej rozkaz oczy, zwrócone do ostatniej chwili na nią, tę piękną i ubóstwianą, 

a niewierną okrutnicę". 

Ś

niadanie  spoŜyłem  w  altance  i  zabrałem  się  do  czytania  Księgi  Judyty,  zazdroszcząc 

srogiemu Holofernesowi królewskiej niewiasty, która ścięła mu głowę... 

"Bóg ukarał go i oddał w ręce kobiety"... Zdanie zaiste epokowe... 

Izraelici nie bardzo byli uprzejmi dla kobiet, tak jak i ich Bóg, który wydaje człowieka w 

ręce kobiety za karę! — pomyślałem w głębi duszy. CóŜ jednak zawiniłem ja, by On miał mnie 

ukarać? 

Do licha! Ale oto zbliŜa się nasza gospodyni, która robi wraŜenie, jakby przez noc jeszcze 

bardziej niŜ dotąd się zgarbiła. Na balkonie przez sieć zielem przebija się obraz jakiejś postaci... 

Wenus to, czy wdowa? 

Tym  razem  jest  to  istotnie  ta  ostatnia.  Pani  Tartakowska,  uczyniwszy  przede  mną 

panieński dyg, prosi mnie w jej imieniu o ksiąŜkę do czytania. Biegnę do pokoju i chwytam kilka 

tomów, zapomniawszy zupełnie o tym, Ŝe do jednego z nich włoŜyłem fotografię  Wenus. Stara 

juŜ  weszła  do  niej  na  balkon...  Co  sobie  pomyśli  o  mnie  ta  urocza  wdówka?  W  tej  chwili 

wybuchnęła śmiechem. Niezawodnie śmieje się — ze mnie. 

 

*  *  * 

 

Pełna  tarcza  księŜyca  wytacza  się  nad  szczyty  gór  i  nad  wierzchołki  jodeł  okalających 

park.  Mgła  leciuchna  wtłacza  się  w  wąwozy  i  zagłębienia,  a  ponad  nimi  ścieli  się  srebrna 

poświata,  hen,  jak  okiem  sięgnąć.  Cisza...  I  tylko  strumyki  spadają  z  łoskotem  po  skałach.  Nie 

wysiedzę w pokoju. Ubieram się. Coś mnie woła, coś ciągnie do parku, na polankę, do niej, do 

mojej bogini, kochanki zaklętej i czarownej! 

Noc  jest  chłodna.  Wstrząsa  mną  lekki  dreszcz.  Powietrze,  przesycone  wonią  kwiatów  i 

Ŝ

ywicy, aŜ  za cięŜkie jest do oddychania. Co za  uroczysty nastrój, jak dziwna i piękna  muzyka 

wokoło! Gwiazdy błyszczą z rzadka na pogodnym granacie nocnego nieba. Polana wydaje mi się 

gładka, jakby pokryta taflą lodu, ponad którą wznosi się posąg mojej bogini. 

Przystępuję  bliŜej  i  —  oczom  uwierzyć  nie  mogę.  Z  ramion  posągu  opada  aŜ  do  stóp 

cięŜkie, bogate futro... Ogarnia mnie lęk — uciekam... 

Zaledwie postąpiłem kilkanaście kroków, spostrzegłem, Ŝe zmyliłem drogę, wchodząc w 

alejkę,  która  prowadzi  w  głąb  wąwozu.  Zawróciłem...  i  nagle  oczom  moim  przedstawił  się 

wspaniały widok. Na kamiennej ławce siedzi kobieta, cała w bieli, tylko na ramiona zarzuciła... 

futro. Znowu zdaje mi się, Ŝe to bóstwo zstąpiło z kamiennego głazu, gdy wtem zauwaŜani, Ŝe to 

istota Ŝywa, tętniąca pełnią Ŝycia. Usta jej drgają jak dwa róŜane listki, a z oczu promienieją dwa 

zielone płatki... 

Ona się śmieje... 

A  śmiech  ten  jaki  dziwny  i  nienaturalny.  Czuję  w  piersi  brak  tchu,  uciekam  szybko, 

zrywami,  by  co  kilka  kroków  przystanąć  i  zaczerpnąć  powietrza,  a  ten  szatański  śmiech  ściga 

mnie  przez  ocienione  aleje  i  polanki  zalane  światłem  księŜyca.  Uciekam  na  oślep  i  wpadam  w 

jakąś gęstwinę. Kilka zimnych kropel rosy spadło mi na twarz, jak perły. Nie mogłem się ruszyć 

dalej. Stojąc tak, zacząłem mówić sam do siebie. 

Człowiek bywa dla siebie albo za bardzo grzeczny, albo zbyt grubiański. 

— Osioł! 

Słowo  to  wywiera  znakomity  wpływ,  który  mnie  otrzeźwia.  Odzyskuję  na  chwilę 

równowagę umysłu i z pewnym zadowoleniem powtarzam: 

— Osioł! 

Patrzę  na  świat  znowu  trzeźwo  i  rozsądnie.  Rozpoznaję  w  pobliŜu  wodotrysk,  dalej 

grabową aleję i willę. Zmierzam ku niej, oglądając się raz jeszcze w kierunku posągu i tej białej 

postaci na kamiennej ławce. Za chwilę jestem w swoim pokoju, kładę się do łóŜka i myślę: 

— "No, kim ja jestem właściwie: dyletantem czy głupcem"? 

 

*  *  * 

 

Ranek  był  posępny,  mglisty  i  wietrzny.  Mimo  to  udałem  się  do  swojej  altany.  Czytam 

Odyseję —  o przecudnej  Kirke, .która twoich     wielbicieli    zamieniała     w   potwory.      Wcale 

wartościowy przykład staroŜytnej miłości. 

Wiatr porusza liśćmi i trawą,  przewraca  mi  kartki w  ksiąŜce. Na balkonie równieŜ jakiś 

szmer. Podnoszę wzrok... Ona!  W białej sukni, Wenus bez futra, a więc nie  Wenus; tym razem 

urocza, Ŝyjąca i piękna wdówka, a mimo to Wenus! 

W  porannym,  luźnym  stroju  wygląda  istotnie  jak  posąg.  Patrzy  ku  mnie.  Jest  wzrostu 

ś

redniego,  o  główce  pięknej  jakby  z  portretów  francuskich  z  epoki  markizów.  Postać  o  liniach 

łagodnych,  skończenie  artystycznych,  posągowych...  Wenus!  AleŜ  bynajmniej...  Płeć  o 

aksamitnej  i  zarazem  marmurowej  bieli.  Znać,  zda  się,  poszczególne  zarysy  Ŝył  na  szyi  i 

ramionach,  okrytych  lekkim  aŜurowym  szlafroczkiem.  Włosy  bujne  i...  rude  (tak,  z  pewnością 

nie blond lub złote, lecz rude) ocieniają jej śliczną twarzyczkę i nadają cechę demonizmu. W tej 

chwili  zwróciła  ku  mnie  oczy  pełne  siły  i  wyrazu  —  oczy  zielone  jak  tatrzańskie  jeziora  i 

głębokie, bezdenne... 

Spostrzega moje zmieszanie, zapomnienie się na chwilę. Jestem nawet mało szarmancki, 

bo nie podnoszę się z siedzenia i nie odkrywam głowy. Śmieje się naprawdę diabolicznie. 

Wstaję  nareszcie  i  oddaję  jej  ukłon.  Ona  wychyla  się  z  balkonu  i  jeszcze  głośniejszym, 

teraz prawie dziecięcym wybucha śmiechem. 

Zaciąłem  się  jak  młody  Ŝak  albo  stary  osioł  i  nie  wyrzekłem  słowa.  W  ten  sposób 

nawiązaliśmy  między  sobą  znajomość.  Zeszła  następnie  do  mojej  altany  i  zapytała  o  imię, 

przedstawiając się równocześnie: Wanda Dunajew. 

— Niech się panu zdaje, Ŝe przyszła tu... Wenus. 

— Łaskawa pani zadziwia mnie odgadywaniem moich tajemnic... 

— Nic trudnego... W pańskiej ksiąŜce znajdowała się podobizna. 

— Ach, tak... zapomniałem. 

— No, a te uwagi na odwrotnej stronie są bardzo interesujące... 

— Naprawdę? 

—  Wie  pan...  pragnęłam  od  dawna  poznać  prawdziwego  fanatyka,  tak  sobie,  dla 

urozmaicenia, no i — zdaje mi się, Ŝe znalazłam... 

— Pani... ja istotnie... — zająknąłem się znowu i zarumieniłem po uszy jak szesnastoletni 

młodzik, chociaŜ juŜ wówczas nie naleŜałem do młodzików. 

— Przeląkł się pan mnie dzisiejszej nocy... 

— Właściwie... ale... .moŜe pani będzie łaskawa spocząć. 

Usiadła przypatrując mi się uwaŜnie. Widocznie zauwaŜyła, Ŝe wstrząsa mną dziwny lęk, 

jak  przed  jakimś  widmem,  mimo  białego  dnia.  Sprawiło  jej  to  wielkie  zadowolenie,  z  czym 

zdradziła się słodkim, ale wyraźnie ironicznym uśmiechem triumfu. 

—  Pan  uwaŜa  miłość  —  odezwała  się  po  chwili  —  a  przede  wszystkim  kobietę,  za  coś 

wrogiego, broni się pan przed nią, ucieka, nie chce pan doznać gwałtownych wzruszeń i cierpień, 

które  ona  ze  sobą  niesie,  a  które  są  bez  zaprzeczenia  rozkoszą.  Wie  pan  o  tym  i  ucieka. 

Prawdziwie współczesne zasady. 

— Pani ich przecieŜ nie podziela. 

— Nie podzielam ich — przerwała mi Ŝywo, potrząsając głową tak, aŜ jej się wzburzyły 

bujne, rude włosy jak czerwone płomyki. — Ideałem moim jest miłość helleńska, pogodna i bez 

cierpień  i  ideał  ten  staram  się  urzeczywistniać  w  mym  Ŝyciu.  W  miłość  naszych  czasów, 

skrępowaną  kodeksami  religijnymi,  wcale  nie  wierzę  i  nie  uznaję  jej.  Niech  mi  się  pan  dobrze 

przypatrzy... Jestem o wiele gorsza od heretyczki, bo jestem... poganką! 

Miłość  była  naturalna  tylko  w  epoce  bohaterstwa,  kiedy  to  "bogowie  kochali  się 

wzajemnie". Wówczas "na samo wejrzenie budziła się poŜądliwość, a wynikiem jej było uŜycie 

rozkoszy". Wszystko inne jest pańszczyzną, afektacją, kłamstwem. Cywilizacja średniowieczna i 

nowoŜytna narzuciła ludzkości walkę ducha ze zmysłami, włączyła ją do rzędu przykazań, czego 

ja zupełnie nie uznaję i nie mam zamiaru co do tego. 

—  O  tak,  dla  pani  jedyne  miejsce  jest  na  Olimpie  —odparłem  —  ale  my,  ludzie 

nowoŜytni,  nie  jesteśmy  w  stanie  podołać  swobodzie  pogańskich  bogów,  zwłaszcza  w  miłości. 

My się wzdrygamy na samą myśl, Ŝe moglibyśmy dzielić się miłością jednej kobiety, chociaŜby 

to była Aspazja;  my jesteśmy  zazdrośni. Tak na  przykład imię wspaniałej  Fryne stało się  u nas 

obelgą...  KaŜdy  z  nas  woli  biedną,  bledziuchną  panienkę,  która  do  niego  wyłącznie  naleŜy,  niŜ 

staroŜytną  Wenus,  która  jest  wprawdzie  piękna  pięknością  bogów,  ale  która  dziś  kocha  Parysa, 

jutro Adonisa, pojutrze znowu kogo innego. JeŜeli jednak natura przezwycięŜy nas, jeŜeli pchani 

przez  płonącą  Ŝądzę  oddamy  się  takiej  kobiecie,  namiętność  jej  wydaje  się  nam  demoniczną 

grozą i poczuwamy się, według zwyczaju, do grzechu, który odpokutować naleŜy. 

—  A  zatem  i  pan  sprzysięga  się  na  kobietę  współczesną,  tę  biedną  histeryczną  istotę, 

która  w  wycieczkach  somnambulicznych  goni  za  niedoścignionym  ideałem,  nie  potrafi  ocenić 

najlepszego  męŜa  i  wśród  łez  i  spazmów  nie  potrafi  wypełnić  tak  zwanych  obowiązków,  która 

oszukuje i bywa oszukiwana, szuka wciąŜ, wybiera i odrzuca, i klnie los i Ŝycie, nieszczęśliwa i 

biedna — zamiast wyznać otwarcie, Ŝe chce Ŝyć i kochać jak Helena, jak Aspazja. Nie! Natura 

nie zna trwałości w stosunku męŜczyzny i kobiety. 

— Łaskawa pani... 

—  Pozwól  mi  pan  dokończyć...  JeŜeli  męŜczyzna  zagrzebuje  kobietę  w  ukryciu  jak 

skąpiec  skarb,  to  jest  to  z  jego  strony  szczyt  egoizmu.  Wszystkie  próby  usiłujące  za  pomocą 

ś

więtych  ceremonii,  ślubów  i  kontraktów  wprowadzić  w  zmienną  istotę  ludzką  —  trwałość 

miłości, spełzły na niczym... I czy moŜe pan zaprzeczyć, Ŝe dzisiejszy świat pod względem pojęć 

o miłości przeszedł w sferę... zgnilizny? 

— Ale... 

—  Ale...  chcę  panu  powiedzieć  —  jednostka,  która  by  się  zbuntowała  przeciw  tym 

urządzeniom obyczajowym, zostałaby wyklęta, ukamieniowana i spalona na stosie, nieprawdaŜ? 

A  mimo  to  ja  mam  na  to  odwagę!  Moje  zasady  są  prawe,  aczkolwiek  pogańskie.  Chcę 

wykorzystać  Ŝycie  i  rezygnuję  zupełnie  z  waszych  obłudnych  poglądów,  ceniąc  wyŜej  własne 

szczęście.  Wynalazcy  małŜeństw  nierozerwalnych  dobrze  zrobili,  powołując  się  na 

nieśmiertelność  równocześnie,  bo  uzasadnili  potrzebę  obowiązku  i  ofiary.  Ja  jednak  wcale  nie 

mam  zamiaru  Ŝyć  wiecznie.  A  jeŜeli  ja,  jako  Wanda  Dunajew,  tracę  z  ostatnim  tchnieniem 

wszystko,  co  mam  na  tej  ziemi,  to  co  mi  z  tego,  gdy  czysta  moja  dusza  śpiewać  będzie  w 

anielskim  chórze  lub  teŜ  gdy  prochy  moje  utworzą  jakąś  nową  istotę?  JeŜeli  więc  nie  będę 

wiecznie taką, jaką obecnie jestem, to co mi po tym wszystkim? Z jakiego zresztą względu muszę 

zaprzeć  się  samej  siebie  i  zaprzedać  się  w  niewolę  męŜczyźnie,  którego  nie  kocham,  a  tylko 

kochałam kiedyś? Bynajmniej, nie zrezygnuję ze swego szczęścia, pokocham kaŜdego, kto mi się 

spodoba  i  uszczęśliwię  kaŜdego,  kto  mnie  pokocha.  JestŜe  to  brzydkie  i  złe?  Zdaje  mi  się,  Ŝe 

przeciwnie, jest to o wiele piękniejsze, niŜ gdybym odtrącała bez litości i naraŜała na cierpienia 

tych,  którzy  się  do  mnie  garną.  Jestem  młoda,  bogata  i  —-  niech  pan  tego  nie  uwaŜa  za 

zarozumiałość — piękna. śyję więc wesoło i uŜywam świata wedle własnego upodobania. 

Podczas  tych  wynurzeń  ująłem  bezwiednie  jej  ręce  i  nie  wiedząc,  co  z  nimi  zrobić, 

niezdara, oczywiście puściłem je szybko. 

—  Godność  pani  zachwyca  mnie  i  nie  tylko  godność,  ale...  —  zacząłem  i  znów  słowa 

uwięzły mi w gardle, jak wylęknionej pensjonarce. 

— Co? Co chciał pan powiedzieć? 

— Chciałem powiedzieć... pani daruje... przerwałem pani..., 

— Co, co? 

Zapanowało  kłopotliwe  milczenie,  podczas  którego  piękna  kobieta  niezawodnie 

pomyślała sobie: głupiec. 

—  MoŜe  pani  będzie  łaskawa  objaśnić  mnie  —  zacząłem  w  końcu  —  w  jaki  sposób 

doszła pani do takich zasad? 

—  W sposób zupełnie naturalny i  prosty. Miałam rozsądnego ojca,  który  juŜ od kolebki 

otoczył  mnie  wizerunkami  i  kopiami  dzieł  sztuki  antycznej.  W  dziesiątym  roku  Ŝycia  czytałam 

Ruy  Blasa.  W  dwunastym  byłam  dojrzała  umysłowo  i  podczas  kiedy  moje  rówieśnice 

zachwycały  się  Śpiącymi  królewnami,  Kopciuszkami  itp.  —  ja  uwielbiałam  Wenus,  Apolla, 

Herkulesa  i  Laokoona.  Za  męŜa  dostałam  człowieka  o  charakterze  pogodnym  i  słonecznym, 

który  jednak  niedługo  po  ślubie  popadł  w  chorobę  nie  do  wyleczenia.  Nie  miał  on  bynajmniej 

powodów do zazdrości o mnie, nie troszczył się teŜ wiele o to, czy go kocham, wiedział bowiem, 

Ŝ

e Ŝycie nie do niego juŜ naleŜy. Na krótko przed śmiercią kazał mi usiąść koło siebie na łóŜku i 

odezwał się Ŝartobliwie: "No i cóŜ? Masz juŜ jakiegoś wielbiciela?" Rumieniec oblał mą twarz, 

chociaŜ  nie  pierwszy  raz  pytał  mnie  o  to,  bo  w  ciągu  kilku  miesięcy  słabości  nieraz  ten  temat 

poruszał,  gdy  przykuty  do  fotela  na  kółkach  siedział  i  patrzył  w  moje  oczy.  Raz  nawet  dodał: 

"Nie  kłam  przede  mną,  bo  to  byłoby  bardzo  nieładnie,  lecz  poszukaj  sobie  młodego,  pięknego 

męŜczyzny  albo  nawet  i  kilku  od  razu.  Jesteś  dzielną  kobietą,  ale  równocześnie  jesteś  takŜe  na 

pół dzieckiem i niezbędne są dla ciebie zabawki". 

Zbytecznym byłoby dodawać, Ŝe jak długo on Ŝył, nie miałam Ŝadnego wielbiciela, jemu 

jednak zawdzięczam to, kim jestem; on mnie wychował na Greczynkę. 

— Raczej boginię — wtrąciłem. 

— Ba, ale którą? — zapytała z uśmiechem. 

— Wenus! 

Pogroziła mi palcem i ściągnąwszy brwi dodała: 

— Wenus, i to... w futrze... Niech no pan zaczeka... mam bardzo obszerne futro, którym 

mogę pana w całości przykryć albo raczej ułowić w nie pana jak w sieć... 

—  Czy  pani  sądzi  —  przerwałem  jej,  gdyŜ  nagle  błysnęła  mi  świetna  myśl  —  czy  pani 

sądzi,  Ŝe  idee  jej  dadzą  się  urzeczywistnić  w  czasach  obecnych,  Ŝe  w  wieku  telegrafów,  kolei, 

mogłaby Wenus ukazywać się tak jak ongiś w Arkadii, bez osłon, w nagiej piękności? 

— No, bez osłon nie, ale w futrze? — odpowiedziała z uśmiechem. — Chce pan widzieć 

moje futro? 

— A poza tym... 

— Poza tym, co? 

—  Ludzie  mogą  być  szczęśliwi,  pogodni,  weseli  jak  dawni  Grecy  tylko  wówczas,  gdy 

będą mieli niewolników, którzy wykonywaliby za nich codzienne niepoetyczne obowiązki, czyli 

innymi słowy, którzy by za nich i dla nich pracowali. 

—  Oczywiście  —  odparła  —  bogini  olimpijska,  za  jaką  ja  chcę  się  uwaŜać,  musi  mieć 

całą armię niewolników. NiechŜe się więc pan strzeŜe... 

— Dlaczego? 

 

Przeląkłem się samego siebie, gdy wypowiedziałem to śmiałe "dlaczego". Ona natomiast, 

rozchyliwszy  usta  leciutko,  tak,  Ŝe  ukazały  się  dwa  rzędy  zębów  jak  perły  —  spokojnie,  z 

roztargnieniem, jakby chodziło o rzecz zupełnie błahą, szepnęła: 

— Chce pan być moim niewolnikiem? 

—  W  miłości  nie  ma  równouprawnienia  —  odparłem  całkiem  powaŜnie  —  jak  długo 

jednak  mam  jeszcze  przed  sobą  wybór  roli:  tyrana  lub  niewolnika,  ta  druga  wydaje  mi  się 

ponętniejsza;  chciałbym  być  niewolnikiem  pięknej  kobiety,  ale  czy  znalazłbym  taką,  która 

zdobyłaby  mnie  nie  drobiazgową  kłótliwością,  lecz  zdołała  powaŜnie  i  surowo  nade  mną 

panować? 

— No, to wcale nie byłoby zbyt trudne. 

— Sądzi pani... 

— Ja na przykład — przerwała mi wybuchając śmiechem i przeciągając się kokieteryjnie 

— mam talent do despotyzmu. Mam nawet potrzebne ku temu futro, ale pan... pan bał się mnie 

dzisiejszej nocy. 

— Tak, bałem się zupełnie serio. 

— No, a teraz? 

— Teraz boję się pani jeszcze bardziej... 

 

*  *  * 

 

Jesteśmy  prawie  ciągle  razem.  Ja  i  Wenus.  Rano  spoŜywamy  razem  śniadanie  w  mojej 

altanie, wieczorem herbatę w jej salonie. Mam sposobność rozdrobnienia juŜ i bez tego drobnych 

moich talentów. Miałem się kształcić tyle lat w kierunku wiedzy i sztuki po to, Ŝebym teraz nie 

był w stanie podbić serca kobiety... 

Kobieta  ta  jednak  imponuje  mi  ogromnie...  Dziś  próbowałem  ją  sportretować  i 

pomyślałem  sobie  w  duchu,  jak  niefortunną  jest  dzisiejsza  toaleta  do  tej  głowy...  Ma  ona  w 

układzie rysów mniej rzymskich, a więcej greckich cech. Mógłbym ją malować jako Psyche albo 

jako  Astarte  i  stosownie  do  tego  uchwycić  wyraz  jej  oczu:  marzycielski,  melancholijny  lub  teŜ 

przyćmiony, wpółzagasły; ale ona sobie Ŝyczy, aby to był wierny portret. Będę ją więc malował i 

dam jej futro gronostajowe. JeŜeli bowiem komu naleŜy się płaszcz królewski, to chyba jej. 

 

*  *  * 

 

Wczoraj  wieczorem  czytałem  jej  elegie  rzymskie,  po  czym  odłoŜyłem  ksiąŜkę  i 

zadeklamowałem coś z pamięci. Wydawało mi się, Ŝe była zadowolona, bo nawet śledziła kaŜde 

poruszenie moich ust. Pierś jej falowała bardzo szybko. MoŜe się myliłem... 

Deszczowe krople uderzały melancholijnie o szyby, na kominku trzaskał ogień, smutno, 

jak  w  zimie.  Było  mi  bardzo  błogo  i  zacisznie  u  niej.  Na  chwilę  nawet  straciłem  poczucie 

respektu  dla  pięknej  kobiety  i  począłem  całować  jej  ręce.  Nie  broniła.  Potem  usiadłem  u  jej 

podnóŜka i czytałem wiersz napisany do niej: 

 

"A więc przed tobą w pokorze uklęknę 

I patrzeć będę w oczy twoje piękne 

Jako niewolnik. Niech się co chce stanie! 

Bierz mnie, ujarzmij, kobieto-szatanie!" 

 

Co było dalej, nie pamiętam, choć pewien jestem, Ŝe wówczas naprawdę napisałem po raz 

pierwszy  więcej,  niŜ  jedną  strofę;  niestety,  na  Ŝyczenie  Wandy  wręczyłem  jej  rękopis,  nie 

pozostawiając sobie nawet brulionu. 

Dziś, pisząc pamiętnik, tylko pierwszą zwrotkę zdołałem sobie przypomnieć. 

Doznaję  bardzo  dziwnego  uczucia.  Wiem,  Ŝe  nie  jestem  wcale  w  niej  zakochany,  nie 

budzi  się  we  mnie  ku  niej  nawet  cień  namiętności.  Odczuwam  jednak,  jak  jej  nadzwyczajna, 

posągowa  piękność  działa  na  mnie  powoli  i  oplątuje  mnie,  jakby  siecią  Ŝywych,  pręŜących  się 

węŜy. Nie czuję do niej Ŝadnej uczuciowej skłonności, tylko... oddaję się w jej moc z wolna, ale 

pewnie i całkowicie. Cierpienie moje wzmaga się z dniem kaŜdym — a ona... ona na to nie ma 

nic, prócz śmiechu. 

 

*  *  * 

 

Dziś ozwała się do mnie zupełnie niespodzianie i bez Ŝadnego powodu: 

—  Pan  mnie  zajmuje.  MęŜczyźni  w  ogóle  są  pospolici,  bez  polotu  i  poezji.  W  panu 

odnajduję pewną głębię i natchnienie, a przede wszystkim powagę, która mi imponuje. Rada bym 

pana... 

 

*  *  * 

 

Po  krótkiej,  ale  gwałtownej  burzy  odwiedziliśmy  razem  posąg  Wenus  na  polance  w 

parku. Opary wznosiły się ze zboczy górskich ku niebu jak ofiarne dymy z ołtarzy; na czarnym 

tle  chmur  rozpiął  się  wspaniały  łuk  tęczy;  z  drzew  spadały  grube  i  cięŜkie  krople  deszczu,  ale 

wróble  i  zięby  skakały  juŜ  z  gałęzi  na  gałąź,  ćwierkając,  jakby  się  czymś  ogromnie  cieszyły; 

powietrze  miało  silny,  upajający  zapach,  jak  zwykle  w  lasach  szpilkowych  po  burzy.  Nie 

mogliśmy  przejść  przez  polanę,  bo  na  kwieciu  i  trawie  ciąŜyły  rzęsiste  krople,  błyszczące  od 

słońca jak diamenty. Zdawało się, Ŝe to jakiś przepyszny kobierzec, tkany drogimi kamieniami, a 

pośród  niego  —  posąg  bogini,  którego  głowę  obsiadły  roje  komarów,  przypominających  w 

słonecznym oświetleniu jakby aureolę. 

Wanda  była  zachwycona.  PoniewaŜ  na  kamiennej  ławce  stała  we  wgłębieniach  woda  i 

usiąść nie mogliśmy — Wanda oparła się o moje ramię całym ciałem. Czułem na twarzy ciepło 

jej oddechu... Sam nie mogę sobie przypomnieć teraz, jak to było, jak się stało... Ująłem jej białą 

rękę i zapytałem: 

— Czy pani mogłaby mnie kochać? 

— DlaczegóŜby nie? — odrzekła i spojrzała na mnie spokojnie i pogodnie. 

Jak oszołomiony ukląkłem przed nią i zanurzyłem twarz w fałdy jej jedwabnej, aŜurowej 

sukni. 

— AleŜ, Sewerynie, to nieprzyzwoicie — krzyknęła.  Nie zwaŜając na to, chwyciłem jej 

drobną nóŜkę i wycisnąłem na niej pocałunek. 

—  Pan  będzie  zawsze  nieprzyzwoity  —  odezwała  się  znowu  i  wyrwawszy  mi  się, 

pobiegła szybko w kierunku domu, podczas gdy ja pozostałem na miejscu w klęczącej pozycji i 

trzymałem w ręku drogocenny... pantofelek. 

CzyŜby to miał być omen? 

 

*  *  * 

 

Przez resztę dnia nie śmiałem nasuwać się jej przed oczy. Pod wieczór dopiero, siedząc w 

swojej  altance,  odwaŜyłem  się  spojrzeć  ukradkiem  na  balkon.  Cudna  jej  główka  odbijała 

wspaniale od zielonego tła bluszczu i dzikiego wina. 

— CzemuŜ pan nie przychodzi? — zawołała niecierpliwie. 

Pobiegłem szybko na górę. U drzwi jednak straciłem odwagę zupełnie. Zapukałem bardzo 

delikatnie, oczekując na słówko "proszę". Wtem drzwi się otwarły i Wanda, stanąwszy w progu, 

zapytała: 

— Gdzie mój pantofelek? 

— Pantofelek... ja... ja... chciałem... 

— NiechŜe .mi go pan zaraz przyniesie, ale to zaraz, bo czekam z herbatą... 

Po  powrocie  zastałem  ją  zajętą  samowarem.  ZłoŜyłem  uroczyście  pantofelek  na  stole  i 

stanąłem  w  kącie  pokornie,  jak  dziecko,  które  coś  "przeskrobało"  i  oczekuje  klapsów. 

ZauwaŜyłem w jej twarzy  pewną surowość,  coś jakby powagę i zarazem  groźbę  majestatyczną, 

która mnie zachwyciła. Nagle urocza gospodyni wybuchnęła śmiechem. 

— A więc jest pan naprawdę we mnie zakochany, co? 

— Tak, pani. I cierpię z tego powodu więcej, niŜ pani się domyśla". 

— Pan cierpi? — zapytała, śmiejąc się ciągle. Czułem się ogromnie zawstydzony, pobity 

i mały. 

— Dlaczego? — mówiła dalej — przecieŜ ja panu Ŝyczę dobrze, z całego serca... 

Podała mi rękę, patrząc na mnie więcej niŜ z tkliwością. 

— I pani mogłaby zostać moją Ŝoną? 

Wanda  popatrzyła  na  mnie...  ach,  jak  ona  na  mnie  popatrzyła!    Zdaje  mi  się,  Ŝe  była  w 

pierwszej chwili zdumiona; potem twarz jej przybrała odcień ironii.  

 — Jak pan mógł zdobyć się na tyle odwagi? 

— Odwagi? 

— No, tak, odwagi do oŜenku, zwłaszcza ze mną — tu podniosła w górę pantofelek. — 

Tak szybko zaprzyjaźnił się pan z tym oto przedmiotem? No, ale Ŝarty na bok. Czy rzeczywiście 

chce pan oŜenić się ze mną? 

— Tak. 

— Ha, w takim razie to trochę powaŜniejsza sprawa. Zdaje mi się, Ŝe pan mnie kocha i ja 

pana  równieŜ,  a  co  waŜniejsze,  Ŝe  interesujemy  się  sobą  nawzajem...  No,  jeszcze  nie  stało  się 

Ŝ

adne nieszczęście, Ŝeśmy tak prędko do tego doszli. Ale musi pan wiedzieć, Ŝe ja jestem kobietą 

lekkomyślną i właśnie dlatego zapatruję się na małŜeństwo... bardzo powaŜnie. Jeśli podejmę się 

obowiązków, to będę musiała im podołać. Boję się jednak..; nie... to sprawiłoby panu przykrość... 

— Proszę, niech pani będzie zupełnie szczera... 

—  A  więc,  szczerze  mówiąc...  mnie  się  zdaje,  Ŝe  nie  potrafiłabym  kochać  jednego 

męŜczyzny dłuŜej nad... Urwała nagle i odwróciła głowę. 

— Nad jeden rok — dodałem. 

— Co pan mówi? MoŜe nawet niecały miesiąc. 

— I mnie równieŜ nie dłuŜej? 

— No, pana... niech będzie dwa. 

— Dwa miesiące? -- krzyknąłem. 

— O, dwa miesiące to czas dość długi. 

— Pani, to jeszcze coś więcej, niŜ obyczaje staroŜytne! 

— No, no, nie znosi pan prawdy... 

To  powiedziawszy,  usiadła  w  fotelu  koło  kominka  i  opuściwszy  ręce  przez  poręcz, 

poczęła mi się bacznie przypatrywać. 

— CóŜ tedy mam z panem począć? — zapytała po chwili. 

— Co pani chce — odrzekłem z rezygnacją — co pani sprawi przyjemność... 

— Jest pan niekonsekwentny  — zauwaŜyła — dopiero pan błagał, abym została pańską 

Ŝ

oną, teraz chce mi się pan oddać jak zabawka... 

— Ja panią kocham! 

— Masz tobie! Jesteśmy znowu tam, skądeśmy wyszli. Pan mnie kocha i chce poślubić, 

ale ja znów nie mam zamiaru zawierać drugiego małŜeństwa, poniewaŜ wątpię w trwałość uczuć 

zarówno pańskich, jak i własnych. 

— A gdybym zaryzykował... 

— W takim razie pozostaje jeszcze kwestia, czy ja miałabym chcieć iść na to ryzyko — 

odparła spokojnie. — Wiem o tym dobrze, Ŝe mogłabym pozostawać przez całe Ŝycie własnością 

męŜczyzny, ale musiałby to być męŜczyzna w całym tego słowa znaczeniu, męŜczyzna, który by 

mi imponował, który by zadał mi gwałt i rzucił mnie sobie do nóg, oddaną w zupełności, rozumie 

pan?  Niestety,  kaŜdy  męŜczyzna,  skoro  tylko  się  zakocha,  jest  słaby,  podatny,  niedołęŜny, 

ś

mieszny, oddaje się w ręce kobiecie z pokorą, na klęczkach, podczas gdy ja mogłabym kochać 

stale  tylko  takiego  męŜczyznę,  przed  którym  ja  musiałabym  klęczeć.  Panu  jednak  jestem  za 

bardzo Ŝyczliwa i dlatego nie miałabym serca rozpoczynać podobnej próby. 

W tej chwili padłem jej do nóg. 

—  Na  miłość  Boską,  pan  znowu  klęczy  —  odezwała  się  szyderczo.  —  Dobrze  pan 

zaczyna, no, no! Powstałem zawstydzony, a ona mówiła dalej: 

— Dam panu rok czasu na próbę, aby mnie pan zdobył i przekonał, Ŝe się jedno drugiemu 

nadajemy,  Ŝe  moglibyśmy  razem  Ŝyć  do  śmierci.  JeŜeli  się  to  panu  uda  —  będę  pańską  Ŝoną, 

Sewerynie, i to taką Ŝoną, która ściśle podoła podjętym obowiązkom. Przez ten rok będziemy Ŝyli 

jak... małŜeństwo. 

Poczułem silny zawrót głowy. I w jej oczach zauwaŜyłem płomień. 

—  Będziemy  mieszkali  razem  —  mówiła  dalej  —  będziemy  dzielili  ze  sobą  wszystkie 

nasze nałogi i przyzwyczajenia, aby się przekonać, czy zgodzimy się nawzajem. Udzielam panu 

wszystkich praw męŜa, kochanka i przyjaciela. Jest pan zadowolony? 

— Muszę. 

— Pan nie musi. 

— A więc chcę... 

— Znakomicie! Tak mówi prawdziwy męŜczyzna. Oto moja ręka! 

 

*  *  * 

 

Upłynęło  dziesięć  dni.  Nie  odłączałem  się  od  niej  ani  na  godzinę,  oczywiście  jednak  z 

wyłączeniem nocy. Mogłem patrzeć ustawicznie w jej oczy, pieścić jej ręce, włosy, wsłuchiwać 

się  w  melodię  jej  głosu,  towarzyszyć  jej  wszędzie.  Miłość  moja  wydaje  mi  się  niezgłębioną 

przepaścią, w którą lecę w szalonym biegu, i z której nikt mnie juŜ nie wydobędzie. 

Dziś  po  obiedzie  odpoczywaliśmy  razem  na  polance  u  stóp  posągu.  Zrywałem  kwiaty  i 

rzucałem jej na łono, wiłem wianuszki, którymi uwieńczyliśmy głowę bogini. 

Nagle Wanda spojrzała na mnie wzrokiem tak szczególnym, tak prawie obłąkanym, Ŝe aŜ 

przeszedł mnie dreszcz namiętności od stóp do głów. Nie panując zupełnie nad sobą objąłem ją 

wpół  i  przycisnąłem  rozpalone  usta  do  jej  ust.  Nie  broniła  się  —  przeciwnie,  przycisnęła  mnie 

mocno do piersi. 

— Pani się nie gniewa? — zapytałem po chwili. 

—  Nie  mogę  się  gniewać  o  to,  co  jest  naturalne  —  odpowiedziała  —  obawiam  się 

jednak... pan cierpi. 

— O, cierpię straszliwie. 

— Biedaku! — odpowiedziała, odgarniając mi włosy z czoła — mam nadzieję, Ŝe nie z 

mojej winy. 

— Nie! JednakŜe... miłość moja do pani wyradza się w pewien obłęd. Myśl, Ŝe mógłbym 

panią utracić, i Ŝe moŜe w istocie utracić panią muszę, dręczy mnie dzień i noc. 

—  AleŜ  pan  mnie  jeszcze  wcale  nie  posiada...    Skąd  moŜna  obawiać  się  o  utratę  tego, 

czego  się  wcale  nie  posiada?  —  odpowiedziała  patrząc  na  mnie  wzrokiem  przenikliwym  aŜ  do 

dna  duszy.  Potem  podniosła  się  i  złoŜyła  wianuszek  z  bławatków  na  skroni  Wenus.  Prawie 

bezprzytomnie chwyciłem ją wpół. 

— Nie mogę dłuŜej Ŝyć bez ciebie, o piękna! — szeptałem — tylko zechciej uwierzyć, to 

nie frazesy, nie urojenia. Czuję w głębi duszy, jak Ŝycie moje splata się z twoim; jeŜelibyś mnie 

opuściła, zginę marnie. 

—  AleŜ  to  zupełnie  zbyteczne,  gdyŜ  ja  cię  kocham,  człowieku  —  odpowiedziała  na  to, 

biorąc mnie za podbródek — człowieku... głupi... 

—  Ale  ty  chcesz  być  moją  tylko  pod  pewnymi  warunkami,  podczas  gdy  ja  naleŜę  do 

ciebie bez Ŝadnych zastrzeŜeń. 

— To źle, Sewerynie — odparła niemal tym przelękniona  — pan  mnie jeszcze nie zna. 

Czemu więc pan nie stara się mnie poznać? Będę dobra, jeŜeli tylko będziesz umiał obchodzić się 

ze mną rozsądnie; lecz jeŜeli zanadto mi się oddasz, mogę się stać nieznośna. 

—  Wszystko  jedno,  bądź  nieznośna,  bezwzględna  —  zawołałem  w  uniesieniu  — 

wszystko jedno, tylko bądź moja, moja na zawsze! Ukląkłem przed nią i objąłem jej nogi. 

— To niedobrze się skończy,  mój przyjacielu — odrzekła powaŜnie, nie  okazując śladu 

wzruszenia. 

— O, to właśnie nie powinno się nigdy skończyć — odparłem podniecony silnie — tylko 

ś

mierć  zdoła  nas  rozłączyć!  JeŜeli  nie  zechcesz  zostać  moją  w  zupełności  i  na  zawsze,  będę 

twoim niewolnikiem, będę ci słuŜył, wszystko od ciebie znosił, tylko nie odpychaj mnie! 

—  Opamiętaj  się  pan  nareszcie  —  szepnęła,  pochyliwszy  się  nade  mną  i  ucałowała  w 

czoło. — Jestem panu Ŝyczliwa z całego serca, ale nie tędy droga do zdobycia mnie, ujarzmienia. 

— Uczynię wszystko, czego pani tylko zaŜąda, wszystko, aby tylko pani nie utracić 

 — zawołałem. — Myśli tej opanować, znieść nie mogę. 

— NiechŜe pan wstanie. Usłuchałem rozkazu. 

—  Z  pana  istotnie  dziwny  człowiek  —  mówiła  Wanda.  —  A  zatem  chce  mnie  pan 

posiadać za wszelką cenę? 

— Tak, za wszelką cenę. 

— Jaką jednak wartość będzie to miało, jeŜeli na przykład przestanę pana kochać i będę 

naleŜała do kogoś innego? 

Doznałem wraŜenia, jakby mnie kto obuchem w głowę uderzył. Spojrzałem na nią. Stała 

nieruchomo, pewna siebie. Oczy jej wydawały zimny, stalowy blask. 

— Proszę — odezwała się po chwili — przeląkł się pan na samą myśl o tym. 

—  Rozumie  się.  JeŜeli  sobie  wyobraŜę  coś  podobnego,  ogarnia  mnie  groza.  Kobieta, 

którą kocham i która mnie kocha, miałaby bez litości dla mnie oddawać się komuś innemu... W 

takim razie, jeden tylko miałbym wybór przed sobą... JeŜeli tę kobietę kocham bezgranicznie, do 

szaleństwa,  czyŜ  miałbym  obrócić  się  do  niej  plecami  i  w  pełni  Ŝycia,  młodości,  w  łeb  sobie 

palnąć  z  rozpaczy?...  Mam  dwa  ideały  kobiece.  JeŜelibym  nie  znalazł  kobiety  szlachetnej, 

uczciwej, dobrej, która chętnie dzieliłaby ze mną losy i była mi wierna i oddana, to w takim razie 

wolałbym  się  oddać  kobiecie  pozbawionej  cnoty,  uczciwości,  wiary,  jednym  słowem 

wszystkiego,  lecz  za  to  despotycznej  i  groźnej.  Kobieta  podobna  jest  równieŜ  moim  ideałem. 

Tamta  więc,  albo  ta,  nic  pośredniego.  JeŜeli  nie  miałbym  szczęścia,  które  pozwalałoby  mi 

wychylić kielich miłości do dna, byłbym zdecydowany zaznać wszystkich męczarni i boleści, aŜ 

do  zapomnienia  się.  Gotów  byłbym  poddać  się  wszystkim  katuszom,  jakie  zadawałaby  mi 

kochana przeze mnie kobieta, a więc udręce, zdradzie, wszystkiemu. To byłoby równieŜ dla mnie 

pewnego rodzaju... szczęście. 

— Pan nie jest przy zdrowych zmysłach! — przerwała mi Wanda. 

—  Kocham  panią  z  całej  duszy  —  ciągnąłem  dalej  —  wszystkimi  moimi  zmysłami, 

istotnie  do  szaleństwa  i  nie  wyobraŜam  sobie  Ŝycia  inaczej,  jak  tylko  w  obecności  pani,  w  tej 

samej atmosferze, która panią otacza. Niech więc pani raczy wybrać jeden z dwu moich ideałów i 

uczyni ze mnie co chce, męŜa albo... niewolnika. 

—  A  zatem  dobrze  —  odrzekła  marszcząc  nieznacznie  brwi.  —  Mam  wziąć  w  zupełne 

posiadanie  człowieka,  który  mnie  zajmuje  i  który  mnie  kocha...  Doprawdy,  to  aŜ  zanadto 

zabawne...  W  najgorszym  razie  będę  miała  sposobność  zabicia  nudy...  O,  tak!  Postąpił  pan 

bardzo  nierozsądnie,  dając  mi  wybór.  Wybieram  więc  i  Ŝądam,  aby  pan  był...  moim 

niewolnikiem; uczynię sobie z pana wkrótce zabawkę. 

—  Niechaj  więc  pani  to  uczyni  —  odpowiedziałem  na  pół  oszołomiony.  —  JeŜeli 

małŜeństwo  ma  być  oparte  na  równowadze  i  wspólnocie  myśli,  przekonań  i  dąŜeń  dwu 

biegunów, dwu róŜnych elementów, to musi wywiązać się zeń miłość namiętna i nie zwalczona 

niczym.  My  dwoje  właśnie  stanowimy  dwa  takie  przeciwstawne  elementy,  wzajemnie  niemal 

wrogie i groźne. Zwłaszcza ja odczuwam po części lęk i grozę. W takich stosunkach jedno tylko 

moŜe być  młotem, a drugie  musi być  kowadłem  — ja z  góry decyduję się na to ostatnie. JuŜ z 

natury  jestem  takiego  usposobienia,  Ŝe  nie  znalazłbym  wcale  szczęścia,  gdybym  na  swoją 

ukochaną  patrzył  z  wyŜszością.  Wolę  być  niŜszym  i  podległym,  wolę  kobietę  ubóstwiać  w 

trwodze i niepokoju — ale musi to być kobieta groźna i silna! 

—  Panie  Sewerynie  —  przerwała  mi  Wanda  z  odcieniem  gniewu  —  czy  sądzi  pan,  Ŝe 

byłabym zdolna do maltretowania człowieka, który by mnie tak kochał, jak pan? 

— JeŜeli ja panią o to błagam... Wszak moŜna kochać prawdziwie wówczas, gdy kobieta 

przewyŜsza nas pięknością, temperamentem, umysłem, siłą woli — jednym słowem, gdy zdolna 

jest do największego despotyzmu. 

— A zatem, to co odstrasza innych, to pana pociąga, czyŜ nie tak? 

— Istotnie. Jest to właśnie moja szczególna cecha. 

— Ha, ostatecznie... naleŜałoby się zgodzić na pańskie upodobania i nie uwaŜać ich za tak 

bardzo  skrajne,  bo  kaŜdy  zdoła  odczuć,  Ŝe  między  zmysłowością  a  okrucieństwem  niedaleka 

granica. 

— Tak, uczucie to jest u mnie wielce rozwinięte. 

— Widzę więc, Ŝe u pana rozsądek nie odgrywa wielkiej roli. Jest pan naturą zmysłową 

na wskroś i bardzo podatną... 

— Za pozwoleniem... czy męczennicy byli takŜe usposobienia podatnego, miękkiego? 

— Męczennicy? 

— A tak. Oni przecieŜ byli ludźmi nadzmysłowymi, którzy cierpienie uwaŜali za rozkosz, 

poddawali  się  katuszom,  a  nawet  śmierci,  z  taką  samą  pogodą  ducha,  jak  inni  oddają  się 

zabawom i uciechom. Takim jestem ja — madame. 

—  No,  no,  niech  pan  tylko  uwaŜa,  aby  pan  istotnie  nie  stał  się  męczennikiem  miłości, 

albo co jeszcze gorsze, męczennikiem kobiety. 

 

*  *  * 

 

W  łagodny letni  wieczór byliśmy sami na balkonie, mając nad  głową zielone sklepienie 

pnących się roślin, poza którym rozpościerał się pogodny firmament, lśniący milionami gwiazd. 

Z  parku  dolatywał  nas  szmer  jodeł  i  "muzyka"...  zakochanych  kotów.  LeŜałem  u  jej  stóp  na 

rozciągniętym futrze i opowiadałem jej dzieje swojej młodości. 

— JuŜ wówczas objawiała się u pana ta osobliwość? — pytała Wanda. 

—  Tak.  Opowiadała  mi  matka,  Ŝe  juŜ  w  kołysce  zdradzałem  pewną  anormalność.  Nie 

przyjąłem wcale pokarmu zdrowej i tęgiej mamki, czując do niej zapewne odrazę i musiano mnie 

karmić  kozim  mlekiem.  Będąc  małym  chłopcem  okazywałem  wielce  zagadkowy  wstyd  wobec 

kobiet,  uciekając  od  nich  z  przeczuciem,  Ŝe  są  to  istoty  wrogie.  Czułem  teŜ  niewytłumaczoną 

trwogę w kościele, patrząc w urocze jego sklepienie lub na ponure ołtarze. Natomiast skradałem 

się  potajemnie  do  posąŜka  Wenus,  stojącego  w  bibliotece  mego  ojca.  Klękałem  przed  nią  i 

modliłem się, jak tylko umiałem., zazwyczaj odmawiając zwykły pacierz, Ojcze nasz, Zdrowaś i 

Wierzę. 

Pewnego  razu  opuściłem  łóŜko  w  nocy  i  udałem  się  w  odwiedziny  do  tej  dziwnej 

przyjaciółki. Światło księŜyca wpadało strugą przez okno i oświetlając posąg nadawało mu wyraz 

boskości.  Wówczas  padłem  przed  boginią  na  kolana  i  całowałem  jej  stopy,  podobnie  jak 

wieśniacy  całują  stopy  Zbawiciela  na  krzyŜu.  Ogarnęła  mnie  ogromna  tęsknota.  Powstałem, 

objąłem  martwy  posąg  ramionami  i  począłem  całować  zimne  usta.  Nagle  spłoszył  mnie  jakiś 

szmer  w  pobliŜu  —  uciekłem  i  do  rana  nie  mogłem  zasnąć,  bo  mi  się  zdawało,  Ŝe  bogini  stoi 

nade mną i grozi mi podniesioną w górę pięścią. 

Do  szkoły  wysłano  mnie  w  dość  wczesnym  wieku,  tak  Ŝe  w  gimnazjum  byłem 

najmłodszy. Ogromne wraŜenie wywarła na mnie mitologia grecka, którą zająłem się więcej niŜ 

religią.  Wkrótce  wyrobiłem  sobie  kult  bóstw  greckich,  widziałem  w  bujnej  fantazji  płonącą 

Troję,  towarzyszyłem  Odyseuszowi  w  jego  romantycznych  wycieczkach,  słowem  cały  świat 

staroŜytnej Grecji wywarł na mojej młodzieńczej duszy głębokie ślady. Podczas gdy moi koledzy 

oddawali  się  przy  kaŜdej  sposobności  pustym  wybrykom,  ja  nosiłem  w  sercu  słoneczne  ideały, 

czując równocześnie wstręt do wszystkiego, co pospolite, niskie i brzydkie. 

Nic  dziwnego  więc,  Ŝe  w  latach  młodzieńczych  uwaŜałem  za  rzecz  niską  i  pospolitą  — 

miłość do kobiety, oczywiście miłość taką, jak ją wówczas pojmowałem. Wobec tego unikałem o 

ile  moŜności  zetknięcia  się  z  płcią  piękną,  słowem  —  pogardzałem  miłością  zmysłową  aŜ  do 

przesady. 

Matka  moja  przyjęła  kiedyś  —  liczyłem  wówczas  czternaście  lat,  bardzo  przystojną, 

młodą pokojówkę. Gdy pewnego ranka zagłębiałem się chciwie w dziełach Tacyta, podziwiając 

cnoty  starych  Germanów,  urocza  dziewczyna  sprzątała  w  pokoju  i  nagle  ni  stąd,  ni  zowąd 

przystąpiła  ku  mnie  i  ucałowała  mnie  siarczyście  w  same  usta.  Uczułem  w  tej  chwili 

niewysłowione  uczucie  rozkosznego  dreszczu;  mimo  to  zasłoniłem  się  ksiąŜką  jak  tarczą  przed 

uwodzicielką i uciekłem z pokoju. 

Wanda  wybuchnęła  śmiechem:  w  istocie  jest  pan  osobą,  która  szuka  swego 

odpowiednika.,. No, ale mów pan dalej. 

— Nie  zapomnę nigdy innej znowu sceny  z czasów mojej  młodości — opowiadałem w 

dalszym  ciągu.  —  Hrabina  Soból,  moja  daleka  krewna,  przybyła  do  moich  rodziców  w 

odwiedziny. Była to majestatycznie piękna kobieta, pełna uroku i wdzięku. Mimo to Ŝywiłem do 

niej  wielką  urazę,  bo  uchodziła  w  rodzinie  za  Messalinę.  Byłem  więc  wobec  niej  w  wysokim 

stopniu  niegrzeczny  i  raŜąco  nieprzyjazny.  Gdy  pewnego  razu  rodzice  moi  wyjechali  po 

sprawunki  do  pobliskiego  miasta,  ona,  zostawszy  w  domu,  wzięła  sobie  do  pomocy  kucharza  i 

słuŜącą, wpadła do mego pokoju i ni stąd, ni zowąd, wzięła mnie w swoje obroty, wymierzając 

mi  siarczyste  baty,  tak  Ŝe  pod  wpływem  bolesnych  razów  musiałem  wreszcie  prosić  ją  na 

klęczkach o litość i pocałować potem w rękę z wdzięczności za wymierzoną karę. Wypadek ten 

zmienił  mnie  nie  do  poznania.  Od  tej  bowiem  chwili,  gdy  piękna  kobieta  wychłostała  mnie, 

uczułem w sobie budzące się zmysły i Ŝądze, przede wszystkim do niej samej. Zdawało mi się Ŝe 

to jakaś bogini groźna, lecz piękna i pełna powabu. 

Cały  mój  katonizm,  odraza  do  kobiet  były  więc  niczym  innym,  jak  tylko  stłumionym 

poŜądaniem  kobiecego  piękna.  Zmysłowość  zajęła  w  mojej  duszy  pierwszorzędne  miejsce. 

Poprzysiągłem sobie wszystkie najsubtelniejsze uczucia miłosne ofiarować nie zwykłej kobiecie, 

lecz istocie idealnej, najwyŜszemu bóstwu miłości. 

Na uniwersytet zacząłem uczęszczać w  wieku dość młodym, we  Lwowie,  gdzie właśnie 

owa krewna mieszkała stale. Pokój mój kawalerski przypominał urządzenie sceny z pierwszego 

aktu  Fausta.  Zgromadziłem  w  nim  najrozmaitsze  rupiecie,  kupowane  od  handełesów  na 

Zarwanicy, jak globusy, szkielety, czaszki, mapy, wypchane ptaki, stare księgi... w nieładzie tym 

moŜna  było  śmiano  oczekiwać,  Ŝe  ze  stosów  ksiąŜek  i  szkieletów  wyłoni  się  tajemna  postać 

Mefistofelesa, tak jak się to przydarzyło uczonemu bohaterowi niemieckiego poety. 

Studiowałem  wówczas  bez  Ŝadnego  systemu  i  wyboru:  historię,  filozofię,  prawo, 

astronomię,  literaturę,  chemię,  fizykę.  .Czytałem  Homera,  Wergiliusza,  Woltera,  Moliera, 

Szekspira, Goethego, Biblię, Koran — i stawałem się z dnia na dzień coraz bardziej marzycielski 

i oszołomiony. Pieściłem teŜ w marzeniach idealną postać kobiety, pojawiającą się w otoczeniu 

amorków na posłaniu z róŜ i kwiecia. Wizja taka przybierała zawsze inny wyraz twarzy. Raz była 

blada  jak  marmurowa  Wenus,  to  znowu  czerstwa  i  rumiana  jak...  moja  daleka  krewna  hrabina 

Soból. 

Pewnego  ranka,  po  przebudzeniu  się  ze  snu,  w  którym  ukazała  mi  się  znowu  w 

obłocznych moich  marzeniach jak duch słoneczny, pełna wdzięku i majestatu — udałem się do 

hrabiny z wizytą. Przyjęła mnie nader Ŝyczliwiej serdecznie, i na powitanie uściskała namiętnie, 

całując  mnie  przy  tym.  Liczyła  ona  w  tym  czasie  około  czterdziestki,  ale  Ŝyjąc  w  dobrobycie, 

zadbana,  wyglądała  jeszcze  wspaniale.  Ubrana  była  w  aksamitny  szlafrok  niebieskiego  koloru, 

bogato garnirowany. Na pierwszy rzut oka nie spostrzegłem wcale owej surowości i powagi, jaką 

się odznaczała dawniej, w czasie pobytu u moich rodziców — przeciwnie, okazała się dla mnie 

zbyt moŜe łaskawa i pozwoliła nawet, bez zbytnich ceremonii, abym ją kokietował. 

Oczywiście  mądra  i  doświadczona  kobieta  domyśliła  się  od  razu,  Ŝe  jestem  jeszcze 

niewinny  i  Ŝe  w  sercu  moim  młodym  drzemią  wysubtelnione  uczucia.  Postanowiła  tedy 

wykorzystać  sposobność  i  uszczęśliwić  mnie.  I  byłem  istotnie  wniebowzięty.  Z  niewysłowioną 

rozkoszą klęczałem u jej stóp, patrząc godzinami na jej białe ręce i okrywając je pocałunkami, te 

ręce,  które wymierzyły  mi  ongiś dotkliwą chłostę.  Byłem  zakochany  w bieli i delikatności tych 

rąk. Bawiłem się nimi jak dziecko zabawką, chowałem je w puch futra, podnosiłem do światła, 

przyglądałem  się  im  w  róŜnych  pozycjach,  przyciskałem  je  do  serca,  oszałamiałem  się  ich 

ciepłem i drŜeniem. 

Wanda spojrzała mimo woli na swoje ręce i roześmiała się. 

— Zadurzyłem się więc, jak pani słyszy,  w  rączkach pięknej  kobiety,  które  wymierzyły 

mi  dawniej  chłostę.  Tak  samo  w  dwa  lata  później  zakochałem  się  w  młodej  aktorce,  która 

grywała role kobiet cnotliwych, a właściwie zakochałem się nie w niej, tylko w postaciach, które 

ona na scenie tworzyła. Niedługo potem spotkałem w Ŝyciu bardzo bogobojną i cnotliwą osóbkę, 

objawiającą w Ŝyciu te same dodatnie strony charakteru, co aktorka na scenie. Ideał mój znalazł 

więc urzeczywistnienie i oddałem mu się całą duszą po to niestety, aby się w zbyt krótkim czasie 

haniebnie rozczarować. Ideał mój, jak się dowiedziałem, utrzymywał stosunki miłosne z pewnym 

bogatym śydem. 

To  rozczarowanie  wpłynęło  na  mnie  tak  dalece,  Ŝe  odtąd  nienawidzę  wszystkich 

cnotliwych, podających się za wzorowo i obyczajnie wychowane, a marzycielskich i poetycznych 

kobiet.  Szukam  więc  ideału  innego  pokroju.  Niechaj  mi  pani  wskaŜe  kobietę,  która  miałaby 

odwagę wyznać mi wprost: "Jestem hrabiną Pompadour, albo Lukrecją Borgią", a oddam się jej 

w zupełności. 

Wanda zerwała się. 

—  Pan  posiada  wyjątkowy  talent  pobudzania  fantazji,  rozstrajania  nerwów  i  rozpalania 

krwi.  Otacza  pan  błędy  aureolą,  jeŜeli  tylko  są  one  popełniane  z  honorem  —  ideałem  pańskim 

Jest śmiała, genialna kurtyzana. No, no, pan moŜe zdemoralizować kobietę na wskroś! 

 

*  *  * 

 

Około  północy  zapukał  ktoś  do  mego  pokoju.  Wstałem  i  otworzywszy  okno  — 

oniemiałem ze zdziwienia. Na dworze stała, odziana w futro... Wenus! 

— Swoimi opowiadaniami podniecił mnie pan do tego stopnia, Ŝe absolutnie zasnąć nie 

mogę  —  mówiła  do  mnie  szeptem  —•  niechŜe  więc  pan  przyjdzie  do  mnie  i  dotrzymuje  mi 

towarzystwa, bo naprawdę obawiam się o siebie. 

— Z całą przyjemnością zastosuję się do Ŝyczenie pani. Zastałem Wandę dygocącą przy 

kominku, na którym roznieciła ogień. 

—  Zimne  są  noce  w  górach  —  odezwała  się.  —  ChociaŜ  nie  będzie  to  dla  pana 

przyjemne, nie mogę się pozbyć futra tak długo, dopóki w pokoju się nie ociepli. 

—  Ej,  filut  z  pani...  PrzecieŜ  pani  wie...  —  wybąknąwszy  to,  ucałowałem  z  całych  sił 

nadobną przyjaciółkę. 

— Naturalnie, Ŝe wiem, ale — skąd u pana to zamiłowanie do futer? 

— To u mnie wrodzone. JuŜ w dzieciństwie zdradzałem to upodobanie. Futra wywierają 

na  osobach  nerwowych  właŜenie  bardzo  silne,  co  zresztą  jest  zupełnie  naturalne.  Jest  w  nich 

wdzięk,  któremu  trudno  się  oprzeć.  Nauka  wykazała  pewne  ścisłe  pokrewieństwo  między 

ciepłem a elektrycznością i analogię ich działania na organy człowieka. 

Tak  na  przykład  w  strefie  gorącej  ludzie  są  ogromnie  namiętni;  z  drugiej  strony 

stwierdzono, Ŝe sierść zwierząt z rodziny kotów zdolna jest wywoływać iskry elektryczne. Tym 

się  teŜ  tłumaczy  szczególne  zamiłowanie  do  kotów  u  takich  ludzi  jak  Mahomet,  kardynał 

Richelieu, Crebillon, Rousseau, Wieland, no i prawie wszystkie stare panny. 

— A zatem kobieta odziana w futro nie jest niczym innym, jak tylko wielkim kotem lub 

tygrysem, albo raczej baterią elektryczną? 

— Niezawodnie. Tak sobie teŜ tłumaczę znaczenie symboliczne gronostajów na barkach 

królewskich.  Jest  to  oznaka  potęgi;  u  kobiet  będzie  ona  potęgą  piękności.  Tej  samej  myśli  byli 

zapewne genialni mistrzowie pędzla, którzy tak  monarchów, jak i boginie piękności dekorowali 

na  swych  płótnach  obfitością  gronostajów.  Na  przykład  Rafael  malował  w  ten  sposób  boską 

Fornarinę, albo Tycjan swoją ubóstwianą kobietę. 

—  Dziękuję  za  taką  miłość,  która  wynika  z  rozumienia  naukowego  —  przerwała  mi 

Wanda. — Pan jednak nie powiedział mi jeszcze wszystkiego... Pan przywiązuje do futra jeszcze 

jakieś szczególne znaczenie. 

— Tak, mówiłem juŜ o tym pani, Ŝe znajduję osobliwą rozkosz w cierpieniu, jakie zadać 

mi  moŜe  kobieta  despotyczna,  odziana  w  gronostaje  —  po  królewsku.  Kobieta  taka  budzi  we 

mnie  piekielną  namiętność.  Widzę  ją  jako  duszę  okrutnika  Nerona  wcieloną  w  piękną  postać 

Fryne, odzianej w gronostaje. To mój najwyŜszy ideał miłości. 

— Pojmuję. Płaszcz gronostajowy dodaje kobiecie istotnie królewskiego majestatu. 

— To jeszcze nie wszystko — ciągnąłem dalej. — Dowiedziała się pani juŜ ode mnie, Ŝe 

jestem  człowiekiem  nadzmysłowym,  Ŝe  u  mnie  wszystko,  co  wiąŜe  się  z  miłością,  czerpie 

pierwiastki oŜywcze z dziedziny fantazji i dziwacznych urojeń. Uroiłem sobie mianowicie, juŜ od 

zarania Ŝycia, Ŝe prawdziwą rozkosz moŜe sprawić tylko męczarnia zadana przez piękną kobietę, 

oczywiście  męczarnia  taka,  jaką  z  pieśnią  na  ustach  ponosili  męczennicy  paleni  na  stosach, 

przybijani  do  krzyŜy,  nabijani  na  pale.  W  tym  jest  najpiękniejsza  poezja  i  szczyt  ziemskiej 

szczęśliwości — to mój kult od lat wypieszczony. 

W  zmysłowości  upatrywałem  coś  świętego,  w  pięknie  kobiecym  widziałem  boskość, 

której  najszczytniejszym  zadaniem  jest  macierzyństwo.  Kobieta  przedstawiała  mi  się  jako 

uosobienie przyrody, bogini Iris, której kapłanem i niewolnikiem jest męŜczyzna. Wydawało mi 

się,  Ŝe  ona  jest  jego  nieprzyjaciółką,  począwszy  od  chwili,  gdy  staje  się  jej  zbędnym  —  Ŝe 

odrzuca  go tak,  jak przyroda to wszystko,  co juŜ zuŜyła,  chociaŜ on ubóstwiać jej nie przestaje 

nigdy. 

Zazdrościłem królowi Guntherowi, którego w noc poślubną gwałtowna Brunhilda wzięła 

w  pęta.  Zazdrościłem  trubadurowi,  którego  miła  i  łagodna  pani  kazała  zaszyć  w  wilczą  skórę  i 

polowanie  na  niego  urządziła  jak  na  dzikie  zwierzę.  Zazdrościłem  wreszcie  rycerzowi 

Etyrardowi,  co  wpadł  w  sieci  amazonki  Szarki  i  został  uprowadzony  do  zamku,  gdzie,  po 

nasyceniu się jego pieszczotami, kazała go groźna bohaterka łamać kołem. 

— Wstrętne to wszystko — przerwała Wanda. — śyczyłabym panu, Ŝeby się pan dostał 

w  ręce  takiej  okrutnicy,  która  zaszyłaby  pana  w  skórę  wilka  i  urządziła  na  pana  polowanie. 

Inaczej śpiewałby pan, wpleciony na przykład w koło, niŜ obecnie. Odechciałoby się panu takiej 

poezji. 

—Tak pani sądzi? Ja jestem przeciwnego zdania. 

— Pan jest szaleńcem! 

— MoŜliwe. Proszę jednak posłuchać dalej. Najmilszą lekturę stanowiły dla mnie te karty 

z historii, które opisują srogie katusze, zadawane przez brutalnych tyranów ich ofiarom, lub męki 

i  tortury  św.  Inkwizycji.  Wreszcie  zajmowałem  się  ze  szczególnym  upodobaniem  źródłowymi 

traktatami historycznymi o tego rodzaju despotycznych, po części ukoronowanych, kobietach jak 

Libusza,  Lukrecja  Borgia,  Agnieszka  Węgierska,  królowa  Małgorzata,  Isabeau,  sułtanka 

Roksolana i inne. Portrety tych wszystkich królewskich piękności ozdobione są gronostajami. 

—  To  dlatego  na  widok  tych  gronostajów  budzi  się  w  panu  taka  dzika  fantazja!  — 

zawołała Wanda, otulając się w swój płaszcz kokieteryjnie w ten sposób, Ŝe odsłaniała dyskretnie 

marmurową  pierś  i  ramiona.  JakŜe  więc  wydaje  się  panu  teraz?  Odczuwa  pan  męczarnie 

wbijanego na pal męczennika? 

Spojrzała  na  mnie  tak  dziwnie  przenikliwie,  iŜ  zdawało  mi  się,  Ŝe  oczy  jej  błysnęły 

zielonym  złowrogim  blaskiem  —  jak  u  tygrysa.  Wystarczyło  to  zupełnie,  aby  mnie  oszołomić. 

Rzuciłem się jej w objęcia, szepcąc: 

— Tak, pani wzbudziła we mnie długo drzemiącą namiętność... 

Objęła mnie za szyję i odpowiedziała półszeptem: 

— A więc mam być ową wymarzoną bohaterką... 

— I właścicielką swego niewolnika, który panią kocha do szaleństwa. 

— Która za to będzie pana dręczyć nielitościwie... 

— ChociaŜby mnie kazała wiązać, chłostać, deptać po mnie... wszystko jedno... 

—  I  zdradzać  pana,  dla  innego  mieć  pieszczoty  —  dla  pana  tylko  chłoszczącą  rękę... 

Podoba się to panu? Przeląkłem się okropnie. 

— Pani zaczyna mi imponować... 

— My, kobiety posiadamy talent w wynajdywaniu męczarni dla męŜczyzn i niech się pan 

strzeŜe,  aby  marzenia  jego  istotnie  nie  stały  się  rzeczywistością,  aby  kobieta  naprawdę  nie 

uczyniła z pana największego nieszczęśliwca pod słońcem. 

—  Jestem  zdecydowany.  Ideał  swój  widzę  obecnie  przed  sobą,  dotykam  go  rękoma  i 

oczekuję rozkoszy, jakie mi w kaŜdej chwili gotów zadać... 

— Jak to? To miałabym być ja? — krzyknęła Wanda, zrywając się. — Czy pan oszalał? 

Poczęła biegać po pokoju i śmiać się tak złośliwie i szyderczo, Ŝe uciekłem natychmiast, 

omal nóg sobie na schodach nie połamawszy. Śmiech jej dolatywał do mnie aŜ na dół, do mego 

mieszkania. 

 

*  *  * 

 

— A zatem obstaje pan jeszcze przy tym, abym była ucieleśnionym pańskim ideałem — 

pytała mnie Wanda, gdyśmy się spotkali następnego dnia w parku. 

Z początku nie mogłem zdobyć się na Ŝadną odpowiedź, walczyłem z samym sobą. Ona 

tymczasem usiadła na kamiennej ławce i bawiąc się zerwanym kwiatkiem powtórzyła: 

— A więc? 

Ukląkłem przy niej i ująłem jej ręce. 

—  Błagam  panią  na  wszystkie  świętości,  aby  zechciała  pani  być  moją  ukochaną, 

kochającą i wierną Ŝoną. JeŜeli pani nie moŜe się na to zdobyć — wówczas niech pani przemieni 

się  w  mój  wymarzony  ideał,  w  boginię  straszną  i  srogą,  bez  Ŝadnej  litości,  bez  Ŝadnych 

względów. 

—  Powiedziałam  panu  przecieŜ,  Ŝe  gotowa  jestem  oddać  panu  rękę  i  serce  po  upływie 

roku,  jeŜeli  się  przekonam,  Ŝe  pan  jest  takim  męŜczyzną,  jakiego  szukam  —  odparła  powaŜnie 

Wanda.  —  Sądzę  jednak,  Ŝe  pan  byłby  mi  bardzo  wdzięczny,  gdybym  przyczyniła  się  do 

urzeczywistnienia jego mrzonek... Proszę tedy wybierać — jedno z dwojga. 

— Mnie się zdaje, Ŝe pani posiada wszystkie warunki ku temu, aby się stać tym, o czym 

ja marzę. 

— A jeŜeli się pan myli...   . 

— O, nie. Przekonałem się, Ŝe nieograniczona władza nade mną sprawiałaby istotnie pani 

przyjemność. 

— Nie, nie — zaprzeczyła Ŝywo i zamyśliła się na Chwilę.-— Sama siebie nie rozumiem, 

nie  pojmuję  i  jestem  zmuszona  uczynić  panu  wymówkę.  Pan  wypaczył  moje  poglądy, 

roznamiętnił  mnie  chorobliwie  tak,  Ŝe  zaczynam  nabierać  upodobań  owych  wykolejonych 

seksualnie kobiet, o których mi pan ciągle wspomina. Coś mnie ciągnie w tę przepaść, coś mnie 

zmusza  do  podobnych  wybryków  i  szaleństw...  A  zresztą  —  jeŜeli  juŜ  pan  tak  chce  —  będę 

pańską margrabiną Pompadour, ale tak tylko w miniaturze. 

— Nareszcie decyduje się pani — przerwałem podniecony. Dobrze więc, ale pani musi w 

zupełności popuścić cugli swej naturze. Tu nie wystarczy nic połowicznego, albo będzie pani dla 

mnie ubóstwianą, kochającą, wierną Ŝoną, albo demonem przewrotności i zła. 

Nie  zdawałem  sobie  wręcz  sprawy  z  tego,  co  mówiłem.  Opanował  mnie  szał,  począłem 

drŜeć jak w febrze; to jedno tylko sobie przypominam, Ŝe całowałem jej stopy bez opamiętania, 

czemu ona w końcu gniewnie się sprzeciwiła. 

— JeŜeli mnie pan kocha — odezwała się do mnie powaŜnie — to proszę nigdy juŜ mi o 

tym nie wspominać, rozumie pan, nigdy! W końcu mogłabym istotnie... 

Urwała, wybuchając śmiechem. 

—  Mówię  zupełnie  serio,  Ŝe  kocham  panią  nad  Ŝycie  i  jestem  gotów  znieść  wszystkie 

próby,  na  jakie  by  mnie  pani  wystawiła,  byle  tylko  znajdować  się  zawsze  w  obecności  pani  i 

patrzeć w jej piękną, boską twarz. 

— Sewerynie, ostrzegam pana raz jeszcze. 

— OstrzeŜenia są zbyteczne. MoŜe pani uczynić ze mną, co zechce, tylko niech mnie pani 

nie odpędza od siebie. 

—  AleŜ...  proszę  o  tym  pamiętać,  Ŝe  jestem  kobietą  lekkomyślną  i  młodą,  i  jeŜeli  pan 

odda mi się tak bez zastrzeŜenia, to bardzo łatwo uczynię sobie z pana przedmiot igraszki. KtóŜ 

pana wówczas obroni, kto podźwignie z przepaści, z której nie ma powrotu? 

— Pani sama. 

— Gwałt przeobraŜa człowieka. 

— Niechaj więc pani przeobrazi się i podepce mnie silną stopą. 

Wanda oparła ręce na moich ramionach i patrząc mi badawczo w oczy, odezwała się: 

— Obawiam się Sewerynie, Ŝe nie zdołam cię uszczęśliwić tak, jak bym pragnęła, ale — 

spróbuję, gdyŜ kocham cię, jak nikogo na świecie. 

 

*  *  * 

 

Tego  samego  dnia  Wanda  udała  się  na  bazar,  zabierając  oczywiście  mnie  ze  sobą  i 

zaŜądała nahajki. 

—  Taka  wystarczy?  —  odezwał  się  kupiec,  podając  jej  rzemienną  nahajkę  na  krótkim 

trzonku. 

— Mogłaby  wystarczyć  — odrzekła  Wanda, spoglądając  znacząco na  mnie — ale wolę 

większą. 

— śyczy sobie pani taką na buldoga? 

— Proszę pokazać. 

Wybierała dość długo, aŜ wreszcie znalazła odpowiedni bat, na którego widok ciarki mnie 

przeszły. 

—  Do  widzenia,  Sewerynie  —  rzekła  do  mnie.  —  Mam  jeszcze  poczynić  pewne 

sprawunki i Ŝenowałoby to pana, gdyby był pan przy kupnie obecny. 

PoŜegnałem  ją  posłusznie,  przechadzając  się  w  kierunku  domu,  tam  i  na  powrót. 

Niebawem nadeszła moja ubóstwiana i przywołała mnie skinieniem ręki. 

— Kupiłam na pana to, czego się pan tak ustawicznie domaga. 

— Jestem za to bardzo wdzięczny. 

— Doprawdy, nie mogę pogodzić się z tą myślą. Jesteś nikim innym, jak tylko szaleńcem. 

— Albo twoim niewolnikiem. 

—  Czuję  jednak  jakąś  dziwną  Ŝądzę  w  sobie,  Ŝądzę  znęcania  się  nad  tobą  tak,  jak  tego 

pragniesz.  Lecz  co  ty  biedaku  poczniesz,  gdy  naprawdę,  ale  to  naprawdę  stanę  się  katem  dla 

ciebie, jak tyran Dionizjusz, który kazał wynalazcę Ŝelaznego wołu wsadzić naprzód do wnętrza 

tej bestii i piec, aby się przekonać, czy jęki męczonego podobne będą do ryku zwierzęcia. A nuŜ 

ja będę takim Dionizjuszem? 

— Bądź nim — jestem na to przygotowany. NaleŜę do ciebie w zupełności, czy będziesz 

dobra, czy zła, piekielna, szatańska... 

 

*  *  * 

 

"Mój najdroŜszy! 

Nie  Ŝyczę  sobie  wcale,  abyś  się  ze  mną  widział  dziś  i  jutro.  MoŜesz  do  mnie  przyjść 

dopiero pojutrze wieczorem, juŜ jako mój niewolnik. 

Twoja władczyni Wanda". 

 

Słowa:  "Jako  mój  niewolnik"  były  na  bilecie  podkreślone.  Przeczytałem  to  kilka  razy  z 

rzędu  i  następnie  wybrałem  się  na  dłuŜszą  wycieczkę  w  góry,  aby  tam  wśród  prześlicznej 

przyrody  zagłuszyć  w  sobie  tęsknotę  do  mojej  ukochanej  i  wymarzonej  kobiety.  Powróciłem 

dopiero na trzeci dzień, głodny, zmęczony i niewyspany. Mimo to przebrałem się natychmiast w 

strój wizytowy i udałem się o oznaczonej godzinie do niej. 

Zastałem ją stojącą na środku pokoju. Widocznie spodziewała się mego nadejścia, bo była 

ubrana stosownie i w dodatku miała na sobie, zarzucony, ów płaszcz gronostajowy. 

—  Wando! — krzyknąłem od progu  oczarowany jej pięknością i chciałem rzucić się jej 

na szyję. 

— Niewolniku! — odpowiedziała, odpychając mnie od siebie brutalnie. 

— Och, tak, władczyni moja — poprawiłem się i ukląkłem, całując brzeg jej sukni. 

— Tak, to co innego. 

— Jesteś zachwycająca. 

— Podobam ci się, co? 

— Niezmiernie — do szaleństwa. Jestem istotnie szalony. 

— A więc dobrze, bądź szalony i podaj mi nahajkę. Rozejrzałem się po pokoju, gdy wtem 

ona rozkazała: 

— Albo nie — zostań tak, na klęczkach! 

ZbliŜyła  się  do  kominka,  gdzie  na  gzymsie  wisiała  rzemienna  nahajka.  Chwyciła  ją, 

machnęła kilka razy w powietrzu i zamierzyła się na mnie. 

— No? Proszę! 

— Koniecznie? 

— JeŜeli ci to sprawia przyjemność... 

— A jeŜeli nie, głupcze... 

— Ale ja błagam cię o to. 

— Skoro tak ... 

Uderzyła mnie dwa razy po plecach. 

— No? 

— To nic nie znaczy. 

— Nic? Poczekaj. 

I poczęła mnie chłostać z całej siły tak, Ŝe wiłem się z boleści. 

— Czy jeszcze nie dosyć? 

— Nie. 

W odpowiedzi kopnęła mnie nogą, aŜ się przewróciłem. 

 

*  *  * 

 

Noc minęła mi w gorączce na dręczących rozmyślaniach i majaczeniach o tym, co zaszło. 

Zerwałem się z łóŜka równo ze świtem. 

A  zatem  zostałem  wychłostany  ręką  kobiety  i  to  tak,  Ŝe  czuję  jeszcze  bolące  pręgi  na 

grzbiecie!  Tak  ziściły  się  moje  sny,  moje  chorobliwe  marzenia!  Doznałem  tej  szaleńczej 

rozkoszy z jej ręki... 

Czuję  pewne  zmęczenie  —  a  jednak  myśl  o  tym  wypadku  pobudza  mnie  i  podnieca. 

Kocham ją, ach, jak ja ją kocham, jak wiele znajduję dla niej miłości w głębi duszy... I jak pragnę 

czołgać się znów u jej stóp... 

 

*  *  * 

 

Oto  przywołuje  mnie  z  balkonu.  Biegnę  szybko  po  schodach  i  spotykam  ją  w  progu  z 

uśmiechem przyjaznym i miłym. 

— Wstydzę się — szepnęła, podając mi białą, delikatną rękę. 

— Coś powiedziała? 

— Zapomnij o tej wczorajszej scenie — odrzekła drŜącym głosem — uczyniłam zadość 

twoim  kaprysom  i  na  tym  koniec.  Musimy  teraz  patrzeć  na  świat  rozsądnie  i  kochać  się  po 

ludzku, nie jak szaleńcy. A w przeciągu roku pobierzemy się. 

— Byłoby to moŜliwe, aby władczyni zniŜyła się do niewolnika? 

— Ani słowa więcej o tym jakimś niewolnictwie — odparła ostro — ani tchu o całej tej 

zwariowanej historii, rozumiesz? 

Skinąłem głową posłusznie, udając się za nią do pokoju. 

 

*  *  * 

 

Zegar  z  brązu,  na  którym  umieszczona  była  statuetka  Amora  z  łukiem  gotowym  do 

strzału — wybił dwunastą o północy. Wstałem, zamierzałem odejść. 

Wanda nie rzekła nic, tylko objęła mnie wpół i przyciągnęła ku sobie na otomanę, całując 

bez  opamiętania.  Była  to  najwymowniejsza,  choć  niema,  rozmowa,  słodkie  przyzwolenie  na 

wszystko. Spod przymkniętych lekko powiek płynęła upojna słodycz, a od ramion obnaŜonych, 

od wznoszącej się i opadającej szybko piersi, promieniowała oszałamiająca moc. 

— Proszę cię... ale moŜe się pogniewasz... odezwałem się. 

— Wolności wszystko... 

— Zdepcz mnie, odtrąć, gdyŜ inaczej stracę zmysły. 

—  Jak  to,  czy  ci  nie.  zakazałam  wspominać  więcej  o  tej  głupiej  rzeczy  ty,  ty... 

niepoprawny. 

—  Ach,  ty  nie  pojmujesz,  co  się  ze  mną  dzieje  —  odparłem,  przyciskając  głowę  do  jej 

łona. — Ty tego nie rozumiesz! 

—  A  moŜe  i  rozumiem.  Całe  to  twoje  dziwactwo  nie  jest  niczym  innym,  jak  tylko 

nienasyconą  zmysłowością,  demoniczną  chorobą  ducha,  wytworzoną  przez  nienaturalne 

wychowanie.  Gdybyś  był  mniej...  cnotliwy,  moŜna  by  cię  uwaŜać  za  zupełnie  rozsądnego 

męŜczyznę. 

— Spróbuj mnie z tego wyleczyć — szeptałem, bawiąc się obfitymi zwojami jej włosów, 

z których spływała czarowna siła, jakby elektryczność. Począłem ją całować, a właściwie to ona 

całowała  mnie  tak  namiętnie  i  nielitościwie,  jak  by  chciała  doprowadzić  mnie  do  omdlenia.  W 

upojeniu  istotnie  niemal  straciłem  przytomność  i  dopiero  po  chwili  spróbowałem  się  uwolnić  z 

jej Ŝelaznych uścisków. 

— Co tobie jest? — spytała. 

— Cierpię, okropnie. 

— Cierpisz? — powtórzyła i roześmiała się w głos. 

—  MoŜesz  się  śmiać,  bo,  bo  nie  masz  pojęcia...  Spojrzała  na  mnie  powaŜnie,  chwyciła 

moją głowę w obie dłonie i przycisnęła ją silnie do piersi. Wando! — prosiłem... 

— Ach tak! Ból sprawia ci zadowolenie i rozkosz — mówiła śmiejąc się — ale poczekaj, 

juŜ ja cię z tego wyleczę. 

 —Wando — odrzekłem — nie chcę juŜ wiedzieć wcale, czy jesteśmy razem na zawsze, 

czy  tylko  na  chwilę...Chcę  wykorzystać  zbliŜające  się  do  mnie  szczęście...  Jesteś  teraz  moja  i 

wolałbym cię raczej utracić, byle tylko wpierw posiąść. 

—  No,  no,  zaczynasz  wreszcie  być  rozsądny  —  odpowiedziała  na  to,  obsypując  mnie 

ponownie  pocałunkami.  Wówczas  odsłoniłem  z  koronek  jej  piersi  i  straciłem  przytomność 

zmysłów. 

 

*  *  * 

 

To  bardzo  ciekawe,  Ŝe  ilekroć  dwoje  ludzi  zakocha  się  w  sobie  szalenie,  zaraz  zły  los 

nasyła osobę trzecią, nieproszoną. 

PrzeŜyliśmy  oboje  wspaniałe  chwile  przez  dni  kilka,  włócząc  się  po  górach  i  kniejach, 

oddani sobie nawzajem w zupełności, nie śledzeni przez nikogo. AŜ tu nagle zjeŜdŜa do Wandy 

jakaś przyjaciółka, podobno teŜ wdówka, trochę starsza od niej i więcej doświadczona, ale nie tak 

inteligentna.  Wywiera  na  Wandę  wpływ  prawie  pod  kaŜdym  względem.  Moja  najdroŜsza 

zaczyna mnie zaniedbywać. CzyŜby przestała kochać tak prędko? 

 

*  *  * 

 

Upłynęło  długich  czternaście  dni  strasznej  dla  mnie  niepewności.  Przyjaciółka  mieszka 

razem z Wandą i nigdy nie moŜemy się spotkać sam na sam. Obie są otoczone rojem wielbicieli. 

Wanda traktuje mnie jak zupełnie obcego. 

Dziś podczas przechadzki znaleźliśmy się na chwilę sami, spostrzegłem, Ŝe ona umyślnie 

oddaliła się od towarzystwa, by pomówić ze mną. 

—  Moja  przyjaciółka  bardzo  się  dziwi,  Ŝe  cię  kocham.  Wprawdzie  przyznaje,  Ŝeś 

przystojny i  miły, ale mimo to zawraca mi głowę od rana do wieczora opowieściami o Ŝyciu w 

stolicy,  o  zabawach  i  rozrywkach,  no  i  tym,  Ŝe  mogłabym  tam  zrobić  znakomitą  partię,  gdyŜ 

posiadam ku temu dostateczne warunki. CóŜ jednak z tego, skoro ja ciebie kocham, ciebie tylko 

na świecie... 

—  AleŜ  pani  —  odezwałem  się  po  chwili  namysłu  —  ja  wcale  nie  chcę  zagradzać  pani 

drogi do szczęścia. Proszę nie zwaŜać na mnie, nie krępować się Ŝadnymi dla mnie względami. 

To powiedziawszy, nacisnąłem kapelusz i oddaliłem się. 

Zdziwiła  się  tym  niemało,  nie  rzekła  jednak  nic.  Tego  samego  dnia  spotkaliśmy  się  raz 

jeszcze w przelocie. Uścisnęła mi ukradkiem rękę i spojrzała przy tym na mnie tak serdecznie i 

Ŝ

yczliwie, Ŝe wystarczyło to zupełnie, aby cierpienia ostatnich dni zostały wynagrodzone. 

Teraz dopiero pojmuję dokładnie, jak ogromnie ją kocham. 

 

*  *  * 

 

— Moja przyjaciółka skarŜyła się na ciebie — mówiła do mnie dziś Wanda. 

— Zapewne z tego powodu, Ŝe jej nie nadskakuję. 

—  Ale  powiedz,  dlaczego  ją  tak  lekcewaŜysz,  głupcze  jakiś?  —  przerwała  mi  Wanda, 

biorąc mnie za uszy jak Ŝaka. 

— Bo jest obłudna. Ja cenię tylko takie kobiety, które albo są cnotliwe, albo teŜ nie kryją 

się wcale z tym, Ŝe hołdują zasadzie lekkich obyczajów. 

— Jak na przykład ja, co? Ale widzisz, mój chłopcze, kobieta, moŜe być do tego zdolna 

tylko w wypadkach nadzwyczajnych. Kobieta, mimo gorącej zmysłowości, moŜe być wolna pod 

względem  duchowym  na  wzór  męŜczyzn.  Miłość  jej  wypływa  z  dwu  źródeł:  ze  zmysłowości 

fizycznej i skłonności duchowej; serce jej poza tym pragnie pozyskać miłość jednego męŜczyzny, 

podczas  gdy  zbiegiem  okoliczności  sama  naleŜeć  musi  do  wielu.  Wynika  stąd  rozterka,  a 

następnie kłamstwo i obłuda, po największej części wbrew chęci i woli; i tak powoli charakter jej 

ulega zupełnemu zepsuciu. 

—  Tak,  to  prawda  —  zauwaŜyłem  —  kobiece  błędy  polegają  zazwyczaj  na  zmienności 

charakteru, która prowadzi wprost do kłamstwa i obłudy. 

—  CzyŜ  nie  wymagają  tego  same  stosunki  społeczne?  —  przerwała  mi  Wanda.  —  Na 

przykład  ta  kobieta,  ta  moja  przyjaciółka,  ma  we  Lwowie  męŜa  i  licznych  wielbicieli;  tutaj 

znalazła  sobie  nowego  adoratora  i  oszukuje  ich  wszystkich,  a  mimo  to  wszyscy  ją  cenią  i 

uwielbiają. 

—  Ona  moŜe  wciągnąć  cię  w  swoje  środowisko  i  wpłynąć  na  ciebie  wedle  swoich 

poglądów! Ale sądzę, Ŝe ona w istocie lekcewaŜy cię i uwaŜa za... — towar, który moŜna dobrze 

spienięŜyć... 

—  CóŜ  w  tym  złego?  —  oburzyła  się  piękna  kobieta.  —  KaŜda  z  nas  posiada 

instynktowną  skłonność  do  tego,  aby  korzystać  ze  swych  wdzięków  i  swej  piękności.  Zresztą 

oddanie  się  bez  miłości,  bez  zadowolenia  własnego,  ma  takŜe  pewien  urok,  daje  pewne 

zadowolenie: Ŝe się jest zimną, nieubłaganą i Ŝe męŜczyzna odczuwa to i... cierpi. 

— I to mówisz ty? 

— AleŜ ja, oczywiście ja! Zapamiętaj sobie, mój drogi, co ci powiem: nie czuj się nigdy 

bezpieczny  u  boku  kobiety,  którą  kochasz,  poniewaŜ  natura  kobieca  kryje  w  sobie  więcej 

niebezpieczeństw,  niŜ  ci  się  wydaje.  Kobiety  w  ogóle  są  dobre,  miłe  i  szczere  —  jak  ich 

wielbiciele,  ale  zarazem  złe  i  przewrotne  —  jak  ich  wrogowie.  Charakter  kobiecy  polega  na 

zupełnym braku... charakteru. Najcnotliwsza kobieta moŜe zniŜyć się w jednej chwili do poziomu 

bagna,  najpodlejsza  —  wznieść  się  nagle  do  wyŜyn  najszlachetniejszych  zadań  i  czynów,  ku 

zdziwieniu  tych  wszystkich,  którzy  nią  gardzili.  Nie  ma  na  świecie  kobiety,  która  nie  byłaby 

zdolna  w  kaŜdej  chwili  do  czynów  najgorszych  i  najpospolitszych,  a  z  drugiej  strony  do 

szlachetności i bohaterstwa. Mimo postępu cywilizacji kobieta pozostała taka sama, jaka wyszła 

z  rąk  Stwórcy:  zachowała  charakter  pierwotny,  który  objawia  się  wiernością  i  zdradą,  litością  i 

okrucieństwem, stosownie do warunków jakie ją otaczają. Tylko najsurowsze wychowanie zdoła 

wyrugować  z  niej  te  pierwiastki,  ale  dzieje  się  to  zbyt  rzadko.  MęŜczyzna  kieruje  się  w  Ŝyciu 

zasadami, kobieta tylko uczuciem, jakie ja. w danej chwili ogarnia. Nie zapomnij o tym i nie czuj 

się nigdy bezpiecznie u boku kobiety, którą kochasz. 

 

*  *  * 

 

Nareszcie przyjaciółka odjechała i jesteśmy oboje z Wandą przez jeden wieczór sami. 

Ukochana moja po długiej rozłące jest tak niezmiernie dobra, czuła, łaskawa, Ŝe wręcz jej 

nie  poznaję.  Usta  jej  drŜą,  jak  rozchylony  kwiat,  pocałunków  spragnione;  ramiona  obnaŜone 

pręŜą się, obejmują mnie w gorący uścisk; oczy upojone, przymknięte... Wierzyć się nie chce, Ŝe 

to rzeczywistość, Ŝe ta przepiękna kobieta jest moja, moja w zupełności. 

— A mimo wszystko — odezwała się  wreszcie  Wanda, nie otwierając oczu —  mogę  w 

jednym zupełnie z nią się zgodzić. 

— Z kim? 

Nie odpowiedziała. 

— Z tą przyjaciółką? 

Skinęła głową na znak potwierdzenia. 

— Ona  miała  słuszność, twierdząc,  Ŝe  ty  wcale  nie jesteś prawdziwym  męŜczyzną, lecz 

fantastą, wielbiącym mnie bez opamiętania, który jako opanowany i podporządkowany bez reszty 

kochanek  mógłby  stanowić  zdobycz  nieocenioną.  Nie  mogę  jednak  pogodzić  się  z  myślą,  abyś 

miał być moim męŜem. 

Zerwałem się, zaniepokojony wielce. 

— Co tobie? Czemu tak drŜysz? 

— PrzeraŜa mnie myśl o tym, jak łatwo mogę cię utracić. 

— Lecz czy jesteś mimo to, w tej chwili, mniej szczęśliwy? — odpowiedziała z pewnym 

wyrzutem. — Czy zmniejsza twoje szczęście fakt, Ŝe naleŜałam przedtem do innych i Ŝe po tobie 

posiadać mnie będą znowu inni męŜczyźni? Czy zresztą rozkosz twoja byłaby mniejsza, gdybym 

nawet równocześnie uszczęśliwiała drugiego? 

— Wando! 

—  Widzisz —  mówiła dalej — to byłby chyba najlepszy sposób wyjścia. Ty nie chcesz 

mnie utracić, bo mnie kochasz. I ja ciebie kocham, i mogłabym się nie zmienić do końca Ŝycia 

pod warunkiem, Ŝe oprócz ciebie... 

— Co za myśl! — krzyknąłem. — Co za zgroza, wieje z tych słów, Wando! 

— Pytam jednak, czy mimo to kochasz mnie mniej niŜ przedtem? 

— AleŜ przeciwnie. 

Wanda oparła się na łokciu i mówiła dobitnie, z wolna: 

— Wydaje mi się, Ŝe kobieta, chcąc na zawsze pozyskać męŜczyznę, nie musi koniecznie 

być mu wierna. Która wszak kobieta moŜe być więcej uwielbiana nad heterę? 

—  Rzeczywiście,  w  niewierności  kobiety  jest  coś,  co  wywołuje  bolesną  rozkosz, 

niezwykłą, dręczącą namiętność. 

— TakŜe u ciebie? — podchwyciła Ŝywo. 

— Tak, takŜe u mnie. 

— I jeŜeli ja zrobię ci tę przyjemność... — dodała szyderczo. 

—  W  takim  razie  będę  straszliwie  cierpiał,  ale  tym  więcej  będę  uwielbiał  cię  i  kochał. 

Tylko nie wolno ci mnie okłamywać; z całą siłą i bezczelnością demona musisz powiedzieć mi: 

ciebie jednego będę kochała, ale oddam się kaŜdemu, kto mi się spodoba. 

— Nie jestem usposobiona do kłamstwa — odrzekła potrząsając głową. 

—  Lecz,  który  męŜczyzna  zdolny  jest  znieść  przykrą  prawdę?...  JeŜeli  na  przykład 

powiem  ci:  takie  właśnie  Ŝycie,  oparte  na  zasadach  pogańskich,  jest  moim  ideałem,  czy 

znajdziesz w sobie tyle siły, aby to znieść? 

— Niezawodnie, od ciebie zniosę wszystko, byle tylko cię nie utracić. Czuję bowiem, jak 

małą wartość dla ciebie przedstawiam. 

— AleŜ, Sewerynie. 

— A jednak tak jest i właśnie dlatego... 

— Z czegóŜ tak niezbicie wnioskujesz? — zapytała uśmiechając się złośliwie. 

— Nie ma o co się sprzeczać. Chcę być twoją własnością, którą mogłabyś rozporządzać 

wedle  wszelkich  kaprysów  i  zachcianek,  ale  nie  Ŝyczyłbym  sobie  być  ci  cięŜarem.  Pragnę 

widzieć cię wielką, szczęśliwą i potęŜną. Siebie chcę widzieć w roli najniŜszego sługi... 

— Po części masz słuszność — przerwała mi — poniewaŜ tylko wtedy moŜesz znieść ode 

mnie  wszystko,  gdy  będziesz  mi  ślepo  i  bezgranicznie  oddany.  Uśmiecha  mi  się  to  wreszcie  i 

przypomina rozkosze olimpijskie staroŜytnych bogów. CóŜ by to było za szczęście widzieć przed 

sobą  tarzających  się  w  prochu  poddanych!  Chciałabym  być  otoczona  szeregiem  drŜących  z 

obawy niewolników... 

— Takim jestem ja. 

— Ech, ty to co innego. Chcę być twoja, jak długo zdołam cię kochać. 

— Miesiąc? 

— MoŜe dwa... 

— A potem? 

— No, potem zrobię z tobą co mi się spodoba. 

— A ze sobą, co? 

—  Ze  sobą?  Będę  boginią,  która  od  czasu  do  czasu  zstąpi  do  ciebie  z  wyŜyn 

olimpijskich...  Alę  zresztą  —  dodała  chwytając  się  oburącz  za  głowę  co  to  wszystko  warte?... 

PrzecieŜ to mrzonki, fantazja szaleńca, która się nigdy nie urzeczywistni. 

Wstrząsnął nią silny dreszcz, a na twarzy zmieniła się do tego stopnia, Ŝe z trudem moŜna 

było rozpoznać dawne rysy. 

— Dlaczego wątpisz w to wszystko? — zapytałem po chwili. 

— Bo nasze stosunki społeczne do tego się nie nadają. 

—  W  takim  razie  wyjedźmy  stąd  na  Wschód  lub  gdziekolwiek,  gdzie  moŜliwe  jest 

wszystko... 

— Myślisz o tym naprawdę? — zapytała, a w oczach jej błysnęły dziwne iskry. 

—  Naprawdę.  Wyjedźmy  tam,  gdzie  prawa  uznają  niewolnictwo,  gdzie  nic  nie 

przeszkodzi ci panować nade mną nieograniczenie. Będziesz miała w swoim ręku moje Ŝycie. 

—  Ej,  ty,  ty  dzieciaku  kapryśny  —  pogroziła  mi  Wanda  —  doprawdy  zadziwiasz  mnie 

swoją...  głupotą.  No,  ale  wiem,  Ŝe  to  z  miłości  do  mnie,  bo  kochasz  mnie  do  szaleństwa  i  nie 

wiesz nawet, co mówisz. 

Dalsze jej słowa zagłuszył szmer pocałunków. 

— No — zapytała po chwili — masz jeszcze chęć na wyjazd do kraju dzikich ludzi? 

—  Przysięgam  ci  na  wszystko,  Ŝe  pójdę  za  tobą  choćby  między  ludoŜerców,  jako  twój 

sługa i niewolnik. 

— A jeŜeli ja wezmę serio tę przysięgę? 

— MoŜesz, proszę cię o to. 

Zamyśliła się na chwilę, po czym odezwała się powaŜnie: 

— Ostatecznie... wiesz co? Zaczyna mi się to podobać. Będziesz mi oddanym, wiernym 

jak pies, nieodstępnym słuŜalcem, a ja będę twoją panią, władczynią nieubłaganą i groźną, no i... 

— I co? 

— Lękam się, Ŝe poŜałujesz swego kroku. Ale... stało się; mam twoje słowo. 

— Którego dotrzymam! 

— O to juŜ ja się postaram! Teraz jednak dosyć juŜ mrzonek i majaczeń; chcę ziścić je, 

zakląć w rzeczywistość. 

 

*  *  * 

 

Zdawało mi się, Ŝe juŜ, juŜ poznałem tę kobietę... GdzieŜ tam! Niepodobna z nią dojść w 

Ŝ

aden  sposób  do  porozumienia:  waha  się  ustawicznie,  wciąŜ  obiecuje  uczynić  zadość  moim 

wymaganiom, a nie ma chęci przedsięwziąć czegokolwiek w tym kierunku. 

 

Chwyciłem się wreszcie ostatecznego środka: ułoŜyłem pisemną umowę, na mocy której 

zapragnąłem oddać się jej na tak długo, jak jej się będzie podobało. 

 

Objąwszy  mnie  jednym  ramieniem  za  szyję,  czytała  zdanie  po  zdaniu  i  po  kaŜdym 

całowała mnie, Ŝartując, Ŝe w ten sposób wyraŜa... kropki. 

— Umowa zawiera punkty odnoszące się jedynie do mnie — zauwaŜyłem. 

—  Nie  moŜe  przecieŜ  być  inaczej,  skoro  oddajesz  się  bezgranicznie.  Odtąd  bowiem 

zrzekasz  się  wszelkich  praw,  wszelkich  względów;  będziesz  w  moim  ręku  tym,  czym  zechcę, 

uwaŜać  cię  będę  za  rzecz,  rozumiesz,  za  rzecz!  Do  tego  się  zobowiązujesz,  na  to  dajesz  słowo 

honoru i składasz przysięgę. 

— Pozwól, jeden jeszcze warunek... 

— Nie! Za późno juŜ. 

— Chciałem tylko zauwaŜyć, Ŝe wolno ci robić ze mną, co ci się spodoba, bylebyś tylko 

nie oddała mnie na pastwę któremuś ze swoich wielbicieli, gdyby się tacy znaleźli. 

— O, co do tego moŜesz być spokojny. Do tego stopnia nie będę przecieŜ okrutna. 

— Daruj więc, Ŝe śmiałem cię o to posądzać — prosiłem, całując ją po rękach. 

— Ej ty, ty! — groziła mi Ŝartobliwie i przytuliwszy twarz do mej twarzy odezwała się po 

chwili: — Zapomniałeś o czymś bardzo waŜnym. 

— ? 

—  Abym  zawsze  nosiła  ów  płaszcz  gronostajowy,  który  wywiera  na  tobie  tak  wielkie 

wraŜenie. 

— Dobrze. Czy mogę juŜ podpisać umowę? 

—  O,  nie.  Muszę  tam  dodać  jeszcze  pewne  uwagi  i  warunki.  Podpiszesz  ją  dopiero  na 

miejscu. 

— W Konstantynopolu? 

—  GdzieŜ  tam!  Namyśliłam  się.  Co  by  to  była  za  przyjemność  mieć  niewolnika  tam, 

gdzie  ich  ma  kaŜdy.  Ja  chcę  tu,  w  społeczeństwie  cywilizowanym,  pozwolić  sobie  na  taki 

egzotyczny  eksperyment,  a  mianowicie,  mieć  niewolnika  nie  z  tytułu  prawa  lub  zwyczaju,  lecz 

przykutego do mnie przez moją piękność i miłość. Jest to dla mnie bardzo ponętne i niezwykłe. 

Na wszelki wypadek wyjedziemy stąd gdzieś, gdzie: nas nikt nie zna i gdzie bez Ŝenady moŜesz 

wykonywać obowiązki mego słuŜącego. 

— Więc nie na Wschód? 

— Prawdopodobnie do Włoch: do Rzymu albo Neapolu. 

 

*  *  * 

 

Wanda siedziała na otomanie otulona w płaszcz obszyty gronostajami. Włosy, bujne jak 

grzywa  lwa,  rozpuściła  w  nieładzie.  Całą  istotą,  zda  się,  zawisła  rozkochana  kobieta  na  moich 

ustach, jakby chciała wyssać ze mnie Ŝycie. 

—  Jak  piękny  jesteś  w  tej  chwili!  —  szepnęła  do  mnie  namiętnie.  —  W  oczach  twoich 

błyszczy  płomień  zachwytu,  jaki  dostrzec  moŜna  na  malowidłach  włoskich,  przedstawiających 

grozę męczeństwa pierwszych chrześcijan. 

Słuchałem  tych  słów  z  dreszczem  dziwnego  niepokoju,  rozkoszowałem  się  nimi  jak 

potępieniec  oszalały,  zsunąłem  się  do  jej  stóp,  klęcząc  jak  ongiś  przed  marmurowym  posągiem 

bóstwa i przysięgałem stokroć w myśli uczynić wszystko, czego zaŜąda.... pójść z nią chociaŜby 

do piekła! 

 

*  *  * 

 

Teraz  dopiero  pojmuję  wielbiciela  uroczej  Manon  Lescaut,  który  szalał  za  nią  nawet 

wówczas, gdy była metresą drugiego i naraŜał się przez to na pośmiewisko. 

Miłość  nie  zna  cnoty  ni  zasług.  Ona  znosi,  przebacza  i  uświęca  wszystko,  bo  takie  jej 

przeznaczenie, taka rola w Ŝyciu ludzkim. Kochamy się nie wówczas, gdy chcemy i nie w tym, 

kogośmy sobie z góry upatrzyli; ani nie kierujemy się Ŝadnymi względami na strony dodatnie, ani 

nie odstraszają nas błędy i wykroczenia. Miłość jest tajemniczą drogą i rozkoszną potęgą, która 

nas porywa, gdzie sama chce. A my się nie bronimy, nie pytamy nawet dokąd nas prowadzi i co z 

nami uczyni. 

 

*  *  * 

 

Na  deptaku  pojawił  się  dziś  po  raz  pierwszy  jakiś  rosyjski  ksiąŜę,  który  atletyczną  swą 

postacią  i  klasycznymi  rysami  twarzy  zwrócił  uwagę  wszystkich  gości  naszego  karpackiego 

kurortu.  Szczególnie  kobiety  podziwiały  go,  szepcząc  między  sobą  słowa  zachwytu.  On  jednak 

nie  zwracał  najmniejszej  uwagi  na  ów  szmer  i  na  tysiąc  spojrzeń,  lecz  spacerował  spokojnie  i 

swobodnie wzdłuŜ alei  w towarzystwie dwu słuŜących: Murzyna odzianego w czerwoną szatę i 

uzbrojonego  Czerkiesa.  Nagle  zauwaŜył  Wandę,  począł  jej  się  uwaŜnie  przypatrywać,  a  gdy 

przeszła koło niego, stanął i obrócił się jeszcze, patrząc za nią długo. 

A  ona  odpowiedziała  na  tę  zaczepkę  ognistym  spojrzeniem  swoich  zielonych  oczu  i 

zdawało się, Ŝe jest najzupełniej rada. Ta wyrafinowana kokieteria, z jaką unosiła suknie stąpała i 

w ogóle usiłowała mu się zaprezentować —-ubodła mnie do głębi. Gdy wróciliśmy do domu, nie 

omieszkałem jej o tym napomknąć. 

— Co? — krzyknęła gniewnie — wymówki? AleŜ mój kochany, ksiąŜę jest człowiekiem, 

który mi się moŜe podobać, a nawet olśnić mnie; no, a ja przecieŜ jestem wolna i mogę sobie tak 

postąpić, jak mi się spodoba... 

—  A  zatem  mogę  wnioskować,  Ŝe  mnie  juŜ  nie  kochasz?  —  wycedziłem,  siląc  się  na 

opanowanie bólu i trwogi. 

—  Kocham  ciebie  tylko  jednego,  ale  to  wcale  mi  nie  przeszkadza,  abym  nawiązała 

znajomość z księciem. 

— Wando! 

— Niby co? Czy nie jesteś moim niewolnikiem, a ja, czy nie mam być dla ciebie okrutną 

Wenus północy, odzianą w gronostaje? To ciekawe! 

Umilkłem. Słowa jej ugodziły mnie w samo serce, jak Ŝądła Ŝmij. 

— Słuchaj! Musisz natychmiast dowiedzieć się, jak się ten ksiąŜę nazywa, skąd pochodzi, 

kim jest... Słowem, przynieś mi najdokładniejsze wiadomości o wszystkich jego stosunkach. 

— AleŜ... 

—  śadne  "ale"!  Ja  rozkazuję  i  tak  być  musi,  rozumiesz?  —  przerwała  mi  z  niezwykłą 

surowością w głosie, tak, Ŝe się naprawdę przeląkłem. — Nie pokazuj mi się na oczy prędzej, aŜ 

się o wszystkim dowiesz... zrozumiano? 

I  zrozumiałem.  Posłuszny  jak  baranek  poŜegnałem  ją  natychmiast  i  udałem  się  czynić 

wywiady. Dopiero po południu mogłem wrócić  do niej z pewnymi wiadomościami. Nie prosiła 

mnie nawet, jako sługę, bym usiadł, lecz rozparła się w fotelu i patrzyła na mnie badawczo, jakby 

chciała juŜ z wyrazu twarzy wyczytać, czy spełniłem naleŜycie jej zlecenie. 

—  Podaj  mi  podnóŜek  —  odezwała  się  krótko  i  sucho.  A  gdy  rozkaz  wykonałem  i 

stanąłem przed nią jak ordynans przed słuŜbowym oficerem, dodała łaskawie: 

— MoŜesz sobie uklęknąć tu koło mnie. 

— Powiedz mi, jak się to wszystko skończy? — zapytałem, dość jeszcze onieśmielony. 

—  Co?  A  jakŜeby  się  miało  skończyć  to,  co  się  jeszcze  nie  zaczęło  wcale?  —  odparła, 

wybuchając głośnym śmiechem. 

— Jesteś bardziej złośliwa, niŜ się tego spodziewałem — odpowiedziałem uraŜony. 

— Sewerynie — odezwała się zupełnie powaŜnie — nie uczyniłam jeszcze niczego, ale to 

dosłownie niczego,  a ty  juŜ nazywasz  mnie  złośliwą. A co to będzie,  gdy wedle twoich  Ŝyczeń 

stanę się taka, jaką mnie chcesz mieć, jeŜeli zechcę Ŝyć swobodnie i wesoło, i mieć cały zastęp 

nadskakujących wielbicieli, a dla ciebie tylko bat i kopniaki? 

— Bierzesz moje fantazje zanadto serio. 

—  Zanadto  serio?  —  powtórzyła.  —  O,  nie  myśl,  Ŝe  się  będę  bawiła  w  ciuciubabkę; 

wiesz  przecieŜ,  Ŝe  nie  znoszę  komedii.  Chciałeś  tak  zresztą  sam,  a  nie  ja,  nieprawdaŜ?  Ty  sam 

doprowadziłeś  mnie  do  tego,  Ŝe  się  stałam  taka,  jaką  chciałeś  mnie  mieć...  no  i  teraz  juŜ 

przepadło. 

— Proszę cię,  moja  kochana,  mówmy zupełnie spokojnie. Nie o to przecieŜ idzie, co ty 

masz  na  myśli,  ale  zupełnie  o  coś  innego.  Jesteśmy  oboje  szczęśliwi  bez  granic  i  moŜemy  być 

takimi na zawsze. Czy dla chwilowego kaprysu warto poświęcać całą naszą przyszłość? 

— To nie jest kaprys. 

— Więc co? 

— Ach, lepiej nie pytaj. Być  moŜe byłabym  kobietą uczciwą, łagodną, dobrą, powaŜną, 

kochającą i wierną. Ale ty wypaczyłeś moje uczucia, mój charakter; wzbudziłeś we mnie Ŝądze, o 

których  nigdy  nie  miałam  pojęcia;  Ŝądze  te  opanowały  mnie,  obezwładniły  mą  wolę, 

przeistoczyły mnie w zupełności... I ty chciałbyś teraz, aby to wszystko uznać za fantazję, abym 

znów stała się tym, czym byłam wcześniej? Za późno mój kochany!... 

— AleŜ, moja najdroŜsza, uspokój się — przerwałem ją, jakbym ją chciał tym przeprosić. 

— Daj mi spokój!... Nie jesteś wcale męŜczyzną. 

— A ty? 

—  No,  ja,  ja  jestem  kapryśna,  uparta...  wiesz  o  tym  dobrze.  Nie  znoszę  chorobliwych 

majaczeń i fantazji, i gdyby mi je przyszło spełniać, byłabym tak samo słaba i niedołęŜna jak ty. 

Mimo to, jeŜeli coś postanowię, to zwykłam tego dokonywać, tym trwałej — im więcej piętrzy 

się przeciwności. Zostaw mnie w spokoju. 

To powiedziawszy odtrąciła mnie od siebie i zerwała się na równe nogi. 

—  Wando!  —  krzyknąłem,  zrywając  się  równocześnie  i  stając  naprzeciw,  gotów  do 

walki. 

— Sądzę,  Ŝe  mnie juŜ  zupełnie poznałeś; ostrzegam  cię  więc jeszcze  raz  i pozostawiam 

wybór: moŜesz sobie odejść w kaŜdej chwili. 

— Wando przestań — prosiłem ze łzami w oczach. — PrzecieŜ ja cię kocham... A ty się 

mylisz i wmawiasz w siebie samą, Ŝe jesteś zła. To nieprawda. Mnie się zdaje, Ŝe nie ma lepszej 

istoty pod słońcem od ciebie. 

— Ech, co ty wiesz, co ty moŜesz o mnie wiedzieć — przerwała mi Ŝywo. — Ale mnie 

jeszcze poznasz. 

— Wandeczko... 

— Namyśl się, póki czas, bo nie zdołasz poddać się w zupełności... 

— A jeŜeli zdołam. 

— Wówczas... 

Przystąpiła ku mnie z szyderczym uśmiechem na ustach i załoŜywszy ręce wpatrywała się 

długo w moje oczy, podczas gdy ja rozkoszowałem się jej widokiem do upojenia. Była bowiem 

w tej chwili taka sama, jaką widziałem ją zawsze w moich snach. 

— No dobrze! — szepnęła w końcu przez zęby. 

— Jesteś rozdraŜniona i zła... Boję się, abyś... 

—  O  nie,  nie,  nie...  nie  masz  się  czego  obawiać.  Uwalniam  cię  w  zupełności,  moŜesz 

sobie pójść i więcej nie wrócić. 

— AleŜ... to przecieŜ Ŝart... 

—  Mój  panie!  Powiedziałam  panu  zupełnie  powaŜnie,  aby  pan  uwolnił  mnie  od  swojej 

osoby. Jest pan tchórzem i kłamcą, który nie umie dotrzymać danego słowa. Precz mi z oczu w 

tej chwili! 

— Wando! 

— Nędzniku! 

 

Straciłem zimną krew. Rzuciłem się jej do nóg i począłem płakać jak dziecko. 

— Płacz... łzy... tego jeszcze było potrzeba — mówiła wybuchając śmiechem. — Czy pan 

nareszcie pójdzie sobie ode mnie? 

—  Litości!  —  błagałem,  czołgając  się  u  jej  stóp.  —  JeŜeli  odepchniesz  mnie  od  siebie, 

jestem zgubiony, zgubiony bezpowrotnie, gdyŜ Ŝyć bez ciebie nie mogę ani jednej chwili. 

— O tak, jesteś zdolny do czołgania się jak pies... Teraz dopiero poznaję, kim jesteś. Ale 

ty mnie jeszcze nie poznałeś i później dopiero doświadczysz mnie na własnej skórze. 

Poczęła przechadzać się wielkimi krokami po pokoju, z niecierpliwością, podczas gdy ja 

pozostałem  na  klęczkach  i  ocierałem  ukradkiem  łzy.  Wreszcie  odezwała  się  tonem  szorstkiego 

rozkazu: 

— Pójdź tu! 

Posłuszny usiadłem koło niej, drŜąc na całym ciele. Z początku patrzyła na mnie ponuro, 

niebawem jednak  rozjaśniła się jej twarz. Chwyciła mnie w objęcia i zaczęła scałowywać łzy z 

moich oczu. 

 

*  *  * 

 

Co  jest  szczególne  i  śmieszne  to  właśnie  to,  Ŝe  ja,  jak  ten  niedźwiedź  w  zwierzyńcu, 

mógłbym uwolnić się, a nie chcę, Ŝe znoszę wszystko, skoro mi tylko grozi... wolnością. 

 

*  *  * 

 

JeŜeli ona raz jeszcze weźmie bat do ręki... MoŜna się tego spodziewać po niej w kaŜdej 

chwili! Zdaje mi się, Ŝe jestem myszką w jej ostrych pazurkach i Ŝe ona, stosownie do kaprysu, 

gotowa mnie rozszarpać. 

Czy istotnie tak uczyni? Co ona ze mną zrobi? 

 

*  *  * 

 

Udaje, Ŝe wcale nie pamięta o naszej umowie. Jest dla mnie nieskończenie czuła, dobra i 

pełna  miłości.  PrzeŜywamy  najrozkoszniejsze  chwile  w  Ŝyciu.  A  moŜe  to  tylko  kaprys?  MoŜe 

ona  umyślnie  jest  taka,  aby  potem  męczarnie,  jakie  zamierza  mi  zadać,  były  o  tyle  bardziej 

przykre i bardziej bolesne? 

 

*  *  * 

 

Dzisiaj kazała mi czytać głośno dialog między Faustem a Mefistofelesem. 

Słuchała w wielkim skupieniu, patrzyła na mnie rozmarzona. 

—  Jesteś  zadowolona?  —  zapytałem  odkładając  ksiąŜkę.  W  odpowiedzi  odgarnęła  mi 

włosy z czoła i dopiero po pewnej chwili odezwała się: 

—  Jesteś  mi  bardzo  drogi,  Sewerynie  i  nie  wiem,  czy  zdołałabym  kochać  kogoś  więcej 

niŜ  ciebie.  Dźwięk  twoich  słów  upaja  mnie,  oszałamia.  Poezja!  Słowa  pełne  zachwytu...  JakŜe 

nam dobrze tak razem we dwoje... Czy odczuwasz to w całej pełni? 

Nie mogłem odpowiedzieć, bo starałem się z całych sił stłumić strumień łez. 

— Oj, dzieciaku, dzieciaku! — pocieszała, przytulając mnie istotnie jak dziecko. 

Dziś podczas przejaŜdŜki spotkaliśmy się z rosyjskim księciem. Jechał powozem. MoŜna 

było  odgadnąć,  Ŝe  obecność  moja  u  boku  Wandy  irytowała  go  niewymownie.  Starał  się 

przeniknąć  wzrokiem  moją  piękną  towarzyszkę.  Na  szczęście  ona  —  ku  wielkiej  mojej  radości 

—  ani  spojrzała  na  niego,  ignorując  go,  natomiast  zwróciła  się  do  mnie  z  lubym,  serdecznym 

uśmiechem. 

 

*  *  * 

 

Gdy  dzisiejszego  wieczoru  miałem  jej  rzec  "dobranoc",  zauwaŜyłem  u  niej  dziwne 

roztargnienie. Dopiero gdy byłem w progu, odezwała się: 

— Przykro mi, Ŝe juŜ odchodzisz. Chciałabym być z tobą zawsze. 

— To zaleŜy jedynie od ciebie. Jeśli zechcesz, moŜesz skrócić wyznaczony czas próby. 

— Och, moŜe nie uwierzysz, Ŝe czas ten nie tylko dla ciebie, ale i dla mnie wydaje się za 

długi do przeŜycia. 

— A zatem skróć go, zostań moją Ŝoną. 

— śoną? Nigdy, Sewerynie! — odparła łagodnie, ale stanowczo. 

Dotknęło mnie to do Ŝywego. 

— Ty nie jesteś męŜczyzną dla mnie. 

Popatrzyłem  na  nią  uwaŜnie,  cofnąłem  powoli  ramię,  którym  obejmowałem  jej  smukłą 

kibić i wyszedłem z pokoju. Nie próbowała mnie wcale zatrzymać. 

Nie  zmruŜyłem  oka  przez  całą  noc,  układając  sobie  najrozmaitsze  plany  i  odrzucając  je 

potem jeden po drugim jako niemoŜliwe do wykonania. Ostatecznie zdecydowałem się. Raniutko 

napisałem list, w którym oznajmiłem jej, uwaŜam nasz związek za zerwany zupełnie. Ręce przy 

tym  drŜały  mi  jak  u  alkoholika.  Zapieczętowawszy  pismo,  odniosłem  je  sam  na  górę,  by 

własnoręcznie wrzucić do skrzynki na drzwiach... Nogi pode mną uginały się i wypowiadały mi 

posłuszeństwo. 

To jednak, co się stało, było dla mnie zupełną niespodzianką. W chwili, gdy się zbliŜyłem 

pod jej próg — ona odchyliła drzwi i wysunęła przez nie głowę całą w papilotach. 

— Nie jestem jeszcze ubrana — odezwała się z uśmiechem. — Czego pan sobie Ŝyczy? 

— List... 

— Do mnie? 

Potwierdziłem skinieniem głowy. 

— A, pan chce zerwać ze mną! — uprzedziła mnie szyderczo. 

— PrzecieŜ pani powiedziała wczoraj sama, Ŝe się dla niej nie nadaję. 

— I powtarzam panu dzisiaj to samo — odrzekła. 

— A więc — urwałem z wielkiego wraŜenia i w milczeniu podałem jej list. 

— MoŜe go pan sobie zatrzymać — odparła przypatrując mi się uwaŜnie. 

 — Zapomina pan, Ŝe tu wcale nie ma mowy o tym, czy nadaje się pan dla mnie jako mąŜ, 

czy nie. Będzie pan sługą, a jako na sługę — mogę się na pana zdecydować. 

— Łaskawa pani. 

— O, to, to. Odtąd będzie mnie pan zawsze tak nazywał — podchwyciła Ŝywo i wyniośle. 

—  Spakuj  pan  swoje  manatki  w  przeciągu  24  godzin,  bo  pojutrze  wyjeŜdŜam  do  Włoch,  a  pan 

będzie mi towarzyszył jako słuŜący. 

— Wando! 

— Zakazuję panu zwracać się do mnie po imieniu — odrzekła surowo — tak samo, jak 

zakazuję panu wchodzić do  mnie inaczej, jak tylko na odgłos dzwonka lub  gdy  pana zawołam. 

Pan od tej chwili nie nazywa się dla mnie Seweryn, lecz Grzegorz... 

DrŜałem z trwogi i oburzenia, a jednak nie byłem w stanie zaprotestować. Rzekłem tylko, 

jak moŜna najuprzejmiej: 

— Łaskawa pani zna przecieŜ moje stosunki. Jestem jeszcze uzaleŜniony od ojca i wątpię, 

czy da mi potrzebne fundusze na tak kosztowną podróŜ. 

— To znaczy, Ŝe nie masz pieniędzy, Grzegorzu — zauwaŜyła z zadowoleniem. — Tym 

lepiej, w takim razie będziesz silniej zaleŜny ode mnie. 

— Niech pani zwaŜy, Ŝe naleŜę do towarzystwa, Ŝe... 

—  śe  jesteś  człowiekiem  honoru,  nieprawdaŜ?  I  o  tym  pomyślałam.  Właśnie  jako 

człowiek honoru dał pan słowo, przysięgał pan oddać mi się do dowolnego rozporządzania, bez 

Ŝ

adnych wyjątków, Ŝadnych praw i ulg. A zatem moŜesz odejść, Grzegorzu. 

Skierowałem się do odejścia. 

— Jeszcze nie! Wprzód musisz swoją panią pocałować w rękę — dodała, podając mi rękę 

przez  drzwi  niedbale  i  z  dumą,  a  ja,  nieszczęsny  głupiec,  przylgnąłem  ustami  do  tej  ręki  jak 

zgłodniały wilk. Otrzymałem za to łaskawie udzielony uśmieszek i skinienie głowy... 

 

*  *  * 

 

Paliłem światło u siebie do późna w noc, porządkując rzeczy i rozpisując listy do róŜnych 

znajomych, by zawiadomić ich o wyjeździe za granicę na dłuŜszy czas. 

Nagle zastukał ktoś do okna. Otworzyłem je i ujrzałem Wancie, otuloną w futro, jako Ŝe 

na dworze było juŜ dosyć chłodno. 

— Czy Grzegorz juŜ gotów? 

— Jeszcze nie, jaśnie pani. 

— Podoba mi się ten tytuł i masz mnie zawsze tak nazywać, rozumiesz? Jutro o dziesiątej 

wyjeŜdŜamy.  Do  stacji  będziesz  moim  towarzyszem,  od  chwili  jednak,  gdy  wsiądziemy  do 

pociągu,  będziesz  moim  lokajem,  albo  raczej,  według  umowy  —  niewolnikiem.  No,  a  teraz 

zamknij okno i otwórz drzwi. 

Wykonałem  spiesznie  rozkaz,  wprowadzając  ją  do  pokoju.  Rozejrzała  się  wokół, 

zmarszczyła brew i rzuciła od niechcenia: 

— No i jakŜe ci się podobam? 

— Ty... 

— śadne "ty", kto ci na to pozwolił? — przerwała mi, groŜąc szpicrutą. 

— Jaśnie pani jest skończoną pięknością. 

— A tak, to co innego — odrzekła, a rozsiadłszy się w moim fotelu dodała — chodź tu, 

uklęknij! 

Nie było innej rady. Musiałem usłuchać rozkazu. 

— Pocałuj mnie w rękę... W drugą... O tak... A teraz w usta... 

Objąłem ją ramionami z szaloną namiętnością i począłem obsypywać pocałunkami, które 

oddawała mi nie mniej namiętnie. 

 

*  *  * 

 

Punktualnie  o  dziewiątej  rano,  stosownie  do  jej  rozkazu,  było  wszystko  gotowe. 

Wsiedliśmy do wygodnego powozu, opuszczając na zawsze zaciszną miejscowość górską, gdzie 

zawiązał się tak niespodziewanie dramat mojego Ŝycia. W podróŜy z początku było jeszcze jako 

tako. Siedziałem u boku Wandy, która rozmawiała ze mną swobodnie, jak z dobrym znajomym: 

to o Włoszech, to o najnowszej literaturze polskiej, to wreszcie o muzyce Wagnera. Była ubrana 

w  kostium  podróŜny,  przypominający  strój  amazonek,  z  grubej,  czarnej  materii,  obramowany 

suto gronostajami. Bujne włosy spięła w warkocz, zakryty niemal zupełnie czapeczką podróŜną i 

gęstym welonem. 

Była w bardzo dobrym humorze, wpychała mi w usta cukierki, gładziła mi rozmierzwione 

wiatrem włosy, poprawiała krawat i pieściła moje ręce. A kiedy tylko śydek-woźnica zdrzemnął 

się na koźle lub się odwrócił, natychmiast całowała mnie zimnymi usteczkami. Przypominały mi 

one  jesienną róŜę, która  zakwitła za późno wśród nagich badyli i poŜółkłych liści, po to chyba, 

aby zwarzył ją pierwszy litościwy przymrozek. 

 

*  *  * 

 

Dojechaliśmy  tak  do  stacji  i  wysiedliśmy  razem  przed  budynkiem.  Pomogłem  jej  przy 

tym  szarmancko,  za  co  odpowiedziała  mi  wdzięcznym  skinieniem  głowy  i  podała  ramię. 

Następnie udała się do kasy po bilety, zostawiając mnie w poczekalni. 

Wróciła zupełnie inna, doprawdy nie ta sama. 

— Masz tu bilet, Grzegorzu — odezwała się tonem, jakim zwykle odzywają się wytworne 

damy do swoich lokajów. 

— Bilet trzeciej klasy — zauwaŜyłem zdziwiony bardzo. 

— No tak, trzeciej klasy. Wolno ci jednak wsiąść dopiero wówczas, gdy ja zajmę swoje 

miejsce  w  coupe  i  nie  będę  cię  juŜ  potrzebowała.  Na  kaŜdej  stacji  masz  wysiąść  i  podbiec  do 

mego okna z zapytaniem, czy mi czegoś nie trzeba, rozumiesz? A teraz podaj mi futro. 

CóŜ,  nie  było  innej  rady.  Spełniłem  rozkaz.  Moja  pani  zajęła  cały  przedział  pierwszej 

klasy. Rozmieściłem jej pakunki i na skinienie, bym się oddalił, pobiegłem do trzeciej klasy. Po 

raz  pierwszy  w  Ŝyciu  jechałem  tą  klasą  na  kolejkach  galicyjskich.  Ławki  twarde  jak  kamień, 

brudne, na podłodze błoto zaschłe całymi warstwami, u okien nie  mytych nigdy brudne szmaty 

(niby  firanki),  na  półkach  i  w  przejściach  stosy  tłumoków.  Wszystkie  ławki  zajęte  przez 

kiwających się śydów, baby z dziećmi i chłopów, pykających fajki smrodliwe nie do zniesienia. 

Z trudem znalazłem sobie miejsce na brzegu ławki i pogrąŜyłem się w głębokich rozmyślaniach 

nie  tylko  nad  schludnością  i  higieną  galicyjskich  kolei  w  przedziałach  trzeciej  klasy,  ale  i  nad 

tym, dlaczego jestem głupcem podniesionym do kwadratu i czym jest dla mnie kobieta. 

 

*  *  * 

 

Na kaŜdej stacji wysiadam i biegnę do jej przedziału, oczekując z kapeluszem w ręku na 

rozkazy.  Wymagania jej są bardzo  wymyślne. Raz  kaŜe sobie  przynieść  kawy, drugi  raz wody, 

trzeci raz ciepłej wody do mycia rąk. Do przedziału jej wsiadło dwu elegantów, z którymi flirtuje 

w  najlepsze,  nic  sobie  ze  mnie  nie  robiąc.  Umieram  z  zazdrości,  pędzę  z  pociągu  na  stację  po 

sprawunki  i  spieszę  się,  by  pociąg  nie  uciekł.  Nastał  wieczór.  Moja  pani  rozciągnęła  się 

wygodnie  na  kanapce  po  jednej  stronie  przedziału  i  otuliła  się  w  futro,  podczas,  gdy  dwaj 

kawalerowie  siedzą  naprzeciw  niej  i  udają  jej  aniołów  stróŜy.  Ja  niestety  muszę  się  dusić  w 

ciasnym przedziale trzeciej klasy, w dymie tytoniowym i słuchać sprośnych piosenek Ŝołdaków 

lub wstrętnego Ŝydowskiego szwargotu. 

 

*  *  * 

 

W  Wiedniu  zatrzymaliśmy  się  na  jeden  dzień,  dla  załatwienia  sprawunków.  Oczywiście 

towarzyszę jej w sklepach i magazynach jako słuŜący, krocząc za nią w przyzwoitym oddaleniu 

kilku kroków i dźwigając całą masę towarów. 

Przed  odjazdem  w  dalszą  drogę  kazała  mi  przebrać  się  po  krakowsku.  Rad  nierad 

wciągnąłem  szerokie,  pasiaste  spodnie,  wysokie  buty,  bogato  wyszywaną  sukmanę  i  pas  z 

mnóstwem brzękadeł, a do kompletu — przepyszną czerwoną rogatywkę z pękami pawich piór. 

Jest mi w tym stroju nawet dość ładnie. Nie mogę zresztą oponować, gdyŜ moja pani darowuje 

kelnerowi mój nowiutki garnitur. 

Mam  uczucie,  jakbym  był  niemym  stworzeniem,  sprzedanym  na  jarmarku,  albo  jakbym 

zaprzedał duszę diabłu, który teraz tak ze mną harcuje. 

 

*  *  * 

 

Mój  piękny  diabeł  wpakował  mnie  znowu  do  trzeciej  klasy,  ale  tu  przynajmniej  nie  ma 

juŜ  niedomytych  galicyjskich  śydów,  ani  chłopów  z  fajkami.  W  przedziale  jadą  włoscy 

robotnicy, sierŜant Ŝandarmerii i jakiś ubogi malarz. Powietrze w przedziale nie ma juŜ zapachu 

cebuli; trąci zgniławym serem i salami. 

Zapadła  noc.  Wyciągnąłem  się  na  drewnianej  ławce  i  zdaje  mi  się,  Ŝe  wszystkie  kości 

mam  połamane.  Nie  brak  jednak  i  poezji  w  tym  wszystkim.  Siedzący  naprzeciw  sierŜant  ma 

twarz jak belwederski Apollo, a malarz śpiewa półgłosem pieśń tęsknoty: 

 

"Szumią jodły na gór szczycie, 

Szumią sobie w dal. 

Mnie młodemu tęskne-Ŝycie, 

Bo mam w sercu Ŝal. 

Nie mam Ŝalu do nikogo, 

Tylko do ciebie niebogo, 

Oj Halino, 

Oj jedyno, 

Dziewczyno moja! 

Oj Halino, oj jedyno, 

Dziewczyno moja!" 

 

Wsłuchuję  się  w  tę  pieśń  i  myślę  o  swojej,  niestety,  nie  Halinie,  nie  dziewczynie,  lecz 

królowej,  która  w  przedziale  pierwszej  klasy  śni  w  puchach  o  rozkoszach  bogów  staroŜytnej 

Grecji. 

 

*  *  * 

 

Florencja!  Ruch,  gwar  nie  do  zniesienia.  U  wyjścia  z  peronu  tłumy  tragarzy  i  fiakrów. 

Wanda daje znak jednemu z doroŜkarzy i ogląda się za posługaczem. Nagle, jakby się namyśliła: 

—  Ód  czego  zresztą  mam  słuŜącego.  Grzegorzu,  masz  tu  kwit  bagaŜowy,  przynieś 

pakunki. 

Wsiadła do karetki, okrywając się futrem. Ja dźwigam na plecach cięŜki kufer, tak zresztą 

niezgrabnie,  Ŝe  potrącam  jakiegoś  karabiniera,  który  —  dobrodusznie  —  pomaga  mi  umieścić 

cięŜar w pojeździe. 

—  Kufer  zapewne  jest  bardzo  cięŜki,  bo  mam  tam  wszystkie  moje  futra  —  zauwaŜyła 

Wanda. 

Usadowiłem  się  na  koźle  obok  woźnicy,  ocierając  kroplisty  pot  z  czoła.  Moja  pani 

wymieniła nazwę hotelu. W parę minut później zatrzymaliśmy się przed wspaniałym domem. 

— Są wolne pokoje? — zapytała portiera. 

— Si, madame. 

— Dwa dla mnie, jeden dla mego słuŜącego — wszystkie z piecami. 

—  Mamy  właśnie  tylko  dwa  z  kominkami.  Dla  słuŜącego  moŜe  być  nieogrzany  — 

zauwaŜył garson, wybiegając skwapliwie do karetki. 

— Proszę mi pokazać te pokoje. Obejrzała je przelotnie i zgodziła się. 

—  Dobrze.  Proszę  mi  tylko  rozniecić  ogień.  SłuŜący  moŜe  spać  w  pokoju  bez 

ogrzewania. 

Spojrzałem na nią z niemym wyrzutem. 

— Niech Grzegorz przyniesie mój kufer — rozkazuje mi, nie zwaŜając na moje błagalne 

spojrzenia  —  muszę  się  przebrać  i  zejść  do  sali  jadalnej.  Ty  takŜe  potem  dostaniesz  coś  na 

wieczerzę. 

Zaczęła  się  przebierać  w  drugim  pokoju.  Ja  tymczasem  taskałem  na  plecach  kufer,  w 

czym  pomógł  mi  usłuŜny  garson,  zasypując  mnie  mocno  łamaną  francuszczyzną  pytaniami  na 

temat mojej pani. Obaj roznieciliśmy następnie ogień na kominku. Rozejrzałem się po pokoju. W 

kącie  stało  wysoko  zasłane  poduszkami  łóŜko,  na  podłodze  leŜały  dywany.  Ogień  parskał  na 

kominku. JakŜe tu miło, jak błogo... 

Zszedłem  na  dół  i  zaŜądałem  czegoś  do  zjedzenia.  śyczliwie  usposobiony  kelner,  były 

Ŝ

ołnierz austriacki, rozpoczyna ze mną rozmowę i obsługuje mnie po przyjacielsku. Wreszcie, po 

trzydziestu  sześciu  godzinach,  doczekałem  się  ciepłej  strawy...  Ledwie  wziąłem  do  ręki  nóŜ  i 

widelec, ona weszła do sali. Wstałem od stołu. 

— Jak pan moŜe prowadzić mnie do tej samej sali, gdzie siedzi mój słuŜący — zwraca się 

gniewnie do garsona i opuszcza jadalnię. 

Podziękowałem  w  duchu  Bogu,  Ŝe  się  tak  stało  i  Ŝe  mogłem  spokojnie  się  posilić. 

Następnie udałem się do przeznaczonego dla mnie pokoju. Była to mała, brudna klitka, w której 

paliła się lampka olejna i gdzie w jednym kącie stało proste łóŜko, a obok mój kufereczek. Ani 

okna, ani pieca, ani nawet lufcika. Do tego wściekle zimno! Zapewne cele więzienne w Wenecji 

nie  były  gorsze,  pomyślałem  i  wybuchnąłem  tak  głośnym  śmiechem,  Ŝe  aŜ  się  sam  siebie 

przeląkłem. 

Nagle  otworzyły  się  drzwi  i  ukazał  się  garson,  rozkazując  mi  po  włosku,  z  teatralnym 

gestem: 

—  Idźcie  do  swojej  pani,  natychmiast.  Chwyciłem  czapkę  i  udałem  się  po  schodach  na 

pierwsze piętro. Stanąłem przed jej drzwiami i zapukałem. 

— Wejść! 

 

*  *  * 

 

Wchodzę  ostroŜnie  i  zatrzymuję  się  przy  drzwiach.  Wanda  rozgościła  się  zupełnie 

swobodnie.  Jest  tylko  w  negliŜu  ozdobionym  bogato  koronkami.  Usadowiła  się  w  pobliŜu 

kominka  na  puszystym  dywanie,  otulając  się  w  to  samo  futro,  w  którym  ukazała  mi  się  po  raz 

pierwszy jako bogini. 

Pokój  oświetlony  wspaniale.  Światło  lamp  odbija  się  w  olbrzymich  lustrach  weneckich; 

od kominka bije czerwona poświata, jak łuna. Oświetla bujne włosy mojej pani, gronostaje i jej 

twarz posągową, która przyjaźnie ku mnie się zwraca. 

— Jestem z ciebie zadowolona, Grzegorzu — zaczęła. Ukłoniłem się. 

— Przyjdź bliŜej. Usłuchałem rozkazu. 

— Jeszcze bliŜej — spojrzała na mnie czule i wyciągnęła ramię spod futra. — "Wenus w 

gronostajach" wita swego niewolnika... Widzę, Ŝe jest pan kimś więcej, niŜ pospolitym fantastą i 

Ŝ

e zdolny pan jest sprostać swoim postanowieniom. Okazał się pan takim, jakim go sobie nawet 

trudno  było  wyobrazić  —  to  mi  się  bardzo  podoba,  to  mi  imponuje.  Jest  w  tym  moc,  a  moc 

zawsze  budzi  podziw.  Sądzę  nawet,  Ŝe  w  czasach  ku  temu  odpowiednich  mógłby  pan  odegrać 

niepospolitą  rolę.  Na  przykład  za  pierwszych  cesarzy  rzymskich  byłby  pan  niezawodnie 

męczennikiem,  podczas  reformacji  anababtystą,  w  czasie  rewolucji  francuskiej  —  jednym  z 

najzagorzalszych Ŝyrondystów, którzy z Marsylianką na ustach szli na gilotynę. Niestety, pan jest 

obecnie moim niewolnikiem, moim... 

Zerwała się nagle, tak Ŝe płaszcz opadł jej z ramion, i oplotła mnie ramionami jak polip. 

—  Mój  najdroŜszy  niewolniku,  jak  ja  ciebie  kocham,  jak  uwielbiam,  jak  wspaniale 

wyglądasz w stroju krakowskim, ale... ty dzisiejszej nocy zmarzniesz w ciasnej, nędznej izdebce. 

Muszę ci poŜyczyć swego futra... 

Podniosła z ziemi płaszcz i zarzuciła mi go na ramiona, szczelnie mnie otulając. 

— JakŜe ci  w nim do twarzy.  Dopiero teraz twoje szlachetne rysy ujawniają się w całej 

pełni.  Skoro  tylko  przestaniesz  być  moim  sługą,  musisz  sobie  sprawić  futrzane  okrycie,  a 

przynajmniej szlafrok. 

I  znowu  zaczęła  mnie  głaskać,  pieścić  i  całować;  wreszcie  pociągnęła  mnie  ku  sobie  na 

dywan. 

—  Podoba  ci  się,  jak  sądzę,  mój  płaszcz.  Oddaj  mi  go  Ŝywo,  Ŝywo,  gdyŜ  inaczej  stracę 

urok i moc, która cię do mnie przykuwa. 

OdłoŜyłem płaszcz. Wanda zarzuciła go sobie na ramiona. 

—  Tak  namalował  swoją  boginię  Tycjan...  Ale  dosyć  juŜ  Ŝartów.  Nie  miej  tak 

nieszczęśliwej miny, bo mnie to źle usposabia. Jesteś moim sługą tylko wobec ludzi, zresztą nie 

podpisałeś  jeszcze  umowy  i  jesteś  wolny,  moŜesz  mnie  w  kaŜdej  chwili  poŜegnać.  Rolę  swoją 

odegrałeś wybornie, naprawdę byłam zachwycona. Czy jednak nie za wiele ci juŜ tego, czy nie 

znienawidziłeś mnie jeszcze? No, mów, rozkazuję ci! 

— Muszę to wyznać, Wando? 

— Bezwarunkowo. 

— A jeŜeli będziesz się mścić? — odrzekłem. — Zakochany jestem w tobie bez granic i 

uczucia moje będą się potęgowały tym silniej, im więcej będziesz dla mnie okrutna i sroga. 

I rzuciłem się ku niej, oszołomiony szczęściem porwałem ją w ramiona. 

— A zatem moŜesz mnie tak kochać tylko w tym czasie, kiedy jestem dla ciebie surowa i 

sroga — odpowiedziała na to, marszcząc brwi. — Idź juŜ. Nudzisz mnie... No idź, nie słyszysz? 

I wymierzyła mi taki policzek, aŜ mi świeczki w oczach stanęły. 

— PomóŜ mi naciągnąć płaszcz. 

Usługiwałem  jej,  jak  mogłem  najlepiej.    —  Co  za  niezdara  —  mruczała,  dając  mi 

szczutka w nos. Czułem, Ŝe się przeobraziłem w zupełności. 

— Wyrządziłam ci moŜe krzywdę? 

— AleŜ bynajmniej. 

—  No,  mógłbyś  spróbować  skarŜyć  się  na  mnie.  Miałbyś  się  z  pyszna.  A  teraz  pocałuj 

mnie... 

I  znowu  przywarliśmy  do  siebie  i  złączyły  się  nasze  usta  w  płomiennym  pocałunku. 

Zdawało mi się zupełnie serio, Ŝe jestem w uścisku rozjuszonej niedźwiedzicy, która łechce mnie 

miękkim puchem swojego futra i równocześnie zapuszcza pazury w moje ciało aŜ do krwi. Ale 

uwolniła mnie wreszcie. Ze zwieszoną głową szedłem po schodach do swojej nory, rozmyślając 

nad arcykomicznością Ŝycia i bezdenną swoją głupotą. 

— O tak — pomyślałem — przed chwilą przyciskałem do piersi najpiękniejszą w świecie 

kobietę,  a  teraz  muszę  spać  jak  Chińczyk  w  norze.  Doprawdy,  warto  się  zastanowić  nad  tym 

wszystkim. Chińczycy nie wierzą w płomienne piekło, lecz wyobraŜają sobie, Ŝe piekło to kraina 

wiecznego  mrozu  i  Ŝe  sroŜsze  tam  męczarnie.  Prawdopodobnie  załoŜyciele  religii  chińskiej 

mieszkali w nieopalanych norach, jak ja obecnie. 

 

*  *  * 

 

Miałem  dzisiejszej  nocy  bardzo  przykry  sen.  Zdawało  mi  się,  Ŝe  ktoś  popędził  mnie  w 

bezkresną  krainę  lodów,  w  której  zbłądziłem  i  kostniejąc  wydobywałem  z  siebie  resztki  sił,  by 

znaleźć drogę. Nagle pojawił się przede mną, zaszyty cały w skórę, Eskimos, z twarzą podobną 

do tutejszego garsona i zaprowadził mnie do tego pokoiku, gdzie mi kazano obecnie mieszkać. 

— Czego pan tu szuka? — pytał mnie — tu jest biegun północny... 

Nieznośny  Eskimos  znikł,  jakby  się  zapadł  pod  śnieg,  natomiast  ujrzałem,  pędzącą  ku 

mnie na saneczkach zaprzęŜonych w reny, Wandę. Cała ubrana w gronostaje, rzuciła się ku mnie 

z  zamiarem  rozszarpania.  Przypatrzyłem  się  jej  bliŜej.  To  nie  była  ona,  lecz  niedźwiedzica 

polarna.  Ostre  swoje  pazury  wpiła  w  moje  ciało  jak  sęp  w  swą  ofiarę.  Widzę  strugi  krwi  na 

ś

nieŜnej bieli... Począłem krzyczeć głośno o pomoc, podczas gdy ona śmiała się szatańsko. • 

Zbudziłem się. Czoło miałem pokryte zimnymi kroplami potu. 

 

*  *  * 

 

Udałem  się  wczesnym  rankiem  pod  drzwi  swej  pani;  gdy  garson  przyniósł  kawę, 

odebrałem mu ją i zaniosłem do pokoju. Wanda kończyła właśnie toaletę i wyglądała wspaniale, 

ś

wieŜa i zarumieniona. Powitała mnie miłym uśmiechem, a gdy się chciałem oddalić, zatrzymała 

mnie. 

—  Niech  Grzegorz  zje  prędko  śniadanie  —  odezwała  się  —  pójdziemy  zaraz  szukać 

mieszkania, bo niepodobna nam mieszkać w hotelu i krępować się tak nieznośnie. JeŜeli bowiem 

rozmawiam z tobą nieco dłuŜej, to mogą podejrzewać, Ŝe Rosjanka utrzymuje stosunki miłosne 

ze swoim lokajem. 

W  półgodziny  później  wyszliśmy  na  miasto.  Wanda  w  jesiennym  kostiumie  i  czapce 

kozackiej, ja w stroju krakowskim. Szedłem za nią jakieś dziesięć kroków i starałem się mieć jak 

najpowaŜniejszą  minę,  chociaŜ  zdawało  mi  się  co  chwila,  Ŝe  parsknę  szalonym  śmiechem. 

Widzieliśmy ,prawie na kaŜdym domu ogłoszenie: "Camere mobiliate"., 

Wanda posyłała mnie zawsze na górę i gdy jej oznajmiałem, Ŝe mieszkanie mogłoby jej 

odpowiadać, udawała się sama na miejsce; niestety kręciła noskiem niezadowolona i musieliśmy 

szukać  dalej  aŜ  do  południa.  Byłem  głodny  jak  wilk  i  zziajany  z  powodu  ciągłego  biegania  po 

schodach.  Wanda  denerwowała  się,  Ŝe  nic  odpowiedniego  nie  moŜna  znaleźć.  Nagle  jednak 

rozchmurzyła się i rzekła do mnie: 

—  Ach,  jak  ty  Sewerynie  grasz  przecudnie  swą  rolę.  Doprawdy  obawiam  się,  Ŝe  nie 

zdołam się opanować, nie wytrzymam dłuŜej. Wstąpmy do jakiegoś domu, niech cię uściskam. 

— AleŜ, łaskawa pani... 

—  Grzegorzu!  —  odparła  tonem  prawdziwego  despoty  i  weszła  do  pierwszej  z  brzegu 

bramy; następnie poczęła się wspinać po ciemnych schodach, a ja za nią. Nagle odwróciła się ku 

mnie, objęła mnie wpół i zaczęła całować. 

—  śebyś  ty  wiedział,  Sewerynie,  jaki  jesteś  niebezpieczny  w  tej  roli  niewolnika.  Nie 

wyobraŜałam sobie tego wcale i teraz obawiam się zupełnie serio, aŜeby się w tobie nie zakochać 

po raz drugi. 

— Jak to, czy mnie przestałaś kochać? — zapytałem wielce tą uwagą zaniepokojony. 

Potrząsnęła głową i zaczęła mnie znowu obsypywać pocałunkami. 

Wróciliśmy  do  hotelu  na  drugie  śniadanie.  Pani  moja  rozkazała,  abym  zjadł  prędko,  bo 

nie  ma  czasu.  Oczywiście  ja,  sługa,  nie  mogłem  być  tak  prędko  obsłuŜony,  jak  ona  —  wielka 

pani. Musiałem więc dość długo czekać, nim podano mi befsztyk. Ledwie jednak podniosłem do 

ust pierwszy kęs, zjawia się garson i rozkazuje po aktorsku: 

— Madame woła — natychmiast! 

Z bólem serca poŜegnałem się ze smacznym befsztykiem, chwyciłem czapkę i wybiegłem 

za Wandą, która czekała na mnie na ulicy. 

— Nie wyobraŜałem sobie, Ŝe jaśnie pani będzie do tego stopnia okrutna, iŜ nawet nie da 

mi śniadania przełknąć — zwróciłem się do niej z wymówką. 

Roześmiała się z tego serdecznie. 

—  Myślałam,  Ŝe  juŜ  jesteś  gotów.  Zresztą  nic  się  znowu  nadzwyczajnego  nie  stało. 

Człowiek  jest  stworzony  do  cierpień,  zwłaszcza  taki  człowiek,  jak  ty.  Męczennicy  na  przykład 

nie wiedzieli wcale, co to jest befsztyk. 

Nie miałem na to odpowiedzi. 

— Wiesz co, mnie się zdaje, Ŝe my wcale nie znajdziemy mieszkania w mieście. Bardzo 

trudno jest znaleźć cale, zamknięte piętro, gdzie moŜna by czuć się zupełnie swobodnie,  a nasz 

fantastyczny stosunek bezwarunkowo tego wymaga. Wolę więc wynająć całą willę — zobaczysz 

i będziesz zdumiony. Pozwalam ci teraz, byś wrócił dokończyć śniadanie i potem rozejrzał się po 

mieście.  Nie  wrócę  do  domu  przed  wieczorem.  Później  zaś,  gdybyś  był  mi  potrzebny,  kaŜę  cię 

zawołać. 

 

*  *  * 

 

Zjadłem  wystygły  befsztyk  i  poszedłem  oglądać  miasto.  Zwiedziłem  przede  wszystkim 

katedrę,  Pallazzo  Vecchio,  Logia  dei  Lanzi;  następnie  stałem  długo  nad  Arnem,  patrząc  na  to 

piękne, staroŜytne miasto, którego okrągłe kopuły gmachów i smukłe wieŜyce rysowały się ostro 

na  tle  błękitnego  nieba.  Poprzez  wspaniałą,  Ŝółto  zabarwioną  rzekę  rozrzucono  prześliczne  łuki 

mostów,  upiększające  znakomicie  ogólny  widok.  Wokół  zielone  wzgórza  pokryte  gajami 

cyprysowymi;  na  horyzoncie,  daleko,  błyszczą  w  słońcu  stylowe  wille  zamiejskie,  samotne 

klasztory i kaplice. 

Ś

wiat tu zupełnie inny niŜ u nas. Tu wre wszystko, kipi, śmieje się, cieszy. Nawet sama 

przyroda jest uśmiechnięta niczym roztrzepane dziewczę, kapryśna i płocha, pozbawiona smętnej 

powagi i zadumy. A ludzie równieŜ nie są tu tak powaŜni i smutni jak tam, poza łańcuchami Alp 

i  Karpat,  na  północy,  w  rodzinnej  mojej  ziemi.  Zdaje  się,  Ŝe  oni  mniej  myślą  niŜ  my,  mniej 

cierpią i wyglądają, jakby byli w zupełności szczęśliwi. Twierdzą nawet, Ŝe na Południu umiera 

się wcześniej i łatwiej. Pojmuję teraz, Ŝe nie ma róŜ bez kolców i piękna bez stron ujemnych. 

Wanda  znalazła  prześliczną  willę  na  wzgórku,  na  lewym  brzegu  rzeki  Arno,  naprzeciw 

parku  Cascine  i  wynajęła  ją  na  całą  zimę.  Willa  ta  stoi  w  przepięknym  gaju  drzew  laurowych, 

ozdobionym  klombami  kwiatów;  jest  jednopiętrowa,  zbudowana  na  planie  czworokąta;  wzdłuŜ 

całego  budynku  biegnie  weranda  z  kamiennymi  schodkami  do  ogrodu;  na  skrzydłach  oraz 

gzymsach  umieszczono  mnóstwo  posąŜków  i  figurynek.  Wszystkie  wnętrza  są  piękne;  w 

stylowej łazience znajduje się wspaniały marmurowy basen z wodotryskiem w środku. 

Wanda  zajęła  całe  piętro.  Dla  mnie  przeznaczyła  pokoik  na  parterze,  bardzo  ładny, 

obszerny, zaopatrzony nawet w staroświecki kominek. 

Rozejrzałem  się  po  ogrodzie  i  odkryłem  w  jednym  z  zakątków  rodzaj  miniaturowego 

templum,  do  którego  drzwi  były  zamknięte  na  klucz.  Zajrzałem  przez  szparę  i...  ku  wielkiemu 

zdziwieniu ujrzałem wewnątrz, na marmurowym piedestale, posąg bogini miłości. 

Wstrząsnął mną dreszcz. Zdawało mi się, Ŝe słyszę jej słowa: "Tyś to? Oczekiwałam cię 

tak długo!..." 

 

*  *  * 

 

Wieczór. Milutka, młoda pokojóweczka wzywa mnie, abym zjawił się przed swoją panią. 

Biegnę  po  szerokich,  marmurowych  schodach  na  górę  i  minąwszy  wspaniale  urządzony  salon 

pukam  do  drzwi  prowadzących  do  jej  apartamentów  sypialnych.  Przepych,  jaki  wokoło  się 

roztacza, aŜ onieśmiela mnie. Pukam więc ostroŜnie, jakbym się obawiał, i czekam. Zdaje mi się, 

Ŝ

e  stoję  u  drzwi  sali  tronowej  Katarzyny  Wielkiej  i  Ŝe  za  chwilę  ujrzę  zieloną  wstęgę  pełną 

orderów na jej obnaŜonej piersi. 

Po dłuŜszej chwili czekania zapukałem ponownie. Wanda otworzyła niecierpliwie drzwi. 

— Dlaczego tak późno! — wrzasnęła. 

—  Czekałem  przy  drzwiach,  bo  zdaje  mi  się,  nie  słyszałaś  pukania  —  odparłem,  drŜąc 

cały z obawy. 

Nie  odpowiedziała  na  to  nic,  tylko  ujęła  mnie  pod  ramię  i  wprowadziła  do  pokoju, 

urządzonego z iście wschodnim przepychem. Tapety, firanki, portiery, dywany, meble, pościel — 

wszystko  było  bajecznie  bogate.  Na  jednej  ze  ścian  znajdował  się  olbrzymi  obraz 

przedstawiający Samsona i Dalilę. 

Wanda miała na sobie atłasowy szlafrok, który tak uwydatniał linie jej postaci, Ŝe robiła 

wraŜenie  greckiego  posągu.  Rude  włosy,  opadające  puklami  w  pełnym  nieładzie  na  ramiona, 

przydawały  jej  twarzy  dziwnego  blasku;  sznur  pereł  na  szyi  lśnił  jak  rosa  w  majowym  słońcu. 

Przez ramię przerzuciła gronostajowy szal. 

Wenus  w  gronostajach  —  pomyślałem,  gdy  pociągnęła  mnie  ku  sobie  w  namiętny, 

szalony  uścisk.  Nie  byłem  zdolny  wymówić  ani  jednego  słowa;  zdawało  mi  się,  Ŝe  to  nie 

rzeczywistość, lecz najbardziej fantastyczny sen młodości. 

— Kochasz mnie jeszcze? — zapytała, przymykając oczy z nadmiaru rozkoszy. 

— I ty o to jeszcze pytasz? 

—  A  czy  przypominasz  sobie  swoją  przysięgę?  —  odezwała  się  z  tajemniczym 

uśmiechem na ustach. — Właśnie teraz przygotowałam juŜ wszystko i pytam cię jeszcze raz, czy 

naprawdę masz dobrą i nieprzymuszoną wolę być moim niewolnikiem? 

— Czy moŜe okazałem czymś, Ŝe nie chcę? 

— Nie podpisałeś jeszcze kontraktu. 

— Kontraktu? Jakiego? 

— Ach, jak widzę zapomniałeś zupełnie — zresztą mniejsza o to. 

 — AleŜ Wando, wiesz przecieŜ, Ŝe poświęciłem się zupełnie dla ciebie; zrób ze mną co 

chcesz, moŜesz mi nawet Ŝycie odebrać. 

—  JakŜe  jesteś  mi  drogi  w  tej  chwili,  jak  miły  i  kochany...  ty,  ty  złoto  moje,  moje 

skarby... 

— Gdzie jest ten dokument — przerwałem jej — pokaŜ. 

— Tu go mam — odpowiedziała, wyjmując papier zza gorsu i oddając mi go do rąk. — 

PoniewaŜ  zaś  postanowiłeś  oddać  mi  się  zupełnie,  zaprzedać  mi  się  bez  Ŝadnych  zastrzeŜeń  i 

nawet dajesz mi prawo decydowania o twoim Ŝyciu lub śmierci, więc ułoŜyłam inny dokument, 

sama. 

— PokaŜ! 

Wziąłem pismo i zacząłem je czytać, podczas gdy Wanda przysunęła pióro i atrament, a 

następnie oparła się na mnie i czytała razem ze mną przez ramię: 

"Kontrakt,  który  między  p.  Wandą  Dunajew  a  panem  Sewerynem  Tollmanem  w 

następującej  osnowie  zawarty  został.  Pan  Seweryn  Tollman  przestaje  z  dniem  dzisiejszym  być 

narzeczonym  p.  Wandy  Dunajew  i  zrzeka  się  wszelkich  praw  oblubieńca.  Równocześnie 

zobowiązuje się słowem honoru być wymienionej pani niewolnikiem i sługą tak długo, dopóki go 

sama  nie  zwolni.  Jako  niewolnik  i  sługa  przyjmuje  imię  Grzegorza  i  zobowiązuje  się  spełnić 

kaŜde Ŝyczenie swej pani, wykonać jej kaŜdy rozkaz, a kaŜdą oznakę jej przychylności uwaŜać za 

nadzwyczajną łaskę. 

P. Wanda Dunajew ma prawo nie tylko karania go za przewinienia choćby najbłahsze, ale 

wolno jej teŜ maltretować go i dręczyć stosownie do kaprysu, a nawet odebrać mu Ŝycie, gdyby 

jej się tak podobało — słowem jest on jej nieograniczoną własnością. 

Gdyby pani Wanda Dunajew zwróciła panu Sewerynowi Tollmanowi wolność, nie wolno 

mu nigdy i nikomu opowiadać, co przecierpiał i przeszedł, a w szczególności nie wolno mu się 

mścić. 

Pani Wanda Dunajew przyrzeka, o ile będzie moŜna, jak najczęściej ukazywać mu się w 

płaszczu gronostajowym, szczególnie w chwili, gdy do swego niewolnika za 

pała nienawiścią i okrucieństwem". 

Na dokumencie była data dzisiejsza. 

Drugi dokument, zredagowany przez nią, był znacznie krótszy i głosił: 

"Zniechęcony do świata od szeregu lat, odebrałem sobie Ŝycie własną ręką". 

Daty na tym świstku nie było. 

Ogarnęła mnie groza. Jeszcze był czas wydobyć się z sieci, w którą sam dobrowolnie się 

wplątałem! Niestety, demon jakiś opętał mnie w zupełności. Widocznie był to diabeł Mefistofel, 

albo tylko... piękna kobieta, która oparła się na moich plecach jak zmora całym swoim cięŜarem. 

—  Ten  drugi  świstek  —  odezwała  się  —  musisz  własnoręcznie  przepisać,  aby 

przypadkiem nie zwrócono na mnie jakiegokolwiek podejrzenia. Co do kontraktu, to oczywiście 

przepisywać go nie ma potrzeby. 

Przepisałem  prędko  w  kilku  wierszach  treść  karty  oznajmiającej,  Ŝe  popełniłem 

samobójstwo  i  oddałem  ją  Wandzie.  Przeczytała  pismo  i  połoŜyła  na  stole,  uśmiechając  się 

zdradziecko. 

—  No,  czy  teraz  będziesz  miał  odwagę  podpisać  tamten  cyrograf?  —  zapytała  mnie 

szyderczo, ciągle z uśmiechem na róŜowych ustach. 

Wziąłem pióro do ręki. 

—  Zaczekaj,  najpierw  ja  —  mówiła  —  tobie  drŜą  ręce.  Czy  tak  bardzo  lękasz  się 

własnego szczęścia? 

Odebrała  mi  papier  i  pióro.  Stałem  bezczynnie,  walcząc  z  własnymi  myślami.  Nagle 

wpadł  mi  w  oko  olbrzymi  obraz,  piękne  dzieło  szkoły  włoskiej,  na  którym  namalowana  była 

półnaga Dalila, leŜąca na wzorzystym kobiercu. Z takim samym prawie uśmiechem jak  Wanda, 

pochyliła  się  w  kierunku  Samsona,  którego  Filistyni  związali  i  rozciągnęli  na  ziemi.  Co  za 

płomień  w  jej  oczach,  co  za  szatańska  przebiegłość  w  uśmiechu,  jakim  darzy  osłupiałego 

Samsona, który patrzy z lubością na nią w ostatniej chwili, zanim mu srodzy wrogowie wyłupią 

oczy rozpalonym Ŝelazem... 

— No, straciłeś wszystko, co miałeś, ale mimo to jest jeszcze furtka ratunku. Ostrzegam 

cię, Ŝeś mnie jeszcze nie poznał, kochanie moje... 

Spojrzałem  na  dokument  i  spostrzegłem  dopiero  co  nakreślone  wielkimi,  kształtnymi 

literami  jej  imię  i  nazwisko.  Raz  jeszcze  popatrzyłem  w  jej  błyszczące  oczy,  wziąłem  pióro  do 

ręki i podpisałem się szybko. 

—  DrŜałeś  ogromnie,  przyjacielu  —  jeśli  chcesz,  to  ci  pomogę  podpisać  się  na  tym 

drugim świstku. Daj rękę. 

Wetknęła mi przemocą pióro do ręki i wodziła nią tak, Ŝe wreszcie wyszło spod pióra całe 

moje imię i nazwisko. Teraz zabrała oba papiery i schowała je do szuflady w stoliku u wezgłowia 

otomany. 

— Tak. A teraz oddaj swój paszport i pieniądze. 

Wyjąłem  portfel  z  paszportem  i  całym  zapasem  gotówki,  i  oddałem  jej.  Popatrzyła  do 

wnętrza i następnie schowała je do tej samej szufladki. 

Ukląkłem  u  jej  stóp  w  nadziei,  Ŝe  mnie  obdarzy  pieszczotami  —  lecz  odtrąciła  mnie 

brutalnie  i  poruszyła  dzwonkiem,  na  którego  dźwięk  wbiegły  do  pokoju  trzy  Murzynki,  czarne 

jak wykrojone z hebanu, ubrane w czerwone szaty. Rzuciły się, by mnie spętać. 

Zrozumiałem  swoje  połoŜenie  i  chciałem  się  podnieść,  ale  surowy,  piorunujący  wzrok 

mojej  bogini  jakby  mnie  przygwoździł.  Ani  się  spostrzegłem,  kiedy  krępe  Murzynki 

obezwładniły mnie, związały ręce i nogi. 

—  Podaj  mi  bat,  Heydee  —  rozkazała  Wanda  jednej  z  niewolnic  ze  spokojem  i  zimną 

krwią. 

Murzynka wypełniła rozkaz w okamgnieniu, podając na klęczkach bat srogiej władczyni. 

— Zdejmij ze mnie futro i podaj mi szal gronostajowy — rozkazywała dalej, a Murzynka 

uwijała się jak łasica, zwinnie i zgrabnie. 

— UwiąŜcie go tu do słupa — brzmiał głos kobiety, otulającej się w gronostaje. 

Murzynki przywiązały mnie w pasie do słupa, który podpierał baldachim nad ozdobnym 

łóŜkiem,  urządzonym  w  stylu  starowłoskim,  po  czym  zniknęły  wszystkiej  jakby  się  ziemia  pod 

nimi rozstąpiła. 

Wanda  podeszła  do  mnie  szybko,  roztaczając  tren  atłasowej  sukni  niby  pawi  ogon.  Jej 

rude włosy, zda się, sypały iskrami. Chwyciła bat, oparła jedną rękę na biodrze i pozostając w tej 

pozycji, zaczęła się śmiać. 

—  Skończyła  się  między  nami  zabawa  i  gra  w  ciuciubabkę  —  mówiła  zimno,  przez 

zaciśnięte zęby. — Oddałeś się sam w moje ręce, bez zastrzeŜeń; wykorzystuję to i czynię zadość 

twoim pragnieniom z rozkoszą, której nie znałam, a którą ty sam mi odkryłeś. OtóŜ nie jesteś juŜ 

teraz  moim  kochankiem,  lecz  niewolnikiem  i  poznasz  kim  ja  jestem.  Przede  wszystkim 

otrzymasz  plagi,  mimo  Ŝe  na  nie  zasłuŜyłeś,  Ŝebyś  pamiętał,  co  cię  czeka,  jeŜeli  będziesz  w 

czymkolwiek nieposłuszny lub krnąbrny. 

Z dziką namiętnością chwyciła bat i zaczęła ćwiczyć mnie z całej siły. 

— No i jakŜe ci się podoba?... Przyjemne, co?... 

Milczałem, zacisnąwszy zęby, aby nie krzyczeć i nie błagać jej o litość. Jedno uderzenie 

skierowane było na moją twarz, z której trysnęła krew... 

Oprawczyni  zmęczyła  się  wreszcie,  odrzuciła  w  kąt  narzędzie  chłosty  i  opadła  na 

otomanę, dzwoniąc równocześnie na słuŜbę. 

Do pokoju wpadły Murzynki. 

 — RozwiąŜcie go! 

Gdy mnie odwiązały od słupa, padłem bezwładnie na podłogę. 

Czarne niewiasty śmiały się, ukazując białe jak kreda zęby. 

— RozwiąŜcie mu ręce i nogi. 

Uwolniono mnie z więzów i mogłem się nareszcie podnieść. 

— Niech Grzegorz przyjdzie tu. 

ZbliŜyłem  się  ku  niej,  jak  pies,  podziwiając  jej  przewrotność  oraz  grozę  prawdziwej 

tyranicy. 

— Jeszcze jeden krok — rozkazała dalej. — Na kolana! Ucałuj moją stopę... 

Wyciągnęła  spod  atłasowej  sukni  zgrabną,  drobną  nóŜkę,  a  ja,  skończony  głupiec, 

spełniłem i ten jej rozkaz. 

— Grzegorz nie będzie mnie teraz widział przez cały miesiąc — odezwała się surowo — 

a to w tym celu, aŜebym ci była obca, a ty Ŝebyś mógł dokładniej spełniać swe obowiązki. Przez 

ten czas będziesz zajęty w ogrodzie. A teraz precz mi z oczu! 

 

*  *  * 

 

Miesiąc strasznej monotonii wśród cięŜkiej, pospolitej pracy i beznadziejnej tęsknoty do 

ukochanej kobiety-szatana, to zda się, wieczność cała. 

Przydzielono  mnie  do  pomocy  ogrodnikowi.  Pomagam  mu  oczyszczać  drzewa,  kopać 

grządki, grodzić płoty, podlewać kwiaty; Ŝywię się tym samym co i on, śpię z nim na barłogu w 

jednej izdebce. Wstaję równo ze świtem i kładę się spać po zachodzie słońca. Od czasu tylko do 

czasu  dochodzą  mnie  słuchy,  co  dzieje  się  w  willi.  Moja  pani  otacza  się  rojem  wielbicieli;  raz 

nawet aŜ do ogrodu doleciał odgłos jej szampańskiego śmiechu w salonie. 

Jest  mi  naprawdę  głupio.  Nieraz  pytam  sam  siebie,  czy  istotnie  Ŝyję  jeszcze  na  tym 

ś

wiecie, czy teŜ odbywam jakąś karę poza grobem. 

 

Pojutrze  kończy  się  miesiąc.  Co  ona  teraz  ze  mną  zrobi?  A  moŜe  zapomniała  o  mnie  i 

będę zmuszony do końca Ŝycia grodzić płoty i wić bukiety? 

 

*  *  * 

 

Przyszedł pisemny rozkaz: 

"Grzegorz ma być od dziś przydzielony do moich osobistych posług. 

Wanda Dunajew". 

 

*  *  * 

 

Na  drugi  dzień  rano  opuściłem  domek  w  ogródku  i  przeniosłem  się  do  willi.  Z  bijącym 

sercem wszedłem do sypialni rozpalić ogień na kominku. Było jeszcze trochę ciemno. 

—  Czy  to  ty,  Grzegorzu?  —  zadźwięczał  jej  głos,  tak  mi  drogi.  Jej  samej  nie  mogłem 

dojrzeć, bo była zasłonięta w łóŜku portierami. 

— Tak, to ja, jaśnie pani. 

— Która godzina? 

— Dziewiąta. 

— Śniadanie! 

Przynoszę na tacy kawę i klękam przed łóŜkiem. 

— Rawa, proszę jaśnie pani. 

Wanda  odsunęła  portierę.  Spojrzałem  na  nią  zdziwiony  niepomiernie.  Głowa  jej,  w 

obramowaniu  rozwichrzonych  włosów,  na  tle  białych  poduszek  i  koronek,  wydała  mi  się  jakby 

nie ta sama. Rysy straciły dawną miękkość, zaostrzyły się, wydłuŜyły. W wyrazie oczu znuŜenie 

czy przesyt. 

A moŜe ona zawsze tym się odznaczała, a ja tylko w zaślepieniu tego nie spostrzegałem? 

Obrzuciła  mnie  spojrzeniem  zimnym  i  obojętnym,  z  pewnym  tylko  odcieniem  jakiegoś 

współczucia.  W  tej  chwili  wydała  mi  się  piękna  nieskończenie  i  porywająca  aŜ  do  szału.  Krew 

uderzyła mi do głowy a ręce zaczęły tak drŜeć, Ŝe nie mogłem w nich tacy utrzymać. ZauwaŜyła i 

sięgnęła po szpicrutę, leŜącą na szafce nocnej u wezgłowia. 

— Jesteś niezdarny — wykrztusiła, nachmurzając czoło. 

Spuściłem wzrok jak  zawstydzone dziecko, trzymając  tacę tak silnie, jak  tylko  mogłem. 

Ona przeciągnęła się pod puszystym okryciem i wreszcie wzięła filiŜankę. 

 

*  *  * 

 

Dzwoniła. Jawię się natychmiast. 

— List do księcia Corsini. 

Biegnę do miasta i oddaję list księciu. Jest to młody, przystojny męŜczyzna o iskrzących 

się, czarnych oczach. Oniemiały z zazdrości przynoszę jej odpowiedź. 

— Co tobie jest? — pyta mnie jakby od niechcenia — pobladłeś tak mocno... 

— Nic, jaśnie pani. Zmęczyłem się pospiesznym chodem. 

 

*  *  * 

 

KsiąŜę  był  na  śniadaniu.  Zajął  miejsce  u  Jej  boku,  podczas  gdy  ja  musiałem  usługiwać 

obojgu.  Śmiali  się,  Ŝartowali,  nie  krępując  się  mną  zupełnie,  jakby  mnie  na  świecie  nie  było, 

jakbym był manekinem bez Ŝycia i duszy. W pewnej chwili pociemniało mi w oczach. Nalewając 

jej czerwonego wina do kieliszka, splamiłem jej suknię. 

—  Ach,  to  kołek  z  płotu  —  krzyknęła  uderzając  mnie  w  twarz,  a  ksiąŜę  zanosił  się  od 

ś

miechu. 

 

*  *  * 

 

Po  śniadaniu  wybrała  się  na  przejaŜdŜkę  zgrabną  bryczuszką,  zaprzęgniętą  w  jednego 

konika angielskiej rasy, którą sama powozi. Ja umieściłem się z tyłu na koziołku i patrzyłem, z 

jaką gracją moja pani uśmiecha się do młodych męŜczyzn, którzy z daleka jej się kłaniają. 

Gdy  jej  pomagam  zsiąść,  opiera  się  na  mym  ramieniu  i  wtedy  doznaję  dziwnego 

wstrząsu; coś, jakby prąd elektryczny, przebiegło przez moje członki od stóp do głów. 

 

 

*  *  * 

 

Na obiad, który odbywa się o szóstej wieczorem, zaprosiła dziś niewielkie towarzystwo, 

złoŜone z dam i męŜczyzn. Usługiwałem i tym razem nie splamiłem juŜ winem obrusa. Kara ma 

wszakŜe to do siebie, Ŝe moŜe człowieka nauczyć zręczności. 

 

*  *  * 

 

Po obiedzie wybraliśmy się do teatru. Była ubrana w czarną, atłasową suknię, we włosy 

wpięła pęk róŜ, na ramiona zarzuciła gronostajowe boa. Spojrzałem na nią z dołu, gdy zstępowała 

ze  schodów,  i  omal  nie  krzyknąłem  z  zachwytu.  Otworzyłem  jej  drzwiczki  do  karety  i 

wskoczyłem na. kozioł, by przed teatrem znowu usługiwać jej przy wysiadaniu i wchodzeniu do 

loŜy.  Całe  cztery  godziny  czekałem  w  korytarzu,  podczas  gdy  ona  po  kaŜdym  antrakcie 

przyjmowała wizyty najwytworniejszej młodzieŜy. To było dla mnie okropne! 

 

*  *  * 

 

Było juŜ daleko po północy, gdy raz jeszcze odezwał się dzwonek z pokoju mojej pani. 

 — Roznieć ogień!  

A gdy na kominku zaczęły polana trzaskać: 

— Samowar! 

Wszedłem z herbatą właśnie w chwili, gdy się rozbierała przy pomocy Murzynki i była w 

kompletnym negliŜu. 

— Podaj szlafrok — odezwała się po wyjściu pokojówki, przeciągając się sennie. 

Przynoszę jej szlafrok i pomagam przy ubieraniu się, po czym ona rzuca się na otomanę. 

—  Zdejmij  mi  buciki  i  podaj  mi  pantofelki  pokojowe  —  wycedziła  przez  zęby  na  pół 

ś

piąco... 

Klęcząc, ściągam jej z nóg trzewiki, z pewną trudnością, bo ciasne. 

—  Prędko  —  syknęła.  —  Uraziłeś  mi  odcisk,  cymbale  —  krzyknęła  i  uderzyła  mnie 

szpicrutą. To wystarczyło. 

— A teraz precz! — co łącznie z kopnięciem oznaczało dobranoc. 

 

*  *  * 

 

Dziś była zaproszona na obiad, a ja towarzyszyłem jej jako lokaj. W przedpokoju kazała 

mi zdjąć z siebie wierzchnie okrycie i czekać w garderobie. Podczas gdy ona ucztowała w jasno 

oświetlonej sali, w kole biesiadników, ja siedziałem w kącie. Od czasu do czasu dolatywały mnie 

tony  muzyki,  gdy  drzwi  otwarto.  Kilku  lokai  próbowało  nawiązać  ze  mną  rozmowę,  lecz 

przekonawszy  się,  Ŝe  po  włosku  umiem  ledwie  kilka  wyrazów,  dali  mi  spokój.  W  końcu 

zdrzemnąłem  się.  Począłem  śnić,  Ŝe  z  zazdrości  zamordowałem  Wandę,  Ŝe  skazano  mnie  na 

ś

mierć i Ŝe właśnie stoję przed szubienicą w towarzystwie kata, który... zamiast mnie powiesić, 

wymierzył  mi  policzek.  Otwieram  oczy  —  to  Wanda.  Purpurowa  ze  złości,  Ŝe  musiała  sama 

szukać okrycia. Pomogłem jej bez szemrania przy ubieraniu, myśląc, Ŝe przecieŜ warto usługiwać 

takiej pięknej kobiecie i brać od niej po twarzy. Wystarczy w nagrodę spojrzeć na nią, gdy cała w 

gronostajach opuszcza gmach i wsiada do powozu opierając się na moim ramieniu. 

 

*  *  * 

 

Nareszcie jeden dzień bez gości, bez teatru i towarzystwa. Wandą siedzi na tarasie i czyta, 

nie  zwracając  wcale  na  mnie  uwagi.  Z  nastaniem  zmierzchu  wchodzi  do  pokoju.  Posługuję  jej 

przy obiedzie. Siedzi sama, ale dla mnie nie ma ani jednego słowa, ani jednego spojrzenia; nawet 

nie  zdradza  ochoty  wymierzenia  mi  policzka!  Omal  nie  wybuchnę  płaczem,  Ŝe  ona  mnie  tak 

lekcewaŜy i nawet mnie dręczyć nie chce. 

Przed udaniem się do łóŜka wzywa mnie znowu. 

— Będziesz dziś spał w moim pokoju, bo  miałam zeszłej nocy nieprzyjemne sny i boję 

się spać sama. Weź sobie poduszkę z otomany i połóŜ się na futrze niedźwiedzim przed łóŜkiem. 

Wydawszy  to  polecenie  zgasiła światło. Tylko  nocna lampka, błyszcząca u sufitu, słabo 

oświetlała to urocze zacisze. 

— LeŜ spokojnie, Ŝebyś mnie nie obudził — rzekła, kładąc się do łóŜka. 

Uczyniłem według rozkazu, ale długo w nocy nie mogłem zasnąć. Piękna kobieta, śpiąca 

tuŜ obok mnie na Wznak, z ramionami pod głową, nie mogła mi zejść z myśli. Wsłuchiwałem się 

w  miarowy  jej  oddech  i  kaŜdego  razu,  gdy  się  tylko  poruszyła,  podnosiłem  głowę  ostroŜnie, 

sprawdzając, czy nie Ŝąda czegoś ode mnie. Nie potrzebowała jednak przez całą noc niczego. A 

zatem  mam  dla  niej  tylko  taką  wartość,  jak  ta  lampka  nocna  albo  rewolwer  zawieszony  nad 

łóŜkiem. 

 

*  *  * 

 

Czy  ja  jestem  szalony,  czy  ona?  Czy  ona  to  wszystko  obmyśliła,  aby  szaleńcze  moje 

zachcianki w czyn wprowadzić, czy teŜ jest to natura Nerona, lubująca się w dręczeniu drugich i 

deptaniu po ich grzbiecie bezkarnie i srodze? Gdy jej przyniosłem rano kawę do łóŜka, połoŜyła 

mi rękę na ramieniu i wpatrzyła się we mnie badawczo. 

— Ach, jakŜe piękne masz oczy, nie zauwaŜyłam tego dotychczas — szepnęła. A  moŜe 

one tak wypiękniały od chwili, gdy zacząłeś cierpieć? A moŜe ty naprawdę jesteś nieszczęśliwy? 

Nie odpowiedziałem na to nic. 

—  Sewerynie,  czy  ty  mnie  mimo  wszystko  kochasz  jeszcze?  —  zawołała  nagle  tonem 

zdradzającym namiętność. — Czy ty mnie w ogóle jeszcze kochać moŜesz? 

Przyciągnęła  mnie  ku  sobie  tak  gwałtownie,  Ŝe  wypadła  mi  z  rąk  taca  z  filiŜankami  i 

kawa wylała się na dywan. 

— Wando, moja droga Wando — wypowiedziałem bezwiednie, ściskając ją z całych sił i 

obsypując  tysiącem  pocałunków.  —  Taka  juŜ  moja  dola,  Ŝe  kocham  cię  coraz  bardziej,  coraz 

namiętniej, mimo wszystkich okrucieństw z twej strony, mimo zdrady; przeczuwam, Ŝe w końcu 

umrę z nadmiaru miłości i zazdrości. 

— AleŜ Sewerynie, ja cię wcale nie zdradziłam. 

— Nie? Przez litość  Wando, nie Ŝartuj aŜ do tego  stopnia! PrzecieŜ sam  nosiłem list do 

księcia. 

— To było tylko zaproszenie na śniadanie, nic więcej. 

— Więc od czasu, jak jesteśmy we Florencji... 

—  Zachowałam  ci  najzupełniejszą  wierność,  przysięgam  na  wszystko,  co  mam 

najświętszego,  Ŝe  nie  kłamię.  To,  co  robiłam,  było  tylko  wybiegiem,  aby  ziścić  w  zupełności 

twoje marzenia... Ale teraz muszę sobie poszukać wielbiciela, bo się obawiam, abyś mi w końcu 

nie  czynił  wyrzutów,  Ŝe  byłam  za  mało  bezlitosna,  ty  mój  piękny,  kochany...  niewolniku.  Dziś 

jednak  moŜesz  być  dla  mnie  znowu  Sewerynem  i  kochankiem.  Ubrania  twego  nie  darowałam 

kelnerowi w  Wiedniu. Znajdziesz je w skrzyni na strychu.  MoŜesz je  włoŜyć i być  tym  samym 

męŜczyzną,  co  ongiś,  tam  w  Karpatach,  gdzie  się  tak  sielankowo  kochaliśmy.  Zapomnij  o 

wszystkim,  co  stało  się  od  tego  czasu.  Nie  przyjdzie  ci  to  trudno,  bo  scałuję  z  twego  czoła 

wszystkie smutki i troski. 

Mówiła  to  pieszczotliwie,  słodko,  głaszcząc  mnie  i  całując  jak  dziecko,  po  czym  nagle 

odezwała się: 

— No idź, przebierz się, bo muszę wstać i ubrać się. 

Powróciwszy  zastałem  ją  juŜ  ubraną  w  biały  atłasowy  szlafrok  z  gronostajowymi 

wypustkami.  Włosy  upięła  bogato  wysadzanym  diamentami  diademem.  W  tej  chwili  znów 

przyszła mi na myśl Katarzyna II, ale Wanda nie dała mi wiele czasu do rozmyślań. Pociągnęła 

mnie  ku  sobie  na  otomanę.  Nie  była  wcale  surowa  ani  gniewną.  Kazała  mi  czytać  najnowsze 

poezje Lermontowa, pokazywała mi ilustracje z najnowszych pism i tygodników tudzieŜ nowości 

literackie ostatniej doby. Oczywiście, nie szczędziła mi przy tym najwyszukańszych pieszczot. 

— No, czy jesteś nareszcie szczęśliwy? 

—  Jeszcze  nie  zupełnie  —  odparłem.  Wówczas  odchyliła  rąbek  gronostajów,  ukazując 

marmurowe] białości pierś, którą ja natychmiast obnaŜyłem. 

— Doprowadzasz mnie do szału — powiedziałem. 

— Więc szalej... wolno ci! 

Wpiłem się jak Ŝmija w jej białą szyję, zapominając o całym świecie, gdy nagle odezwała 

się raz jeszcze: 

— A teraz jesteś szczęśliwy? 

— Nieskończenie. 

Ledwie przebrzmiał dźwięk tego słowa, wybuchnęła kaskadą szatańskiego śmiechu. 

—  Śniłeś  ongiś,  Ŝe  największym  twoim  szczęściem  będą  cierpienia,  które  ci  zadam,  a 

teraz  twierdzisz  zupełnie  co  innego,  nędzny  człowieku,  głupcze  skończony.  Myślisz,  Ŝe  będę 

twoją kochanką? Na kolana przede mną! No! 

Zsunąłem się na klęczki i zacząłem patrzeć na nią błagalnie jak pies. 

— Widzisz głupcze, ja się nudzę, strasznie się nudzę, a ty nadajesz mi się do rozrywki na 

chwilę,  gdy  przyjdzie  mi  na  to  ochota.  Nie  patrz  na  mnie  tak  —  dodała  kopiąc  mnie  nogą.  — 

Jesteś właśnie tym, czym chcę, co dla mnie wygodne, jesteś... zwierzęciem, nie — jesteś rzeczą! 

Zadzwoniła i w tej chwili zjawiły się trzy czarne niewiasty. 

— ZwiąŜcie go. 

Nie próbowałem nawet stawiać oporu. Czarne bestie wyprowadziły mnie wśród chichotu 

w głąb ogrodu, gdzie na zboczu pomiędzy rzędami winorośli uprawiano grunt pod kukurydzę. Na 

końcu grzęd leŜał pług. Murzynki zaprzęgły mnie do niego kaŜąc ciągnąć skiby, aby same mniej 

miały  do  kopania.  Niebawem  pojawiła  się  Wanda  i  przyłączyła  się  do  swoich  czarnych 

niewolnic;  popędzały  mnie  co  sił,  jakbym  był  najzwyklejszą  szkapą  ruskiego  chłopa  z  Podola, 

albo, co jeszcze gorsze, najpospolitszym w świecie osłem. 

 

*  *  * 

 

Gdy  następnego  dnia  usługiwałem  jej  przy  obiedzie,  zagadnęła  mnie  słodziutko:  — 

Przynieś drugie nakrycie, zjesz  obiad razem ze mną. A  gdy  zająłem  miejsce naprzeciw niej: — 

Nie tam, tu całkiem blisko, przy mnie. 

Jest w jak najlepszym humorze. Nalewa mi sama zupy, swoją łyŜką wykrada mi kąski z 

talerza  lub  wreszcie  kładzie  głowę  na  stole  i  kokietuje  mnie.  Na  nieszczęście  pojawiła  się 

Heydee,  na  której  zatrzymałem  nieco  dłuŜej  wzrok,  gdy  podawała  mi  potrawę.  Jej  szlachetne, 

prawie europejskie rysy, wysoka, bujna pierś, jakby z czarnego marmuru wykuta, zainteresowały 

mnie przelotnie, co nie uszło uwadze despotycznej władczyni. Gdy tylko czarna piękność wyszła 

z pokoju, Wanda zerwała się dygocąc z gniewu. 

—  Co!  Ty  się  powaŜasz  w  mojej  obecności  spoglądać  na  inną  kobietę?  W  końcu  ona 

zajmie cię więcej niŜ ja, bo czarna jest i trochę do diabła podobna... 

Zląkłem  się  naprawdę,  bo  nigdy  jeszcze  nie  widziałem  jej  tak  rozwścieczonej.  Pobladła 

jak płótno i drŜała na całym ciele. Wenus królewska jest zazdrosna o swego niewolnika! Chwyta 

więc  bat  z  kołka,  uderza  mnie  kilka  razy  na  oślep,  wreszcie  przywołuje  Murzynki,  przy  ich 

pomocy wiąŜe mi ręce i spycha mnie po schodach do ciemnego i wilgotnego lochu w piwnicy. 

Ani  spostrzegłem,  gdy  drzwi  się  zatrzasnęły  i  zgrzytnął  klucz  w  zamku...  Byłem  więc 

Ŝ

ywcem pogrzebany? 

 

*  *  * 

 

LeŜę  —  nie  wiem  jak  długo.  Jestem  związany  jak  baran  przeznaczony  pod  nóŜ.  Bez 

ś

wiatła,  bez  powietrza,  bez  poŜywienia  i  bez  wody  leŜę  na  wilgotnej  słomie  i  nie  mogę  nawet 

zasnąć. Ona moŜe ma zamiar zagłodzić mnie, o ile przedtem nie wyzionę ducha z zimna, które 

mną trzęsie jak wiatr liśćmi osiny? A moŜe to gorączka? Zdaje mi się, Ŝe zaczynam nienawidzić 

tej kobiety. 

 

*  *  * 

 

Czerwona jak krew struga światła przedarła się przez szparę w drzwiach, które niebawem 

się otwierają; ukazuje się Wanda z pochodnią w ręku, odziana w sobolowy płaszcz. 

— śyjesz jeszcze? — pyta, przyświecając z progu. 

— Przychodzisz mnie zamordować — odpowiedziałem głucho. 

Postąpiła o dwa kroki i jest juŜ koło mnie, pochyla się, bierze mą głowę w obie ręce. 

 —-  Jesteś  chory,  biedaku,  jak  złowrogo  błyszczą  twe  oczy...  Czy  ty  mnie  kochasz? 

Domagam się tego od ciebie... 

I wyjmuje błyszczący sztylet, a mnie ciarki przechodzą od stóp do głowy. Zdaje mi się, Ŝe 

juŜ teraz będzie koniec. Ona jednak tylko przecina powróz krępujący moje ręce i nogi. 

 

*  *  * 

 

Pozwala  mi  teraz  co  wieczór,  po  obiedzie,  przychodzić  i  kaŜe  sobie  czytać  rozmaite 

dzieła,  po  czym  dyskutujemy  na  ten  temat  do  późna  w  noc.  Zdaje  mi  się,  Ŝe  ona  zmieniła  się 

nareszcie,  Ŝe  wstydzi  się  tej  drapieŜności  i  barbarzyństwa,  jakie  względem  mnie  okazywała  tak 

zapamiętale.  Jest  nader  uprzejma  i  słodka,  a  kiedy  podaje  mi  rękę  na  dobranoc  tyle  z  jej  oczu 

promienieje dobroci i tkliwości, Ŝe mimo woli zaczynam zapominać o wszystkich cierpieniach i 

łzach. 

 

*  *  * 

 

Czytam  jej  Manon  Lescaut.  Odczuwa,  zdaje  się,  związek  między  powieścią  a  naszą 

sytuacją, ale nie odzywa się, tylko od czasu do czasu wybucha śmiechem lub zamyka mi ksiąŜkę 

w połowie zdania. 

— Czy jaśnie pani Ŝyczy sobie, bym dalej czytał? 

—  Dziś  juŜ  nie,  lepiej  sami  odegrajmy  niektóre  sceny.  Mam  właśnie  dziś  schadzkę  w 

Cascine, a pan, panie Sewerynie, będzie mi towarzyszył. 

— A moŜe pan nie zechce? 

 — Pani rozkazuje... 

 —  Nie,  nie  rozkazuję,  lecz  proszę  —  rzekła  tak  tkliwie  i  z  takim  wdziękiem,  Ŝe  sam 

szatan nie mógłby się jej oprzeć, po czym wstała i połoŜyła ręce na moich ramionach. — Ach te 

oczy, te oczy, nie uwierzysz Sewerynie, jak bezgranicznie cię kocham... 

— O, tak — odparłem szorstko — pani kocha mnie tak ogromnie, Ŝe aŜ innemu schadzkę 

wyznacza... 

— Czynię to jednak w tym tylko celu, aby  ciebie podraŜnić — odparła z naciskiem. — 

Muszę  bowiem  mieć  wielbiciela,  Ŝeby  ciebie  nie  stracić  nigdy,  bo  ciebie  jednego  nad  Ŝycie 

kocham  —  dodała  wpijając  się  ustami  w  moje  usta.  —  O,  gdybym  tak  mogła  wyssać  przez 

pocałunki twoją duszę... Ale czas juŜ... 

Narzuciła na siebie aksamitny płaszcz, głowę owinęła szalem i wyszliśmy przez werandę 

na  ulicę.  —  Grzegorz  będzie  powoził  —  rzekła  do  woźnicy,  który  zaraz  się  cofnął,  a  ja 

wskoczyłem na kozioł, chwyciłem lejce i okładając konie ze złości batem, ruszyłem. 

W  parku  Cascine,  w  miejscu  gdzie  kończy  się  główna  aleja,  Wanda  wysiadła.  Było  juŜ 

trochę  ciemno.  Po  niebie  płynęły  rzadkie  chmurki,  odsłaniając  bystro  migocące  gwiazdeczki. 

Nad  brzegiem  rzeki  Arno  stał  człowiek  w  długim  płaszczu  czy  pelerynie  i  kapeluszu;  patrzył 

nieruchomo na schody.  Wanda podbiegła  ku niemu przez zarośla i połoŜyła  mu znienacka  rękę 

na ramieniu. Widziałem jeszcze, jak zwrócił się ku niej i ujął ją za tę rękę — potem zniknęli w 

zaroślach.  Godzina  strasznej  męczarni,  nareszcie  zaszeleściło  coś  wśród  liści.  To  oni  wracali 

oboje. 

Nieznajomy odprowadził ją aŜ do karetki. W migotliwym świetle latarni ujrzałem bardzo 

piękną,  o  łagodnych  rysach  twarz,  okoloną  bujnymi,  jasnymi  włosami.  Podała  mu  rękę,  którą 

ucałował  z  wielkim  namaszczeniem,  następnie  skierowała  się  ku  mnie  i  w  okamgnieniu 

odjechaliśmy ciągnącą się wzdłuŜ rzeki aleją. 

 

*  *  * 

 

Do  furty  ktoś  zadzwonił.  Biegnę  i  spostrzegam  znajomą    twarz.  To  ów  tajemniczy 

blondyn z Cascine.  

 —- Kogo mam zameldować? — pytam po francusku. 

Zagadnięty potrząsnął głową nieco zawstydzony. 

— MoŜe pan rozumie coś niecoś po niemiecku — pyta mnie nieśmiało. 

— I owszem. Proszę o nazwisko. 

—  Ach,  przepraszam.  Niech  pan  będzie  łaskaw  oznajmić  swej  pani,  Ŝe  był  tu  pewien 

malarz Niemiec i prosił... Ale oto i ona sama. 

Wanda wyszła właśnie na balkon i patrzyła w kierunku furtki. 

 — Niech Grzegorz poprosi pana do mnie — zawołała. 

Wskazałem malarzowi schody. 

 — Dziękuję, bardzo dziękuję... Wejdę juŜ sam... 

Z tymi słowami na ustach pobiegł po schodach, a ja zostałem na dole i patrzyłem za nim z 

głębokim  współczuciem.  Wenus  złowiła  jego  artystyczną  duszę  w  węŜową  sieć  swoich  rudych 

włosów. Będzie ją zapewne portretował i oszaleje. 

 

*  *  * 

 

Słoneczny,  zimowy  dzień.  W  złocistym  świetle  drŜą  listki  drzew,  wiecznie  świeŜych  i 

zielonych. Kamelie piętrzą się na zboczu tarasu, puszczają pączki. Wanda siedzi na tarasie zajęta 

rysowaniem,  a  malarz  stoi  naprzeciw  niej  i  złoŜywszy  ręce  wpatruje  się  w  nią  w  niemym 

zachwycie, jak w jakieś nadziemskie zjawisko. 

Ona jednak ani na niego nie spojrzy; nie raczy teŜ zauwaŜyć mnie, zajętego czyszczeniem 

ś

cieŜki tuŜ obok. Robię to umyślnie, aby być w pobliŜu niej i upajać się dźwiękiem jej słów, jak 

najpiękniejszą poezją. 

 

*  *  * 

 

Nareszcie  malarz  poszedł.  To  bardzo  śmiałe,  co  chcę  teraz  uczynić,  ale  wszystko  mi 

jedno. Wstępuję po schodach na werandę, staję tuŜ koło niej i pytam: 

—  Czy  miłościwa  pani  kocha  malarza?  Spojrzała  na  mnie  jakby  zdziwiona,  jednak  bez 

gniewu, a nawet uśmiechnęła się. 

—  Sympatyzuję  z  nim  —  rzekła  —  ale  nie  kocham  go  wcale.  Nie  kocham  w  ogóle 

nikogo.  Ciebie  kochałam  szalenie,  namiętnie,  jak  tylko  moŜe  kochać  kobieta  mego 

temperamentu.  Ale  to  juŜ  przeszło  bezpowrotnie.  Nie  kocham  cię  juŜ  ani  odrobinę.  Serce  moje 

zamarło, spopieliły się wszystkie uczucia i to mnie strasznie boli, strasznie... 

— Wando — przerwałem jej dotknięty tym wyznaniem. 

— I ty równieŜ wkrótce przestaniesz mnie kochać, no i jeŜeli do tego dojdzie, zwrócę ci 

wolność. 

—  W  takim  razie  wiesz,  co  mi  pozostaje  —  zawołałem  z  rozpaczą.  —  Nie  popełnię 

samobójstwa, ani innego Ŝadnego głupstwa, lecz, mimo Ŝe kochać mnie przestaniesz, sługą twym 

pozostanę nadal. 

Wanda słuchała mnie z zadowoleniem, które wyraźnie moŜna było wyczytać z jej twarzy. 

— Pamiętaj jednak — zauwaŜyła — Ŝe kochałam cię bezgranicznie i byłam bezwzględnie 

despotyczna  względem  ciebie,  aby  sprawić  ci  przyjemność,  aby  ziścić  twoje  fantastyczne 

marzenia i chorobliwe upodobania. W tej chwili czuję w sercu jeszcze jakąś iskierkę sympatii do 

ciebie, lecz gdy i ta zagaśnie — mogę być dla ciebie niebezpieczna, mogę cię zupełnie zniszczyć, 

rozumiesz? 

— Myślałem i o tym — odparłem drŜąc na całym ciele — lecz to wcale nie wpływa na 

moje postanowienie. 

— To znaczy, Ŝe chcesz nadal cierpieć i znosić z mej ręki najokropniejsze męczarnie. A 

no... niech będzie. 

 

*  *  * 

 

Dzisiaj  oglądałem  Wenus    medycejską.    Wybrałem  się  wcześnie  do  sali  Trybuny,  która 

była  jeszcze  prawie  w  mroku.  Stałem  długo  przed  rozkosznym  posągiem,  jak  zaklęty.  Ze 

zwiedzających  nie  było  jeszcze  nikogo,  nawet  Ŝadnego  Anglika,  mogłem  więc  swobodnie  paść 

na kolana przed idealnie piękną i boską postacią, patrzeć w tę piękną pierś dziewiczą, rozkoszne 

lica  z  na  pół  przymkniętymi  oczyma,  na  bujne  włosy,  z  których  wyłaniały  się  dwa  róŜki  — 

patrzeć i upajać się, jak ongiś w dziecięcych snach. 

Dzwonek. 

Jest  juŜ  południe,  ale  moja  monarchini  leŜy  jeszcze  w  łóŜku  i  przeciąga  się,  ręce 

załoŜywszy na kark. 

— Będę się kąpała — mówi do mnie, gdy się zjawiam w jej pokoju — a ty mi będziesz 

usługiwał. Zamknij drzwi. Posłuchałem w milczeniu. 

— Teraz zejdź do łazienki i sprawdź, czy na dole drzwi pozamykane. 

Zszedłem po kręconych schodach, które prowadziły z jej sypialni do łazienki. Nogi drŜały 

pode mną tak, Ŝe musiałem silnie trzymać się Ŝelaznych poręczy. Przekonawszy się, Ŝe drzwi na 

werandę i ogród zamknięte, wróciłem na górę, Wanda siedziała teraz na łóŜku z rozpuszczonymi 

włosami, otulona w futrzany płaszcz. Gdy się poruszyła spostrzegłem, Ŝe oprócz płaszcza — nie 

ma na sobie nic więcej... Przeraziłem się tym i pomyślałem, Ŝe juŜ teraz przyszedł mój koniec. 

— Niech Grzegorz weźmie mnie na plecy. 

— Co, proszę! 

— Masz mnie zanieść na dół na plecach, nie rozumiesz? 

Przystąpiłem  do  łóŜka  tak,  Ŝe  mogłem  ją  wziąć  na  barki.  Uchwyciłem  mocno  jej  nogi, 

które  wnet  mnie  oplotły  i  poniosłem  ją  po  krętych  schodach  na  dół,  zstępując  z  wielką 

ostroŜnością, by nie upaść i nie uszkodzić drogocennego cięŜaru. 

Łazienka była niezbyt wielkim, okrągłym pomieszczeniem, oświetlonym z góry słońcem 

padającym przez róŜowe szyby kopuły. Dwie olbrzymie palmy zasłaniały swoimi liśćmi wysłaną 

kobiercami  i  poduszkami  otomanę.  WyłoŜone  perskimi  dywanami  schody  prowadziły  do 

marmurowego basenu znajdującego się pośrodku. 

—  Na  szafce  obok  łóŜka  leŜy  zielona  wstąŜka  —  rzekła  Wanda,  gdy  ją  zsadzałem  z 

barków na otomanę — przynieś mi ją i... bat.  

Przyniosłem  w  okamgnieniu  oba  przedmioty  i  złoŜyłem  je  u  stóp  mojej  pani,  która 

olbrzymią falę włosów zaplatała w warkocz i do wiązania potrzebowała tej zielonej wstąŜki. 

Zacząłem  przygotowywać  kąpiel,  ale  bardzo  niezręcznie,  bo  ręce  i  nogi,  drŜąc  jak  w 

febrze,  wypowiadały  mi  posłuszeństwo.  I  nic  dziwnego.  Ilekroć  spojrzałem  na  tę  kobietę 

półnagą, osłoniętą niedbale tylko futrem, spod którego wyglądały śnieŜnej białości piersi, biodra, 

ramiona,  czułem  w  sobie  piekielną  Ŝądzę!  Gdy  juŜ  basen  był  napełniony,  zakręciłem  kran, 

odwróciłem  się  do  niej...  i  oniemiałem.  Stała  przede  mną  bez  Ŝadnej  osłony,  jak  owa  bogini  w 

sali Trybuny. 

W tej chwili wydała mi  się tak święta, tak czysta w swej nadziemskiej piękności, Ŝe jak 

tam, przed posągiem, padłem bezwiednie do jej stóp... 

Naga piękność nie była bynajmniej  groźna ani  zła. Rozbroiło mnie to zupełnie.  Ona zaś 

powoli zstępowała po schodach do basenu. Co krok, to inna poza, inna gra linii, inny ruch mięśni. 

Spokojnie, ze świadomością rozkoszy, przypatrywałem się jej, gdy potem jak syrena rzuciła się 

w kryształową toń. 

Ziomek  jej,  nihilista  i  estetyk,  miał  rację  pisząc,  Ŝe  rzeczywiste  jabłko  ma  większą 

wartość niŜ namalowane.  I  mnie się obecnie  zdaje,  Ŝe Ŝywa  kobieta jest  piękniejsza niŜ  Wenus 

wykuta z kamienia. 

Nareszcie wyszła z wody, ociekając brylantowymi kroplami jak rusałka, urocza i zimna. 

Okryłem ją prześcieradłem nacierałem drŜące jej ciało, po czym otuliłem ją w płaszcz. 

Spoczęła na otomanie, podparła się lewą ręką. Zdawało mi się, Ŝe to łabędź, otulający się 

ś

nieŜnobiałym puchem. 

Spostrzegłem  dopiero  teraz  olbrzymie  lustro  weneckie  na  przeciwległej  ścianie  i 

krzyknąłem  z  przeraŜenia,  bo  ujrzałem  w  nim  obraz  nas  obojga,  jakby  namalowany  ręką 

geniusza.  Przez  chwilę  ani  drgnąłem,  aby  ten  obraz  fantastyczny,  w  mistrzowskich 

skomponowany liniach, nie prysnął, nie rozwiał się w nicość. 

 — Co tobie? — zapytała Wanda. 

Wskazałem zwierciadło. 

— Ach, obraz, naprawdę wspaniały. Szkoda, Ŝe nie moŜna go utrwalić. 

— Mnie się zdaje, Ŝe to moŜliwe. Bo czy najsławniejszy malarz nie byłby dumny z tego, 

gdybyś  mu  pozwoliła  uwiecznić  pędzlem  swoją  posągową  postać,  juŜ  sama  myśl  —  mówiłem 

dalej, przypatrując się jej w zachwycie — Ŝe te wspaniałe rysy twarzy, ten płomień namiętności 

w oczach, te demoniczne włosy i posągowe linie całej postaci miałyby być dla świata nieznane, 

Ŝ

e  zniszczy  je  kiedyś  śmierć,  przeraŜa  mnie  ogromnie.  Musisz  to  piękno  wydrzeć  śmierci  z 

łupieskich rąk! Nie powinnaś, jak my, zwykli śmiertelnicy, zejść z tego świata nie zostawiwszy 

ś

ladu swej nadziemskiej piękności! Obraz twój musi Ŝyć, kiedy ty sama w proch się rozsypiesz, 

twoja piękność musi odnieść tryumf nad nieubłaganą śmiercią! 

Wanda uśmiechała się na te słowa jak przez sen. 

—  Co  za  szkoda,  Ŝe  dzisiejsze  Włochy  nie  posiadają  ani  Tycjana,  ani  Rafaela  — 

odezwała się. — Chyba, Ŝe nasz znajomy malarz zechciałby... 

Zamyśliła się na chwilę. 

— Dobrze, będzie  mnie  portretował — dodała po namyśle — i staraniem  moim będzie, 

aby przy mieszaniu farb usługiwały mu amorki. 

 

*  *  * 

 

Młody  malarz  rozpakował  swoje  przybory  w  jej  willi,  urządzając  sobie  atelier.  Oplatała 

go  w  zupełności.  Zaczął  właśnie  malować  Madonnę,  Madonnę  z  rudymi  włosami  i  zielonymi 

oczyma!  Z  tej  rasowej  bachantki  brać  podobieństwo  do  świętego  obrazu,  to  przecieŜ  moŜe 

uczynić tylko malarz... Niemiec, wyzuty z wszelkiego poczucia świętości. 

Malarz  ten,  na  szczęście,  jest  jeszcze  większym  osłem  niŜ  ja.  "To  tylko  źle,  Ŝe  nasza 

Tytania  za  wcześnie  odkryła  ośle  uszy  u  nas  obu".  Śmieje  się  więc.  Słyszę  ten  melodyjny, 

szatański śmiech ciągle podczas seansu, gdy są tylko we dwoje, a ja zaglądam przez otwarte okno 

do pracowni. 

—  Zwariował  pan  —  odzywa  się  do  malarza  gromko  —  chce  mnie  pan  malować  jako 

Madonnę, aleŜ to świętokradztwo. Poczekaj pan, pokaŜę panu obraz, który sama namalowałam, a 

pan tylko zrobi kopię. 

Wyjrzała przez okno. 

— Grzegorzu! 

Pobiegłem po schodach do atelier. 

—  Zaprowadź  pana  do  łazienki,  a  Ŝywo!  —  rzuciła  tonem  nieodwołalnego  rozkazu  i 

wyszła. 

Gdy  zeszliśmy  do  łazienki,  ukazała  się  niebawem,  odziana  tylko  w  swój  demoniczny 

płaszcz, ze szpicrutą w ręce. Rozciągnęła się na otomanie, jak wówczas po kąpieli. Ja bezwiednie 

rzuciłem się ku niej, jak wtedy, by znów na moim karku oparła swoją stopę. 

—  A  teraz  patrz  na  mnie  tym  swoim  cielęcym  wzrokiem  —  rozkazała  mi  wywijając 

szpicrutą — tak, dobrze. 

Malarz zbladł jak płótno. Scena zrobiła na nim wraŜenie; otworzył szeroko usta, lecz nie 

był zdolny wymówić ani słowa. 

— No i jak się panu podoba moja kompozycja? 

— Tak... chciałbym panią tak namalować — szepnął malarz takim tonem, jakby był bliski 

ś

mierci. 

 

*  *  * 

 

Rysunek  węglem  jest  gotów,  zarysy  głowy  i  konturów  ciała  ugruntowane;  demonicznie 

piękna jej twarz jawi się bardzo wyraźnie w kilku śmiałych pociągnięciach. Wanda zbliŜa się do 

płótna. 

—  Obraz  powinien  być,  na  wzór  szkoły  włoskiej,  portretem  i  zarazem  symbolem  — 

wyjaśnia malarz, ciągle jeszcze blady i ledwie przytomny. 

— A jaki da pan tytuł? — zapytała. — Ale co panu jest? Czy pan chory? 

—  Boję  się  —  wymamrotał  zająkując  się  i  patrząc  na  piękną  kobietę  w  futrze  —  ale 

mówmy o obrazie. 

— Dobrze, mówmy o obrazie. 

— Namaluję boginię miłości, która zeszła z Olimpu do swego ziemskiego oblubieńca i — 

aby nie skostnieć na zimnie — odziała się w futro; stopy ogrzewa na łonie ukochanego, którego 

wyczerpawszy uprzednio pocałunkami — chłosta teraz bezlitośnie, jak niewolnika; on kocha ją z 

całym szaleństwem zmysłów, a kocha tym więcej, im sroŜej ona go dręczy. Obraz ten powinien 

nosić tytuł Wenus w futrze. 

 

*  *  * 

 

Malarz maluje powoli. Tym szybciej jednak wzrasta w nim namiętność ku pięknej bogini. 

Obawiam  się,  aby  nie  odebrał  sobie  Ŝycia  w  przystępie  szału.  Ona  bawi  się  nim  bezlitośnie. 

Zadaje  mu  zagadki,  których  on  wcale  rozwiązać  nie  moŜe,  kokietuje  go,  jednym  słowem  — 

doprowadza go do ostateczności i to ją bawi, cieszy. 

Podczas pozowania chrupie cukierki, a kulkami zrobionymi z papierków rzuca w malarza. 

—  Bardzo  się  cieszę,  Ŝe  łaskawa  pani  jest  tak  dobrze  usposobiona  —  odzywa  się  ten 

biedak — ale twarz pani straciła juŜ ten wyraz, który jest mi potrzebny do obrazu. 

— Co pan powiada? Brak mi wyrazu, który jest panu potrzebny? Chwilkę cierpliwości. 

Poruszyła  się  nagle  i  uderzyła  mnie  szpicrutą.  Malarz  spojrzał  na  nią  ponuro.  W 

spojrzeniu tym, obok dziecięcego zdumienia, odmalowała się zgroza i podziw zarazem. 

Oblicze Wandy odzyskuje znamiona srogości, tym większej, im bardziej mnie dręczy. 

— Czy moja twarz posiada juŜ teraz ten wyraz, jakiego panu potrzeba? — pyta. 

Malarz opuszcza głowę, zmieszany jej zimnym, przenikliwym wzrokiem. 

— Tak, wyraz jest — ale ja niestety w tej chwili nie mogę malować. 

— Co? MoŜe panu pomóc! — odparła ironicznie. 

— Tak... niech... niech pani i mnie wymierzy choć jedną chłostę. 

— AleŜ z przyjemnością, tylko proszę pamiętać, Ŝe ja nie lubię Ŝartować. 

— Ja teŜ mówię zupełnie serio. 

— Pozwoli się pan związać? 

— Tak. 

Ogarnia mnie wściekłość. 

 

*  *  * 

 

Pozuje  mu  sama.  On  wykańcza  rysunek  głowy  i  ja  przy  tym  jestem  zbyteczny.  Wanda 

kaŜe mi stać w otwartych drzwiach za portierą, skąd nic nie widzę, ale słyszę wszystko. 

Coś w tym jest. MoŜe ona boi się zostać z  nim  sama? Doprowadziła  go  juŜ przecieŜ do 

granic szaleństwa. A moŜe to znowu jakiś nowy sposób dręczenia mnie? DrŜę na samą myśl. 

WciąŜ rozmawiają ze sobą, ale on tak zniŜa głos, Ŝe nie rozumiem ani słowa. Tak samo 

szeptem ona mu odpowiada. Co to ma znaczyć? Czy porozumieli się poza moimi plecami? 

Cierpię ogromnie i obawiam się naprawdę, aby mi serce nie pękło. Domyślam się, Ŝe oto 

teraz ukląkł przed nią, objął ją wpół, wessał się ustami w jej nagą pierś... Ona się śmieje... Znam 

ten śmiech bardzo dobrze... Teraz słyszę wyraźnie jej głos: 

— Ach! na pana potrzebny jest koniecznie... bat! 

— Kobieto! Bogini! Czy nie masz zupełnie serca, czy nie umiesz kochać — mówi malarz 

—  nie  pojmujesz  wcale,  co  znaczy  kochać  i  tęsknić,  nie  moŜesz  zrozumieć,  jak  ja  strasznie 

cierpię? Nie masz dla mnie odrobiny litości? 

—  Nie!  —  odrzekła  dumnie  i  szyderczo  —  ale  mam...  bat!  Wyciągnęła  go  szybko  z 

kieszeni futra i uderzyła malarza w twarz. Podniósł się i odsunął kilka kroków w tył. 

—  MoŜe  pan  teraz  dalej  malować?  —  zapytała  obojętnie.  On  nie  odpowiedział  jej  nic, 

tylko zbliŜył się do sztalug, wziął do ręki pędzel i paletę... 

I portret udał się wręcz  wspaniale.  Przedstawił piękność i  grozę tej  kobiety z niezwykłą 

wyrazistością, przedstawił cały majestat i potęgę jej diabolicznej duszy. 

Malarz wlał w dzieło ogrom swej miłości i cierpień, uwielbienia i... przekleństwa. 

 

*  *  * 

 

Obecnie  maluje  mnie;  jesteśmy  sami  kilka  godzin  dziennie.  Dziś  zwrócił  się  nagle  ku 

mnie i zapytał drŜącym głosem: 

— Pan kocha tę kobietę? 

— Tak... 

— Ja równieŜ ją kocham. — Oczy zaszły mu łzami. Chwilę milczał i malował dalej. 

— W mojej ojczyźnie jest góra, w głębi której ona mieszka — mruczał później do siebie. 

— Jest to z wszelką pewnością diablica. 

Obraz juŜ ukończony. Chciała mu za to zapłacić wspaniałomyślnie, jak płacą królowe. 

—  O,  pani  mi  juŜ  zapłaciła  —  powiedział  z  bolesnym  uśmiechem  nie  przyjmując 

pieniędzy. 

Przed  odejściem  pokazał  mi  w  zaufaniu  swą  tekę.  Na  jednym  z  rysunków  jej  głowa 

zdawała się być Ŝywa, zupełnie jak w zwierciadle. 

— Zabieram ze sobą tę pamiątkę — mówił — jako swą własność, której ona nie moŜe mi 

odebrać, zapracowałem sobie na to dość cięŜko... 

 

*  *  * 

 

—  Wiesz...  jest  mi  trochę  Ŝal  tego  biednego  malarza  —  odezwała  się  dziś  do  mnie.  — 

Obeszłam się z nim dość surowo. Udałam zanadto cnotliwą... A ty jak sądzisz? 

Nie miałem odwagi odpowiedzieć. 

—  Ale,  ale...  zapomniałam,  Ŝe  rozmawiam  ze  swoim  niewolnikiem...  Pragnęłabym  się 

rozerwać, zabawić i zapomnieć... Prędko, mój powóz! 

 

*  *  * 

 

Nowa  fantastyczna  toaleta:  rosyjskie  buciki  z  błękitno-fiołkowego  jedwabiu,  suknia 

równieŜ  z  tej  materii,  ozdobiona  kokardkami,  obcisły,  krótki  paltocik,  bogato  obłoŜony  i 

podszyty  gronostajami.  Wysoką,  gronostajową  czapkę  z  kitą  czaplich  piór  zdobi  brylantowa 

agrafa.  Rude  włosy  rozpuszczone  swobodnie  na  plecach.  Tak  siada  na  koźle  powoli  sama,  ja 

zajmuję miejsce z tyłu, za nią. Jak ona smaga konie! Mkną jak szalone... 

Chce dziś wzbudzić  ogólny podziw, podbić swymi wdziękami wszystkich.  Udaje jej się 

to  doskonale.  Jest  niebezpieczną  lwicą.  Kłaniają  się  jej  z  powozów,  na  chodnikach  tworzą  się 

grupki pieszych, którzy tylko o niej rozmawiają. 

Wtem  przyskoczył  na  wronym  koniu  jakiś  młody  człowiek.  Gdy  zobaczył  Wandę, 

wstrzymał  wierzchowca  a  następnie  pozwolił  mu  kroczyć  stępa.  Będąc  juŜ  blisko  —  zatrzymał 

się... Teraz spostrzegła go takŜe ona — zobaczyła lwica... lwa! Ich oczy spotkały się. Wanda, nie 

mogąc się uwolnić spod magicznej potęgi jego wzroku, zwróciła ku niemu głowę. 

W tym momencie, na pół dziwnym, a na pół zachwycającym, przestało, zda się, bić moje 

biedne serce. Ona chłonęła go oczyma, a on był godzien tego. 

Jest  to  męŜczyzna  piękny,  męŜczyzna,  jakiego  w  Ŝyciu  nie  widziałem.  W  watykańskim 

Belwederze stoi zaklęty w marmur jego sobowtór, z tymi samymi Ŝelaznymi muskułami, z tym 

samym obliczem ozdobionym rozwianymi puklami włosów, pozbawionym zarostu... Gdyby miał 

bardziej  pełne  biodra,  moŜna  by  myśleć,  Ŝe  jest  przebraną  kobietą.  Szczególny  układ  ust  i  lwie 

wargi, spoza których wychylają się białe zęby, nadają tej pięknej twarzy wyrazu nieco groźnego. 

Apollo, który obdarł ze skóry Marsjasza. 

Nosi  wysokie,  czarne  buty,  obcisłe  spodnie  z  białej  skóry,  krótkie  futerko,  podobne  do 

tych,  jakich  uŜywają  włoscy  oficerowie  konnicy.  Futerko  to  zrobione  jest  z  czarnego  sukna, 

obszyte astrachanem i gęsto sznurowane. Na czarnych, kędzierzawych włosach ma fez. 

 

Teraz  rozumiem,  co  to  jest  Eros  i  podziwiam  Sokratesa,  który  w  przeciwieństwie  do 

Alcybiadesa został cnotliwym... 

 

*  *  * 

 

Tak  wzruszonej  nie  widziałem  jeszcze  mojej  lwicy.  Gdy  wyskoczyła  z  pojazdu  przed 

wejściem do swej willi, policzki jej pałały. Przebiegła schody i rozkazującym skinieniem kazała 

mi iść za sobą. 

Chodząc  wielkimi  krokami  po  pokoju,  zaczęła  mówić  z  pośpiechem,  który  mnie 

przestraszył: 

—  Musisz  dowiedzieć  się,  kim  jest  męŜczyzna,  który  był  w  parku,  a  dowiesz,  się  dziś 

jeszcze, natychmiast. Och, ten człowiek! Widziałeś go? Co powiesz o nim? 

— Jest piękny — odrzekłem głucho. 

— On jest tak piękny — zatrzymała się i oparła na poręczy krzesła — Ŝe to... zatamowało 

mi oddech. 

— Uchwyciłem wraŜenie, jakie na tobie wywarł — odpowiedziałem. — Fantazja uniosła 

mnie znowu w tan zawrotny, zapomniałem o sobie... Mogę myśleć... 

— MoŜesz sobie myśleć — zaśmiała się — Ŝe ten męŜczyzna jest moim kochankiem, Ŝe 

bije ciebie, czym sprawia ci wielką rozkosz... A teraz idź, idź natychmiast! 

 

*  *  * 

 

Nim nastał wieczór, wiedziałem o nim bardzo wiele. 

 

Wanda była jeszcze nie rozebrana. LeŜała na otomanie, z obliczem ukrytym w dłoniach. 

Rozwichrzone jej włosy podobne były do rudej grzywy lwa. 

— Jak się nazywa? — spytała z przykrym spokojem. 

— Aleksander Papadopolis. 

 — Jest więc Grekiem?  

Skinąłem głową. 

— Czy młody? 

—  Nieco  starszy  od  ciebie.  Mówił,  Ŝe  kształcił  się  w  ParyŜu;  nazywają  go  ateistą. 

Walczył na Krecie przeciw Turkom, odznaczył się nienawiścią i okrucieństwem — nie mniej niŜ 

męstwem i walecznością. 

— A więc jest męŜczyzną w kaŜdym calu! — zawołała z błyszczącymi oczami. 

— Obecnie przebywa we Florencji — ciągnąłem dalej — posiada olbrzymi majątek... 

—  O  to  wcale  nie  pytam  —  przerwała  mi  gwałtownie.  —  MęŜczyzna  ten  jest 

niebezpieczny. Nie boisz się go? Ja drŜę z obawy przed nim. Czy ma Ŝonę? 

— Nie. 

— MoŜe kochankę? 

— TakŜe nie. 

— Do którego teatru chodzi? 

— Dziś wieczór jest w teatrze Nicolini,  gdzie  grają najsławniejsi na całą Europę artyści 

włoscy, genialna Virginia Marini i Salvini. 

— Wiesz, postaraj się o loŜę — juŜ... natychmiast! — rozkazała. 

— AleŜ pani... 

— Chcesz znowu... bata? 

 

*  *  * 

 

—  MoŜesz  czekać  na  parterze  —  powiedziała,  gdy  połoŜyłem  jej  na  balustradzie  loŜy 

lornetkę i program, i podsunąłem naleŜycie podnóŜek. 

Więc stoję i muszę opierać się o ścianę, by nie upaść z wściekłości... Nie, wściekłość nie 

jest tu odpowiednim wyrazem — ja przecieŜ czuję trwogę śmiertelną. 

Widzę ją w błękitnej sukni z mory. Na nagie ramiona zarzuciła gronostajowy płaszcz. On 

siedzi naprzeciw jej loŜy. Widzę, jak się wzajemnie poŜerają oczyma, czuję, Ŝe dla nich obojga 

nie  istnieje  dziś  ani  scena,  ani  Salvini,  ani  Marini,  ani  publiczność,  w  ogóle  nie  obchodzi  ich 

ś

wiat cały — a ja... czym ja jestem w tej chwili? 

Dziś będzie na balu u  greckiego ambasadora. Czy  spodziewa się  tam  go spotkać? Zdaje 

mi się, Ŝe nawet wcale o tym nie myśli. CięŜka suknia jedwabna, koloru turkusowego, uwydatnia 

plastycznie  jej  boskie  kształty,  ukazując  przepiękny  biust  i  ramiona.  Z  wyrazu  jej  twarzy  nie 

moŜna  wyczytać  ani  śladu  wzruszenia,  niepokoju  czy  gorączkowego  rozdraŜnienia.  Jest  tak 

spokojna,  Ŝe  aŜ  z  wraŜenia  czuję,  jak  krew  moja  pod  jej  spojrzeniem  krzepnie  i  serce  moje  bić 

przestaje.  Powoli  i  majestatycznie  wstępuje  na  marmurowe  schody,  zrzuca  swoje  drogocenne 

okrycie i kroczy niedbale do sali, wypełnionej dymem stu świec jakby srebrną mgłą. 

Chwilę  nie  widzę  jej...  Podnoszę  jej  futro...  Nie  wiem  jak  mi  wypadło  z  rąk...  Jeszcze 

ciepłe jest od jej ramion. Całuję to miejsce, a łzy napełniają mi oczy.,. 

 

*  *  * 

 

OtóŜ i on. 

W czarnym, jedwabnym surducie, obszytym bogato ciemnym sobolem, piękny, zuchwały 

despota, który igra z Ŝyciem ludzkim i z duszą ludzką. Stoi, patrzy dumnie wokoło... Oczy jego 

spoczęły na mnie długo i nieprzyjaźnie. 

Pod jego lodowatym spojrzeniem przejęła mnie znowu przeraŜająca, śmiertelna trwoga i 

przeczucie,  Ŝe  ten  człowiek  moŜe  Wandę  podbić,  zbałamucić  i  ujarzmić.  Zazdrościłem  mu  tej 

dzikiej męskości i zarazem wstydziłem się tego okrutnie. 

Czuję się upokorzony!  A co  jest najbardziej haniebne — powinienem  go nienawidzić, a 

nie mogę.  I nie wiem, jak to się stało, Ŝe on mnie, właśnie mnie wyszukał spomiędzy  gromady 

słuŜby. 

Skinął na mnie rozkazującym ruchem głowy, a ja posłuchałem go, zupełnie bezwolnie. 

— Odbierz ode mnie futro — rozkazał spokojnie. 

DrŜałem na całym ciele ze wzburzenia, lecz usłuchałem pokornie jak... niewolnik. 

 

*  *  * 

 

Całą  noc  czekałem  w  przedpokoju,  majacząc  jak  w  gorączce.  Osobliwe  obrazy 

przesuwały  się  przed  moimi  oczyma.  Widzę,  jak  się  spotkali...  pierwsze  długie  spojrzenie... 

widzę, jak przechodzi  przez salę wsparta na jego ramieniu... teraz w stanie upojenia spoczęła z 

przymkniętymi powiekami na jego piersi...  Widzę  go w przybytku miłości, lecz nie on tam jest 

niewolnikiem.  Jako  pan  leŜy  na  otomanie,  a  ona...  u  jego  stóp.  Widzę  teŜ  samego  siebie, 

obserwuję go — klęcząc... Taca z herbatą chwieje się w mych rękach a on ujmuje wtedy — bat... 

Majaki  znikają  nagle,  wraca  mi  poczucie  rzeczywistości.  Teraz  słyszę,  co  mówi  o  nim 

słuŜba. 

Jest  on  męŜczyzną  o  usposobieniu  kobiety.  Wie,  Ŝe  jest  piękny  i  stosownie  do  tego 

postępuje. Na wzór próŜnej kurtyzany zmienia toaletę cztery lub pięć razy dziennie. 

W  ParyŜu  pojawił  się  z  początku  w  przebraniu  kobiecym,  męŜczyźni  zasypywali  go 

listami miłosnymi. Pewien sławny włoski śpiewak zakochał się w nim tak namiętnie, Ŝe wcisnął 

się do jego mieszkania, upadł przed nim na kolana i groził, iŜ sobie Ŝycie odbierze, gdy on go nie 

wysłucha. 

— śałuję pana — odpowiedział wtedy ze śmiechem — uwzględniłbym Ŝyczenie pana z 

przyjemnością,  nie  pozostaje  mi  jednak  nic  innego,  jak  tylko  wykonać  na  panu  wyrok  śmierci, 

gdyŜ jestem... męŜczyzną. 

 

*  *  * 

 

Sala  opróŜniła  się  juŜ  znacznie  —  ona  jednak  nie  myśli  wcale  o  tym,  by  udać  się  do 

domu. 

Ś

wiatło poranka wciska się juŜ przez Ŝaluzje... 

Wreszcie szeleści jej cięŜka suknia, która spływa po niej jak turkusowa fala. Wanda idzie 

powoli, krok za krokiem, rozmawiając z nim. 

Ja  nie  istnieję  juŜ  dla  niej  na  świecie.  Nie  zadaje  sobie  trudu,  by  mnie  choć  rozkazem 

obdarzyć. 

— Płaszcz dla pani.— rozkazuje on, ani myśląc sam jej usłuŜyć. 

W  chwili,  gdy  zarzucam  na  nią  płaszcz,  on  stoi  ze  skrzyŜowanymi  ramionami  obok. 

Kiedy,  klęcząc,  wkładam  na  jej  nogi  futrzane  buciki,  ona  opiera  lekko  rękę  na  jego  ramieniu  i 

pyta: 

— I cóŜ było z lwicą? 

—  Skoro  lwa,  którego  ona  wybrała  i  z  którym  ona  Ŝyła,  pochwycił  inny  —  opowiadał 

Grek  —  połoŜyła  się  lwica  spokojnie  na  ziemi  i  przyglądała  się  walce.  Nie  pomagała  mu; 

patrzyła  równieŜ  obojętnie,  kiedy  pod  szponami  przeciwnika,  zbroczony  krwią,  dogorywał; 

wreszcie — oddała się zwycięzcy, silniejszemu, bo taka jest natura... kobieca. 

Moja lwica spojrzała w tej chwili na mnie szybko, lecz dziwnie. Ogarnął mnie strach, lecz 

nie wiem — dlaczego. Czerwone światło poranka zanurzyło mnie, ją i jego — we krwi.... 

 

*  *  * 

 

Nie połoŜyła się do łóŜka. Zrzuciła tylko swą balową toaletę, rozpuściła włosy, rozkazała 

mi rozpalić i siadła przy kominku, patrząc nieruchomo w Ŝarzący się ogień. 

— Czy potrzebujesz mnie jeszcze, pani? — zapytałem, a głos odmówił mi posłuszeństwa 

przy ostatnich wyrazach. 

Wanda potrząsnęła głową. 

Opuściłem  pokój,  przeszedłem  przez  werandę  i  usiadłem  nisko  na  schodach  wiodących 

do ogrodu.  Od strony rzeki  wiał  chłodny  wiatr,  wzgórza  ginęły  gdzieś daleko w róŜowej  mgle; 

nad  miastem  z  wybijającymi  się  wysoko  okrągłymi  wieŜycami  świątyń  unosiła  się  przeczysta 

woń wiosny. Na bladobłękitnym niebie drŜały jeszcze gdzieniegdzie gwiazdy. 

Rozpiąłem surdut i przycisnąłem rozpalone czoło do marmuru. Wszystko, co przeszedłem 

dotąd, wydało mi się snem koszmarnym, a jednak było prawdziwe, tak strasznie prawdziwe!... 

Przeczuwałem katastrofę. Widziałem ją tak blisko siebie, Ŝe nieomal mogłem uchwycić ją 

rękami, lecz... brakowało mi odwagi. Nie przeraŜały mnie cierpienia ani krzywdy dla mnie przez 

los  przeznaczone.  Obawiałem  się  tylko,  Ŝe  utracę  tę,  którą  ubóstwiam  szaleńczo.  A  uczucie  tej 

obawy było tak potęŜne, tak druzgocące, iŜ rozpłakałem się nagle jak dziecko. 

 

*  *  * 

 

Przez  cały  dzień  pozostawała  zamknięta  w  swoim  pokoju.  Usługiwała  jej  tylko 

Murzynka.  Lecz  gdy  na  bladym  błękicie  zabłysła  gwiazda  wieczorna,  widziałem  ją,  jak  szła 

przez  ogród.  Z  największą  ostroŜnością  postępowałem  za  nią.  ZbliŜała  się  do  świątyni  Wenus. 

Obserwując ją dalej skrycie, zajrzałem przez szparę w drzwiach. 

Wanda, z rękami złoŜonymi jak do modlitwy, stała przed wspaniałym posągiem bogini, a 

ś

więty blask gwiazdy miłości rzucał na nią błękitne promienie. 

 

*  *  * 

 

Długo  w  nocy  nie  mogłem  zasnąć,  ogarnęła  mnie  trwoga,  Ŝe  ją  utracę;  rozpacz  i 

zwątpienie  miały  tak  wielką  moc,  Ŝe  uczyniły  ze  mnie  bohatera.  Zaświeciłem  małą,  czerwoną 

lampkę  oliwną,  która  wisiała  przed  świętym  obrazem  w  korytarzu  i  przygaszając  światło  ręką, 

wkroczyłem do jej sypialni. 

Lwica  znalazła  się  wreszcie  w  potrzasku,  upolowana.  Zasnąwszy,  leŜała  na  swych 

poduszkach  na  wznak  z  zaciśniętymi  kurczowo  dłońmi  i  oddychała  cięŜko.  Zdawało  mi  się,  Ŝe 

miała jakiś straszny sen. Czerwone światło mojej lampki padło na jej cudne oblicze. 

Nie zbudziła się jednak. 

Cicho  postawiłem  lampkę  na  podłodze,  usiadłem  obok  łóŜka  Wandy  i  połoŜyłem  swą 

głowę na jej miękkim, pałającym ramieniu. Poruszyła się, lecz i teraz nie zbudziła się jeszcze. Jak 

długo tak leŜałem, skamieniały w okropnej męce wśród nocy — nie wiem. 

Wreszcie pochwyciły mnie gwałtowne dreszcze i mogłem — płakać... Łzy moje spadały 

na  jej  ramię.  Wanda  drgnęła  kilkakrotnie,  wreszcie  podniosła  się,  przetarła  oczy  i  spojrzała  na 

mnie. 

— Sewerynie! — zawołała bardziej przestraszona niŜ gniewna. 

Nie odpowiedziałem. 

— Sewerynie — mówiła dalej z cicha — co ci jest? Jesteś moŜe chory? 

Jej  głos  brzmiał  tak  czule,  tak  kochająco,  Ŝe  chwycił  mnie  jak  kleszczami  za  serce. 

Zacząłem głośno szlochać. 

— Sewerynie — ciągnęła znowu — ty mój biedny, nieszczęśliwy przyjacielu. Przesunęła 

łagodnie rękę po moich włosach. — Ja cię bardzo, bardzo Ŝałuję; nie mogę ci jednak nic pomóc, 

mimo najlepszych chęci nie znam Ŝadnego lekarstwa dla ciebie. 

— O! Wando, czy musi juŜ tak być? — jęczałem w strasznym bólu. 

— CóŜ to, Sewerynie? O czym mówisz? 

— Nie kochasz mnie więc zupełnie? — mówiłem dalej — nie czujesz odrobiny litości dla 

mnie? Obcy, piękny męŜczyzna zagarnął cię juŜ całkiem? 

— Nie mogę zaprzeczyć — odparła łagodnie po krótkiej przerwie. — Wywarł on na mnie 

wraŜenie niepojęte, wskutek którego cierpię i drŜę; wraŜenie takie, jakie opisać mogą tylko poeci; 

wraŜenie, którego obraz widziałam tylko na scenie, lecz uwaŜałam zawsze za wytwór fantazji. O! 

To jest męŜczyzna zupełnie jak lew, silny a piękny, dumny a przecieŜ czuły, nie taki brutalny jak 

nasi męŜczyźni północy! Wierz mi, Sewerynie, ubolewam nad tobą, bardzo mi ciebie Ŝal. Jednak 

to jego muszę posiadać! Co mówię? Ja muszę się jemu oddać, jeŜeli tylko zechce! 

—  Wando,  pomyśl  choć  o  swojej  czci,  której  dotąd  przecieŜ  nie  skalałaś.  JeŜeli  ja  dla 

ciebie niczym juŜ nie jestem... 

—  Myślę  o  tym  —  odpowiedziała  —  chcę  być  silna,  jak  tylko  długo  zdołam,  chcę  — 

ukryła zawstydzoną twarz w poduszki — pragnę być jego Ŝoną, jeŜeli on tego zechce. 

—  Wando! — krzyknąłem, przejęty znowu śmiertelną trwogą, która łamała mi oddech i 

niemal pozbawiała przytomności. — Ty chcesz zostać jego Ŝoną, pragniesz naleŜeć do niego na 

zawsze? O, nie odpychaj mnie od siebie! On ciebie nie kocha! 

— KtóŜ ci o tym mówił? — zawołała gwałtownie. 

— On ciebie nie kocha — mówiłem dalej namiętnie — lecz ja cię kocham, .modlę się do 

ciebie, jestem twoim niewolnikiem, chcę się poświęcić tobie, przenieść cię na swych ramionach 

przez Ŝycie! 

— Kto ci mówił, Ŝe on mnie nie kocha? — przerwała mi gwałtownie. 

— O! bądź moją — błagałem — bądź moją! Nie mogę Ŝyć bez ciebie, nie mogę istnieć! 

Miej przecieŜ litość, Wando, miej litość! 

Spojrzała  na  mnie,  a  było  to  znowu  zimne,  bezlitosne  spojrzenie,  któremu  towarzyszył 

szyderczy śmiech. 

— Mówisz, Ŝe on mnie nie kocha? — rzekła drwiąco. —  Więc dobrze, ciesz się z tego! 

— I odwróciła się ode mnie z pogardą. 

— BoŜe, BoŜe!  Wando,  czy ty nie jesteś kobietą, nie masz zupełnie serca? —  wołałem, 

podczas gdy pierś moja falowała jak w konwulsjach. 

— Wiesz przecieŜ — odparła złośliwie — jestem kobietą z kamienia, "Wenus w futrze", 

twoim ideałem, klęknij więc i módl się do mnie. 

— Wando! — błagałem. — Litości! 

Zaśmiała  się.  Wcisnąłem  twarz  w  jej  poduszkę,  a  łzy,  w  których  mieścił  się  mój  ból 

okropny, lały się strumieniem. 

Długą chwilę było zupełnie cicho, następnie Wanda podniosła się powoli. 

— Nudzisz mnie — zaczęła. 

— Wando! 

— Jestem śpiąca, daj mi spokój... 

—  Litości  —  błagałem  znowu  —  nie  odtrącaj  mnie  od  siebie,  nie  znajdziesz  Ŝadnego 

męŜczyzny, nie znajdziesz nikogo, kto by cię tak kochał, jak ja. 

 — Daj mi spać! — odwróciła się do mnie plecami.  

 Zerwałem  się,  szarpnąłem  za rewolwer,  który wisiał obok jej łóŜka i przyłoŜyłem lufę 

do swej piersi. 

— Zabiję się tu, w twej obecności — mamrotałem głucho. 

—  Czyń,  co  chcesz  —  odrzekła  z  zupełną  obojętnością  —  pozwól  mi  tylko  spać.  — 

Następnie ziewnęła głośno. — Jestem bardzo śpiąca. 

Przez  moment stałem skamieniały.  Potem  zacząłem się śmiać i znowu  głośno płakałem, 

wreszcie schowałem rewolwer i rzuciłem się przed nią na kolana. 

— Wando, chciej mnie tylko posłuchać, posłuchaj jeszcze małą chwilkę — prosiłem. 

—  Chcę  spać!  Nie  słyszysz?  —  krzyknęła  gniewnie,  skoczyła  z  łóŜka  i  kopnęła  mnie 

nogą. — Zapominasz, Ŝe jestem twą panią? 

 Kiedy nie poruszyłem się z miejsca, chwyciła bat i uderzyła mnie. Podniosłem się, trafiła 

mnie raz jeszcze, w twarz. 

— Człowiecze, niewolniku! 

Z zaciśniętymi pięściami, złorzecząc niebu, opuściłem nagle jej sypialnię. Odrzuciła bat i 

wybuchnęła swoim szyderczym śmiechem. 

 

*  *  * 

 

Nareszcie  zdecydowałem  się  wyrwać  spod  panowania  tej  kobiety  bez  serca,  która  za 

niewolnicze uwielbienie płaciła mi okrutnymi mękami, a za wszystko, co od niej wycierpiałem, 

chciała mnie w końcu zdradzić. Pakuję więc swoje drobiazgi w węzełek i piszę do niej: 

 

"Łaskawa Pani! 

Kochałem Panią, jak człowiek pozbawiony rozumu; oddałem się Jej tak, jak nigdy dotąd 

Ŝ

aden  męŜczyzna  kobiecie.  Pani  jednak  naduŜywała  moich  najświętszych  uczuć  i  uwaŜała  mnie 

zuchwale za jakąś marną zabawkę. Jak długo byłaś, Pani, okrutna i nielitościwa — mogłem Cię 

jeszcze  kochać.  Teraz  jednak  zamierzasz  być  tylko  pospolita,  ordynarna.  Nie  będę  dłuŜej 

niewolnikiem, który pozwalałby Ci się, Pani, prześladować i smagać batem. Sama uczyniłaś mnie 

wolnym. Dziś opuszczam kobietę, do której czuję tylko nienawiść i pogardę 

Seweryn" 

 

List  ten  oddaję  Murzynce,  następnie  uciekam  jak  mogę  najszybciej.  Bez  tchu  dobiegam 

do stacji. Nagle uczuwam w sercu gwałtowne ukłucie... zatrzymuję się... zaczynam płakać. 

O! to dziwne... chcę uciekać i nie mogę. Powracam... dokąd? Do niej, którą ciągle czczę i 

uwielbiam. 

Namyślam się. Nie mogę przecieŜ wracać. Nie śmiem. JakŜe jednak wyjadę z Florencji? 

Przypominam sobie, Ŝe nie mam pieniędzy, jestem bez grosza. Pójdę więc pieszo, jak po prośbie, 

bo rzeczywiście lepiej jest Ŝebrać, niŜ jeść chleb kurtyzany. 

Lecz przecieŜ nie mogę się oddalić. 

Ona ma moje słowo, moje słowo honoru! Muszę powrócić. MoŜe mnie zwolni. 

Uszedłszy szybko kilka kroków, stanąłem znowu. 

Ona  ma  moje  słowo  honoru,  moją  przysięgę,  Ŝe  pozostanę  jej  niewolnikiem,  jak  długo 

ona zechce, jak długo ona sama nie obdarzy mnie wolnością; mogę się jednak zabić. 

Idę parkiem nad rzeką Arno, jestem juŜ całkiem  na dole, gdzie Ŝółtawa woda, pluskając 

monotonnie,  kąpie  parę  samotnych  wierzb...  Siadam  i  zamykam  mój  rachunek  istnienia  — 

przypominam sobie całe moje minione Ŝycie i czuję, jakie ono było nędzne. Nieco chwil miłych, 

nieskończenie  więcej  obojętnych  i  wiele,  wiele  bólu,  cierpień,  niepokoju,  rozczarowań, 

zawiedzionych nadziei, zmartwień, trosk i smutków. 

Pomyślałem  o  mojej  matce,  którą  tak  bardzo  kochałem  i  widziałem  złoŜoną  okropną 

chorobą, wspomniałem  o moim bracie,  który  Ŝądny  rozkoszy i szczęścia umarł w  kwiecie swej 

młodości, nim jeszcze jego usta mogły dotknąć czary Ŝycia. 

Pomyślałem o mojej zmarłej niańce, o towarzyszach zabaw dziecięcych, o przyjaciołach, 

którzy razem ze mną pracowali i uczyli się, o tych wszystkich, których przykryła zimna, martwa, 

obojętna ziemia... Wszystko proch i w proch się obraca. 

Zaśmiałem  się  gorzko  i  zbliŜyłem  do  wody.  Chcę  rzucić  się  w  toń,  jednak  zatrzymują 

mnie  gałęzie  wierzby  zwisające  nad  Ŝółtymi  falami.  I  nagle  widzę  przed  sobą  kobietę,  która 

uczyniła  mnie  tak  bardzo  nieszczęśliwym.  Jej  postać,  prześwietlona  promieniami  słońca,  unosi 

się  nad  zwierciadłem  wody.  Wydaje  mi  się  przezroczysta,  tylko  głowa  i  kark  otoczone  są 

czerwonymi płomieniami. Zwraca swe objuczę ku mnie i uśmiecha się. 

I znowu drŜę ze wstydu i gorączki. Murzynka oddała mój list i mogę oczekiwać wyroku 

ś

mierci z ust bezlitosnej, okrutnej kobiety. 

Lecz  to  ona  musi  mnie  zabić!  Sam  nie  odwaŜę  się  na  to,  a  przecieŜ  juŜ  dłuŜej  Ŝyć  nie 

chcę! 

Kiedy  wracam  i  błądzę  około  domu,  ona  stoi  na  werandzie,  oparta  o  balustradę;  jej 

oblicze z zielonymi, błyszczącymi oczyma jest oświetlone pełnym blaskiem słonecznym. 

—  Ty  Ŝyjesz?  —  pyta  nie  poruszając  się  wcale.  Stoję  w  milczeniu,  ze  spuszczoną  na 

piersi głową. 

— Oddaj mi mój rewolwer — mówi dalej — tobie i tak na nic się nie przyda. Nie masz 

dość odwagi, by odebrać sobie Ŝycie. 

—  Nie  mam  —  odparłem  trzęsąc  się  z  zimna.  Zmierzyła  mnie  dumnym,  szyderczym 

spojrzeniem. 

— Zgubiłeś  go zapewne w Arno? — wzruszyła lekcewaŜąco ramionami. — Niech i tak 

będzie. Tylko dlaczego nie odszedłeś? 

Mamrotałem coś, czego ani ona, ani nawet ja sam zrozumieć nie mogłem. 

— Ach, nie  masz pieniędzy, tak? — zawołała i rzuciła  mi z niewypowiedzianą pogardą 

swą portmonetkę. Nie podniosłem jej. Milczeliśmy oboje przez dłuŜszą chwilę. 

— Nie chcesz więc odejść? 

— Nie mogę... 

 

*  *  * 

 

Wanda  urządza  sobie  przejaŜdŜki  po  parku,  bywa  w  teatrze,  oczywiście  beze  mnie, 

przyjmuje  gości.  Usługuje  jej  Murzynka.  Nikt  nie  pyta  o  mnie.  Błąkam  się  ustawicznie  po 

ogrodzie, jak zwierzę, które straciło swego pana. 

LeŜąc w cieniu krzewów widzę parę wróbli, walczących o nasionko. 

Wtem szeleści kobieca szata. 

ZbliŜa  się  Wanda.  Ubrana  w  ciemną,  jedwabną  suknię,  zapiętą  skromnie  aŜ  po  samą 

szyję.  Obok  niej  idzie  Grek.  Prowadzą  bardzo  oŜywioną  rozmowę,  lecz  ja  nie  mogę  zrozumieć 

ani  słowa.  Teraz  on  wywija  swym  batem  w  powietrzu  i  tupie  nogą  tak  silnie,  Ŝe  aŜ  Ŝwir  alejki 

rozpryskuje się dookoła. Wanda wzdryga się. 

CzyŜby się bała, Ŝeby jej nie uderzył? 

Zaszli więc aŜ tak daleko? 

 

*  *  * 

 

On odchodzi. Wanda woła go, lecz on nie słyszy, bo słyszeć jej nie chce. 

Wanda  kiwa  smutnie  głową  i  siada  na  najbliŜszej  kamiennej  ławce.  Siedzi  długo, 

zatopiona  zupełnie  w  swych  myślach.  Przyglądam  się  jej  z  pewną  złośliwą  radością,  wreszcie 

zrywam się gwałtownie i staję w postawie szyderczej przed nią. Ona podnosi się, drŜy na całym 

ciele. 

—  Przychodzę  pani  pogratulować  szczęścia  —  mówię  kłaniając  się  —  widzę,  łaskawa 

pani, Ŝe znalazłaś swego pana. 

—  Tak,  dzięki  Bogu!  —  krzyczy.  —  Nie  nowego  niewolnika,  których  mam  juŜ  dosyć; 

znalazłam pana, kobieta potrzebuje pana i modli się do niego! 

— Wando, więc ty się do niego modlisz? Do tego ordynarnego człowieka? 

— Kocham go tak, jak nie kochałam jeszcze nikogo. 

—-,  Wando!  —  zacisnąłem  pięści,  lecz  znowu  zaczęły  mnie  dławić  łzy,  a  namiętność 

odurzyła  mnie  aŜ  do  utraty  zmysłów.  —  Dobrze,  więc  wybierz  go,  weź  za  swego  męŜa,  on 

powinien być twym panem. Ja jednak chcę pozostać twoim niewolnikiem, przez całe Ŝycie. 

— Ty chcesz być moim niewolnikiem, nawet potem? — mówiła-— To byłoby doskonałe, 

lecz sądzę, Ŝe on czegoś podobnego nie zechce znosić. 

— On? 

— Tak, on juŜ jest zazdrosny o ciebie — zawołała — on o ciebie! Domagał się ode mnie, 

abym cię natychmiast oddaliła, kiedy mu powiedziałam, kim jesteś. 

— Powiedziałaś mu?... — powtórzyłem struchlały. 

—  Wszystko  —  odparła.  —  Opowiedziałam  mu  całą  naszą  historię,  opowiedziałam  o 

wszystkich twoich poświęceniach dla mnie, wszystko, lecz on, zamiast się śmiać — rozgniewał 

się. 

— Groził nawet, Ŝe cię uderzy? Wanda, spuściwszy oczy w dół, milczała. 

— O tak — mówiłem z szyderczym wyrzutem — ty się go boisz! — Rzuciłem się do jej 

nóg  i  wzruszony  wiłem  się  koło  jej  kolan.  —  Ja  nie  Ŝądam  niczego  od  ciebie,  niczego,  pragnę 

tylko być zawsze blisko ciebie, chcę być twym niewolnikiem, twym psem! 

—  Nudzisz  mnie  —  rzekła  Wanda  apatycznie.  Zerwałem  się.  Wszystko  burzyło  się  we 

mnie. 

— Teraz juŜ nie jesteś okrutna, lecz pospolita! — powiedziałem, akcentując silnie kaŜde 

słowo. 

— Napisałeś o tym obszernie w liście — odparła Wanda wzruszając dumnie ramionami. 

— MęŜczyzna myślący nie powtarza się nigdy. 

— CzegóŜ ty się ode mnie spodziewasz? — przerwałem — jak to nazywasz? 

—  Mogłabym  cię  wychłostać  —  odparła  pogardliwie  —  lecz  tym  razem  wolę 

odpowiedzieć  ci  słowami,  zamiast  uderzeniami  bata.  Nie  masz  Ŝadnego  powodu,  aby  mnie 

oskarŜać,  bo  czyŜ  nie  obchodziłam  się  zawsze  z  tobą  uczciwie?  Czy  mało  razy  przestrzegałam 

cię? Czy nie kochałam cię serdecznie, nawet namiętnie i czy ukrywałam przed tobą tę tajemnicę, 

Ŝ

e  oddawać  się  mnie  i  poniŜać  przede  mną,  to  rzecz  bardzo  niebezpieczna,  gdyŜ  ja  paraliŜuję 

wolę  męŜczyzny?  Ty  jednak  chciałeś  być  moją  zabawką,  moim  niewolnikiem!  Znajdujesz 

bowiem  największą  rozkosz  wtedy,  gdy  czujesz  na  swym  ciele  stopę  lub  bat  kobiety  okrutnej, 

zuchwałej.  Czego  więc  chciałbyś  teraz?  Prawda,  we  mnie  drzemały  złe  skłonności,  lecz  to  ty 

pierwszy je rozbudziłeś; jeŜeli teraz sprawia mi przyjemność, gdy ciebie męczę i katuję, to jest to 

twoja  wina.  Ty  bowiem  uczyniłeś  mnie  taką,  jaką  dziś  jestem  i  popełniasz  niedorzeczność 

oskarŜając mnie. 

— O tak, zawiniłem — odrzekłem — ale czy grzech swój mało odpokutowałem? 

 — Teraz skończ jednak tę straszliwą zabawę. 

— Tego teŜ właśnie pragnę — odparła, obrzucając mnie druzgocącym spojrzeniem. 

—  Wando!  —  zawołałem  porywczo  —  nie  doprowadzaj  mnie  do  ostateczności,  wszak 

widzisz, Ŝe jestem znowu męŜczyzną. 

—  Słomiany  ogień  —  odparła  —  który  świeci  przez  moment  i  jak  szybko  powstał,  tak 

prędko  gaśnie.  Myślisz,  Ŝe  mnie  nastraszysz,  a  wydajesz  mi  się  tylko  śmieszny.  Gdybyś  był 

męŜczyzną  takim,  za  jakiego  cię  z  początku  uwaŜałam  —  powaŜnym,  myślącym,  energicznym 

—  byłabym  cię  wiernie  kochała  i  z  pewnością  zostałabym  twoją  Ŝoną.  Kobieta  pragnie 

męŜczyzny, którego wyŜszość moŜe podziwiać. Takiego zaś jak ty, co zniŜa swój kark, by ona na 

nim  postawiła  stopę,  uwaŜa  co  najwyŜej  za  zabawkę,  którą  odrzuca  od  siebie  z  chwilą,  gdy  ją 

zaczyna nudzić. 

—  Spróbuj  tylko  mnie  odrzucić  —  powiedziałem  szyderczo  —  poznasz,  Ŝe  i  zabawka 

moŜe być bardzo niebezpieczna. 

— Nie prowokuj mnie — zawołała i w tej chwili oczy jej zapadały dziwnym ogniem, a 

policzki zaczerwieniły się. 

— JeŜeli ja cię nie mogę posiadać — ciągnąłem przytłumionym głosem — to nie śmie cię 

posiąść Ŝaden inny męŜczyzna. 

 — Z jakiej teatralnej sztuki jest to zdanie? — szydziła, zupełnie blada z gniewu. 

 —  Nie  wyzywaj  mnie  do  walki  —  ciągnęła  dalej  —  nie  jestem  okrutna,  lecz  sama  nie 

wiem, do czego jeszcze mogę się posunąć. 

—  CóŜ  moŜesz  mi  uczynić  gorszego  nad  to,  Ŝe  uczynisz  tamtego  swoim  kochankiem, 

swoim męŜem? — odpowiedziałem gorączkując się coraz bardziej. 

—  Mogę  cię  zrobić  jego  niewolnikiem  —  odparła  szybko  —  jesteś  przecieŜ  w  moich 

rękach.  CzyŜ  nie  mam  takiej  umowy?  Lecz  dla  ciebie  będzie  to  zapewne  tylko  rozkoszą,  gdy 

kaŜę cię związać i powiem do niego: "Rób teraz z nim wszystko, co chcesz". 

— Kobieto, ty oszalałaś! — krzyknąłem. 

—  Jestem  bardzo  rozsądna  —  powiedziała  cicho  —  ostrzegam  cię  po  raz  ostatni.  Nie 

opieraj mi się teraz, gdy zaszłam juŜ tak daleko, bo łatwo mogę posunąć się jeszcze dalej. Czuję 

do ciebie pewien rodzaj nienawiści i gdybym cię widziała wijącego się z bólu pod śmiertelnymi 

razami  jego  bata,  byłoby  to  dla  mnie  prawdziwą  rozkoszą.  Lecz  jeszcze  dotąd  hamuję  sama 

siebie, jeszcze... 

Będąc znacznie silniejszy, chwyciłem ją w  przegubie ręki i szarpnąłem do ziemi tak, Ŝe 

uklękła przede mną na kolana. 

— Sewerynie! — zawołała, a na jej obliczu odmalowała się wściekłość i przeraŜenie. 

— Zabiję cię, jeŜeli zostaniesz jego Ŝoną — groziłem, aŜ mojej piersi wydobywał się głos 

ochrypły  i  głuchy.  —  Ty  jesteś  moja,  nie  opuszczę  cię,  bo  kocham  cię  zanadto  —  to  mówiąc, 

objąłem ją, przycisnąłem do siebie, a prawą ręką chwyciłem mimowolnie rewolwer umieszczony 

za pasem. 

Wanda spojrzała na mnie spokojnie. 

—  Tak,  podobasz  mi  się  —  rzekła  powaŜnie.  —  Teraz  jesteś  męŜczyzną  i  w  tej  chwili 

czuję, Ŝe cię jeszcze kocham. 

— Wando! — nie posiadałem się z radości, łzy przesłaniały mi oczy, pochyliłem się nad 

nią  i  okrywałem  jej  pełne  wdzięku  oblicze  gorącymi  pocałunkami.  A  ona  wy-buchnęła  nagle 

głośnym, wesołym śmiechem i zawołała: 

— Masz dosyć swego ideału, jesteś zadowolony ze mnie? 

— Co? — jąkałem — czy to znowu twój Ŝart? 

— O nie — mówiła dalej pogodnie — to prawda, Ŝe kocham ciebie, tylko ciebie jednego, 

a  ty...  ty  mały,  poczciwy  głuptasku  nie  zauwaŜyłeś,  Ŝe  to  wszystko  było  igraszką  i  zabawą.  O, 

jakąŜ przykrością było dla mnie bić ciebie batem wtedy właśnie, kiedy najchętniej ujęłabym twą 

głowę i obsypała ją pocałunkami... Lecz teraz dosyć juŜ tego, nieprawdaŜ? Wykonałam swą rolę 

najlepiej,  jak  umiałam.  A  teraz?  Będziesz  chyba  zadowolony  z  posiadania  małej,  dobrej, 

rozsądnej i cokolwiek pięknej kobietki, prawda? Spróbujmy Ŝyć prawdziwie rozsądnie. 

— Ty będziesz moja? — zawołałem w błogim rozmarzeniu. 

— O tak, będę twoją  Ŝoną,  kochany, drogi  męŜu — szeptała  Wanda,  całując  moje ręce. 

Przycisnąłem ją do swej piersi. 

— Tak, tak, od tej chwili nie będziesz juŜ więcej Grzegorzem, niewolnikiem. Teraz jesteś 

znowu moim kochanym Sewerynem, moim męŜem. 

— A on? Nie kochasz go? — zapytałem wzruszony. 

—  JakŜe  mogłeś  nawet  przypuszczać,  Ŝe  kocham  takiego  ordynarnego  człowieka?  — 

Byłeś zupełnie zaślepiony, ja jednak tęskniłam za tobą. 

— Przez ciebie byłbym sobie prawie Ŝycie odebrał. 

—  Naprawdę?  —  zawołała.  —  Ach!  DrŜę  na  samo  wspomnienie  o  tym,  Ŝe  byłeś  juŜ 

gotów do fatalnego skoku w fale Arno! 

— Uratowałaś mnie — odparłem czule — twoja postać bowiem unosiła się z uśmiechem 

nad falami i ten uśmiech zawrócił mnie ku Ŝyciu. 

 

*  *  * 

 

Doznaję osobliwego uczucia, gdy trzymam ją teraz w swych ramionach, a ona spoczywa 

cicho na mojej piersi i pozwalając mi całować swe cudne oblicze, uśmiecha się; wydaje mi się, 

jakobym  zbudził  się  z  gorączkowej  maligny  lub  był  rozbitkiem,  który  po  długiej  walce  z 

bezlitosnym morskim Ŝywiołem wydostał się szczęśliwie na ląd. 

 

*  *  * 

 

 —  Nienawidzę  tej  Florencji,  gdzie  byłeś  tak  nieszczęśliwy  —  rzekła  do  mnie,  gdy  jej 

przyszedłem powiedzieć dobranoc. — Chcę odjechać jak najprędzej, jutro, juŜ... 

 — Bądź tak  dobry i napisz dla mnie  kilka listów, a ja w tym  czasie pojadę do  miasta  i 

złoŜę znajomym poŜegnalne wizyty. Zgadzasz się? 

— Oczywiście, moja kochana, dobra, piękna pani. 

 

*  *  * 

 

Zapukała rano do moich drzwi i zapytała czy dobrze spałem. Jest nadzwyczaj uprzejma. 

Nigdy nie przypuszczałbym, Ŝe moŜe być tak dobra i łagodna. 

 

*  *  * 

 

Upłynęły juŜ cztery godziny od wyjścia Wandy. Dawno pokończyłem swoje listy. Teraz 

siedzę na werandzie i patrząc na ulicę czekam, czy w oddali nie pojawi się jej pojazd. Tęskno mi 

trochę  bez  niej,  jestem  niespokojny,  choć  przecieŜ,  na  Boga,  nie  mam  Ŝadnego  powodu  do 

wątpliwości  lub  obaw.  LeŜą  one  jednak  na  dnie  mego  serca  i  widocznie  nigdy  się  ich  juŜ  nie 

pozbędę. MoŜe powodują je cierpienia minionych dni, rzucające cień na moją duszę? 

 

*  *  * 

 

Wreszcie przychodzi ona, promieniejąca szczęściem i zadowoleniem. 

— Czy wszystko jest podług twego Ŝyczenia? — zapytałem, całując czule jej rękę. 

—  Tak,  moje  serce  —  odpowiada  —  dziś  w  nocy  wyjeŜdŜamy,  pomóŜ  mi  się  tylko 

spakować. 

 

*  *  * 

 

Przed  wieczorem  prosi  mnie,  abym  pojechał  na  pocztę  i  wysłał  jej  listy.  Biorę  więc  jej 

pojazd i wracam za godzinę. 

—  Pani  pytała  się  o  pana  —  mówi  ze  śmiechem  Murzynka,  gdy  wstępuję  na  szerokie, 

marmurowe schody. 

— Był ktoś? 

— Nikt — odpowiada i siada, jak czarny kot, poniŜej schodów. 

Idę powoli na górę, aŜ staję przed drzwiami jej sypialni. 

Dlaczego bije mi serce? Jestem przecieŜ tak bardzo szczęśliwy.. 

Otwierając  cicho  drzwi,  odsuwam  portierę.  Wanda  leŜy  na  otomanie,  lecz  nie  zauwaŜa 

mojej  obecności.  JakŜe  jest  piękna  w  sukni  ze  srebrnoszarego  jedwabiu,  która  uwydatnia 

zdradziecko  wspaniałe  linie  jej  ciała,  odsłania  jej  cudowne  piersi  i  piękne  ramiona.  Jej 

rozpuszczone włosy przeplecione są czarną aksamitną wstąŜką. 

 Na  kominku  płonie  potęŜny  ogień,  wisząca  lampa  rzuca  czerwone  światło,  cały  pokój 

tonie, zda się, we krwi. 

— Wando! — odzywam się wreszcie. 

—  Sewerynie!  —  odpowiada  radośnie  —  oczekiwałam  cię  niecierpliwie.  Zerwała  się  i 

objęła  mnie  ramionami.  Następnie  usiadła  znowu  na  poduszkach  i  chciała  mnie  do  siebie 

przyciągnąć, zsunąłem się jednak łagodnie do jej nóg i połoŜyłem głowę na jej łonie. 

— Czy wiesz, Ŝe dziś jestem szczególnie zakochana w tobie? — szepce i odgarnąwszy mi 

z  czoła  włosy,  całuje  moje  oczy.  —  O,  jak  piękne  są  twoje  oczy!  Podobały  mi  się  zawsze 

najbardziej, lecz dziś upajają mnie bezgranicznie. A ty, ty jesteś taki zimny, postępujesz ze mną 

jak z kawałkiem drewna. Ale czekaj, chcę Ŝebyś i ty poczuł się zakochany! — mówiąc to zawisła 

znowu czule na moich ustach. — Nie podobam ci się juŜ, muszę znowu być dla ciebie okrutna, 

dziś jestem dla ciebie zanadto dobra; wiesz co głuptasku, będę cię trochę bić batem... 

— AleŜ dziecko! 

— Ja tak chcę. 

— Wando! 

—  ZbliŜ  się  i  daj  związać  —  mówiła  dale  j  skacząc  swawolnie  po  pokoju  —  chcę  cię 

widzieć prawdziwie zakochanym, rozumiesz? Oto są sznury. Czy będę mogła to uczynić? 

Zaczęła  mi  krępować  nogi,  potem  związała  silnie  na  plecach  moje  ręce,  wreszcie 

ś

ciągnęła mi ramiona, jak jakiemuś zbrodniarzowi. 

— Tak — rzekła wesoło — czy moŜesz się jeszcze poruszyć? 

— Nie. 

— Dobrze. 

Teraz  zrobiła  z  mocnego  sznura  pętlicę,  zarzuciła  mi  ją  na  głowę,  zsunęła  aŜ  na  biodra, 

następnie ściągnęła ją silnie i przywiązała mnie do filara. 

W tej chwili przejęły mnie dreszcze. 

— Doznaję uczucia, jak gdybym miał być stracony — rzekłem z cicha. 

— Powinieneś być dziś tylko porządnie obity! — zawołała Wanda. 

— Ubierz się jednak w futerko — powiedziałem — proszę cię o to. 

— Tej przyjemności ci nie odmówię — odpowiedziała, po czym przyniosła swoje okrycie 

i  włoŜyła  je  z  uśmiechem.  Następnie  ze  złoŜonymi  na  piersiach  rękami  stanęła  przede  mną  i 

przypatrywała mi się półprzymkniętymi oczyma. 

— Czy znasz opowieść o wole Dionizjusza? — zapytała. 

— Przypominam sobie bardzo niejasno. CóŜ to za historia? 

—  Pewien  dworzanin  wymyślił  dla  tyrana  syrakuzańskiego  Dionizjusza  nowe  narzędzie 

męki,  a  mianowicie  Ŝelaznego  wołu,  w  którym  skazanego  na  śmierć  moŜna  było  zamykać  i 

umieszczać  w  ogniu.  Gdy  tylko  Ŝelazny  potrzask  zaczynałby  się  Ŝarzyć,  krzyk  skazańca  miał 

rozbrzmiewać tak, jak ryk prawdziwego wołu. Dionizjusz przyjął wynalazek łaskawie i rozkazał, 

aby dla wypróbowania dzieła zamknąć w Ŝelaznym wole najpierw to samego wynalazcę. 

— Historia bardzo pouczająca. 

—  Ty  byłeś  tym,  który  mi  pierwszy  wszczepił  egoizm,  dumę  i  okrucieństwo,  ty  wiec 

powinieneś  być  pierwszą  ofiarą  swojego  dzieła.  Rzeczywiście,  znajduję  w  tym  wielką 

przyjemność, kiedy mogę posiadać w swej mocy człowieka myślącego i czującego tak samo jak 

ja, kiedy mogę  męczyć i poniŜać  męŜczyznę,  który jest silniejszy ode  mnie duchem i ciałem, a 

juŜ szczególną rozkosz odczuwam, gdy dręczę męŜczyznę, który mnie kocha. Ale — dodała — 

czy kochasz mnie jeszcze? 

— AŜ do szaleństwa! — zawołałem. 

— Tym lepiej — odparła — o tyle więcej będziesz miał rozkoszy z tego, co teraz chcę z 

tobą uczynić. 

—  CóŜ  uczynisz?  —  zapytałem.  —  Nie  rozumiem  cię  wcale,  twoje  oczy  błyszczą 

prawdziwym okrucieństwem, a ty jesteś szczególnie piękna, prawdziwa "Wenus w futrze". 

Wanda,  nie  odpowiadając,  wsparła  ramiona  na  moim  karku  i  pocałowała  mnie.  W  tej 

chwili opanowała mnie znowu szalona namiętność. 

 — No, a gdzie jest bat? — zapytałem. 

 Roześmiała się i odstąpiła dwa kroki. 

 —  Chcesz  więc  koniecznie  dostać  batem?  —  zawołała,  odrzucając  przy  tym  dumnie  w 

tył głowę. 

— Tak... 

Wówczas  oblicze  Wandy  zmieniło  się  zupełnie.  Wydało  mi  się  gniewem  oszpecone, 

przez moment było dla mnie nieomal wstrętne. 

— A więc bij go pan! — zawołała głośno. 

W  tej  samej  chwili,  zza  firanki  spływającej  nad  jej  łóŜkiem,  wysunęła  się  czarna, 

kędzierzawa  głowa  pięknego  Greka.  Struchlałem.  Sytuacja  była  okropna,  choć  zarazem, 

poniekąd  komiczna.  Byłbym  się  moŜe  nawet  roześmiał,  gdyby  połoŜenie,  w  którym  się 

znalazłem, nie było dla mnie równocześnie tak rozpaczliwie smutne, tak strasznie hańbiące. 

Sytuacja ta przerastała nawet moją wyobraźnię. Poczułem  mróz w całym ciele,  gdy  mój 

rywal  ukazał  się  w  butach  do  jazdy  konnej,  wąskich,  białych  spodniach  i  obcisłym  surducie. 

Krew zastygła w mych Ŝyłach, kiedy spojrzałem na jego atletyczną sylwetkę. 

— Pani jest rzeczywiście okrutna — rzekł, zwracając się do Wandy. 

—  Tylko  Ŝądna  rozkoszy  —  odparła  z  dziką  radością  i  dodała.  —  Rozkoszą  moŜe  być 

samo  istnienie.  Kto  doznaje  rozkoszy,  temu  cięŜko  rozstawać  się  z  Ŝyciem,  kto  cierpi,  ten  wita 

ś

mierć jak przyjaciela. Kto chce doznawać rozkoszy, musi brać Ŝycie wesoło, nie wolno mu, jak 

powiadali  staroŜytni,  ani  niczego  się  obawiać,  ani  cieszyć  szczęściem  innych;  jemu  nie  wolno 

mieć  litości,  on  musi  innych  przywiązać  do  swego  wozu,  zaprząc  do  swego  jarzma,  jak 

zwierzęta.  Ludzie,  mogący  rozkoszować  się  tak  jak  ten  tutaj,  tym  właśnie,  Ŝe  się  ich  czyni 

niewolnikami,  czują  przyjemność,  gdy  usługują  innym.  Nie  myślą,  czy  im  się  przy  tym  dobrze 

powodzi, czy teŜ giną pod cięŜarem. Jednak ja muszę ciągle pamiętać, Ŝe gdyby oni mieli mnie w 

swych rękach, tak jak ja ich, to uczyniliby mi to samo i musiałabym płacić za ich rozkosze swoim 

potem,  krwią,  a  nawet  duszą.  Taki  był  świat  staroŜytności.  Rozkosz  i  okrucieństwo,  wolność  i 

niewolnictwo przechodziły zawsze z rąk do rąk. Ludzie, chcący Ŝyć na wzór olimpijskich bogów, 

musieli  mieć  niewolników,  których  rzucali  do  stawu  na  poŜarcie  rybom  i  gladiatorów,  którzy 

mogliby  walczyć  w  czasie  ich  wspaniałych  uczt.  I  nic  sobie  z  tego  nie  robili,  gdy  przy  takiej 

walce trysnęło na nich nieco krwi. 

Jej straszne słowa odnosiły się do mnie. 

— RozwiąŜ mnie! — zawołałem oburzony. 

— CzyŜ nie jesteś moim niewolnikiem, moją własnością?— odparła Wanda. — Czy mam 

ci pokazać umowę? 

— RozwiąŜ mnie — krzyczałem targając powrozy. 

— Czy on moŜe je rozerwać? — spytała. — Groził mi zabiciem. 

— Bądź pani spokojna — mówił Grek, próbując moich więzów. 

— Zawołam o pomoc — zacząłem znowu. 

—  Nie  usłyszy  cię  nikt  —  odparła  Wanda.  —  I  nikt  mi  nie  zabroni  zdeptać  twoich 

najświętszych  uczuć  i  potraktować  cię  jak  marną  zabawkę  —  ciągnęła  dalej,  powtarzając  z 

szatańskim szyderstwem zdania z mojego listu. — Czy uznajesz mnie w tej chwili za okrutną i 

nielitościwą, czy teŜ zaczynam być ordynarna? I cóŜ? Kochasz mnie jeszcze, czy nienawidzisz i 

zupełnie mną pogardzasz? Oto jest bat — podała go Grekowi, który zbliŜył się do mnie szybką. 

— Ani się pan waŜ! — zawołałem drŜąc z oburzenia. — Od pana nie ścierpię niczego! 

—  Zdaje  się  tak  panu  zapewne  dlatego,  Ŝe  nie  mam  na  sobie  futra  —  odparł  Grek 

uśmiechając się złośliwie i wziął z łóŜka swe krótkie, sobolowe futerko. 

—  Jest  pan  wyborny!  —  zawołała  Wanda;  pocałowała  go  i  pomogła  mu  się  ubrać  w 

futerko. 

— Czy rzeczywiście wolno mi go bić? — zapytał. 

— Proszę z nim zrobić wszystko, co się tylko panu podoba — odpowiedziała. 

— Bestie! — krzyknąłem oburzony. 

Grek wlepił we mnie swe zimne, tygrysie oczy i spróbował bata. Kiedy wymachiwał nim 

w  powietrzu,  jego  muskuły  nabrzmiewały  tak,  Ŝe  wydawał  mi  się  olbrzymem.  Ja  zaś  byłem 

związany jak Marsjasz i musiałem patrzeć, jak Apollo szykuje się, by obedrzeć mnie ze skóry. 

Wzrok mój błądził wkoło, po całym pokoju; zatrzymał się wreszcie na dywanie, którego 

wzór przedstawiał Samsona u nóg Dalili, oślepionego przez Filistynów, 

W  tej  chwili  wydawał  mi  się  ten  obraz  symbolem  wiecznej  miłości  męŜczyzny  do 

kobiety. — KaŜdy z nas jest w końcu Samsonem — myślałem — i moŜe doznawać od kobiety, 

którą  kocha,  rozkoszy  lub  cierpień,  takŜe  wtedy,  gdy  nosi  ona  sukienny  Ŝakiecik,  czy  teŜ  futro 

sobolowe. 

— Teraz proszę się przypatrywać tresurze — zawołał Grek, szczerząc zęby; oblicze jego 

przybrało wyraz krwioŜerczy. 

I  począł  bić  mnie  tak  strasznie,  tak  nielitościwie,  Ŝe  pod  kaŜdym  uderzeniem  drŜałem  z 

bólu na całym ciele, a łzy płynęły mi po policzkach. Wanda leŜała na otomanie w swoim futerku 

i podparłszy się na łokciu patrzyła z okrutną ciekawością, śmiejąc się przy tym wesoło. 

Uczucie, Ŝe jestem dręczony przez ubóstwianą kobietę i szczęśliwego rywala, napełniało 

mnie nieopisanym wstydem i rozpaczą. 

Najhaniebniejsze było to, Ŝe ja w swym  opłakanym połoŜeniu, pod batem Apolla i  przy 

okrutnym  śmiechu  mojej  Wenus,  odnajdywałem  z  początku  jakiś  fantastyczny,  nadzmysłowy 

wdzięk. Lecz Apollo swym batem wypędził ze mnie poezję. W końcu, w bezradnej wściekłości, 

zacisnąłem zęby i przeklinałem siebie, swoją lubieŜną fantazję, kobietę i miłość!... 

Teraz  widziałem  z  przeraŜającą  jasnością,  Ŝe.  ślepa  namiętność  i  lubieŜność  moŜe 

doprowadzić  męŜczyznę,  schwyconego  w  sieć  kobiety  przewrotnej,  do  nędzy,  niewolnictwa,  a 

nawet do śmierci. 

Zdawało mi się, Ŝe zostałem obudzony ze snu. 

JuŜ mi krew tryskała pod jego batem, juŜ skurczyłem się jak ślimak, którego stratowano, 

on jednak ciągle bił bez litości, a ona śmiała się okrutnie. Wreszcie zamknęła spakowane kufry, 

zarzuciła  podróŜny  płaszcz  i  śmiała  się  jeszcze  wtedy,  gdy  wsparta  na  jego  ramieniu 

przestępowała schody i siadała do powozu. 

Przez chwilę było cicho. 

Wsłuchiwałem się w tę ciszę, zdyszany. 

Teraz  trzasnął  ktoś  z  bata,  konie  ruszyły,  jakiś  czas  słychać  było  turkot  powozu  i  cisza 

nastąpiła zupełna... 

Przez  moment  myślałem  nad  wypełnieniem  zemsty,  chciałem  go  zabić.  Byłem  jednak 

związany nieszczęsnym kontraktem, nie pozostawało więc nic innego, jak tylko zacisnąć zęby i 

... dotrzymać słowa. 

Pierwszym  uczuciem  po  tej  okrutnej  katastrofie  mojego  Ŝycia  była  tęsknota  do  trudów, 

niebezpieczeństw i awanturniczych doświadczeń. Chciałem zostać Ŝołnierzem i udać się do Azji 

lub Algieru, lecz mój stary ojciec, który zachorował, wezwał mnie do siebie. 

Powróciłem  więc  spokojnie  do  ojczyzny  i  przez  dwa  lata  dzieliłem  troski  mojego  ojca, 

pomagałem mu prowadzić gospodarstwo i uczyłem się tego, czego dotąd nie umiałem: pracować 

i  wypełniać  swe  obowiązki.  Niedługo  ojciec  umarł,  a  ja  zostałem  dziedzicem.  śyję  jednak 

według  jego  Ŝyczenia,  rozsądnie,  jak  gdyby  on  sam  czuwał  nade  mną  i  jakby  jego  mądre  oczy 

patrzyły na mój kaŜdy krok. 

Pewnego dnia nadeszła paczka i list. Poznałem pismo Wandy. 

Nadzwyczaj wzruszony otworzyłem i czytałem: 

"Mój Panie!. 

Teraz, kiedy od owej nocy we  Florencji upłynęły juŜ trzy lata, mogę się Panu przyznać, 

Ŝ

e go kochałam bardzo. Pan jednak sam przygłuszył moje uczucia swoim szaleńczym oddaniem i 

swoją ślepą namiętnością. W chwili, gdy tylko Pan został moim niewolnikiem, odczułam, Ŝe nie 

moŜe  Pan  zostać  moim  męŜem,  pochlebiało  mi  jednak  to,  Ŝe  urzeczywistniam  Pański  ideał  i 

sądziłam, Ŝe zabawię się sama, a Pana uzdrowię. 

Znalazłam  męŜczyznę  silnego,  jakiego  pragnęłam  i  z  którym  byłam  tak  szczęśliwa,  jak 

tylko moŜna najbardziej na tej komicznej kuli ziemskiej. 

Lecz szczęście moje, jak kaŜde szczęście ludzkie, trwało krótko. Przed rokiem bowiem on 

został zabity w pojedynku, a ja od tego czasu Ŝyję w ParyŜu jako Aspazja. 

A  Pan?  I  w  Pańskim  Ŝyciu  nie  brak  zapewne  blasków  słonecznych...  jeŜeli  tylko  utracił 

pan manię poddawania się pod cudze panowanie i jeŜeli wystąpiły silniej te Pańskie przymioty, 

które z początku tak bardzo mnie pociągały: jasność myśli, dobroć serca, a przede wszystkim — 

nadziemska odwaga. 

Mam  nadzieję,  Ŝe  pod  wpływem  mego  bata  został  Pan  uzdrowiony,  gdyŜ  kuracja  była 

okrutna i radykalna. Na pamiątkę owych chwil i kobiety, która Pana kochała namiętnie, posyłam 

mu obraz biednego malarza. 

«Wenus w futrze»." 

 

Musiałem  się  uśmiechnąć,  a  kiedy  zatopiłem  się  w  myślach,  stanęła  nagle  przede  mną 

kobieta w jedwabnym paltociku obszytym gronostajem i z batem w ręku. I zaśmiałem się znowu 

z kobiety, którą tak szalenie kochałem, z futerka, którym się tak bardzo zachwycałem, z bata. I 

uśmiechnąłem się na wspomnienie swych cierpień, i powiedziałem sobie: "kuracja była okrutna, 

ale radykalna; jestem zupełnie uzdrowiony... 

 

EPILOG 

 

— No, a jakaŜ nauka z tej historii? — zapytałem Seweryna, kładąc na stół manuskrypt. 

— Ze byłem  głupcem — zawołał, nie patrząc na mnie, jakby chciał ukryć zaŜenowanie. 

— Gdybym to ja ją zbił batem! 

— Ten kuracyjny środek — odparłem — pomaga twoim wieśniaczkom. 

—  O  tak,  one  są  juŜ  do  tego  przyzwyczajone!  —  odpowiedział  Ŝywo.  —  Ale  pomyśl 

tylko,  jak  bardzo  byłaby  skuteczna  taka  kuracja  dla  naszych  pięknych,  nerwowych, 

rozhisteryzowanych pań... 

— A więc nauka? 

—  śe  kobieta,  jaką  stworzyła  natura  i  jaką  wyhodował  męŜczyzna  dzisiejszy,  jest  jego 

wrogiem  i  moŜe  być  tylko  jego  niewolnicą  lub  despotką,  nigdy  jednak  jego  towarzyszką.  Tą 

mogłaby zostać wtedy, gdyby dorównywała męŜczyźnie swym wykształceniem i pracą. 

Obecnie  mamy  do  wyboru:  albo  być  młotem  albo  kowadłem;  ja  zaś  byłem  po  prostu 

głupcem, kiedy kobieta mogła uczynić mnie swym niewolnikiem. 

Razy,  które  od  niej  przecierpiałem,  wyszły  mi,  jak  sam  widzisz,  na  dobre;  róŜowe, 

nadzmysłowe mgły rozwiały się... Dziś nikt nie moŜe mnie przekonać, Ŝe święta małpa z Benares 

(jak nazywa kobietę Schopenhauer) — jest obrazem Boga. 

 

K O N I E C