16 Â

WIAT

N

AUKI

Sierpieƒ 2000

W skrócie

GENETYKA

Chromosom 21

majowym Nature przedstawiono 

ca∏kowità sekwencj´ ludzkiego 
chromosomu 21. Ma to ogromne znaczenie 
ze wzgl´du na jego powiàzanie z zespo∏em
Downa, chorobà genetycznà dotykajàcà 
jedno na 700 dzieci, spowodowanà 
obecnoÊcià w komórce trzech zamiast 
dwóch kopii tego chromosomu. 
Zsekwencjonowanie go i zmapowanie 
zawartych w nim genów przyczyni si´ 
do rozwoju badaƒ nad mechanizmem 
powstawania zaburzeƒ i potencjalnà 
terapià tego schorzenia. Innà istotnà 
implikacjà tego odkrycia jest zmiana 
przewidywanej ca∏kowitej liczby genów 
ludzkich. Do czasu zsekwencjonowania 
chromosomu 21 i 22 ich liczb´ szacowano 
na 100 tys., teraz na oko∏o 40 tys. Wynika 
to z bardzo ma∏ej liczby genów na 
chromosomie 21 – zidentyfikowano ich
tylko 225 (najd∏u˝szy obszar niekodujàcy 
jest wi´kszy od ca∏ego genomu pa∏eczki 
okr´˝nicy). Je˝eli pozosta∏e ludzkie 
chromosomy zawierajà równie niedu˝o 
genów, mo˝emy mieç ich o ponad 
po∏ow´ mniej ni˝ przypuszczano.

Zuzanna Stasiƒska

W

METEORYTY

Z∏oto Jukonu

zi´ki zasobnym Kanadyjczykom 

naukowcy zyskali liczàcy 4.5 mld lat 
relikt z poczàtków Uk∏adu S∏onecznego. 
18 stycznia nad kanadyjskim Terytorium
Jukonu eksplodowa∏ 50-tonowy meteoryt.
Nied∏ugo po tym jeden z mieszkaƒców 
tego s∏abo zaludnionego obszaru znalaz∏ 
na pokrytym Êniegiem gruncie jakieÊ 
kruche czarne ska∏y. UmieÊci∏ je 
w plastikowych workach i utrzymywa∏

w stanie zamro˝onym do czasu 
skontaktowania si´ z geologami. 
Okaza∏y si´ one fragmentami chondrytu
w´glistego, rodzaju meteorytu, 
który rzadko dociera na powierzchni´ 
Ziemi – ostatnim takim znaleziskiem by∏
meteoryt Murchisona odkryty w 1969 roku.
Co wa˝niejsze, taki meteoryt nie by∏ 
jeszcze nigdy badany w swej pierwotnej,
nienaruszonej postaci. Naukowcy wiele 
sobie obiecujà po badaniach tej ska∏y 
pod kàtem wyst´powania sk∏adników 
organicznych, które mogà stanowiç 
wskazówki dotyczàce êróde∏ ˝ycia.

Mark Alpert

D

BIOTECHNOLOGIA

Wi´cej 

b-karotenu

iadomo, ˝e pomidory sà istotnym

êród∏em karotenoidów – likopenu 
i

b-karotenu, dwóch zwiàzków wa˝nych 

dla ludzkiego zdrowia. Jak donosi 
czerwcowy Nature Biotechnology, 
naukowcom uda∏o si´ stworzyç 
odmian´, której owoce zawierajà 
trzykrotnie wi´cej prowitaminy A
(

b-karotenu). Ogólny poziom 

karotenoidów jednak si´ nie zmieni∏, 
co wskazuje na specyficznà regulacj´
szlaków syntezy – podwy˝szony 
poziom 

b-karotenu rekompensowany 

jest obni˝eniem iloÊci likopenu. Fenotyp 
transgenicznych roÊlin by∏ stabilny 
i utrzymywa∏ si´ przez minimum cztery 
pokolenia, a zwi´kszona zawartoÊç 
b-karotenu nie wp∏ywa∏a na wzrost 
i rozwój owoców, choç zmieni∏a ich 
zabarwienie na bardziej pomaraƒczowe.
Aby wykorzystaç je jako dodatkowe 
êród∏o prowitaminy, nale˝y przed 
wprowadzeniem owoców na rynek 
lepiej poznaç sposób regulacji 
szlaków biosyntezy karotenoidów. 

Z. S.

W

JEFF/VANUGA 

Corbis

ASTRONOMIA

D∏ugi ogon 

komety

omety sà jak koty – 

powiedzia∏ kiedyÊ 
s∏ynny odkrywca komet
David Levy. – Majà 
ogony i robià dok∏adnie 
to, na co majà ochot´.” 
NieprzewidywalnoÊç 
tych mi´dzyplanetarnych 
w´drowców pokaza∏a tym razem sonda kosmiczna Ulysses. 1 maja 1996 roku 
ten statek kosmiczny do obserwacji S∏oƒca, okrà˝ajàcy je w p∏aszczyênie prostopad∏ej 
do p∏aszczyzny orbity Ziemi, przelecia∏ przez ob∏ok plazmy o sk∏adzie zupe∏nie 
niepodobnym do sk∏adu materii wyp∏ywajàcej ze S∏oƒca. Astronomowie nie byli w stanie 
pojàç, co si´ w∏aÊciwie sta∏o, do czasu, gdy zespó∏ kierowany przez Gerainta H. Jonesa 
z Imperial College w Londynie zda∏ sobie spraw´, ˝e ob∏ok le˝a∏ na linii prowadzàcej 
do Komety Hyakutake, znajdujàcej si´ jakieÊ 550 mln km stamtàd. To oznacza, ˝e ogon 
na∏adowanych czàstek z Hyakutake ma d∏ugoÊç prawie czterokrotnie wi´kszà 
od odleg∏oÊci Ziemia–S∏oƒce i siedem razy wi´kszà, ni˝ pokazywa∏y to fotografie. 
Co wi´cej, ogon ten móg∏ si´ utrzymywaç nawet na wi´kszych odleg∏oÊciach, byç mo˝e 
do najdalszych kraƒców Uk∏adu S∏onecznego – wbrew przewidywaniom, ˝e ogony 
ulegajà szybkiemu rozproszeniu. Odkrycie to, przedstawione w Nature z 6 kwietnia br., 
otwiera równie˝ nowe mo˝liwoÊci wykrywania komet i zbierania ich materii.

George Musser

Hyakutake w 1996 roku

K

B

BIIO

OR

R

Ó

Ó ˚

˚

N

N

O

O

R

R

O

O D

D

N

N

O

O

 å

å

N

N A

A   A

A

N

NTTA

A

R

RK

K T

T Y

Y

D

DZ

ZIIE

E

D

Drru

uggii

ppiin

nggw

wiin

n

J

Je

ed

de

en

n  

p

p

iin

ng

gw

wii

n

n