Gospodarstwa domowe i rodziny
Gospodarstwo domowe to zespół osób – spokrewnionych ze sobą bądź nie – mieszkających
razem i wspólnie utrzymujących się. Punktem wyjścia dla utworzenia gospodarstwa
domowego jest mieszkanie/dom zamieszkiwane przez daną grupę osób.
Typy gospodarstw domowych:
rodzinne (w ramach gospodarstwa wyodrębnić można chociaż jedną rodzinę) –
jednorodzinne i wielorodzinne;
nierodzinne – jednoosobowe i wieloosobowe.
Głowa gospodarstwa domowego:
osoba dostarczająca największej części dochodów (tradycyjne rozumienie);
osoba mająca największy wpływ na wydatki gospodarstwa (alternatywne rozumienie).
Rodzina to przynajmniej dwie osoby tworzące wspólnie gospodarstwo domowe, które
powiązane są bądź więzią małżeńską (lub jej tożsamą – tj. związkiem nieformalnym) bądź
więzią biologiczną (czy jej tożsamą – adopcja).
Typy rodzin:
Małżeństwo z dzieckiem/dziećmi;
Małżeństwo bez dzieci;
Związek nieformalny z dzieckiem/dziećmi;
Związek nieformalny bez dzieci;
Samotna matka z dzieckiem/dziećmi;
Samotny ojciec z dzieckiem/dziećmi.
Gospodarstwa domowe w Polsce w latach 1960
–
2002
Rok
Liczba gospodarstw
domowych (w tys.)
Dynamika zmian (spis
poprzedni = 100)
Udział gospodarstw
miejskich w % (udział
ludności miejskiej w %)
1960
8253
.
52,8 (48,3)
1970
9376
113,6
57,5 (52,3)
1978
10948
116,8
62,0 (57,5)
1988
11970
109,3
65,7 (61,2)
1995
12501
104,4
67,1 (61,8)
2002
13337
106,6 (111,4*)
67,2 (61,8)
* w stosunku do roku 1988
Źródło: Spisy powszechne z lat 1960, 1970, 1978, 1988, 2002 i mikrospis 1995
Struktura gospodarstw domowych według wielkości w latach 1960–2002 (w %*)
Kategoria
1960
1970
1978
1988
1995
2002
Ogółem
Średnia wielkość
3,47
3,39
3,11
3,10
3,06
2,84
Jednoosobowe
16,2
16,1
17,4
18,3
19,7
24,8
Dwuosobowe
18,5
18,8
21,7
22,3
23,1
23,2
Trzy
–
, czteroosobowe
38,8
41,2
44,0
42,3
39,8
37,9
Pięcioosobowe i większe 26,5
23,9
16,9
17,1
17,4
14,0
Miasta
Średnia wielkość
3,12
3,03
2,85
2,86
2,80
2,60
Jednoosobowe
21,1
19,9
20,7
20,3
22,0
27,7
Dwuosobowe
20,0
20,0
22,2
23,5
24,7
24,7
Trzy
–
, czteroosobowe
39,6
44,1
46,4
45,1
42,1
38,6
Pięcioosobowe i większe 19,3
16,0
10,7
11,1
11,2
8,9
Wieś
Średnia wielkość
3,87
3,87
3,55
3,56
3,59
3,33
Jednoosobowe
10,8
10,6
11,9
14,5
15,1
18,8
Dwuosobowe
16,8
17,1
20,7
20,0
19,9
20,2
Trzy
–
, czteroosobowe
37,7
37,0
40,1
36,9
34,9
36,6
Pięcioosobowe i większe 34,7
35,3
27,3
28,6
30,1
24,4
* średnia wielkość gospodarstwa w osobach
Gospodarstwa domowe według składu rodzinnego
w latach 1970
–
2002 (w %)
Gospodarstwa
1970 1978 1988 1995 2002
Polska ogółem
Jednorodzinne
77,8 77,9 75,0 73,3 69,0
Dwurodzinne
4,6
3,8
4,9
5,1
4,4
Trzy
-
i więcej
rodzinne
0,1
0,1
0,2
0,2
0,2
Nierodzinne
17,5 18,2 19,9 21,3 26,4
Miasta
Jednorodzinne
76,1 75,7 75,1 73,3 67,6
Dwurodzinne
2,3
2,4
2,8
2,8
2,8
Trzy
-
i więcej
rodzinne
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
Nierodzinne
21,5 21,8 22,0 23,8 29,5
Wieś
Jednorodzinne
80,0 81,3 74,8 73,3 71,9
Dwurodzinne
7,9
6,1
9,1
9,9
7,6
Trzy
-
i więcej
rodzinne
0,1
0,2
0,4
0,5
0,4
Nierodzinne
12,0 12,4 15,7 16,3 20,1
Struktura rodzin według typu biologicznego w
Polsce w latach 1970
–
2002
1
(w %)
Kategoria
1970 1978 1988 1995 2002
Ogółem
Małżeństwo bez
dzieci
20,5 22,3 22,8 23,6 23,5
Małżeństwo
z
dziećmi
66,8 64,3 61,8 59,6 57,1
Matka z dziećmi
11,3 11,9 13,6 15,0 17,2
Ojciec z dziećmi
1,4
1,5
1,8
1,8
2,2
Miasto
Małżeństwo bez
dzieci
20,2 21,7 22,3 23,8 24,5
Małżeństwo
z
dziećmi
65,9 63,4 60,9 57,9 54,4
Matka z dziećmi
12,5 13,3 15,0 16,4 18,8
Ojciec z dziećmi
1,4
1,6
1,8
1,9
2,3
Wieś
Małżeństwo bez
dzieci
21,0 23,3 23,6 23,2 21,8
Małżeństwo
z
dziećmi
67,7 65,5 63,4 62,4 61,7
Matka z dziećmi
9,9
9,8
11,3 12,7 14,4
Ojciec z dziećmi
1,4
1,4
1,7
1,7
2,0
1
Dla roku 2002 w przypadku kategorii małżeństwa
z dziećmi i małżeństwa bez dzieci dokonano
zsumowania liczb odnoszących się do formalnych i
nieformalnych związków. W poprzednich spisach
publikowane
dane
nie
czyniły
rozróżnienia
pomiędzy tymi dwoma typami związków.
Źródło utrzymania
Źródło utrzymania – źródło, z którego pozyskuje się środki do życia. Źródła utrzymania
mogą być badane w odniesieniu do poszczególnych osób lub też ich grup – gospodarstw
domowych.
Główne źródło utrzymania – źródło, z którego pochodzi największa część dochodów
jednostki lub gospodarstwa domowego.
Typy źródeł utrzymania:
1) Dochody z pracy – dochody z samodzielnie wykonywanej pracy najemnej lub pracy na
własny rachunek;
2) Źródło niezarobkowe – dochody z transferów społecznych, takich jak emerytury, renty,
zasiłki;
3) Dochody z własności – dochody z wynajmu nieruchomości, papierów wartościowych,
lokat;
4) Pozostawanie na utrzymaniu innych.
Ludność Polski według głównego źródła utrzymania w latach 1988 i 2002 (w %)
Główne źródło utrzymania
1988
2002
Dochody z pracy
45,4
32,3
Poza rolnictwem
34,8
28,0
W rolnictwie
10,6
4,3
Niezarobkowe źródło
18,0
28,0
Emerytura
9,1
13,9
Renta z tytułu niezdolności do pracy
5,7
6,6
Renta rodzinna
1,6
2,2
Zasiłek dla bezrobotnych
–
1,6
Zasiłek pomocy społecznej
0,2
0,6
Dochody z własności
–
0,1
Na utrzymaniu
36,6
38,0