Budowa i funkcje łodygi u nasiennych 

 
 

1.  Funkcje łodygi: 

a)  podtrzymuje liście, kwiaty i owoce; 
b)  pośredniczy w rozprowadzaniu wody z solami mineralnymi (w górę) i związków 

organicznych (w dół) po roślinie; 

c)  magazynuje substancje zapasowe (szczególnie taki pęd jak bulwa czy kłącza); 
d)  magazynowanie wody (np. kaktusy); 
e)  ŁODYGI ZIELNE (tzn. pokryte skórką) pełnią funkcje asymilacyjne (w 

przeciwieństwie do ŁODYG ZDREWNIAŁYCH pokrytych korkiem); 

f)  funkcja przetrwalnikowa, np. kłącza, bulwy, cebule; 
g)  rozmnażanie wegetatywne, np. kłącze, bulwa, cebula, rozłogi (truskawka, 

poziomka), rozmnóżki (aloes). 
 

2.  Budowa pierwotna łodygi u dwuliściennych i nagonasiennych: 

 

a)  skórka = epiderma – pokryta kutykulą, ma włoski, aparaty szparkowe; 
b)  kora pierwotna: 



 

tkanka wzmacniająca, 



 

miękisz asymilacyjny, 



 

śródskórnia lub pochwa skrobiowa (warstwa komórek magazynująca skrobię) 
– występują lub nie; 

c)  walec osiowy: 



  okolnica – daje początek pąkom i korzeniom przybyszowym (często nie 

występuje), 



 

wiązki przewodzące łyko-drzewne – występujące w peryferycznej części walca, 
ułożone w jeden pierścień, zawierające miazgę (WIĄZKA OTWARTA), 



 

pierwotne promienie rdzeniowe i rdzeń zbudowane z miękiszu spichrzowego. 
 

3.  Budowa pierwotna łodygi u jednoliściennych: 

 

Łodyga jednoliściennych nie jest zróżnicowana na korę pierwotną i walec osiowy. 
Wiązki przewodzące są ZAMKNIĘTE, czyli bez miazgi, i rozmieszczone 
nieregularnie. Pod skórką leży tkanka wzmacniająca, a głębiej miękisz asymilacyjny 
lub spichrzowy. 
 

4.  Przyrost łodygi na grubość: 

 



 

Większość jednoliściennych (wyjątek np. palmy, bambusy, juka, dracena, aloes) 
oraz część zielonych dwuliściennych zachowuje budowę pierwotną łodygi do 
końca życia rośliny. Natomiast rośliny drzewiaste i wiele zielonych dwuliściennych 
w późniejszym okresie życia zmienia budowę anatomiczną łodygi na skutek jej 
przyrostu na grubość i powstaje budowa wtórna. 



 

Miazga wiązkowa łączy się z powstałą miazgą międzywiązkową i dzieli się, 
odkładając łyko wtórne na zewnątrz i drewno wtórne do wnętrza. Miazga dzieli się 
do wiosny do jesieni. Drewno powstałe późnym latem ma cewki i naczynia o 
grubych ścianach i mniejszych średnicach niż drewno wiosenne. Powstają w ten 
sposób słoje przyrostu rocznego. 



 

Z komórek miękiszowych w pobliżu skórki powstaje fellogen wytwarzający na 
zewnątrz korek, a do wnętrza fellodermę. Skórka z czasem obumiera i odpada, a jej 
funkcje przejmuje korek z przetchlinkami. Wszystkie tkanki leżące na zewnątrz od 
miazgi nazywamy korą wtórną. 

 

5.  Rodzaje pędu (modyfikacje łodygi): 



 

kłącza – przekształcony, zgrubiały pęd podziemny, jest organem spichrzowym 
i przetrwalnikowym, służą również do rozmnażania wegetatywnego; mają 
zredukowane łuskowate liście, pąki boczne i korzenie przybyszowe; są 
wieloletnie. 
np. rabarbar, szparag, kosaciec, konwalia, perz, większość paproci. 



  bulwy – są podziemnymi pędami, ich wzrost jest ograniczony, trwają jeden 

sezon wegetacyjny. Są to pędy, których łodyga uległa silnemu zgrubieniu i 
skróceniu, liście całkowitej redukcji, nie wytwarzają korzeni przybyszowych. 
Pełni funkcję spichrzową (magazynuje substancje zapasowe: białka i cukry – 
skrobia), czasem też przetrwalnikową i wegetatywną. 
np. ziemniak, słonecznik bulwiasty, szafran, zimowit, kalarepa, rzodkiewka. 



  cebule – silnie skrócone pędy podziemne, mają silnie skróconą łodyżkę, tzw. 

piętkę, i gęsto osadzone na niej zmodyfikowane łuskowate liście 
magazynujące zapasy. Z piętki wyrastają korzenie przybyszowe, a na jej 
wierzchołku znajduje się pączek szczytowy, który w następnym roku rozwija 
się w pęd kwiatonośny. Cebula jest organem spichrzowym, przetrwalnikowym 
i do rozmnażania wegetatywnego. 
np. cebula, czosnek, hiacynt, tulipan. 



 

rozłogi – odgałęzienia dolnej części nadziemnego pędu, płożące się, czyli 
rosnące poziomo przy ziemi lub pod nią. Służą do rozmnażania 
wegetatywnego i są organami spichrzowymi. Zakorzeniając się węzłach i 
wyrastając, tworzą nowe rośliny. Po obumarciu rośliny macierzystej lub 
oderwaniu się od niej, stają się samodzielne. 
np. poziomka, truskawka. 



  gałęziaki – upodobnione do liści, spłaszczone łodygi z miękiszem 

asymilacyjnym i licznymi chloroplastami. Zastępuje liście, które zostały 
zredukowane, w pełnieniu funkcji asymilacyjnej. Występują u roślin 
środowisk suchych. 
np. opuncja, szparagi, liściokwiat. 



 

liściaki – rozszerzony i spłaszczony ogonek liściowy, upodobniony do blaszki 
liściowej, przejmuje ich funkcje asymilacyjne. Blaszki liściowe pełnią inne 
funkcje, np. u dzbanecznika jest o organ chwytający owady, a u akacji 
pierzaste blaszki liściowe ulegają redukcji. 
 

6.  Porównanie budowy pierwotnej korzenia i łodygi u roślin dwuliściennych: 

 

Cecha 

KORZEŃ 

ŁODYGA 

okolnica i 
śródskórnia 

występują 

nie zawsze występują; zamiast 
śródskórni może występować 
pochwa skrobiowa 

ułożenie wiązek 
przewodzących 

naprzemianległe, promieniste 
ułożenie drewna i łyka 
pierwotnego 

wiązki łyko-drzewne ułożone 
w pierścień, zawierają miazgę 
(wiązka otwarta) 

rdzeń 

- 

+ 

tkanka kory 
pierwotnej 

miękiszowa (przeważnie 
miękisz spichrzowy) 
śródskórnia 

tkanka wzmacniająca, miękisz 
asymilacyjny 

występowanie tkanki 
wzmacniającej 

na terenie walca osiowego (w 
centrum organu) 

pod skórką, jest pierwszą 
warstwą koty pierwotnej 

miękisz 
asymilacyjny 

brak 

na terenie kory pierwotnej