Mała i wielka tradycja 



 

Podział tradycji według Roberta Redfielda: 

TRADYCJA WIELKA (skala makro): główny nurt kultury narodowej, język literacki, kanon kształcenia, funkcjonowanie państwa, to, co 
oficjalne, ogólnonarodowe  

TRADYCJA MAŁA (skala mikro) formy dziedzictwa w obrębie małych zbiorowości typu lokalnego (wiosek, sąsiedztwa, rodziny), ma ono 
charakter obyczajowy, konkretne lokalności kulturowe, środowiskowe, rodzinne (wieczerza wigilijna składa się w każdej rodzinie z czegoś 
innego 



 

Kultura popularna: w sumie już od XVI wieku; to co legitymizowane jako kultura 



 

Wielka tradycja – np.: humanizm XV wieku, literatura mieszczańska, 



 

Mała tradycja – elementy kultury „codziennej”, niewartej nobilitacji 



 

Osoby z klas wyższych uczestniczyły w obu tradycjach [chociaż mała tradycja jest kojarzona z wartościami niskim, 

niepiśmiennymi] 



 

Tańce dworskie mają korzenie plebejskie; są przerobione by pasować do dworu 



 

Karnawał, święto głupców – święta plebejskie [ a w karnawale sam dwór brał udział!] 



 

Jesteśmy przyzwyczajeni myśleć w opozycji kultura niska vs wysoka 



 

W pewnym momencie uczestniczenie w tradycji małej stało się wstydliwe; wtedy nastąpił rozłam [XVI/XVII wiek] 



 

Kultura humanistyczna [XVI/XVII wiek]: oparcie na tekstach klasycznych, pojawia się kultura wielkich ksiąg, które należy znać, 

separuje od kultury w której się żyje 



 

Wielka tradycja podlega konstrukcji w XVI wieku 



 

Kultura humanistyczna nie jest kulturą jednego stanu 



 

Potrzeba zreformowania kultury w której się żyje – np.: zauważenie barbarzyńców 



 

Kultura humanistyczna jest obyczajna – walka z karnawałem (czyli z czasem i miejscem gdzie jest przyzwolenie na picie, jedzenie, 

zabawy…) ← a ideał człowieka humanistycznego jest inny: człowiek obyczajny, wyedukowany, panuje nad sobą, dyscyplinuje 
swe ciało 



 

Humaniści: wrogość wobec ciała której nie było w średniowieczu 



 

Szerzenie się piśmienności wśród warstw niższych: zanik różnic między nimi a warstwami wyższymi 



 

Mała tradycja tworzyła własną muzykę i literaturę – np.:  przejmowała eposy rycerskie; część literatury średniowiecza [kultury 

wysokiej] staje się literatura plebsu [a potem w XVIII i XIX wieku na odwrót – literatura plebsu staje się wysoka; np.: ballada, 
baśnie braci Grimm] 



 

Mamki – i co opowiadały dzieciom szlacheckim do snu 



 

Kultura humanistyczna wystrzegała się wysiłku fizycznego, „przytępiającego umsył” 



 

Renesans: reforma religijna, powrót do czystego chrześcijaństwa ≠ kultura popularna, która kojarzyła się z pogaństwem 



 

Zreformowani chrześcijanie odrzucają zdobienie kościoła/ikonografię czyli biblię pauperum ; są wykształceni, cenią tylko pismo 



 

Edukacja warstw niższych by oczyścić ich z „pogaństwa” (odrzucenie: karnawał, picie w karczmie, tańczący miś, literatura z 

obrazkami – jednym słowem: kultura popularna) 



 

Projekt kultur narodowych: by z języka plebejskiego uformować język literacki 



 

Wiek XVII Francja: powstaje ideał dworzanina który oddaje się zabawom i edukacji 



 

„Wykwintnisie „  panie z kręgu markizy 

de 

Rambouillet : stworzyła salon zrażona do dworu; przyjmowanie gości w buduarze, na 

leżąco 



 

Francja – opodatkowanie chłopów – pojawia im się czas wolny; szlachta ubożeje, przestaje pełnić funkcje społeczne; staje się 

ozdoba na dworze; pojawia się szlachta urzędnicza [ mieszczanie-urzędnicy stają się szlachta] 



 

Opozycja dwór i świat 



 

Salon wykwintnisiów: wykluczenie cech dworu i plebsu (zauważyli, że dwór i plebs w sumie zachowują się tak samo): agresji i 

bezpośredniej seksualności; zamiast tego uwodzenie -  a więc sprawny język, dowcip, błyskotliwość; dobre maniery ponad 
stanowiska; salon to przestrzeń kobiet bez formalnego wykształcenia: dystans do pedanterii naukowej, dystans do tych co 
zawodowo zajmują się książką 



 

Towarzystwo markizy było jednojęzyczne i wykształciło modelową francuszczyznę 



 

Atak Moliera na wykwintnisie : bo dwór [sojusz z plebsem; uważali że dwór i plebs cechuje zdrowy rozsądek] i wykwintnisie 

[asceza; forma życia oderwana od cielesności]  to konkurencja 



 

Molier [kiedy tworzył te dzieła to jeszcze nie była wykwintna kultura wersalu] : atak na wykwintnisie i pobożnych [„Świętoszek”] 



 

Salon to opozycja do kultury popularnej 



 

Druga połowa XVII wieku: hegemonia dworu 



 

Mała tradycja (kultura plebejska/popularna): tworzona przez tych, którzy mają wolny czas [subkultura marynarzy –szanty; 

pasterze  -folklor pasterski; górnicy; kupcy – czytający romanse i powieści)