Czym jest rewolucja permanentna? (Tezy podstawowe)

Lew Dawidowicz Trocki – Czym jest rewolucja permanentna? (Tezy podstawowe) (1930 rok)

1. Teoria rewolucji permanentnej wymaga obecnie jak największej uwagi ze strony każdego

marksisty, ponieważ kierunek walki klas i walki ideologicznej całkowicie i ostatecznie przesunął tę
kwestię ze sfery wspomnień o dawnych rozbieżnościach między rosyjskimi marksistami do sfery
rozważań o charakterze, więzi wewnętrznej i metodach rewolucji międzynarodowej w ogóle.

2. W stosunku do krajów o opóźnionym rozwoju burżuazyjnym, a w szczególności krajów

kolonialnych i półkolonialnych, teoria rewolucji permanentnej oznacza, że pełne i realne osiągnięcie
celów demokratycznych i narodowowyzwoleńczych nie jest do pomyślenia inaczej, jak poprzez dyktaturę
proletariatu, polegającą na przejęciu przez proletariat władzy w charakterze przywódcy narodu
uciskanego, a przede wszystkim mas chłopskich.

3. Kwestia agrarna, a wraz z nią kwestia narodowościowa, wyznaczają chłopom, którzy stanowią

przytłaczającą większość ludności krajów zacofanych, wyjątkowe miejsce w rewolucji demokratycznej.
Bez przymierza proletariatu z chłopami cele rewolucji demokratycznej nie tylko nie mogą zostać
zrealizowane, ale nawet poważnie wytyczone. Przymierze tych dwóch klas jest jednak możliwe do
zrealizowania jedynie w bezwzględnej walce z wpływami burżuazji liberalno-narodowej.

4. Bez względu na to, jakie w różnych krajach byłyby pierwsze, epizodyczne etapy rewolucji,

realizacja rewolucyjnego przymierza proletariatu z masami chłopskimi jest możliwa tylko pod
politycznym kierownictwem awangardy proletariackiej, zorganizowanej w partii komunistycznej.
Oznacza to zarazem, że rewolucja demokratyczna może zwyciężyć tylko poprzez dyktaturę proletariatu,
opartą na przymierzu z chłopami i nastawioną w pierwszej kolejności na osiągnięcie celów rewolucji
demokratycznej.

5. Z punktu widzenia swojego znaczenia historycznego, bolszewickie hasło „demokratycznej

dyktatury proletariatu i chłopstwa” miało właśnie wyrażać scharakteryzowane wyżej stosunki między
proletariatem, chłopami i liberalną burżuazją. Dowiodło tego doświadczenie Października. Lecz ta stara
formuła Lenina nie rozstrzygała z góry, jakie będą wzajemne stosunki polityczne między proletariatem a
chłopami wewnątrz bloku rewolucyjnego. Innymi słowy, owa formuła miała świadomie pewien charakter
algebraiczny, który w procesie doświadczenia historycznego miał ustąpić miejsca bardziej konkretnym
jednostkom arytmetycznym. Jednakże doświadczenie to wykazało – i to w warunkach wykluczających
wszelką pokrętną interpretację – że bez względu na to, jak wielka byłaby rola rewolucyjna chłopów, nigdy
nie może być ona samodzielna ani, tym bardziej, kierownicza. Chłop idzie za robotnikiem lub za
burżujem. Znaczy to, że „demokratyczną dyktaturę proletariatu i chłopstwa” można sobie wyobrazić tylko
jako dyktaturę proletariatu, ciągnącego za sobą masy chłopskie.

6. Demokratyczna dyktatura proletariatu i chłopstwa, pojmowana jako ustrój odmienny od

dyktatury proletariatu pod względem swojej treści klasowej, byłaby do zrealizowania tylko w przypadku,
gdyby było możliwe istnienie niezależnej partii rewolucyjnej, która ucieleśniałaby interesy demokracji
chłopskiej i w ogóle drobnomieszczańskiej i która, przy pomocy proletariatu, byłaby zdolna do objęcia
władzy i sprawując władzę potrafiłaby wprowadzić w życie program rewolucyjny. Jak o tym świadczy
doświadczenie   całej   historii   współczesnej,   a   przede   wszystkim   historii   Rosji   w   ciągu   ostatniego
ćwierćwiecza,   przeszkodą   nie   do   przezwyciężenia   na   drodze   do   utworzenia   partii   chłopskiej   jest
niesamodzielność   gospodarcza   i   polityczna   drobnej   burżuazji   oraz   jej   głębokie   zróżnicowanie
wewnętrzne, skutkiem którego we wszystkich decydujących sytuacjach, przede wszystkim w wojnie i w
rewolucji, wyższe warstwy drobnej burżuazji (chłopów) idą z wielką burżuazją, a niższe z proletariatem,
zmuszając   tym   samym   warstwy   pośrednie   do   wyboru   między   tymi   skrajnymi   biegunami.   Między
kiereńszczyzną a władzą bolszewicką, między Kuomintangiem a dyktaturą proletariatu nie istnieje i nie
może istnieć wyjście pośrednie, to znaczy demokratyczna dyktatura robotników i chłopów.

7. Obecna tendencja Międzynarodówki Komunistycznej do narzucenia krajom orientalnym hasła

demokratycznej   dyktatury   proletariatu   i   chłopstwa,   od   dawna   przezwyciężonego   ostatecznie   przez
historię,   może   mieć   tylko   reakcyjny   charakter.   Ponieważ   hasło   to   przeciwstawia   się   dyktaturze
proletariatu, przyczynia się ono do rozmywania proletariatu w masach drobnomieszczańskich i w ten
sposób sprzyja utrzymaniu hegemonii przez burżuazję narodową, a w rezultacie przyczynia się do fiaska
rewolucji  demokratycznej.  Włączenie  tego  hasła  do  programu   Międzynarodówki  Komunistycznej  już
samo w sobie stanowi bezpośrednią zdradę wobec marksizmu i bolszewickich tradycji Października.

© Samokształceniowe Koło Filozofii Marksistowskiej

– 3 –

http://skfm.dyktatura.info/

Lew Dawidowicz Trocki – Czym jest rewolucja permanentna? (Tezy podstawowe) (1930 rok)

8. Dyktatura proletariatu, który dochodzi do władzy jako przywódca rewolucji demokratycznej,

wraz ze zwycięstwem tej rewolucji nieuchronnie i nagle staje w obliczu celów, związanych z głębokimi
przeobrażeniami burżuazyjnego prawa własności. Rewolucja demokratyczna przekształca się
bezpośrednio w socjalistyczną i tym samym staje się permanentna.

9. Zdobycie władzy przez proletariat nie oznacza doprowadzenia rewolucji do końca, lecz jedynie

jej   rozpoczęcie.   Budowa   socjalizmu   jest   możliwa   tylko   na   gruncie   walki   klas   w   skali   krajowej   i
międzynarodowej. W warunkach decydującego panowania ustroju kapitalistycznego w skali światowej
walka   ta   musi   niechybnie   powodować   wybuchy   wojen   wewnętrznych,   to   znaczy   domowych,   i
zewnętrznych, to znaczy rewolucyjnych. Na tym polega permanentny charakter rewolucji socjalistycznej
jako takiej, niezależnie od tego, czy chodzi o kraj zacofany, w którym dopiero wczoraj dokonały się
przeobrażenia   demokratyczne,   czy   o   stary   kraj   kapitalistyczny,   który   przeszedł   przez   długą   epokę
demokracji i parlamentaryzmu.

10. Zwycięstwa rewolucji socjalistycznej nie można sobie wyobrazić w granicach państwowych

danego kraju. Jedna z podstawowych przyczyn kryzysu społeczeństwa burżuazyjnego polega na tym, że
stworzone przez nie siły wytwórcze nie mogą już zmieścić się w granicach państwa narodowego. Stąd z
jednej strony biorą się wojny imperialistyczne, a z drugiej burżuazyjne utopie Stanów Zjednoczonych
Europy. Rewolucja socjalistyczna zaczyna się w skali krajowej, rozwija się w skali międzynarodowej, a
zostaje doprowadzona do końca i osiąga kulminację w skali światowej. Dlatego rewolucja socjalistyczna
staje się permanentna w nowym, szerszym znaczeniu: w tym znaczeniu, że kończy się wraz z ostatecznym
zwycięstwem nowego społeczeństwa na całej kuli ziemskiej.

11. Tak zarysowany schemat rozwoju rewolucji światowej znosi różnicę między krajami

„dojrzałymi”   i   „niedojrzałymi”   do   socjalizmu   w   znaczeniu   martwej   i   pedantycznej   klasyfikacji,
wprowadzonej   do   obecnego   programu   Międzynarodówki   Komunistycznej.   Kapitalizm,   stworzywszy
rynek światowy, światowy podział pracy i światowe siły wytwórcze, sam przygotowuje całą gospodarkę
światową do przeobrażeń socjalistycznych. Ten proces przeobrażeń dokona się w różnych krajach w
różnym tempie. W określonych warunkach kraje zacofane mogą dojść do dyktatury proletariatu wcześniej
niż kraje rozwinięte, ale dojdą później od nich do socjalizmu. W kraju kolonialnym lub półkolonialnym,
którego proletariat okaże się niedostatecznie przygotowany do skupienia wokół siebie chłopów i zdobycia
władzy,   nie   będzie   tym   samym   możliwości   doprowadzenia   rewolucji   demokratycznej   do   końca.
Natomiast w kraju, w którym proletariat dojdzie do władzy w rezultacie rewolucji demokratycznej, dalsze
losy dyktatury proletariatu i socjalizmu będą zależały w ostatniej instancji nie tyle od rozwoju krajowych
sił wytwórczych, ile od rozwoju międzynarodowej rewolucji socjalistycznej.

12. Teoria socjalizmu w jednym kraju, która pojawiła się jako skutek reakcji przeciwko ruchowi

Października, jest jedyną teorią, przeciwstawiającą się konsekwentnie i definitywnie teorii rewolucji
permanentnej. Podejmowana pod ciosami krytyki przez epigonów próba ograniczenia stosowalności teorii
socjalizmu w jednym kraju do Rosji ze względu na narodowe osobliwości (rozmiary kraju i bogactwa
naturalne) nie polepsza sprawy, lecz ją pogarsza. Zerwanie ze stanowiskiem międzynarodowym zawsze i
nieuchronnie prowadzi do narodowego mesjanizmu, to znaczy do przypisywania własnemu krajowi cech
szczególnych, mających świadczyć o jego wyższości lub odrębności, które pozwalają mu rzekomo
odgrywać rolę niedostępną dla innych krajów. Światowy podział pracy, zależność rozwoju radzieckiego
przemysłu od zagranicznej techniki, zależność rozwoju sił wytwórczych rozwiniętych krajów Europy od
azjatyckich surowców itd., itd., sprawiają, że budowa niezależnego społeczeństwa socjalistycznego jest
niemożliwa w żadnym kraju świata.

13. Teoria Stalina-Bucharina nie tylko przeciwstawia mechanicznie, wbrew całemu doświadczeniu

rewolucji rosyjskich, rewolucję demokratyczną rewolucji socjalistycznej, ale ponadto rozwodzi rewolucję
krajową z rewolucją międzynarodową. Rewolucjom w krajach zacofanych wyznacza za cel ustanowienie
nie dającego się ustanowić ustroju dyktatury demokratycznej, który przeciwstawia dyktaturze proletariatu.
W ten sposób wnosi do polityki złudzenia i fikcje, paraliżuje walkę proletariatu o władzę na Wschodzie i
opóźnia zwycięstwo rewolucji kolonialnych. Z punktu widzenia teorii epigonów fakt, że proletariat
zdobywa władzę, oznacza zwycięstwo rewolucji („w dziewięciu dziesiątych”, zgodnie z formułą Stalina) i

© Samokształceniowe Koło Filozofii Marksistowskiej

– 4 –

http://skfm.dyktatura.info/

Lew Dawidowicz Trocki – Czym jest rewolucja permanentna? (Tezy podstawowe) (1930 rok)

początek okresu reform krajowych. Teorie o ewolucji bogatego chłopa ku socjalizmowi

i „neutralizacji”

światowej   burżuazji   są   z   tego   powodu   nieodłączne   od   teorii   socjalizmu   w   jednym   kraju.   Teorie   te
powstają   razem   i   razem   upadają.   Teoria   socjalizmu   narodowego   sprowadza   Międzynarodówkę
Komunistyczną   do  roli   pomocniczego  narzędzia   w  walce  z  interwencją  wojskową.  Obecna  polityka,
ustrój   wewnętrzny   i   dobór   personelu   kierowniczego   Międzynarodówki   Komunistycznej   pozostają   w
całkowitej zgodności z tym sprowadzeniem Międzynarodówki do roli oddziału pomocniczego, którego
przeznaczeniem nie jest osiąganie samodzielnych celów.

14. Program Międzynarodówki Komunistycznej, opracowany przez Bucharina, jest eklektyczny do

szpiku  kości. Stanowi jałową próbę pogodzenia  teorii socjalizmu  w jednym kraju z  marksistowskim
internacjonalizmem,  który, ze  swojej  strony jest  nieodłączny  od permanentnego  charakteru rewolucji
międzynarodowej.   Walka   lewicowej   opozycji   komunistycznej   o   słuszną   politykę   i   zdrowy   ustrój
wewnętrzny   w   Międzynarodówce   Komunistycznej   jest   ściśle   związana   z   walką   o   program
marksistowski

. Kwestia programu jest z kolei nierozłącznie związana z kwestią dwóch przeciwstawnych

teorii: teorii rewolucji permanentnej i teorii socjalizmu w jednym kraju. Od dawna kwestia rewolucji
permanentnej wyszła poza ramy epizodycznych, całkowicie przezwyciężonych przez historię,
rozbieżności między Leninem a Trockim. Walka toczy się między podstawowymi ideami Marksa i Lenina
a eklektyzmem centrystów.

W okresie rozkwitu polityki prawicowej, prowadzonej przez blok rządzący radzieckiej biurokracji, w skład którego

wchodziło centrum pod kierownictwem Stalina i prawe skrzydło pod kierownictwem Bucharina, ten ostatni twierdził, że w
ZSRR bogate chłopstwo nie ewoluuje w stronę kapitalizmu, lecz „pokojowo wrasta” w socjalizm. Było to podstawą polityki
radzieckiej partii komunistycznej w okresie od 1924 do 1928 roku, kiedy to bogate chłopstwo ogłosiło „strajk zbożowy”
przeciwko władzy radzieckiej. Stalinowska biurokracja zareagowała na to radykalnym zwrotem w dotychczasowej polityce:
terrorystycznym „rozkułaczeniem” chłopstwa i przymusową kolektywizacją rolnictwa. Trocki pisał powyższe tezy przed tym
zwrotem. – Red.

W okresie, w którym Trocki pisał Rewolucję permanentną (pod koniec lat dwudziestych), charakteryzował stalinowski nurt w

biurokracji radzieckiej jako „centryzm”. Nie uważał jeszcze, że dyktatura biurokratyczna skonsolidowała się ostatecznie i może
zostać usunięta tylko poprzez rewolucję polityczną, lecz dopuszczał możliwość demokratycznej reformy ustroju politycznego
ZSRR. Również nie uważał jeszcze Międzynarodówki Komunistycznej za całkowicie zwyrodniałą i zakładał możliwość jej
odbudowy na pierwotnych podstawach. W kilka lat później uznał, że w ZSRR wykrystalizowała się w pełni pasożytnicza
warstwa biurokratyczna i dokonała się biurokratyczna kontrrewolucja polityczna, a w związku z tym reforma radzieckiej partii
komunistycznej i władzy państwowej oraz Międzynarodówki Komunistycznej jest już niemożliwa. – Red.

– 5 –

http://skfm.dyktatura.info/