11. Organizacja stanów w okresie monarchii stanowej.
Monarchia stanowa była wynikiem wyodrębnienia
się zróżnicowanych pod względem prawnym grup
ludności (stanów). Przynależność do stanu była
dziedziczna, chociaż istniały wyjątki – np. zmiana
stanu w wyniku małżeństwa. Istniały trzy
podstawowe wyróżniki stanów:
Stosunek do ziemi
Posiadanie odrębnego
systemu prawnego
Instytucje obrony praw
stanu
W Polsce wyodrębniły się stany:
Szlachecki (rycerski)
Duchowny
Mieszczański
Chłopski
W Polsce dominującą pozycję uzyskał stan
szlachecki. Nie wytworzył się solidny stan mieszczański,
mogący stanowić oparcie dla króla w razie konfliktu ze
szlachtą. Pozycję szlachty umacniała jej stosunkowo
wysoka liczebność oraz fakt, że nie nastąpiło
rozwarstwienie i zróżnicowanie prawne tego stanu.
Obronę
pozycji
szlachty
gwarantował
rozwój
reprezentacji stanowej w postaci sejmików ziemskich,
sejmów prowincjonalnych oraz Sejmu Walnego.
Będąc jedynym liczącym się partnerem
politycznym króla szlachta żądała coraz to nowych
przywilejów umacniających jej dominację oraz
dyskryminujących pozostałe stany. Umocnieniu pozycji
szlachty sprzyjały także zmiany dynastii – Ludwik
Węgierski i Władysław Jagiełło musieli zapłacić
przywilejami za poparcie szlachty. Kolejne przywileje
ograniczały kompetencje króla. Ostatnim przywilejem
nadanym przez króla był przywilej nieszawski nadany
przez Kazimierza Jagiellończyka w 1454r. Później
przywileje były nadawane w formie konstytucji
sejmowych.
Stan szlachecki wywodził się z możnowładztwa
oraz dawnej drużyny, która otrzymała ziemię na prawie
rycerskim. Szlachcicem można było zostać także przez
nobilitację (uszlachcenie – pełnię praw szlacheckich ród
uzyskiwał dopiero w trzecim pokoleniu) lub indygenat
(uznanie obcego szlachcica w Polsce)
