  W roku, od którego zaczyna się moje opowiadanie, pracowałem jako
  zawiadowca na jednej z naszych południowo-zachodnich linii kolejowych.
  Wesołe czy nudne było moje życie na przystanku, zrozumiecie państwo,
  gdy powiem, że w promieniu dwudziestu wiorst nie znaleźlibycie tam ani
  jednego domu, ani jednej, ani jednego porządnego szynku, a ja w owe lata
  byłem młody, krzepki, zapalczywy, narwany i głupi. Jedyną rozrywkę
  stanowiły okna pociągów pasażerskich. I ohydna wódka, którą Żydzi
  mieszali z blekotem. Nieraz mignie w oknie wagonu kobieca główka, a ty,
  człowieku, stoisz jak słup, nie oddychasz i patrzysz, aż pociąg
  zamieni się w ledwo widoczny punkcik; albo wypijesz wstrętnej wódki, ile
  się zmieci, zdurniejesz i nie czujesz, jak płyną długie godziny i dni.
  Mnie, pochodzącego z północy, step przygnębiał jak widok opuszczonego
  tatarskiego cmentarza. Latem step z jego uroczystym spokojem - to
  monotonne brzęczenie wierszczy, to przejrzyste natrętne księżycowe
  wiatło - nawiewał posępny smutek, a zimą nie tknięta biel, chłodne dale,
  wycie wilków i długie noce przytłaczały jak ciężki koszmar.
  Na przystanku mieszkało kilka osób: ja i żona,głuchy skrofuliczny telegrafista
  i trzech dozorców. Mój zastępca, człowiek młody, suchotnik jeździł na
  kurację do miasta, gdzie spędzał całe miesiące, zdając na mnie swoje
  obowiązki z prawem korzystania z pensji. Dzieci nie miałem, goci do
  siebie chybabym parą koni nie zaciągnął, a sam mogłem odwiedzać najwyżej
  kolegów z innych stacji, a i to nie częciej niż raz na miesiąc. W ogóle
  arcynudne życie.
  Pamiętam, jak witalimy z żoną Nowy Rok. Siedzielimy przy stole,
  leniwie jedlimy i słuchali, jak w przyległym pokoju głuchy
  telegrafista monotonnie postukiwał na swoim aparacie. Wypiłem już z pięć
  kieliszków wódki z blekotem i teraz, podpierając pięcią ciężką głowę,
  rozmylałem o tej rozpaczliwej, niepokonanej nudzie, a żona siedziała
  obok i nie odrywała oczu od mojej twarzy.. Patrzyła na mnie tak,

  jak może patrzeć tylko kobieta, która oprócz ładnego męża nie ma nic na tym
  wiecie. Bo kochała mnie szaleństwa, niewolniczo i nie tylko moją urodę
  czy duszę, ale również moje grzechy i złoć, i nudę, i nawet okrucieństwo,
  kiedy w pijackim rozjuszeniu nie wiedząc na kim wyładować gniew, dręczyłem ją
  wyrzutami.
  Mimo nudy, która mnie żarła, Chcielimy bardzo uroczycie powitać Nowy Rok i
  oczekiwalimy północy z pewną niecierpliwocią. Bo mielimy w zapasie dwie
  butelki szampana z etykietą wdowy Cliquot; ten skarb wygrałem w zakład
  od zawiadowcy odcinka, kiedy hulalimy u niego na chrzcinach. Zdarza
  się, że na lekcji matematyki, gdy powietrze aż tężeje z nudów, do

  klasy wlatuje motyl; chłopcy podrzucają glowami i z ciekawocią
  obserwują lot, jakby to nie motyl fruwał, lecz co przedziwnego,
  niebywałego; nas tak samo bawił zwykły szampan, który przypadkiem zawędrował
  na małą stacyjkę. Milczelimy i spoglądalimy to na zegar, to na butelki:
  Kiedy wskazówka zbliżała się do dwunastej, zacząłem powoli odkorkowywać
  butelki. Nie wiem, czy osłabłem od wódki, czy może butelka była
  zbyt wilgotna, pamiętam tylko, że gdy korek głono strzelił w sufit,
  butelka wysunęła mi się z rąk i spadla na podłogę. Wina wylało się
  niedużo, najwyżej szklanka, ponieważ zdążyłem złapać butelkę i zatknąć
  syczącą szyjkę palcem.
  - No, dużo szczęcia w Nowym Roku! - powiedziałem nalewając szampana
  do dwóch szklanek. - Pij!
  Żona wzięła szklankę i utkwiła we mnie wystraszone oczy. Jej twarz
  zbladła i przybrała wyraz przerażenia.
  - Upuciłe butelkę? - zapytała.
  - Tak, upuciłem. No i co z tego?
  - Niedobrze - powiedziala stawiając szklankę na stole i jeszcze bardziej
  blednąc. - Niedobra wróżba. To znaczy, że w tym roku spotka nas co
  złego.

  - Jaka z ciebie baba! - westchnąłem - Mądra niby kobieta; a bredzi jak stara
  niańka.
  - Daj Boże, żebym bredziła, ale... co się stanie. Zobaczysz!
  Nawet nie dotknęła szklanki, odeszła na bok zamyliła się. Powiedziałem
  kilka utartych frazesów na temat zabobonów, wypiłem pół butelki,
  przespacerowałem się z kąta w kąt i wyszedłem.
  Na dworze rozłożyła się cicha mroźna noc w całej swej zimnej samotnej
  krasie. Księżyc i dwa białe puszyste obłoczki wisiały nieruchomo
  przyklejone tuż nad przystankiem i jakby na co czekały. Z góry płynął lekki
  przejrzysty blask i delikatnie, jakby bojąc się urazić wstydliwe uczucia,
  dotykał białej ziemi, owietlając wszystko - niegi, nasyp... Było cicho.
  Szedłem wzdłuż nasypu.
  "Głupia kobieta! - mylałem, patrząc na niebo usiane jaskrawymi gwiazdami.
  - Przypućmy nawet, że wróżby czasem się sprawdzają, to cóż złego może nas
  jeszcze spotkać? Nieszczęcia, te, które już były, i te, których doznajemy
  teraz, są tak wielkie, że trudno sobie wyobrazić co gorszego.
  Jakie zło można jeszcze wyrządzić rybie, która jest już złowiona,
  usmażona i podana w sosie do stołu?"
  W granatowej mgle ukazała się topola, wysoka i pokryta szronem, niby
  wielkolud ubrany w całun. Spojrzała na mnie surowo, posępnie, jakby ona
  też czuła się samotna. Długo patrzałem na nią.
  Młodoć moja przepadła marnie, jak wyrzucony niedopałek - mylałem w dalszym
  ciągu - Rodzice umarli, kiedy byłem jeszcze dzieckiem, przepędzono mnie
  z gimnazjum. Urodziłem się w szlacheckim domu, ale nie otrzymalem żadnego
  wychowania ni wykształcenia, więc wiedzy mam akurat tyle, co pierwszy
  lepszy dróżnik... Nie mam gdzie się schronić, nie mam ani najbliższych,
  ani przyjaciół, ani ukochanej pracy. Nie jestem do niczego zdolny i oto
  w pełni sił przydałem się jedynie na to, by wetknięto mnie na posadę
  zawiadowcy. Oprócz niepowodzeń i trosk niczego w życiu nie zaznałem. Cóż

  jeszcze złego może mi się stać ?"

  W dali ukazały się czerwone wiatła. Nadjeżdżał pociąg. Upiony step słuchał
  jego dudnienia. Mój rachunek sumienia był pełen goryczy, aż wydalo mi się, że
  mylę glosno, a jęk telegraficznych drutów i huk pociągu też wypowiadają
  moje myli.
  Cóż zlego jeszcze może się stać? Strata żony? - pytałem sam siebie. -
  I to nie takie straszne. Przed własnym sumieniem nie można się ukryć; nie
  kocham żony. Ożeniłem się jako młokos. Teraz jestem silny, młody, a ona
  skapcaniała, zestarzała się, zgłupiała, od stóp do głów jest nabita
  przesądami. Cóż pociągającego w jej ckliwej miłoci, w zapadniętej piersi,
  w ospałym spojrzeniu? Tyle że ją znoszę, ale jej nie kocham. Więc co może
  się stać? Młodoć przepada, jak to mówią, za nic. Kobiety migają tylko
  przede mną w oknach pociągów jak spadające gwiazdy. Miłoci nie było i
  nie ma. Ginie moja męskoć odwaga, serdecznoć... Wszystko ginie jak
  dym, a moje bogactwa tutaj, na stepie, złamanego grosza nie są warte..."
  Pociąg minął mnie z hukiem, obojętnie powiecił czerwonymi oknami. Widzialem,
  jak zatrzymuje się przed stacją, postał chwilę i pojechal dalej. Przeszedłszy
  ze dwie wiorsty, zawróciłem. Posępne myli nie opuszczały mnie. Czulem
  gorycz w sercu, ale pamiętam, że jeszcze jakby specjalnie starałem się o
  to, by moje myli były szczególnie posępne i mroczne. Wiecie państwo, że
  ludzie ograniczeni i ambitni miewają chwile, gdy wiadomoć, że są
  nieszczęliwi, sprawia im pewne zadowolenie, nawet lubią popisywać się przed
  sobą własnymi cierpieniami. W moich mylach było sporo prawdy, ale też
  sporo nonsensu i popisywania się; co szczeniacko wyzywającego kryło się
  w pytaniu: "Cóż jeszcze złego może mnie spotkać?"
  "Tak, co się stanie? - pytałem siebie w drodze powrotnej. - Chyba wszystkiego
  się zaznało. I chorowałem, i pieniądze traciłem, i wymówki od
  zwierzchników dostaję co dzień, i nie dojadam, i nawet wciekły wilk
  zajrzał na podwórko stacyjne. Cóż jeszcze? Znieważano mnie i deptano...

  i ja niejednokrotnie znieważałem ludzi. Tyle, że nigdy nie popełniłem zbrodni,
  ale do zbrodni chyba nie jestem zdolny, natomiast nie boję się sądu."
  Dwa obłoczki już odszły od księżyca i stanęły opodal, zupełnie jakby szeptały
  do siebie co, czego księżyc wiedzieć nie powinien. Lekki wietrzyk
  przeleciał po stepie, przynosząc stłumiony huk oddalającego się pociągu.
  U progu domu czekała na mnie żona. Oczy jej miały się wesolo, a z
  twarzy biło zadowolenie.
  - Wielka nowina! - szepnęla. - idź prędzej do swojego pokoju i włóż
  nowy surdut. Mamy gocia.
  - Jakiego gocia?
  - Tym pociągiem przyjechała ciocia Natalia Pietrowna!
  - Jaka Natalia Pietrowna?
  - Żona mojego wuja Siemiona Fiodorycza. Ty jej nie znasz. Ona jest taka miła
  i dobra.
  Musiałem się mocno skrzywić, bo zona zrobiła poważną minę i powiedziała
  szeptem:
  - To oczywicie dziwne, że przyjechała do nas, ale ty, Nikolaju, nie
  gniewaj się, bądź wyrozumiały. Ona przecież jest bardzo nieszczęliwa.
  Wuj Siemion Fiodorycz to po prostu tyran i złonik, trudno z nim wytrzymać.
  Ona mówi, że spędzi u nas najwyżej trzy dni, dopóki nie doczeka się listu od
  brata.
  Żona jeszcze długo szeptała mi jakie brednie o wujku tyranie, o

  ułomnociach ludzkich w ogóle i o młodych żonach w szczególnoci, o obowiązku
  niesienia pomocy wszystkim, nawet wielkim grzesznikom itp. Nie zrozumiawszy
  ani słowa, włożyłem nowy surdut i poszedłem witać "ciocię".
  Przy stole sidziała drobna kobieta z dużymi, czarnymi oczami. Mój
  pokój, szare ciany, niezdarna kanapa... chyba wszystko aż do
  najdrobniejszego pyłku odmłodniało i poweselało w obecnoci tej istoty
  innej, młodej, pachnącej jakim przedziwnym zapachem, pięknej i grzesznej.

  A że była grzeszna - wyczułem w lot z jej umiechu, z woni perfum,
  ze szczególnego sposobu patrzenia i wachlowania rzęsami, z głosu,
  jakim mówiła do mojej żony - uczciwej kobiety...
  Nie musiała mi opowiadać, że uciekła od męża, że jej mąż to stary tyran,
  a ona jest miła i wesoła. Wszystko zrozumiałem od pierwszego
  spojrzenia, bo czyż istnieje w Europie jeszcze choć jeden mężczyzna,
  który od pierwszego spojrzenia nie rozpozna kobiety o wiadomym temperamencie?
  - Nie wiedziałam, że mam tak dużego siostrzeńca - powiedziała ciocia
  podając mi rękę i umiechając się.
  - A ja nie wiedziałem, że mam tak ładną ciocię! - odparłem.
  Znów zasiedlimy do kolacji. Korek hucznie wystrzelił z drugiej butelki
  i ciocia wypiła duszkiem pół szklanki, a kiedy żona na chwilkę wyszła, ciocia
  już nie certotwała się i wychyliła całą szklankę.
  Upiłem się - winem i bliskocią kobiety. Pamiętacie państwo romans
  cygański?

Oczy czarne,
Oczy ogromne
I płonące,
I nieprzytomne...

  Nie pamiętam, co się dalej działo. Kto chce wiedzieć, jak zaczyna
  się miłoć, ten niech czyta powieci i długie nowele, a ja powiem pokrótce
  słowami tego samego głupiego romansu:

Oczy czarne, szalone -
Całe życie stracone...

  Wszystko diabli wzięli, wszystko poleciało do góry nogami. Pamiętam tylko

  straszliwy, wciekły wicher, który kręcił mną jak piórkiem. A kręcił
  długo i starł z powierzchni ziemi i żonę, i samą ciocię, i moją siłę. Ze
  stacyjki stepowej przerzucił mnie, jak państwo widzicie, na tę ciemną
  ulicę.
  A teraz proszę mi powiedzieć: co złego może mnie jeszcze spotkać?

KONIEC KSIĄŻKI