1
Artur Dariusz Kubacki
Sosnowiec
PROBLEMY TŁUMACZENIA
NIEMIECKOJ
Ę
ZYCZNYCH DOKUMENTÓW SAMOCHODOWYCH
W niniejszym artykule chcemy wskaza
ć
na problemy terminologiczne i formalne, z
jakimi spotyka si
ę
tłumacz podczas pisemnego tłumaczenia niemieckoj
ę
zycznych
dokumentów samochodowych pochodz
ą
cych z Austrii, Szwajcarii i Niemiec. Artykuł
podzielono na dwie cz
ęś
ci: w pierwszej omówimy gatunek analizowanych tekstów,
cechy j
ę
zyka oraz tłumaczenia specjalistycznego, w drugiej natomiast przedstawimy
wybrane problemy tłumaczenia ww. dokumentów na j
ę
zyk polski.
Gatunek tekstu
Wraz z intensywn
ą
wymian
ą
mi
ę
dzynarodow
ą
takich dóbr, jak samochody pojawia
si
ę
coraz wi
ę
ksza ilo
ść
dokumentów w polskim obrocie prawnym, które musz
ą
by
ć
tłumaczone w celu zarejestrowania pojazdu w wydziale komunikacji. W ostatnich
trzech latach najcz
ęś
ciej uwierzytelnianymi tłumaczeniami u prawie ka
Ŝ
dego
tłumacza przysi
ę
głego j
ę
zyka niemieckiego w Polsce były dokumenty samochodowe,
na które składaj
ą
si
ę
: karta pojazdu (Fahrzeugbrief) lub - w zast
ę
pstwie - dowód
rejestracyjny pojazdu (Fahrzeugschein), za
ś
wiadczenie o wyrejestrowaniu pojazdu
dla jego wła
ś
ciciela (Abmeldebescheinigung für den Fahrzeughalter), a tak
Ŝ
e
dokument potwierdzaj
ą
cy nabycie pojazdu (np. rachunek, faktura, umowa kupna-
sprzeda
Ŝ
y). Ten ostatni nie stanowi dokumentu samochodowego analizowanego w
niniejszym opracowaniu. Wydawanie kart pojazdów, dowodów rejestracyjnych oraz
za
ś
wiadcze
ń
o wyrejestrowaniu pojazdów regulowane jest przez niemieckie prawo,
tj.
ustaw
ę
o
dopuszczeniu
osób
i
pojazdów
do
ruchu
drogowego
(Straßenverkehrszulassungsordnung). W zwi
ą
zku z implementacj
ą
dyrektywy unijnej
w zakresie wydawania za
ś
wiadcze
ń
rejestracyjnych w krajach Unii Europejskiej w
Niemczech od 1 pa
ź
dziernika 2005 r. - podobnie jak to jest w Austrii ju
Ŝ
od roku 2003
- kart
ę
pojazdu okre
ś
la si
ę
terminem Zulassungsbescheinigung Teil II, a dowód
rejestracyjny pojazdu – Zulassungsbescheinigung Teil I.
2
1.
Karta pojazdu
Karta pojazdu jest dokumentem urz
ę
dowym przypisanym do pojazdu,
potwierdzaj
ą
cym przede wszystkim fakt posiadania okre
ś
lonego rodzaju pojazdu
przez dan
ą
osob
ę
. Zawiera w szczególno
ś
ci dane identyfikacyjne pojazdu, jego
parametry techniczne, a tak
Ŝ
e dane identyfikuj
ą
ce jego wła
ś
ciciela oraz informacje
potwierdzaj
ą
ce rejestracj
ę
lub wyrejestrowanie pojazdu. Dane techniczne stanowi
ą
rodzaj wyci
ą
gu ze
ś
wiadectwa homologacji pojazdu. Przy ka
Ŝ
dym ponownym
dopuszczeniu pojazdu do ruchu drogowego w karcie pojazdu umieszczane s
ą
dane
osobowe jego aktualnego wła
ś
ciciela oraz numer rejestracyjny pojazdu nadany przez
wydział komunikacji.
2.
Dowód rejestracyjny pojazdu
Dowód rejestracyjny pojazdu spełnia podwójn
ą
rol
ę
: potwierdza wydanie
decyzji administracyjnej o zarejestrowaniu pojazdu oraz jest dokumentem
stwierdzaj
ą
cym dopuszczenie zarejestrowanego pojazdu do ruchu. Dokument ten
jest wydawany przez wydział komunikacji w momencie zarejestrowania pojazdu.
Odnotowane w nim informacje obejmuj
ą
najwa
Ŝ
niejsze dane techniczne, nazwisko
oraz adres wła
ś
ciciela pojazdu, numer rejestracyjny oraz uwagi dotycz
ą
ce
przeprowadzania bada
ń
technicznych pojazdu (Hauptuntersuchung).
3.
Za
ś
wiadczenie o wyrejestrowaniu pojazdu
W przypadku tymczasowego lub całkowitego wyrejestrowania pojazdu przez
jego wła
ś
ciciela w krajach niemieckoj
ę
zycznych wła
ś
ciwy wydział komunikacji
wystawia za
ś
wiadczenie o jego skre
ś
leniu z centralnej ewidencji. W Polsce nie ma
odpowiednika tego dokumentu, poniewa
Ŝ
w przypadku przerejestrowania pojazdu
zostaje wystawiony dla niego nowy dowód rejestracyjny, natomiast w przypadku
wyrejestrowania dowód zostaje uniewa
Ŝ
niony i zatrzymany w wydziale komunikacji.
3
Charakterystyczne cechy j
ę
zyka oraz tłumaczenia specjalistycznego
J
ę
zyk specjalistyczny to ogólnie bior
ą
c odmiana j
ę
zyka charakteryzuj
ą
ca si
ę
zasi
ę
giem u
Ŝ
ycia ograniczonym do okre
ś
lonego, nierzadko hermetycznego
ś
rodowiska fachowców, ró
Ŝ
ni
ą
ca si
ę
w swej warstwie leksykalnej od j
ę
zyka ogólnego
czy potocznego specyficznym słownictwem, cz
ę
sto niezrozumiałym dla przeci
ę
tnego
odbiorcy, a słu
Ŝą
cym głównie wymianie informacji fachowej, zró
Ŝ
nicowaniu nominacji
i precyzji terminologicznej (por. Bußmann, 1983: 137; Szulc, 1984: 106).
W j
ę
zyku specjalistycznym wyst
ę
puj
ą
tendencje do kontrolowania polisemii i
homonimii, do eliminowania synonimów, upraszczania składni, neutralizowania
afektywno
ś
ci oraz przyswajania du
Ŝ
ej ilo
ś
ci abrewiacji. W zakresie składni j
ę
zyk
specjalistyczny bazuje na zasobach j
ę
zyka ogólnego, jednak
Ŝ
e cechuje go znaczna
selekcja tych zasobów i
ś
rodków (por. Pie
ń
kos, 2003: 263 i n.).
W opracowaniu przedło
Ŝ
onym przez UNESCO (1958: 36) dotycz
ą
cym
specyfiki tłumacze
ń
technicznych i naukowych stwierdzono,
Ŝ
e:
wiedza specjalistyczna odgrywa istotn
ą
rol
ę
w procesie tłumaczenia, poniewa
Ŝ
nie mo
Ŝ
na czego
ś
, czego si
ę
nie rozumie, adekwatnie przeło
Ŝ
y
ć
,
przy tłumaczeniu nale
Ŝ
y uwzgl
ę
dni
ć
cel tłumaczenia oraz grup
ę
docelow
ą
jego
odbiorców,
praca tłumacza specjalistycznego znacznie wykracza poza poszukiwanie
odpowiedników terminologicznych w słownikach.
Przytoczmy za Kielar (1991: 135) nast
ę
puj
ą
ce wymagania stawiane
tłumaczowi specjalistycznemu (przysi
ę
głemu):
1
umiej
ę
tno
ść
przeprowadzenia analizy znaczeniowej tekstu oraz ró
Ŝ
nych
przekształce
ń
tekstowych,
2.
znajomo
ść
ekwiwalentnej terminologii,
3.
umiej
ę
tno
ść
funkcjonalnego powi
ą
zania ze sob
ą
ekwiwalentnych
ś
rodków L
1
i
L
2
,
4.
podstawowa znajomo
ść
tłumaczonej materii,
5.
umiej
ę
tno
ść
korzystania z materiałów pomocniczych (słowniki mono- i
bilingualne, teksty paralelne itp.),
6.
wysoka sprawno
ść
działania translacyjnego i umiej
ę
tno
ść
tworzenia translatu
o wysokiej jako
ś
ci.
4
Wybrane problemy tłumaczenia dokumentów samochodowych
Jednym z problemów tłumaczenia niemieckich tekstów specjalistycznych (w naszym
przypadku „mieszanki” j
ę
zyka technicznego i ekonomiczno-prawniczego) jest
prawidłowy przekład terminów. Wiele nazw wyst
ę
puj
ą
cych w niemieckich tekstach
fachowych to terminy maj
ą
ce charakter grup wyrazowych, w których dominuj
ą
grupy
nominalne. W polszczy
ź
nie odpowiadaj
ą
im struktury ustabilizowane maj
ą
ce
charakter skupie
ń
terminologicznych spełniaj
ą
ce rol
ę
jednostki nominacyjnej (por.
Starzec, 1984: 62). W procesie translacyjnym takich skupie
ń
terminologicznych
nale
Ŝ
y uwzgl
ę
dni
ć
, jak proponuje Iluk (1998: 123), wszystkie aspekty formalne i
semantyczne poszczególnych składników nazwy, cho
ć
cz
ę
sto przy u
Ŝ
yciu
odmiennych motywów nominacyjnych i/lub odmiennych struktur składniowych.
Ponadto tłumaczowi kłopot sprawi
ć
mog
ą
niezwykle popularne w niemieckich
dokumentach skróty i skrótowce, które musz
ą
by
ć
rozszyfrowane, aby ich sens stał
si
ę
zrozumiały. Problemem mog
ą
by
ć
tak
Ŝ
e ró
Ŝ
nice leksykalno-syntagmatyczne
wynikaj
ą
ce z istnienia odmiennych wariantów j
ę
zyka niemieckiego.
1.
Problem doboru wła
ś
ciwych ekwiwalentów terminologicznych
Istotn
ą
cech
ą
operacji kognitywno-j
ę
zykowych towarzysz
ą
cych tłumaczeniu terminów
jest brak pełnej ekwiwalencji semantycznej poszczególnych składników, co wymusza
konieczno
ść
u
Ŝ
ycia innych motywów nominacyjnych w L
2
1
. Tłumaczowi cz
ę
sto nie
wolno dokona
ć
dosłownego przekładu danego terminu, gdy
Ŝ
nie pozwala na to uzus,
reguły ł
ą
czliwo
ś
ci składników w L
2
lub kontekst. Ponadto wi
ę
kszo
ść
terminów
niemieckich wyst
ę
puje w postaci zło
Ŝ
e
ń
lub grup dwuwyrazowych, natomiast w
polszczy
ź
nie odpowiadaj
ą
im wył
ą
cznie nazwy dwu- lub wieloelementowe.
1
Zło
Ŝ
enia
Grupa dwuwyrazowa
a
Fahrzeughalter
2
wła
ś
ciciel pojazdu
b
Fahrzeugbrief
karta pojazdu
c
Straßenverkehrsamt
wydział komunikacji
d
Verkehrsaufsichtsamt
wydział komunikacji
1
L
1
= j
ę
zyk
ź
ródłowy, L
2
= j
ę
zyk docelowy
2
Czcionk
ą
pogrubion
ą
zaznaczono te elementy leksykalne, które maj
ą
w j
ę
zyku niemieckim i polskim
odmienne motywy nominacyjne.
5
2
Grupy dwu- lub wielowyrazowe
a
amtliches Kennzeichen
numer(y) rejestracyjny(e)
dopuszczony immobilizer
b
anerkannte Wegfahrsperre
dopuszczona blokada
przeciwuruchomieniowa
c
vorübergehende Stilllegung
tymczasowe wyrejestrowanie
d
falls werkseitig montiert
o ile montowano fabrycznie
2.
Problemy zwi
ą
zane z przekształceniami formalnymi w obr
ę
bie translatu
W wyniku przeprowadzonej analizy grup wyrazowych do podstawowych sposobów
tłumaczenia mo
Ŝ
emy zaliczy
ć
nast
ę
puj
ą
ce operacje strukturalne:
zamiana zło
Ŝ
enia w L
1
na grup
ę
typu rzeczownik + przymiotnik/imiesłów
przymiotnikowy w L
2
, np. Gebrauchtfahrzeug
pojazd u
Ŝ
ywany, Neufahrzug
pojazd nowy,
zamiana zło
Ŝ
enia w L
1
na grup
ę
typu rzeczownik + grupa przyimkowa w L
2
,
np. Verwertungsnachweis
za
ś
wiadczenie o zezłomowaniu pojazdu,
zamiana zło
Ŝ
enia w L
1
na grup
ę
typu rzeczownik + poszerzona grupa
dopełniaczowa w L
2
, np. Standgeräusch
poziom hałasu podczas postoju,
Fahrgeräusch
poziom hałasu podczas jazdy,
zamiana przymiotnika zło
Ŝ
onego w L
1
na wieloskładnikow
ą
grup
ę
nominaln
ą
lub zdanie w L
2
, np. schadstoffarm
pojazd spełniaj
ą
cy normy ekologiczne /
pojazd spełnia normy emisji spalin
zamiana rzeczownika w liczbie pojedynczej w L
1
na rzeczownik w liczbie
mnogiej w L
2
, np. amtliches Kennzeichen
numery rejestracyjne,
poszerzenie terminu w translacie, np. Abmeldebscheinigung
za
ś
wiadczenie
o wyrejestrowaniu pojazdu, KBA-Gebühr
opłata na rzecz Federalnego
Urz
ę
du Komunikacji,
redukcja terminu w translacie, np. Maße über alles mm
wymiary w mm,
przekształcenie zdania w L
1
w równowa
Ŝ
nik zdania w L
2
, np.
die Richtigkeit der Angaben in Spalte B wird bescheinigt
za zgodno
ść
danych zawartych w kolumnie B,
wyeliminowanie w L
2
konstrukcji podrz
ę
dnej wyst
ę
puj
ą
cej w L
1
, np. soll das
Fahrzeug danach wieder in den Verkehr gebracht werden, (...)
przy
ponownym dopuszczeniu pojazdu do ruchu, (...).
6
Powy
Ŝ
ej wymienionym sposobom tłumaczenia czasami towarzyszy brak
ekwiwalencji semantycznej pomi
ę
dzy poszczególnymi składnikami grup wyrazowych.
Wówczas nale
Ŝ
y tak dobra
ć
składnik w j
ę
zyku docelowym, aby był ł
ą
czliwy w danej
grupie i jak najprecyzyjniej oddawał znaczenie leksemu z frazy w L
1
.
Z kolei rozszerzanie polskiej frazy wynika z konieczno
ś
ci doprecyzowania
frazy w L
2
lub z uwzgl
ę
dnienia norm stylistycznych j
ę
zyka polskiego. Przy
rozszerzeniu element w L
1
ma w
ęŜ
sze znaczenie, za
ś
jego dosłowny polski
ekwiwalent ma znaczenie szersze, st
ą
d pojawia si
ę
konieczno
ść
dodania słowa lub
słów zaw
ęŜ
aj
ą
cych znaczenie w przekładzie. Natomiast w przypadku redukcji
translatu mamy do czynienia z sytuacj
ą
odwrotn
ą
- leksem w L
1
musi zosta
ć
zaw
ęŜ
ony poprzez dodatkowe okre
ś
lenia, podczas gdy jego dosłowny odpowiednik
w L
2
nie wymaga zaw
ęŜ
enia przez dookre
ś
laj
ą
ce słowa, gdy
Ŝ
sam wyra
Ŝ
a dokładnie
to, co dookre
ś
lony leksem w L
1
.
Konkluduj
ą
c: analiza strukturalno-semantyczna grup wyrazowych umo
Ŝ
liwia
dokonanie wyboru wła
ś
ciwej techniki tłumaczenia i bezpo
ś
rednio wpływa na
ustalenie prawidłowego odpowiednika.
3.
Problemy tłumaczenia elementów brachygraficznych
Skróty i skrótowce w analizowanych dokumentach ogólnie mo
Ŝ
na podzieli
ć
na takie,
które s
ą
charakterystyczne dla j
ę
zyka ogólnego, prawniczego i ekonomicznego, oraz
takie, które dotycz
ą
wył
ą
cznie j
ę
zyka technicznego.
3.1.
Skróty i skrótowce z zakresu j
ę
zyka ogólnego
3
L
1
L
2
a
geb. am
(geboren am)
urodzony dnia
(ur. dn.)
b
geb.
(geborene)
z domu
(z d.)
c
evtl.
(eventuell)
ewentualnie
(ew.)
d
ggf.
(gegebenenfalls)
w razie potrzeby
e
gez.
(gezeichnet)
podpisano
f
Fz.
(Fahrzeug)
pojazd
g
Konto-Nr.
(Kontonummer)
numer konta
7
h
Fa.
(Firma)
firma
i
m. d. Nachtrag
(mit dem Nachtrag)
z suplementem
j
Ausf.
(Ausführung)
model / wersja
k
OT
(Ortsteil)
dzielnica
l
wahlw.
(wahlweise)
do wyboru
ł
geschl.
(geschlossen)
zamknięty
m
auch gen.
(auch genehmigt)
dopuszczono takŜe
n
zul.
(zulässig)
dopuszczalny
o
je nach Ausr.
(je nach Ausrüstung)
w zaleŜności od wyposaŜenia
Z podanych powy
Ŝ
ej przykładów wynika,
Ŝ
e skróty niemieckie zazwyczaj nie
maj
ą
skrótowych odpowiedników w j
ę
zyku polskim. Chc
ą
c zastosowa
ć
skrót polski,
tłumacz musiałby stworzy
ć
konstrukcj
ę
unikatow
ą
, która nie wyst
ę
puje powszechnie i
która przez to mogłaby by
ć
niezrozumiała dla odbiorcy.
3.2.
Skróty i skrótowce charakterystyczne dla j
ę
zyka prawniczego i
ekonomicznego
4
L
1
L
2
a
i. V.
(in Vertretung)
w z.
(w zastępstwie)
b
ppa
(per procura)
z up.
(z upowaŜnienia)
c
i. A.
(im Auftrag)
z up.
(z upowaŜnienia)
d
Abs.
(Absatz)
ust.
(ustęp)
e
Ziff.
(Ziffer)
pkt
(punkt)
f
LRA
(Landratsamt)
starostwo powiatowe
g
KV
(Kreisverwaltung)
administracja powiatu
h
LK
(Landkreis)
powiat
i
Nebst.
(Nebenstelle)
filia, ekspozytura
j
a. a. S.
(amtlich anerkannter Sachverständiger)
rzeczoznawca powołany z listy biegłych
k
StVZO
(Straßenverkehrszulassungsordnung)
ustawa o dopuszczeniu osób i pojazdów
do ruchu drogowego
l
KraftStG
(Kraftfahrzeugssteuergesetz)
ustawa o podatku od pojazdów
mechanicznych
8
ł
EZUL / EZ
(Erstzulassung)
data pierwszej rejestracji
m
KBA-Gebühr
(Kraftbundesamtgebühr)
opłata na rzecz Federalnego Urzędu
Komunikacji
n
Kfz-Steuern
(Kraftfahrzeugsteuern)
podatek od pojazdów mechanicznych
o
Kfz-Zulassung / Kfz.-Zul.-Stelle
(Kraftfahrzeugzulassungsstelle)
urząd dopuszczający / organ rejestrujący
pojazd samochodowy do ruchu
p
a. d. V. gezogen
(aus dem Verkehr gezogen)
wycofać z ruchu
W j
ę
zyku niemieckim wyra
ź
niejsza jest tendencja do skracania nazw instytucji,
nazw ustaw oraz standardowych wyra
Ŝ
e
ń
charakterystycznych dla danej odmiany
j
ę
zyka urz
ę
dowego, w naszym wypadku j
ę
zyka dokumentów samochodowych.
Tendencja ta w j
ę
zyku polskim nie uwidacznia si
ę
tak wyra
ź
nie.
3.3.
Skróty i skrótowce typowe dla j
ę
zyka technicznego
5
L
1
L
2
a
PKW
(Personenkraftwagen)
samochód osobowy
b
KOMBI
(Kombinationskraftwagen)
samochód osobowo-towarowy
c
LKW
(Lastkraftwagen)
samochód cięŜarowy
d
ANH
(Anhänger)
przyczepa
e
KRAD
(Kraftrad)
jednośladowy pojazd mechaniczny
f
KOM
(Kraftomnibus)
autobus
g
ZGM
(Zugmaschine)
ciągnik
h
Fahrzeug-Ident.-Nr. / FIN
(Fahrzeugidentifizierungsnummer)
numer identyfikacyjny pojazdu (VIN)
i
AU
(Abgasuntersuchung)
kontrola spalin
j
HU
(Hauptuntersuchung)
główna kontrola pojazd /
główne badanie techniczne pojazdu
k
PS
(Pferdestärke)
jednostka mocy - koń mechaniczny (KM)
l
OTTO/GKAT
(Ottomotor /geregelter Katalysator)
silnik z zapłonem iskrowym / silnik wyposaŜony w
katalizator regulowany
ł
DIESEL
(Dieselmotor)
silnik z zapłonem samoczynnym
9
m
b. Anh-Betrieb
(bei Anhängerbetrieb)
w przypadku eksploatacji przyczepy
n
m. mech. 5Ganggetr
(mit mechanischem 5-Ganggetriebe)
z pięciobiegową przekładnią mechaniczną
o
a. Felge
(auf Felge)
na feldze (obręczy) koła
p
m. ABS ausgerüstet
(mit Anti-Blockier-System ausgerüstet)
wyposaŜony w ABS / system zapobiegający
blokowaniu kół
r
s-arm (schadstoffarm)
pojazd spełniający normy ekologiczne
(pojazd spełnia normy emisji spalin)
s
mit Verw.
(mit Verwertungsnachweis)
przedłoŜono zaświadczenie
o zezłomowaniu pojazdu
t
mit Verbl.erklärung
(mit Verbleibserklärung)
oświadczenie o miejscu pozostawienia pojazdu
mechanicznego (niepoddanego złomowaniu, ale
wycofanego z ruchu)
u
Wegfahrsperre g. AZT-TUEV-ANF
(Wegfahrsperre gemäß AZT und TÜV
Anforderungen)
(AZT – Allianz Zentrum für Technik)
TÜV – Technischer Überwachungsverein)
immobilizer zgodnie z wymogami Stowarzyszenia
Nadzoru Technicznego i Stowarzyszenia Centrum
Techniki Allianz
w
Verw. v. Schneek. nicht mögl.
(Verwendung von Schneeketten nicht möglich)
brak moŜliwości uŜycia łańcuchów
przeciwśnieŜnych
J
ę
zyk niemiecki wypracował cał
ą
seri
ę
skrótów dotycz
ą
cych charakterystyki
funkcjonowania i kontroli pojazdu. Analiza paralelnych dokumentów polskich
dowodzi,
Ŝ
e prawie w ogóle nie ma w polszczy
ź
nie ustabilizowanych elementów
brachygraficznych o takim samym charakterze. Bogactwo skrótów stosowanych w
dokumentacji niemieckoj
ę
zycznej czyni prac
ę
tłumacza wyj
ą
tkowo uci
ąŜ
liw
ą
, gdy
Ŝ
ich rozszyfrowywanie jest nierzadko zaj
ę
ciem czasochłonnym.
4.
Ró
Ŝ
nice leksykalno-składniowe wyst
ę
puj
ą
ce w odmiennych wariantach
j
ę
zykowych
Ró
Ŝ
nice pomi
ę
dzy niemczyzn
ą
u
Ŝ
ywan
ą
w Austrii, Niemczech i Szwajcarii
uwidaczniaj
ą
si
ę
tak
Ŝ
e w odniesieniu do dokumentów samochodowych. Dotycz
ą
one
zarówno sfery leksykalnej, jak i składniowej.
10
4.1.
Rozbie
Ŝ
no
ść
terminologiczna w krajach niemieckoj
ę
zycznych
Ten sam termin polski w ró
Ŝ
nych krajach niemieckoj
ę
zycznych mo
Ŝ
e by
ć
wyra
Ŝ
ony za pomoc
ą
ró
Ŝ
nych terminów, np.
6
Desygnat
Niemcy
Austria
Szwajcaria
a
karta pojazdu
Fahrzeugbrief
Kfz-Brief
Typenschein
Einzelgenehmigung
Fahrzeugausweis
b
właściciel
(uŜytkownik)
pojazdu
Führer / Halter
Lenker
Halter
c
masa własna
(pojazdu)
Leergewicht
Eigengewicht
Leergewicht
d
poziom hałasu
Stand-/Fahrgeräusch
Nahfeldpegel
-
e
data pierwszej
rejestracji
Tag der ersten
Zulassung
(Erstzulassung)
erstmailige
Zulassung
erste
Inverkehrsetzung
f
wydział
komunikacyjny
Kfz-Zulassungsstelle
Zulassungsstelle
Strassenverkehrsamt
g
adnotacje urzędowe
amtlich zugelassene
Eintragungen
behördliche
Eintragungen
Verfügungen der
Behörde
h
numery
rejestracyjne
amtliches
Kennzeichen
Kennzeichen
Kennzeichentafel
Schild
i
samochód osobowy
Personenkraftwagen
PKW
Personenkraftwagen
PKW
Personenwagen
-
j
organ rejestrujący
Zulassungsstelle
Zulassungsbeh
ö
rde
Ausgabestelle
k
nr identyfikacyjny
pojazdu
Fahrzeug-
identifizierungsnummer
Fahrzeug-
identifizierungsnummer
Stammnummer
(nr ewid. w rej. państ.)
Przedstawiona powy
Ŝ
ej ró
Ŝ
norodno
ść
terminologiczna mo
Ŝ
e skutkowa
ć
stosowaniem przez polskiego tłumacza rozmaitych nazw dla tych samych
desygnatów. Tłumacz powinien ujednolici
ć
sposób tłumaczenia odmiennych
formalnie terminów niemieckich, austriackich i szwajcarskich, które jednak maj
ą
identyczne znaczenie. Nieznajomo
ść
ekwiwalentnych terminów funkcjonuj
ą
cych w
ró
Ŝ
nych krajach niemieckoj
ę
zycznych mo
Ŝ
e prowadzi
ć
do ich bł
ę
dnego tłumaczenia.
11
4.2.
Ograniczenia w u
Ŝ
yciu zło
Ŝ
e
ń
7
Desygnat
Niemcy
Austria
Szwajcaria
a
rodzaj pojazdu
Fahrzeugart
Art des Fahrzeuges
Art des Fahrzeugs
b
rodzaj nadwozia
Aufbauart
Art des Aufbaus
-
Chocia
Ŝ
w standardowym j
ę
zyku niemieckim j
ę
zyk specjalistyczny wykazuje
tendencj
ę
do zło
Ŝ
e
ń
, to ju
Ŝ
w jego odmiankach, np. wariancie austriackim i
szwajcarskim, uwidacznia si
ę
tendencja odwrotna, a wi
ę
c dekompozycja, czyli
zamiana kompozitum na grup
ę
wyrazow
ą
. Powy
Ŝ
sze przykłady ilustruj
ą
zamian
ę
zło
Ŝ
enia na grup
ę
dopełniaczow
ą
.
Wnioski
Do najwa
Ŝ
niejszych problemów tłumaczeniowych dokumentów samochodowych
mo
Ŝ
na zaliczy
ć
:
umiej
ę
tno
ść
doboru wła
ś
ciwego ekwiwalentu j
ę
zykowego o uzualnej strukturze
nazwotwórczej, np. Fahrzeugbrief to nie list (dane) pojazdu lub karta wozu, ale
karta pojazdu,
umiej
ę
tno
ść
przekształcania niemieckich struktur składniowych w takie, które
s
ą
charakterystyczne dla j
ę
zyka docelowego, np. eliminowanie niemieckich
konstrukcji podrz
ę
dnych,
umiej
ę
tno
ść
odczytywania skrótów i zast
ę
powania ich odpowiednimi
ekwiwalentami; w przypadku braku takiej umiej
ę
tno
ś
ci nale
Ŝ
y zrobi
ć
wzmiank
ę
w tłumaczeniu uwierzytelnionym o nieznajomo
ś
ci skrótu, natomiast nie nale
Ŝ
y
stosowa
ć
strategii uniku,
konsekwencja w tłumaczeniu terminów stosowanych w ró
Ŝ
nych krajach
niemieckoj
ę
zycznych na okre
ś
lenie tego samego desygnatu,
konieczno
ść
posiadania podstawowej
wiedzy dotycz
ą
cej
przedmiotu
tłumaczenia lub konieczno
ść
konsultacji terminologicznej ze specjalistami
.
12
Bibliografia
Bußmann, H., 1983, Lexikon der Sprachwissenschaft, Stuttgart.
Gajda, S, 1990, Wprowadzenie do teorii terminu, Opole.
Iluk, J., 1998, „Problemy tłumaczenia nazw medycznych na przykładzie j
ę
zyka
polskiego i niemieckiego”, [w:] Glottodidactica XXVI/1998, Pozna
ń
, s. 123-136.
Kielar, B. Z., 1991, „Problemy tłumaczenia tekstów specjalistycznych”, [w:]
Teoretyczne podstawy terminologii, red. F. Grucza, Wrocław, s. 133-140.
Kielar, B. Z., 2000, „O tłumaczeniu tekstów specjalistycznych”, [w:] Problemy
komunikacji mi
ę
dzykulturowej, red. B. Z. Kielar i in., Warszawa, s. 235-246.
Pie
ń
kos, J., 2003, Podstawy przekładoznawstwa. Od teorii do praktyki, Kraków.
Starzec, A., 1984, Rozwój polskiej terminologii motoryzacyjnej (od pocz
ą
tku do 1945
roku), Opole.
Szulc, A., 1984, Podr
ę
czny słownik j
ę
zykoznawstwa stosowanego, Warszawa.
UNESCO, 1958, Scientific and Technical Translating and Related Aspects of the
Language Problem, Paris, s. 190-195.
Streszczenie
Tematem artykułu jest wskazanie na najpowa
Ŝ
niejsze trudno
ś
ci stoj
ą
ce przed tłumaczem niemieckoj
ę
zycznych
dokumentów samochodowych. Autor podzielił artykuł na dwie cz
ęś
ci. W pierwszej scharakteryzował te
dokumenty samochodowe, które uczynił przedmiotem analizy (karta pojazdu, dowód rejestracyjny, za
ś
wiadczenie
o wyrejestrowaniu pojazdu), oraz omówił najistotniejsze wła
ś
ciwo
ś
ci j
ę
zyka tekstów specjalistycznych oraz
tłumaczenia specjalistycznego. W drugiej cz
ęś
ci skupił si
ę
na wyodr
ę
bnieniu i egzemplifikacji najbardziej
kluczowych problemów translacyjnych. Zdaniem autora, tłumacz niemieckoj
ę
zycznych dokumentów
samochodowych natrafia w procesie przekładu na cztery podstawowe trudno
ś
ci: problem odnalezienia trafnego
ekwiwalentu terminologicznego w j
ę
zyku docelowym, problem zamiany niemieckoj
ę
zycznej struktury składniowej
na struktur
ę
charakterystyczn
ą
dla j
ę
zyka docelowego, problem poprawnego rozszyfrowania niemieckich skrótów
i skrótowców oraz problem ró
Ŝ
nic leksykalno-składniowych wyst
ę
puj
ą
cych pomi
ę
dzy j
ę
zykiem niemieckim
charakterystycznym dla Austrii, Szwajcarii i Niemiec. Rozwa
Ŝ
ania autora ilustrowane s
ą
licznymi przykładami, za
ś
ko
ń
czy je lista zalece
ń
dla tłumaczy paraj
ą
cych si
ę
przekładem dokumentów omawianego typu.
Summary
The article deals with the most significant difficulties that the translators of German car documents are faced with.
The author divided it into two parts. In the first one he characterized these car documents that he made the
subject of his analysis (vehicle card, registration certificate, certificate of signing off a vehicle) as well as he
described the most conspicuous properties of specialist translation and the language of specialist texts. In the
second part he focused on distinguishing the most crucial translation problems and their exemplification. In the
author’s opinion, the translators of German car documents encounter four main problems during the translation
process: the problem of finding accurate terminological equivalents in the target language, the problem of
converting German syntactic structures into the structures that are characteristic of the target language, the
problem of the correct understanding of German abbreviations and acronyms as well as the problem of lexical
differences existing between the German language typical of Austria, Switzerland and Germany. The author’s
conclusions are illustrated with numerous examples and they are followed by the list of suggestions for those who
translate the above-mentioned types of documents.