Zapas zabezpieczający 

jako element struktury 

zapasu

Opracowała: Magdalena Szymańska

Zapas - definicja

Zapas to określona ilość dóbr znajdująca się w rozpatrywanym  systemie 
logistycznym  (przedsiębiorstwie lub łańcuchu  dostaw), bieŜąco nie 
wykorzystywana  a przeznaczona  do późniejszego  przetworzenia  lub 
sprzedaŜy.

Klasyczna koncepcja 
zarządzania zapasami opiera się 
na utrzymywaniu zapasów 
zabezpieczających w kaŜdym 
kolejnym ogniwie  łańcucha 
dostaw. Wynika to między 
innymi z tego, Ŝe jedyna 
informacja o zapotrzebowaniu 
(popycie) dopływająca do 
danego punktu to zamówienie z 
oczekiwaniem szybkiej 
realizacji  .

2

Klasyfikacja zapasów ze względu na ich przeznaczenie:

Pierwszy podział:

1.

Materiały i surowce

2.

Roboty w  toku

3.

Wyroby gotowe

4.

Towary

5.

Materiały pomocnicze i eksploatacyjne

Drugi podział:

1.

Zapasy zaopatrzeniowe

2.

Zapasy produkcyjne

3.

Zapasy dystrybucyjne

3

Powody i przyczyny  tworzenia zapasów:

Przyczyny niezaleŜne od 
przedsiębiorstwa, co wiąŜe 
się z:

 okresową niedostępnością dóbr 

wynikającą z sezonowości 
(pewne surowce, produkty 
rolne), ale takŜe np. 
planowymi  przestojami 
produkcyjnymi u dostawcy 
(np. w okresie wakacyjnym),

 koniecznością zakupów 

większych niŜ  bieŜące 
potrzeby, co moŜe być 
narzucone przez dostawcę.

Mogą być gromadzone w 
sposób celowy, co wynika 
z:

 przesłanek ekonomicznych, 

np. zwiększając zapas poprzez 
duŜe dostawy, zmniejszamy 
częstotliwość tych dostaw, co 
moŜe dać niŜszy  koszt w 
łącznym rozrachunku,

 potrzeby zapewnienia 

wysokiej dostępności 
(poziomu obsługi), zwłaszcza 
w przypadku duŜych zmian 
losowych popytu.

4

Przyczyny powstawania zapasu:

Zapas może powstawać w 

wyniku braku możliwości 
zapewnienia pełnej 
synchronizacji dostaw i 
zużycia. Ten fakt jest przyczyną 
tworzenia zapasu cyklicznego. 
W przypadku, gdy zużycie jest 
zmienne, a jego prognozy 
obarczone błędami, wtedy dla 
zabezpieczenia się przed 
możliwością wystąpienia braku 
w zapasie utrzymujemy zapas 
zabezpieczający.

5

Przyczyny powstawania zapasu c.d.:

 zapas sezonowy - gdy tworzymy 

okresowo wysokie stany zapasu związane 
z okresową dostępnością dóbr albo pod 
okresowy wysoki popyt, np.:

a.

zapasy świeżych owoców gromadzone 
przez przetwórcę w okresie ich 
dostępności,

b.

zapasy napojów chłodzących 
gromadzone przez producenta w 
przewidywaniu wysokiego popytu w 
okresie letnim;

 zapas „spekulacyjny" - z którym mamy 

do czynienia w przypadku gromadzenia 
większych zapasów, np. dla uprzedzenia 
wzrostu cen;

 zapas promocyjny - gromadzony dla 

pokrycia zwiększonego popytu 
oczekiwanego w związku z planowaną 
kampanią promocyjną towaru.

6

Przyczyny powstawania zapasu c.d.:

Jeszcze inne przyczyny stoją za 

tzw. zapasem strategicznym. Zapas 
strategiczny może być tworzony w 
odniesieniu do materiałów 
zużywanych bieżąco (dla kluczowych, 
strategicznych surowców i 
materiałów, których brak może mieć 
bardzo poważne konsekwencje),  ale 
mogą to być także zapasy materiałów 
lub części bieżąco nie zużywanych, 
utrzymywanych na specjalne sytuacje 
(awarie).

Trzeba w tym miejscu wymienić 

także zapas zbędny. To zapas, który 
nie będzie już zużywany. Mogą to 
być, na przykład,  surowce i materiały 
potrzebne do wytwarzania wyrobu 
już wycofanego z produkcji.

7

Rotacja zapasu

KaŜdy zapas moŜe być 

klasyfikowany ze względu  na szybkość 
obrotu. Mówimy o zapasach szybko 
rotujących i wolno rolujących. Mogą 
się teŜ pojawiać pozycje, których 
zapasy nie będą wykazywały ruchu. 
Do pomiaru szybkości obrotu moŜna 
wykorzystać np. wskaźnik rotacji.

KaŜdy zapas uzasadniony, 

niezaleŜnie  od tego, w którym miejscu 
łańcucha dostaw jest zlokalizowany  i 
jakie postacie dóbr obejmuje, składa 
się z dwu podstawowych części:

 części rotującej (zapasu bieŜącego, 

obrotowego, cyklicznego),

 części nierotującej zapasu.

Część rotująca wynika z bieżących 
potrzeb i jest skutkiem zachodzących w 
sposób powtarzalny dostaw i zużycia 
(pobrań, konsumpcji)

8

Zapas w przedsiębiorstwie dzieli się na dwie części:

Zapas rotujący, który związany jest z 
dostawami  zaspokajającymi  bieżące 
potrzeby odbiorców i 
systematycznym zużyciem 
materiałów

Część nierotująca zapasu, którą 
stanowią:

 Zapas zabezpieczający
 Zapas nadmierny

9

Zapas zabezpieczający:

„

zapas, który słuŜy łagodzeniu efektów róŜnic między 

przewidywanym zapotrzebowaniem w cyklu dostawy. Przy 
jego obliczeniu brane są pod uwagę takie parametry, jak 
poziom obsługi klienta, losowość zmian zapotrzebowania i 
cyklu dostawy”

10