BIULETYN ZDROWIA | numer 19

Udowodnione recepty

na poprawę odporności

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Rodzice! Cała prawda

o szczepieniach

ochronnych

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Czy szczepić się przeciw-

ko sezonowej grypie?

Już nigdy nie będziesz

mieć wątpliwości

Numer 19 • listopad 2015

Łukasz D. King

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-2-

Przedstawiane treści mają charakter

informacyjno-edukacyjny

Wszelkie informacje na tematy przedstawiane w niniejszym biuletynie
odzwierciedlają wiedzę i poglądy autora, a więc NIE stanowią facho-
wej porady lekarskiej lub innego stosownego specjalisty.

Pomimo dołożenia wszelkich starań, aby informacje były wiary-

godne i sprawdzalne, nie ma gwarancji, że zadziałają tak samo u każ-
dej osoby. Efekty mogą się różnić.

Autor publikacji nie bierze odpowiedzialności, pośredniej ani bez-

pośredniej, za sposób wykorzystania i interpretowania zawartych tu
informacji.

Za podjęcie jakichkolwiek działań i skutków z tego wynikających

odpowiedzialna jest wyłącznie osoba je podejmująca.

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-3-

BIULETYN
ZDROWIA

Lekcje o tym,

jak być zdrowym

i wieść lepsze życie

pod redakcją reportera

Łukasza D. Kinga

« lukasz.king@mapazdrowia.pl »

Drogi przyjacielu i subskrybencie!

istopad, miesiąc jedenasty, trafną otrzymał nazwę, bo w tym
czasie liście z drzew albo opadły, albo też opadają. Ale zarazem
i z człowieka coś opada… odporność. Dlatego postanowiłem ją

omówić  w  niniejszym  numerze.  Trochę  z  okazji  pory  roku  właśnie,
a trochę  z  powodu  nierozumu,  jaki  wynurza  się  z  tekstów  na  ten  te-
mat.  Jeśli  chcemy  poznać  tajniki  wzmacniania  odporności,  to  uwaga
nasza powinna grawitować ku naukom ścisłym, a nie ku „uniwersyte-
towi internetowemu” — wiedzy wykładanej w sieci. Nie twierdzę, że
wiedza tam jest zawsze błędna. Ale na pewno zbyt często jest intuicyj-
na, powierzchowna i bez odniesień do źródeł naukowych.

Ponadto, gdy ktoś pisze tekst np. na osobistym blogu, to opisuje

dany temat na mocy osobistych przekonań. Jeśli przekonania są oparte
na  błędnej  wiedzy,  tekst  także  będzie  błędny.  Dlatego mamy  przyro-
dzone prawo, a nawet obowiązek wobec siebie, żeby do tego, co czy-
tamy,  podchodzić  z  nieufnością.  À  propos  zaufania  —  co  ze
szczepieniami ochronnymi? Oraz szczepieniami przeciwko grypie se-
zonowej?  Komu  wierzyć  w tych  sprawach?  Przeciwnikom  czy  zwo-
lennikom?  Tematy  co  roku  powracają  jak  bumerang  i  budzą
kontrowersje.  Więc  także  je  omówię.  To  będzie  ciekawy  numer,  za-
czynajmy.

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-4-

Cała prawda o szczepieniach ochronnych

Zacznę od szczepionek. Omówienie ich pozwoli zrozumieć, jak

układ odpornościowy działa. Już prawie 2 500 lat temu nasi przodko-
wie mieli świadomość istnienia ochrony odpornościowej. Opisując ta-
jemniczą  epidemię,  jaka  wybuchła  w Atenach  w  r.  430  p.n.e.,
Tukidydes  dostrzegł,  że  jeśli  człowiek  dotknięty  tą  chorobą  wyzdro-
wiał, już więcej nie był do niej skłonny. Organizm, po przebyciu cho-
roby  i  pokonaniu  wirusa,  uodparniał  się  —  uczył  się  zwalczać
chorobę, zanim  jej wirus zdąży się po raz  drugi rozmnożyć i zarazić.
Ale  w  tamtych  czasach  nie  rozumiano  jeszcze,  że  tak  właśnie  działa
układ  odpornościowy.  Dopiero  w  XVI  wieku  zaczęło  się  medykom
przejaśniać.  Weźmy  przykład  ospy,  wirusowej  choroby,  na  którą
umierało  nawet  40%  zarażonych.  Pierwsze  próby  pozyskania  doży-
wotniej ochrony przeciwko tej chorobie wyglądały tak. Osoba zdrowa
dobrowolnie  poddawała  się  działaniu  wirusa  ospy  poprzez  kontakt
z osobą, która już jest nim zarażona, ale u której przebieg choroby jest
łagodny,  a  nie  ostry.  Liczono,  że  dzięki  temu  organizm  nauczy  się
zwalczać łagodną postać wirusa i w przyszłości, gdy wybuchnie groź-
na epidemia, organizm będzie uodporniony — będzie przygotowany.
Okazało się, że tak rzeczywiście jest.

Potem, na początku XVII wieku, tak jak motyl rozwija się z po-

czwarki  w  postać  dojrzałą,  technika  wzmacniania  odporności  rozwi-
nęła się — w kierunku używania igieł. Lekarzem, który zapisał się na
kartach  historii  jako  pionier  stosowania  tego  sposobu  szczepień,  był
Edward Jenner. Dostrzegł on, że kobiety, które pracowały z krowami
i przechorowały  z  tego powodu  ospę  krowią  (ospę  bydła,  która  u lu-
dzi miała łagodny przebieg) nie chorowały potem na ospę prawdziwą
w  czasie  epidemii.  Jenner  przeczuwał,  że  stanął  u  progu  odkrycia.
Wpadł  na  pomysł,  który  mógłby  uchronić  ludzi  przed  zabójczą  epi-
demią  ospy  prawdziwej.  Przekonany  o  słuszności  swego  przypusz-
czenia, postanowił je sprawdzić. W r. 1796 pobrał materiał zakaźny ze
skóry  kobiety,  która  zaraziła  się  ospą  od  krowy  podczas  dojenia.  Po-
tem, przy użyciu strzykawki, podał go zdrowemu ośmiolatkowi. Była
to  minimalna  ilość  tzw.  zjadliwego  (żywego)  wirusa  łagodnej  ospy
krowiej. Jenner liczył, że chłopiec przebędzie niegroźną postać choro-

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-5-

by (ospę krowią), w wyniku czego wykształci odporność na postać za-
bójczą (ospę prawdziwą).

To prawda, tak się stało. Przez kilka dni chłopiec miał objawy,

osłabnął na zdrowiu. Zaczął kaszleć, kichać, dostał gorączki. To oznaki
tego,  że  układ  odpornościowy  podjął  działania  —  zaczął  łapać,  za-
trzymywać  i  usuwać  wirusa.  Udało  się,  organizm  zwalczył  wirusa
ospy krowiej. Gdy chłopiec doszedł do siebie i czuł się normalnie, Jen-
ner  uznał,  że  jest  uodporniony.  Wstrzyknął  mu  wtedy  śmiertelną
dawkę wirusa ospy prawdziwej (co dzisiaj, nawiasem mówiąc, byłoby
nie do przyjęcia). Co się okazało? Chłopiec żył, nic mu nie było. Jego
organizm  odparł  atak  wirusa.  Była  to  pierwsza  w  historii,  dość  bez-
pieczna  szczepionka,  którą  Jenner  stosował  także  u  innych.  Ale  nau-
kowcy nie potraktowali jego osiągnięć poważnie.

Dopiero sto lat później, pod koniec wieku XIX, jak immunolog

Louis Pasteur udoskonalił metodę szczepień Jennera, tematem zaczęto
się żywo interesować. Na czym polegało udoskonalenie Pasteura? Po-
kazał  on,  że  można  się  szczepić  przeciwko  chorobom,  podając  wirus
odzjadliwiony.  Taki  wirus  można  porównać  do  broni  palnej,  ale  nie-
nabitej.  Broń  jest  sprawna,  ale  nieszkodliwa.  Wirus  odzjadliwiony
wciąż  jest  żywy  („sprawny”),  ale  nieszkodliwy.  Nie  wywoła  poważ-
nych  objawów  chorobowych…  a  równocześnie  spowoduje,  że  orga-
nizm  wytworzy  przeciwciała,  dzięki  którym  dożywotnio  nabierze
odporności przeciwko temu wirusowi. Inaczej mówiąc: dzięki Pasteu-
rowi  ludzie  mogli  uodparniać  się  na  całe  życie  przeciwko  groźnym
chorobom — bez potrzeby przechodzenia przez kliniczne objawy tych
chorób. Więc różnica między Jennerem a Pasteurem była taka. Jenner
szczepił  wirusem  zjadliwym  (aktywnym,  który  atakował  organizm
i mógł  dawać  poważne  objawy).  Pasteur  zaś  szczepił  wirusem  odzja-
dliwionym  (aktywnym,  ale niegroźnym,  czyli takim,  który  nie  atako-
wał organizmu, więc nie dawał objawów). W obu jednak wypadkach,
czy się podaje wirus zjadliwy, czy odzjadliwiony, organizm wytwarza
przeciwciała  —  uodparnia  się na  zawsze.  Dziś wszystkie szczepionki
za  wyjątkiem  jednej  są  odzjadliwione,  takie  jakie  stosował  Pasteur,
czyli bezpieczne. Czy coś nam to dało? Proszę samemu ocenić. Ja zro-

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-6-

bię to, co do mnie należy, czyli przytoczę najbardziej wiarygodne źró-
dło tego typu informacji:

„Obecnie szczepionki ratują ok. trzy miliony
istnień rokrocznie”. [L. Sherwood, Human Physi-
ology: From Cells to Systems, wyd 9, Cengage
Learning 2016, s. 422]

Ale właśnie, jak to jest, że szczepionki ratują życie? Czy układ od-

pornościowy  nie  umie  sam  obronić  organizmu  przed  drobnoustroja-
mi?  W  wypadku  groźniejszych  drobnoustrojów,  niestety  nie  zawsze.
Żeby zrozumieć dlaczego, trzeba wiedzieć, że mamy dwa rodzaje od-
porności.  Odporność  wrodzoną  i  nabytą.  Gdy  jakiś  drobnoustrój  ata-
kuje  organizm  po  raz  pierwszy,  reagują  mechanizmy  wrodzonego
układu  odpornościowego.  Mechanizmy  te  jeszcze  nie  wytwarzają
przeciwciał, bo nie wiedzą jak — nie znają jeszcze tego drobnoustroju.
Więc najpierw, zanim zaczną walczyć z drobnoustrojem, dokonują je-
go  „obdukcji”,  określają  kształt,  charakterystykę  i  wreszcie  najlepszy
sposób,  w  jaki  nad  drobnoustrojem  zapanować.  Taka  analiza  trwa
zwykle kilka dni. W tym czasie osoba ma objawy: łagodne, jeśli drob-
noustrój  jest  niegroźny,  lub  ostre,  jeśli  to  groźny  wirus.  Dopiero  po-
tem,  po  5  do  10  dniach,  pojawiają  się  pierwsze  przeciwciała,  które
zaczynają zwalczać drobnoustrój i usuwać go z organizmu:

„We krwi dopiero po okresie 5 do 10 dni od
pierwszego kontaktu z danym drobnoustrojem po-
jawia się wyraźna ilość określonych przeciw-
ciał. Taka powolna odpowiedź może nie
wystarczyć, żeby ochronić osobę przed powsta-
niem choroby za sprawą drobnoustroju”. [S.I.
Fox, Human Physiology, wyd. 14, McGraw-Hill
2016, s. 515]

Jeśli przez okres 5 do 10 dni organizm nie wytrzyma ataku drobno-

ustroju,  to  w  wypadku  groźnych  drobnoustrojów  wystąpią  poważne
powikłania, trwałe uszkodzenia tkanek, a nawet śmierć. Jeśli zaś orga-
nizm  wytrzyma,  to  trochę  pochoruje,  ale  komórki  układu  odporno-
ściowego  wreszcie  zwalczą  drobnoustrój.  Pokonując  drobnoustrój,
komórki zarazem nabierają wprawy w walce z nim. Dlatego, jeśli do-
stanie się on do organizmu po raz drugi, to teraz komórki układu od-

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-7-

pornościowego  reagują  z  zawrotną  szybkością.  To  znaczy,  w  ciągu
najdalej  dwóch  godzin,  krew  zalewa  fala  obrońców  w  postaci  prze-
ciwciał. Skutecznie niszczą drobnoustrój i zapobiegają rozwojowi cho-
roby. Nazywa się to odpornością nabytą. Czyli układ odpornościowy
rozrósł  się.  Odporność  wrodzoną  rozbudował  o  odporność  nabytą.
Ale, jak wytłumaczyłem, ciało potrzebuje czasu, żeby rozbudować od-
porność samodzielnie — „w boju”, w walce z danym wirusem po raz
pierwszy.  Organizm  może  nie  wytrzymać  najgroźniejszych  drobnou-
strojów, takich jak wirusy odry czy różyczki. Człowiek w najgorszym
wypadku umiera.

I rzeczywiście, kiedy nie było szczepionek, śmiertelność z powodu

wielu  chorób  była  dużo,  dużo  wyższa.  Na  szczęście  szczepionki  się
pojawiły  i  są  stosowane.  Dzięki  nim,  układ  odpornościowy  można
rozbudować o odporność nabytą bez wystawiania organizmu na pełną
i groźną  postać  choroby.  Inaczej  mówiąc  można  się  bezpiecznie  uod-
pornić.  Jak  wytłumaczyłem  na  przykładzie  Pasteura,  odbywa  się  to
najczęściej przez podanie drobnoustroju żywego, ale odzjadliwionego.
Czyli  takiego,  który  nie  może  organizmowi  zaszkodzić  —  takiego,
z którym mechanizmy odporności wrodzonej sobie poradzą i pozwolą
na wytworzenie przeciwciał. Jedyne, co się może stać, to chwilowa go-
rączka, kaszel i kichanie. Ale to żadna cena w zamian za dożywotnią
ochronę.  Dożywotnią!  Bo  przez  podanie  szczepionki  żywej  odzjadli-
wionej, organizm  nabiera  odporności  trwałej. Jeśli  organizm raz  nau-
czył  się zwalczać  drobnoustrój,  nie  przestanie  tego umieć,  tak  jak  nie
zapomina się jazdy na rowerze. No, pomijając nieliczne wyjątki.

Zmierzamy ku odpowiedzi na pytanie, czy szczepionki to dobra

rzecz. To już oczywiste, prawda? Ale odpowiem przez uświadomie-
nie, co się dzieje w organizmie, gdybyśmy nie zaszczepili się na odrę,
bo o to pytało wielu czytelników, np. Danuta:

Danuta pyta: „Łukaszu, gdyby rodzice mieli wybór,
to czy dobrym pomysłem byłoby nieszczepienie
dzieci przeciw odrze?”

Odrę wywołuje wirus. Nie może się on rozmnażać samodzielnie.

Potrzebuje do tego komórki-gospodarza. W tym wypadku komórki

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-8-

człowieka. Wirus dostaje się do organizmu przez nos, usta, oczy, a za-
każenie rozpoczyna się w płucach.

Zanim pójdę dalej, trzeba dodać, że układ odpornościowy to złożo-

ny mechanizm. Stworzony jest z armii strażników, żołnierzy, informa-
torów, a także z inteligencji własnej, pamięci oraz fabryki broni —
mówiąc przenośnią. Razem układ odpornościowy składa się z 21 róż-
nych komórek, nie licząc tzw. układu dopełniacza, które składają się
z ponad 30 białek.

I wracając do płuc: urzędują tu głównie makrofagi, potężne komór-

ki  obronne,  które  chronią  przed  nieproszonymi  gośćmi.  Mimo  że  są
potężne,  wirus  odry  jest  silniejszy:  wchodzi  do  makrofagów  i  przej-
muje nad nimi kontrolę. Tu wirus przeprogramowuje je i przekształca
w groźne centra produkcji nowych wirusów. Gdy makrofagi przepeł-
nią się nowymi wirusami, wirusy wydostają się na zewnątrz i rozpo-
czynają cykl od nowa w kolejnych makrofagach. W ten sposób wirus
rozmnaża  się.  A  sam  proces  nazywany  jest  zakażeniem  wirusowym.
Skoro makrofagi nie radzą sobie same, do ataku ruszają inne komórki
układu odpornościowego: komórki NK (ang. Natural Killer — natural-
ni  zabójcy).  Badają  one  makrofagi  i  sprawdzają,  które  są  zakażone.
Tym zakażonym nakazują popełnić samobójstwo. Komórki NK działa-
ją  tak  szybko  i  skutecznie,  że  przez  pierwsze  dwa  tygodnie  nie  od-
czuwa się nawet, że ma się odrę. Ale… to jest odra, nie zatrzymuje się
w płucach. To dopiero początek zmagań układu odpornościowego z tą
chorobą. Po okresie walki i umierania, makrofagi uświadamiają sobie,
że  mimo  wsparcia  ze  strony  komórek  NK,  nie  poradzą  sobie  z  zapa-
nowaniem nad inwazją wirusa. Wzywają więc „mózg” układu odpor-
nościowego:

komórki

dendrytyczne.

Zadaniem

komórek

dendrytycznych  jest  zebranie  próbek  wirusa  odry  i  przeniesienie  ich
do  węzłów  chłonnych.  Tu  mechanizmy  układu  odpornościowego
przeanalizują próbki i na podstawie wyciągniętych wniosków, obiorą
taktykę ataku na wirusa. Ale… no właśnie, w wypadku wirusa odry,
ten sprytny plan rzadko się udaje.  Wirus przewidział taktykę układu
odpornościowego… i zakaża także komórki dendrytyczne. Potem wy-
korzystuje  je  jako  konia  trojańskiego,  by  wniknąć  w głąb  ciała.  Zaka-
żone  komórki,  nieświadome  tego,  co  się  dzieje,  podróżują  do

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-9-

następnego  węzła  chłonnego,  aby  zawiadomić  inne  komórki  układu
odpornościowego.  Gdy  zakażona  komórka  dendrytyczna  dotrze  do
celu,  wirus  odry  przypuszcza  atak  i  szerzy  się  wśród  dziewiczych
komórek  T  i  B  (limfocytów).  Komórki  T  i  B  to  tzw.  ciężka  artyleria,
najpotężniejsza  broń  układu  odpornościowego,  która  miała  zgładzić
wirusa. Ale zamiast tego, komórki T i B także zostają zakażone wiru-
sem odry. Inaczej mówiąc, wirus odry atakuje komórki, które wyewo-
luowały do walki z nim!

Teraz zmiany nabierają tempa. Układ chłonny roznosi wirusa

wszędzie. Dociera do krwi krążącej, po drodze zakażając napotykane
komórki. Odra zajmuje po kolei główne narządy. Wątrobę, śledzionę,
jelita, a zwłaszcza płuca. Występuje bardzo wysoka gorączka, nudno-
ści,  bóle  głowy,  wymioty,  zapalenie  oskrzeli  i  oczywiście  wysypka.
W płucach układ odpornościowy jakoś sobie radził. Ale teraz miliony
wirusów odry, które się namnożyły w głębszych częściach organizmu,
atakują  drugi  raz…  i  zabijają  nieprawdopodobną  ilość  komórek,
uszkadzając  podstawowe  mechanizmy  układu  odpornościowego.
Jedno kaszlnięcie na tym etapie choroby powoduje rozsianie milionów
wirusów odry wokoło. Choroba jest wtedy tak zakaźna, że jeśli osoba
chora  na  sekundę  spotka  osobę  zdrową,  ale  niezaszczepioną,  istnieje
90% szansy, że zostanie ona zakażona i zachoruje. Ponadto, należy za-
uważyć, że osoba zakażona odrą nie ma już armii obronnej w płucach.
Więc inne bakterie i wirusy, które normalnie nie miałyby szans, mogą
wniknąć do płuc i rozwinąć inną chorobę. Na przykład ostre zapalenie
płuc, które jest wtedy śmiertelne. Krótko mówiąc, jeśli odra zajmie cia-
ło, układ odpornościowy jest poważnie uszkodzony, otwiera się furtka
dla nowych zakażeń. Mało tego, zdarza się nawet, że wirus odry do-
ciera do mózgu i go zakaża. Jak do tego dojdzie, koniec jest bliski, ry-
zyko śmierci wzrasta do 40%. Ale mimo krytycznej sytuacji, organizm
nie  daje  za  wygraną,  broni  się  jak  lew.  Niektóre  z  dendrytycznych
komórek  przeżywają  na  tyle  długo,  żeby  uruchomić  inne  siły  prze-
ciwwirusowe. I bum, komórki plazmatyczne w węzłach chłonnych za-
czynają  wreszcie  wytwarzać  miliardy  przeciwciał  —  białek,  które
zaznaczają zakażone komórki do zniszczenia lub sklejenia ich z sobą.
Organizm jest potem zalewany przez cytotoksyczne limfocyty T, które

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-10-

zabijają wcześniej zaznaczone zakażone komórki. Po dwóch-trzech ty-
godniach, organizm zaczyna opanowywać sytuację, dochodzić do sie-
bie. Ale układ odpornościowy jest wyczerpany do cna. Odzyskanie sił
zajmie mu nawet kilka miesięcy. Człowiek w tym czasie pozostaje po-
datny na inne choroby. Ale jeśli przetrwał do tego momentu, uff, jest
odporny na odrę

Tylko… po co ryzykować życie, po co przechodzić przez to piekło!

Zaszczepienie  się  na  odrę  uodparnia  organizm  bez  ponoszenia  tak
wielkich strat i dużego ryzyka. Ta choroba to nie przelewki. Podobnie
świnka, odra, WZW typu B, błonica, tężec, krztusiec, polio. Są to cho-
roby, nad którymi zapanowano właśnie dzięki szczepieniom. Nie ma
żadnej korzyści z przejścia przez pełną postać choroby, żeby się uod-
pornić. Układ odpornościowy nie wzmacnia się przez to bardziej, ani
nie  jest  to  bardziej  naturalne.  Ponownie,  szczepionki  na  te  choroby
mają  tylko  jeden  „skutek  uboczny”.  Rozbudowują  układ  odporno-
ściowy o odporność nabytą bez narażania człowieka  na poważne ob-
jawy. Zajrzyjmy do cenionego, obiektywnego podręcznika naukowego
i dowiedzmy się, co nam to daje:

„Odporność nabyta może często obdarzyć osobę
nadzwyczaj wysokim stopniem ochrony. Weźmy np.
toksynę botulinową [jad kiełbasiany — przyp.
mój] lub toksyny wydzielane z laseczki tężca.
Jeśli toksyny te w dawce X są śmiertelne dla
organizmu bez wykształconej odporności, to dla
organizmu z wykształconą odpornością są nie-
szkodliwe nawet w dawce sto tysięcy razy więk-
szej. Dlatego właśnie szczepienia są dla ludzi
tak ważne w ochronie przed chorobami i toksyna-
mi”. [A.C. Guyton, J.E. Hall, Textbook of Medi-
cal Physiology, wyd. 13, Elsevier 2016, s. 465]

Proszę przeczytać jeszcze raz te słowa. A potem pomyśleć o lu-

dziach,  którzy  są  przeciwko  szczepionkom!!  Od  kiedy  zaczęto  stoso-
wać  szczepionki,  do  dziś  dnia  ocaliły  one  wiele  milionów  istnień  od
śmierci  z  powodu  ciężkich  chorób.  A  drugie  tyle  od  trwałego  uszko-
dzenia mózgu, wątroby i innych narządów. Więc odpowiedź na pyta-

„Nie szczepi się przeciw odrze, jeśli dziecko wcześniej już chorowało”. [źródło: W. Lewiński, Ana-

tomia i fizjologia człowieka

, wyd. 2, OPERON 2001, s. 208]

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-11-

nie Danuty może być jedna. Nieszczepienie dzieci przeciwko odrze,
a także innym chorobom, nie byłoby dobrym pomysłem. Byłaby to ka-
rygodna nieodpowiedzialność, narażanie nie tylko swojego dziecka na
niebezpieczeństwo, lecz i inne rodziny. Ale ruszając sprawę szczepio-
nek i korzyści z nich płynących, nie można nie ruszyć pewnej innej
sprawy. Pytało o to wielu czytelników, np. Adam:

Adam pyta: „Łukaszu, moja córka skończyła trzy-
nasty miesiąc, właśnie byliśmy z nią na szcze-
pieniu podstawowym MMR. Jako ojciec
zainteresowałem się trochę tematem i zacząłem
się martwić. Przeczytałem na pewnym forum wpis
rodzica. Pisał, że do szczepionek dodaje się
truciznę: aluminium. Podobno to jest zamierzone
działanie, jakiś spisek, z którym walczy ruch
antyszczepionkowy. Czy Ty wiesz coś na ten te-
mat, czy możesz się wypowiedzieć i mnie ewentu-
alnie uspokoić?”

Po sieci chodzi wiele pogłosek, a w ich plątaninie zaciera się wiele

faktów. Więc przedstawię fakty, wytłumaczę dlaczego w szczepion-
kach znajduje się związek aluminium. Oczywiście nie ma tu żadnego
spisku, ani nawet niebezpieczeństwa, na litość. W latach 20. ubiegłego
wieku odkryto, że pewne substancje poprawiają wytwarzanie prze-
ciwciał, jeśli połączy się je z antygenami (czyli doda do szczepionek)

Substancje te nazwano adiuwantami, inaczej środkami wspomagają-
cymi. Wspomagają uodparnianie organizmu. Wyszło, że najlepszymi,
a zarazem najbardziej bezpiecznymi adiuwantami są… sole alumi-
nium

[3][4]

. Z trzech powodów absolutnie nie należy przez to wpadać w

panikę.

Po pierwsze, ilość soli aluminiowych w szczepionkach jest zniko-

ma.  Po  przestudiowaniu  podręczników  immunologii  i  danych  udo-
stępnionych  przez  producentów  szczepionek,  policzyłem,  ile
związków aluminium otrzymuje dziecko w ciągu pierwszego roku ży-
cia  ze  szczepionek.  Poniżej  4  miligramów,  tyle  co  nic!  Przez  ten  sam

A.M. Silverstein, A History of Immunology, wyd. 2, Elsevier 2009, s. 53

D. Male, J. Brostoff i in., Immunology, wyd. 7, Elsevier 2006, s. 330

J.M. Beale, J.H. Block, Wilson and Gisvold’s Textbook of Organic Medicine and Pharmaceutical Chemis-

try

, wyd. 12, Lippincott Williams & Wilkins 2011, s. 176

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-12-

okres, dzieci przyjmują ok. 20 miligramów aluminium z pokarmem
matki, bo w ciele dorosłego człowieka przez cały czas jest obecne ok.
60 miligramów aluminium:

„Aluminium występuje w przyrodzie w wielu po-
staciach. […] W organizmie dorosłego, zdrowego
człowieka znajduje się normalnie 30-50 mg alu-
minium”. [R.P. Ryan i in., Toxicology Desk Ref-
erence: The Toxic Exposure & Medical Monitoring
Index, tom 1, wyd. 5, Academic Press 1999,
s. 75]

Mało tego: jeśli dziecko przyjmuje preparaty dla niemowląt (tzw.

formuły dostosowane do wieku), przyjmuje w ciągu roku ok. 80 mili-
gramów aluminium. A jeśli preparaty są na bazie soi (takie preparaty
podają  swoim  dzieciom  miliony  matek  na  całym  świecie),  to  dziecko
przyjmuje przez rok co najmniej 240 miligramów aluminium. Niektóre
raporty toksykologii wskazują, że ilość ta podchodzi nawet do 750 mi-
ligramów rocznie. Dlatego każdy, kto zniechęca do szczepionek z po-
wodu  naprawdę  znikomych  ilości  związków  aluminium,  nie  wie
zupełnie,  o  czym  mówi.  Maksymalna  ilość  adiuwantu  w  postaci  soli
aluminium w jednej  szczepionce,  które  są  obowiązkowe,  wynosi  0,85
miligrama. Więc ponownie, ze szczepionek przez całe życie przyjmu-
jemy bardzo małą ilość tego związku. Według podręczników z zakre-
su  toksykologii,  przeciętny  człowiek  dziennie  przyjmuje  7-8  mg
aluminium z jedzenia i wody:

„Dzienna ilość aluminium spożywana przez ludzi
z normalną dietą wynosi średnio 8,2 mg dla męż-
czyzn i 7,1 mg dla kobiet. Aluminium jest natu-
ralnie obecne w niewielkich ilościach w
większości produktów spożywczych”. [A.W. Hayes,
C.L. Kruger, Hayes’ Principles and Methods of
Toxicology, wyd. 6, Taylor & Francis 2014,
s. 853]

To dwukrotnie więcej na dzień niż w szczepionkach obowiązko-

wych w pierwszym roku życia. Ale nawet takie ilości aluminium (7-8
mg) nie zagrażają zdrowiu. Jak wiadomo z podręczników toksykolo-

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-13-

gii, przykład w stopce

, aluminium jest szybko usuwane z organizmu

z  kałem  i przez  nerki  z  moczem.  Połowa  w  ciągu 24  godzin, a  reszta
w ciągu  dwóch  tygodni.  Usunąć  sole  aluminium  jest  dla  organizmu
łatwym  zadaniem.  Ten  naukowy  fakt  potwierdzają  badania.  Najrze-
telniejszy artykuł naukowy w owej sprawie wydano w piśmie Lancet,
najbardziej  wiarygodnym  piśmie  medycznym,  jakie  istnieje.  Oto
wnioski:

„Nie znaleźliśmy żadnych dowodów, jakoby sole
aluminium zawarte w szczepionkach powodowały
poważne powikłania, ani też ujemne skutki
uboczne w perspektywie długoterminowej”. [T.
Jefferson i in., Adverse events after immunisa-
tion with aluminium-containing DTP vaccines:
systematic review of the evidence, The Lancet,
Infectious Diseases, luty 2004, 4:2, s. 84-90]

Ponadto zauważmy: szczepionki podaje się do mięśni, nie do krwi

krążącej. Oznacza to, że przyjęte tą drogą aluminium wchłania się
wolniej niż przyjęte przez układ trawienny z pokarmem

. To by było

po pierwsze.

Po drugie, szczepionki mają długi okres kontroli ich bezpieczeń-

stwa.  Szczepionki  z  solą  aluminium  stosuje  się  od  ponad  65  lat.  Ja  ją
dostałem, Ty ją dostałeś, szanowny czytelniku, i dostał ją każdy, kogo
znamy.  I  zaobserwowano  tylko  jedną  odpowiedź  organizmu,  która
występuje:  miejscowe  reakcje  (czyli  w  miejscu  zaszczepienia)

. Są to:

zaczerwienienie, nieduży obrzęk itp. Tego typu odpowiedzi na za-
szczepienie i tak występują dość rzadko — zależnie od szczepionki
i miejsca podania.

Po trzecie wreszcie: na litość, szczepionki ratują życie milionów lu-

dzi!  Chronią  przed  straszliwymi  chorobami!  Trudno  to  pojąć,  bo  ży-
jemy  w  czasach,  w  których  śmiertelne  choroby  prawie  całkowicie
pokonano  dzięki  właśnie  szczepionkom.  Ale  gdyby  teraz  był  rok  nie
2015, a np. 1795, każdy z nas miałby w rodzinie osobę lub znałby oso-

C.D. Klaassen, Casarett and Doull’s Toxicology: The Basic Science of Poisons, wyd 8, McGraw-Hill

2013, s. 1010

www.chop.edu/service/vaccine-education-center/hot-topics/aluminum.html

L. Goldman, A.I. Schafer, Goldman-Cecil Medicine, wyd. 25, Elsevier 2016, s. 130

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-14-

bę,  która  straciła  dziecko  z  powodu  śmiertelnych  chorób.  Ospy,
wścieklizny, tężca, cholery, dżumy, krztuśca, gruźlicy, żółtej febry, po-
lio, odry, świnki, różyczki czy innych. Zostały one w dużej mierze po-
konane  jedynym  możliwym  sposobem  —  szczepionkom.  Proszę
spojrzeć, jak było przed stosowaniem szczepionek, a jak jest od czasu
ich  stosowania.  Znalazłem  wiarygodne  źródła  w  odniesieniu  do  Sta-
nów, ale podobnie sprawa wygląda w odniesieniu do Europy:

CHOROBA

Zachorowalność —

czasy przed sto-

sowaniem szcze-

pionek [rocznie]

Zachorowalność

— czasy obecne

[rocznie]

W jakim procen-

cie spadła za-

chorowalność na

te choroby

TĘŻEC

21 053

100%

ZAPALENIE OPON MÓZGOWYCH

20 000

243

99%

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU A

117 333

11 049

91%

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU B

66 232

11 269

83%

ODRA

530 217

99%

ŚWINKA

162 344

982

99%

KRZTUSIEC

200 752

13 506

93%

CHOROBA PNEUMOKOKOWA

16 069

4 167

74%

POLIO

16 316

100%

RÓŻYCZKA

47 745

99%

ZESPÓŁ RÓŻYCZKI WRODZONEJ

152

99%

OSPA PRAWDZIWA

29 005

100%

TĘŻEC

580

98%

OSPA WIETRZNA

4 085 120

449 363

89%

Choroby, którym zapobiegają szczepionki, są straszne. Serce pęka,

gdy się widzi dzieci, które jeszcze  z ich powodu cierpią — w niektó-
rych  częściach  świata.  No  właśnie,  99,99%  ludzi  nigdy  nie  widziało
człowieka cierpiącego na tężec, krztusiec czy ostrą ospę. Dlatego trud-
no  sobie  wyobrazić  ryzyko,  jakie  wiąże  się  z  nieszczepieniem.  Ale
o jednym mogę swoich czytelników zapewnić z całą odpowiedzialno-
ścią:  szczepienie  dzieci  jest  właściwym  i  odpowiedzialnym  postępo-
waniem.

Trzeba pamiętać, że nie rodzaj substancji stanowi o jej toksyczności,

lecz ilość. Ta informacja należy do abecadła wiedzy z zakresu toksyko-
logii i jest potwierdzona setkami tysięcy eksperymentów naukowych.
Na przykład, toksyna botulinowa. To najbardziej trująca substancja
chemiczna dla człowieka. 100 nanogramów wystarczy, żeby zabić do-
rosłego człowieka. Jeden kilogram wystarczy, żeby zgładzić całą rasę

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-15-

ludzką. Toksyna botulinowa jest neurotoksyną. A jednak, w odpo-
wiedniej dawce leczy pewne choroby na tle nerwowo-mięśniowym
właśnie:

„Od kilku dziesięcioleci toksyna botulinowa […]
przynosi ulgę ludziom cierpiącym na bolesne,
destrukcyjne choroby nerwowo-mięśniowe znane
pod nazwą dystonie. […] Jak tylko organizm doj-
dzie do siebie, usuwa toksynę”. [L. Sherwood,
Human Physiology: From Cells to Systems, wyd 9,
Cengage Learning 2016, s. 247]

Jak widać, najgroźniejsza toksyna świata może być stosowana tera-

peutycznie. Ba, już od dziesięcioleci jest tak właśnie stosowana. Z du-
żym  powodzeniem  w  leczeniu.  A  jedynym  „skutkiem  ubocznym”
jest…  ulga  w  cierpieniu.  Podobnie  ze  związkami  aluminium.  Dzięki
nim, szczepionki  są  znacznie skuteczniejsze.  Gdyby  ich  tam nie  było,
byłoby więcej przypadków śmiertelnych z powodu ciężkich chorób na
skutek niedostatecznie wykształconej odporności. Oczywiście, związki
aluminium  nie  są  nam  do  szczęścia  potrzebne.  Ale  w  ilości,  jakie  się
znajdują w szczepionkach, są nieszkodliwe, nie mają prawa zagrozić.
W dwa-trzy dni przyjmujemy więcej aluminium z jedzenia i wody niż
przez  całe  życie  ze  szczepionek!  Przypomniał  mi  się  właśnie  kolega
mojego  dziadka.  Spędził  on  dzieciństwo  w  Stanach  i  pewnego  razu,
przy odwiedzinach, opowiedział coś takiego. Kiedy szczepionki prze-
ciwko chorobie Heinego-Medina (polio) zaczęły być dostępne, kolejki
rodziców  z  dziećmi  przed  gabinetami  lekarzy  miały  po  kilkaset  me-
trów.  Rodzice  nie  mogli  się  doczekać,  żeby  tylko  uodpornić  dzięki
szczepionce swoje pociechy. Dlaczego? Bo żyły w strachu, że kolejne-
go  dnia  dziecko  obudzi  się  chore.  Dzięki  szczepionce,  można  było
wreszcie ochłonąć z tego strachu.

A dzisiaj? Dzisiaj wielu rodziców jeszcze buntuje się, że trzeba

dziecko zaszczepić!! Jakby to, psia kość słoniowa, była jakaś kara!! Te-
atr absurdu. Bierze się chyba stąd, że niektórzy dorośli myślą, że wie-
dzą więcej niż najznakomitsi przedstawiciele różnych gałęzi nauki,
takich jak immunologia czy toksykologia. Ja namawiam, żebyśmy my-
śleli następująco. Rokrocznie dochodzi do ogromnej liczby wypadków
samochodowych. Przez uszkodzone pasy bezpieczeństwa, czasami

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-16-

ludzie zostają uwięzieni w tych samochodach. I ponoszą śmierć, gdy
np. auto się pali i nie można z niego uciec, bo pas się zaciął. Inni zosta-
ją mocno zranieni, gdy siła uderzenia była duża i np. pas złamał oboj-
czyk, a kość obojczykowa przebiła płuco. To wielkie nieszczęścia.
Rzecz, która miała ratować życie i chronić zdrowie, stała się przyczyną
złego.

Ale… pomimo tych rzadkich, pechowych sytuacji, pasy bezpie-

czeństwa  ratują  znacznie,  znacznie  więcej  istnień  niż  odbierają.  Gdy-
byśmy  przez  ten  ułamek  procenta  pechowych  przypadków
zrezygnowali  z  pasów,  rokrocznie  ginęłaby  ogromnie  większa  ilość
ludzi.

Nie twierdzę, że przez szczepionki nigdy nie doszło do żadnego

powikłania. Z pewnością doszło. Na przykład wtedy, gdy dziecko jest
wcześniakiem, gdy ma chore nerki, niedobory odporności

, jest uczu-

lone na któryś składnik szczepionki. Wtedy możliwa jest komplikacja.
Ale  patrząc  całościowo,  dzięki  szczepionkom  prowadzimy  dłuższe,
zdrowsze  i  spokojniejsze  życie.  To  jedno  z  najważniejszych  dla  ludzi
osiągnięć w historii medycyny. Nie ma na świecie pisma medycznego,
które  opowiada  się  przeciwko  szczepionkom.  Ani  takiego,  które
ostrzega rodziców przed poważnym ryzykiem. Każde słowo przeciw-
ko  szczepionkom…  nie  pochodzi  ze  źródeł  naukowych,  tylko  od
członków  ruchu  antyszczepionkowego,  którzy  mają  skłonność  wpa-
dać  w  histerię.  Nie  da  się  uodpornić  organizmu  na  liczne  choroby
przez  spożywanie  ekologicznej  żywności,  picie  krystalicznie  czystej
wody, branie suplementów i inne metody tego typu. One są tylko po-
mocnicze, ale nie tak działa układ odpornościowy. Odporności nabie-
ra  się  przez  nauczenie  organizmu  wytwarzania  przeciwciał.  Jest  to
możliwe tylko przez wtargnięcie do organizmu drobnoustroju. Najle-
piej i najbezpieczniej — odzjadliwionego. Czyli ze szczepionek.

Dobrze, kolejna sprawa…

Jerzy pyta: „Czy to prawda, że w szczepionkach
znajduje się rtęć? Jeśli tak, to jaka jest tego
szkodliwość?”

A.S. Fauci, E. Braunwald, D.L. Kasper i in., Interna Harrisona, tom II, wyd. 17, Czelej 2009, s. 1354

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-17-

W niektórych szczepionkach w Polsce stosuje się jeszcze tiomer-

sal,  czyli  sól  sodową  kwasu  etylortęciotiosalicylowego.  (W  skrócie
rtęć,  ale  ‘rtęć’  to  zbyt  ogólny  i  mylący  termin,  bo  tu  mamy  związek
rtęci,  a  nie  rtęć  taką  jak  np.  w  termometrach).  Obecnie  występuje  już
tylko  w  niektórych  szczepionkach

, w stopce adres strony, na której

można znaleźć listę tych szczepionek.

Pada pytanie o szkodliwość tych związków rtęci. Przede wszyst-

kim trzeba zaznaczyć, że wokół tematu szczepionek szczerzy się dużo
kłamstwa. Tak jak z aluminium — tak i z rtęcią to jest nic innego, jak
burza w szklance wody. Jeśli ktoś zjadł chociaż dwa tuńczyki, to zjadł
więcej rtęci niż przyjął w całym życiu ze szczepionek. Zacytuję jeden
z najlepszych naukowych podręczników z toksykologii:

„Głównym szlakiem, przez który ogół społeczeń-
stwa narażony jest na kontakt z rtęcią, jest
żywność. Głównym zaś produktem spożywczym są
ryby i produkty na ich bazie”. [A.W. Hayes,
C.L. Kruger, Hayes’ Principles and Methods of
Toxicology, wyd. 6, Taylor & Francis Group
2014, s. 852]

Jednak jest pewna różnica między związkiem rtęci w żywności

a związkiem rtęci w szczepionkach. Rtęć w żywności występuje w po-
staci metylortęci, zaś w szczepionkach w postaci etylortęci. Metylortęć,
jak  wskazuje  wyżej  cytowany  podręcznik,  w  80%  jest  wchłaniany  do
organizmu  i  rozprowadzony  do  wszystkich  tkanek  (narządów)  i  zo-
stanie  w  nich  na  bardzo  długo,  bo  ma  półokres  rozpadu  trwający  50
dni. Metylortęć to prawdziwe zagrożenie dla zdrowia. Z drugiej stro-
ny,  etylortęć  zawarta  w  niektórych  szczepionkach  (i  w  małych  ilo-
ściach) ma półokres rozpadu trwający mniej niż tydzień, a ponadto nie
jest rozprowadzana do wszystkich tkanek.

Dobrze, teraz przełóżmy te dane na praktykę. Załóżmy, że ktoś

dostaje  szczepionkę  o  najwyższej  zawartości  tiomersalu,  czyli  50  mi-
krogramów.  Zjedzenie  puszki  tuńczyka  dostarcza  średnio  tyle  samo
związku  rtęci,  50  mikrogramów.  Jednak…  tuńczyk  to  źródło  mety-
lortęci,  a  szczepionka  etylortęci  (po  przemianach  metabolicznych).

www.pediatria.mp.pl/lista/show.html?id=69973

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-18-

Czyli związek rtęci z jedzenia zostaje w organizmie wielokrotnie dłu-
żej i zostaje rozprowadzony do wszystkich tkanek. Związek ze szcze-
pionki jest usuwany całkowicie po kilku tygodniach.

Inaczej mówiąc, rtęć z jedzenia jest nieprawdopodobnie bardziej

szkodliwa niż ze szczepionek. Ponadto związek rtęci po to się stosuje
w szczepionkach, żeby zapobiec wzrostowi bakteryjnemu, czyli umoż-
liwić stosowanie szczepionek. A nie, jak co niektórzy myślą, żeby truć
społeczeństwo!! To trzeba raz i na zawsze zrozumieć.

Dalej, etylortęć (ze szczepionek) nie kumuluje się w organizmie,

dlatego sumowanie dawki rtęci, jaką dziecko otrzymuje w dłuższej
perspektywie czasu, jest bezpodstawne. To chwyt stosowany przez
ruch antyszczepionkowy.

Dalej, wielokrotnie badano stężenie rtęci we krwi niemowląt

szczepionych standardowymi szczepionkami zawierającymi tiomer-
sal. Stężenie nigdy nie przekroczyło dopuszczalnego bezpiecznego
progu.

No i pamiętajmy o najważniejszym, rtęć w szczepionkach to nie ta

sama  rtęć,  co  np.  w  termometrach.  Termometry  rtęciowe  wycofano
z produkcji  ze  względu na  ryzyko i  niebezpieczeństwo.  Ale  tą  zagra-
żającą  substancją  nie  jest  etylortęć  (związek  zawarty  w  szczepion-
kach),  lecz  tylko  metylortęć  (zawarta  np.  w  rybach)!!  Żadna
szczepionka jej oczywiście nie zawiera, tylko jedzenie.

Ludzie jakoś ignorują te fakty… i myślą, że szczepionki to ludo-

bójstwo.  Potem  swoją  głupotą  ogłupiają  innych  ludzi.  Zatrzymać  to
szaleństwo!  A  gdy  ktoś  mówi  o  związku  między  „rtęcią”  w  szcze-
pionkach  a  występowaniem  autyzmu,  powinien  pogrzebać  trochę
w statystykach.  W  Stanach  od  r.  1999  nie  stosuje  się  szczepionek  ze
związkami rtęci (nie ze względów bezpieczeństwa, tylko dużego naci-
sku  ze  strony  rodziców,  pod  którym  rząd  wreszcie  się  ugiął).  Ale…
ilość przypadków autyzmu od tamtego czasu do dziś dnia nie spadła
ani  trochę.  Powtórka,  szczepionki  nigdy  nie  powodowały  autyzmu.
Powtórzę:  to,  co  może  poważnie  zepsuć  zdrowie,  to  metylortęć  po-

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-19-

chodząca z zanieczyszczonych ryb i innych produktów, a nie etylortęć
szybko usuwana z organizmu.

Głośno jest też w związku z formaldehydem obecnym w szcze-

pionkach. Niespodzianka: przepraszam za wyrażenie, w głupim
ziemniaku jest więcej formaldehydu niż we wszystkich szczepionkach
razem wziętych, które sześcioletnie dziecko przyjęło w ciągu swojego
życia. To samo w związku z jabłkiem, arbuzem, bananem, marchew-
ką… Mało tego, formaldehyd to normalny, naturalny produkt ubocz-
ny przemiany materii, jaka zachodzi w organizmie człowieka.

Także zarzewie buntu wszczętego przez ruch antyszczepionkowy

w  związku  ze  związkami  aluminium,  formaldehydu  czy  rtęci
w szczepionkach to burza w szklance wody do potęgi. Ja wiem, że kil-
ku  znanych  naturopatów  w  Polsce  wpada  w  panikę  z  powodu  tych
substancji i niepotrzebnie straszy ludzi. Ale apeluję, żebyśmy nie wie-
rzyli nazwiskom, tylko zwracali uwagę na czyste fakty i koronne do-
wody.  Ilości  związków  aluminium,  rtęci  czy  formaldehydu  w
obecnych  szczepionkach,  są  tak  małe,  że  nie  mają  ujemnego  wpływu
na  zdrowie.  Temat  będzie  hermetycznie  zamknięty,  jak  omówię  jesz-
cze jedną sprawę, o którą także często pytano…

Żaneta pyta: „Drogi Łukaszu, proszę o odpowiedź.
Co sądzisz o tym, że szczepionki wywołują au-
tyzm? Ostatnio dużo się o tym pisze”.

To jest mit. Zaczął się zakorzeniać w r. 1998, kiedy to Andrew

Wakefield przeprowadził błędne metodologicznie badanie z udziałem
12 dzieci. Wokół sprawy Wakefielda powstało zamieszczanie, nie
wszystko jest do końca jasne, niekoniecznie miał on złe zamiary, był
także konflikt interesów. Ale wiemy na pewno, że:

„Wnioski z badania [Wakefielda] obalono, jednak
fobia szczepionkowa pozostała. Dwanaście róż-
nych badań potwierdziło brak jakiegokolwiek
związku między szczepionką MMR a autyzmem. Co
więcej, kiedy jeszcze stosowano tiomersal w
szczepionkach MMR, nigdy nie wykazano związku
z autyzmem. […] Najczęściej decyzje o tym, żeby
unikać szczepionek, opierają się na błędnych
przekonaniach i emocjach, chociaż powinny się

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-20-

opierać na nauce. Czasami ponosimy tego surowe
konsekwencje. Od 1998, kiedy zaczęło się za-
mieszczanie wokół sprawy Wakefielda, mniej ro-
dziców szczepiło swoje dzieci i wzrosło
występowanie przypadków odry, świnki, zapalenia
opon mózgowych i krztuśca”. [K.P. Talaro, B.
Chess, Foundations in Microbiology, wyd. 9,
McGraw-Hill 2015, s. 483]

Ponadto autyzm, jeśli występuje, to często w drugim roku życia

dziecka. Bez względu, czy dziecko było szczepione, czy nie. Przedtem
dziecko  oczywiście  przyjęło  kilka  szczepionek,  niedługo  przed  okre-
sem  występowania  autyzmu.  Więc  na  podstawie  takiego  „powiąza-
nia”  wyciągnięto  wniosek,  że  szczepionki,  zwłaszcza  podstawowa
MMR, wywołują autyzm.

Absurd, absurd, absurd. Myśląc tym tokiem, można powiedzieć

tak. Ja  wstaję  o  6.00,  wyglądam  przez  okno,  patrzę,  o!,  słońce  wstaje.
Wniosek?  Godzina  mojej  pobudki  ma  związek  ze  wschodem  słońca.
Jeśli miałbym postawić twierdzenie z fanatyzm ruchu antyszczepion-
kowego,  to  musiałbym  powiedzieć  tak:  to,  że  wstałem  o  6.00,  dopro-
wadziło do wschodu słońca!

Powtarzam, nie ma żadnego związku ze szczepieniami dzieci

a autyzmem, porzućmy wreszcie tę naiwność. W piśmie Vaccine w r.
2014 opisano metaanalizę badań

, w których razem wzięło udział

2,266  mln  dzieci  (dwa  miliony,  dwieście  sześćdziesiąt  sześć  tysięcy).
Tego typu badanie (metaanaliza) jest dowodem naukowym o najwyż-
szej  wartości  i  wiarygodności.  Wyprowadza  jednoznaczne,  konstruk-
tywne  wnioski.  Brzmią  tak:  po  pierwsze,  nie  ma  związku  między
szczepieniami a występowaniem autyzmu. Po drugie, nie ma związku
między  szczepieniami  a  spektrum  autystycznym  (występowaniem
cech  autystycznych). Po trzecie,  z  badań  kliniczno-kontrolnych wyni-
ka, że nie ma dowodu na wzrost ryzyka rozwoju autyzmu po podaniu
podstawowej szczepionki MMR. Mit o związku między szczepionka-
mi a autyzmem pomału, na szczęście, blednie. Zastanówmy się, lepiej
zawierzyć  fanatykom  ruchu  antyszczepionkowego,  którzy  prawdo-

www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24814559

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-21-

podobnie nie wiedzą nawet, jak działają szczepionki… czy koronnym
dowodom naukowym? Nie wierzmy plotkom, nie dawajmy ucha po-
głoskom, które tak często płodzi ludzka naiwność.

Nie twierdzę, że nieufny ruch antyszczepionkowy ma złe zamia-

ry, bo na pewno nie. Ale przecież… nieufność nie  dowodzi prawdy!!
Niektórzy ludzie  z nieufnością podchodzą ostatnio do tego, czy  czło-
wiek rzeczywiście chodził po księżycu. Ale czy to zaraz dowodzi tego,
że  człowiek  nie  chodził  po  księżycu?  No  właśnie…  Tak  samo  ze
szczepionkami. Szczepionki to najlepsze, co nas spotkało. Proszę spoj-
rzeć na to wymowne przedstawienie danych zebranych między 1940 a
2010 rokiem:

Wykres przedstawia częstość występowania odry w samej tylko

Anglii i Walii. Przed wprowadzeniem szczepionki przeciwko odrze,
rokrocznie występowało kilkaset tysięcy przypadków tej choroby. Po

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-22-

wprowadzeniu szczepionki w r. 1968, ilość przypadków w ciągu pię-
ciu  lat  znakomicie  spadła.  Po  wprowadzeniu  w  r.  1988  szczepionki
MMR,  człowiek  pokonał  tę  chorobę  niemal  całkowicie.  Podobne
przedstawienie danych dla innych chorób można odszukać w Interne-
cie. (To są czyste dane statystyczne, więc sieć pod tym względem jest
wiarygodna).  Wystarczy  wpisać  w  Google:  Graphic  proof  that  vaccines
work (with sources)

Ruch antyszczepionkowy często powołuje się jeszcze na konflikt

interesów  naukowców  zajmujących  się  szczepieniami,  oskarżając  ich
o zarabianie  na  szczepionkach  i  o  związki  z  korporacjami  farmaceu-
tycznymi.  Oczywiście,  że  w  grę  wchodzą  pieniądze.  Ktoś  produkuje
szczepionkę, ktoś inny ją kupuje. Nigdy nie będzie się to odbywać ina-
czej. Jednak nie znaczy to od razu, że firmy farmaceutyczne przekupu-
ją immunologów lub wakcynologów. Ale nawet gdyby tak było, to co
z  innymi  grupami  naukowców,  które  badają  bezpieczeństwo  szcze-
pionek? Co z toksykologami? Neurobiologami? Co na ten temat sądzą
sami badacze autyzmu? Oto co: żadna z tych gałęzi nauki nie traktuje
poważnie  hipotezy  o  szkodliwym  działaniu  związków  dodatkowych
w  szczepionkach.  Każda  z  tych  gałęzi  nauki  odrzuciła  hipotezę
o związku  między  szczepionkami  a  autyzmem  oraz  innymi  choroba-
mi. Chyba nie muszę nic więcej dodawać.

Czy szczepić się przeciwko sezonowej grypie?

Już nigdy nie będziesz mieć wątpliwości

Dobrze, zanim przejdę do omówienia tego, co można zrobić dla

odporności poza szczepionkami, przedtem pytanie Ewy o… grypę.

Ewa pyta: „Witaj, Łukaszu. Zaszczepiłam się w tym
roku przeciw grypie w ramach kampanii społecz-
nej «Grypoodorni zawsze niezawodni». Ale naza-
jutrz poczułam się słabo, miałam objawy podobne
do grypy, może tylko trochę mniej wyraźne. Co
to według Ciebie oznacza? Dlaczego szczepionka,
która miała chronić przed grypą, jakby wywołała
ją?”

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-23-

Przede wszystkim, nic złego się nie stało, taka odpowiedź organi-

zmu na zaszczepienie przeciwko grypie jest normalna. Jak tłumaczy
Interna Harrisona

: „W około 5% przypadków po upływie 8-24 godzin

od szczepienia dochodzi do rozwoju gorączki i miernie nasilonych ob-
jawów ogólnych”

. Te objawy w żadnym razie nie świadczą o choro-

bie, szczepienie nie ma prawa wywołać choroby. Dlaczego? Ponieważ
szczepionka  nie  zawiera  całego  wirusa,  lecz  tylko  pewne  jego  części,
głównie glikoproteiny H i N. One nie mogą zarazić, tak jak kierownica
wymontowana  z  samochodu  nie  może  człowieka  przejechać.  Gliko-
proteiny H i N są „wymontowane” z wirusa. Nie są szkodliwe. Tyle w
sprawie  poruszonej  przez  Ewę,  bo  chcę  poruszyć  sprawę  ważniejszą.
Sprawę  tego  mianowicie,  czy  warto  się  co  roku  szczepić  przeciwko
grypie.  Przedstawię  fakty  i  pozwolę  czytelnikom  zdecydować  samo-
dzielnie.

W piśmie medycznym Lancet opisano ogromną metaanalizę, której

celem była ocena skuteczności szczepień przeciwko sezonowej grypie.
Wyciągnięto wnioski z 31 badań: 17 badań randomizowanych i 14 ob-
serwacyjnych

, link podaję w stopce. Oto tłumaczenie podsumowa-

nia:

„Szczepionki przeciwko grypie mogą zapewnić
przeciętną ochronę [podkr. moje] przed wiruso-
logicznie potwierdzoną grypą [czyli grypą praw-
dziwą, która zdarza się bardzo rzadko — przyp.
mój]. Lecz taka ochrona jest znacznie zmniej-
szona lub nieobecna w niektórych sezonach. Do-
wodów na potwierdzenie ochronnego działania
szczepionek u osób w wieku 65 lat i starszych
nie ma. Żywe, odzjadliwione szczepionki prze-
ciwko grypie wykazują najwyższą skuteczność u
dzieci między szóstym miesiącem a siódmym ro-
kiem życia. Potrzeba nowych szczepionek o
zwiększonej skuteczności i efektywności kli-
nicznej w celu dalszego zmniejszenia zachoro-
walności”. [M.T. Osterholm i in., Efficacy and
effectiveness of influenza vaccines:

A.S. Fauci, E. Braunwald, D.L. Kasper i in., Interna Harrisona, tom II, wyd. 17, Czelej 2009, s. 1268

www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099%2811%2970295-X/abstract

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-24-

a systematic review and meta-analysis, Lancet
2012, 12:1, s. 36-44]

Interna Harrisona

, tom II, s. 1268, podaje zaś tak: „W sytuacji gdy

wirus szczepionkowy i aktualnie krążący w przyrodzie są bardzo do
siebie podobne, należy oczekiwać rozwoju odporności u 50-80%
szczepionych”.

Oto, co wynika z tych danych. A więc wirus szczepionkowy musi

być zgodny z wirusem krążącym w danym sezonie w przyrodzie, mu-
si być do niego bardzo podobny. Dopiero wtedy odporność wykształ-
ca się co najmniej u 50% zaszczepionych osób, a co najwyżej u 80%.
Ale… jak wskazuje metaanaliza badań opisana w Lancet, a także inne
źródła naukowe, wirus szczepionkowy często różni się od wirusa krą-
żącego w przyrodzie.

Jest tak, bo opracowanie skutecznej szczepionki przeciwko grypie

jest trudne. Najważniejsze wirusy grypy, czyli rodzaj A i B, cechują się
dużą zmiennością antygenową, co znaczy, że każdego roku wirus jest
inny. I to jest kłopot nie do przeskoczenia. Szczepionkę trzeba przyjąć
zanim  wirus  się  pojawi  w  przyrodzie,  inaczej  będzie  nieskuteczna.
Więc… naukowcy, mówiąc bez osłonek, bawią się w zgadywankę. Ści-
śle  biorąc,  w  styczniu  i  lutym  udają  się  do  Azji,  gdzie  początek  mają
nowe wirusy grypy. Nowe, czyli takie, w których dokonał się dryft an-
tygenowy  —  prościej  mówiąc  zmiana  antygenowa.  Jeśli  jest  nowy
dryft (czyli jeśli  wirus się zmienił), to musi  powstać nowa szczepion-
ka. Po odbyciu wizyty w Azji, przedstawiciele Światowej Organizacji
Zdrowia we współpracy z przedstawicielami kilku innych organizacji,
na  podstawie  zebranych  danych  starają  się  domyślić,  które  szczepy
zaatakują inne kontynenty. Wybiera się najczęściej trzy lub cztery naj-
powszechniejsze  szczepy.  Potem  zakłada  się,  że  takie  same  szczepy
będą aktywne za kilka miesięcy na innych kontynentach. Zakłada się,
że  nie  będą  mutować,  czyli  nie  nastąpi  przesunięcie  antygenowe
(dryft).  Na  tej  podstawie  producenci  natychmiast  rozpoczynają  wy-
twarzanie szczepionek. Są gotowe w okresie jesiennym.

Czy taka praktyka się sprawdza? Gdyby przedstawiciele organi-

zacji zdrowia zawsze dobrze odgadywali szczepy, gdyby wirusy ni-

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-25-

gdy  nie  mutowały,  to  wtedy  szczepionki  miałyby  maksymalną  sku-
teczność. Czyli 50-80% zaszczepionych wykształciłoby odporność. Czy
tak  się  dzieje?  Niestety  nie.  Wirusy  grypy  mają  po  prostu  zbyt  dużą
zmienność antygenową. Często rozprzestrzeniają się inne szczepy niż
zakładano w styczniu i lutym. Żeby nie być gołosłownym, weźmy rok
2014. Był to rok, w którym agencja rządu federalnego Stanów Zjedno-
czonych przekazała ludności taki oto oficjalny komunikat. „Większość
wirusów  grypy,  będących  w  obiegu  w  Stanach  Zjednoczonych,  mu-
towała.  Dlatego  tegoroczne  szczepionki  nie  zapewniają  dobrej  ochro-
ny przeciwko grypie”.

Podsumowując, szczepienia ochronne przeciwko grypie najsku-

teczniejsze  są u dzieci.  Według  przeglądu  kilkudziesięciu badań  spo-
rządzonych  przez  Cochrane  Collaboration,  zmniejszają  liczbę
zachorowań  u  dzieci  (2-16  lat)  o  33-36%

. U dorosłych szczepienia

zmniejszają  ryzyko  zachorowania  o  15%.  Mają  mały  wpływ  na  dłu-
gość  zwolnień  lekarskich.  W  analizowanych  badaniach  brak  wystar-
czających  dowodów  pozwalających  wyciągnąć  wnioski  o  wpływie
szczepionki na hospitalizacje, czy ilość powikłań

. A w wypadku osób

starszych, szczepienia obniżają ryzyko zachorowania na grypę ledwie
o 1% — czyli brak skuteczności. Czy się szczepić czy nie, każdy może
teraz sam zdecydować. Piszący te słowa się nie szczepi. Nawiasem
mówiąc, także nie choruje. Najpewniej dlatego, że ma w pełni sprawne
mechanizmy układu odpornościowego. I przejdźmy teraz do tego te-
matu.

Jak dbać o odporność

Odporność to zdolność organizmu do obrony przed zakażeniem

drobnoustrojami  chorobotwórczymi. Są  dwie główne linie tejże  obro-
ny. Pierwsza linia to odporność wrodzona, druga to odporność naby-
ta.  Jeśli  idzie  o  zapadanie  na  grypę  czy  przeziębienie,  to  najbardziej
istotna  jest  odporność  nabyta  właśnie.  U  każdego  człowieka  działa
trochę inaczej. Ściśle biorąc, u jednego lepiej — wtedy odpowiedź im-

www.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14651858.CD004879.pub3/abstract

www.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14651858.CD001269.pub3/abstract

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-26-

munologiczna  jest  dostatecznie  szybka  i  skuteczna  i  nie  rozwijają  się
objawy.  A  u  drugiego  gorzej  —  wtedy  odpowiedź  jest  zbyt  wolna  i
nieskuteczna,  żeby  uniknąć  zapadnięcia  na  chorobę.  Co  znaczy  „le-
piej”, a co „gorzej”? Jest mnóstwo czynników. Na przykład, pełna od-
powiedź  immunologiczna  wymaga kontaktu  limfocytu  B,  do  którego
przyłączył  się  np.  wirus  przeziębienia,  z  limfocytem  T.  U  jednego
człowieka  kontakt  ten  nastąpi  szybciej,  u  innego  wolniej.  Oczywiście
im szybciej, tym lepiej — tym większe szanse na szybkie wytworzenie
odpowiedniej  ilości  przeciwciał,  które  nie  dopuszczą  do  rozwoju  wi-
rusa. Przykładowo, jeden organizm wytwarza przeciwciała na rinowi-
rus (główna przyczyna przeziębień) w ciągu 7 dni, a inny organizm w
ciągu 21 dni

. Ten drugi zachoruje, ten pierwszy nie.

Podobnych zmian, jakie muszą zajść do obrony organizmu przed

wirusem  przeziębienia  (i  każdym  innym),  są  setki.  Dlatego  opisanie
ich zajęłoby zbyt dużo miejsca, a poza tym nie byłoby przydatne. Więc
przejdę  już  do  omówienia  sposobów,  które  ulepszają  mechanizmy
układu odpornościowego. Sposobów, które  wspierają odpowiedź hu-
moralną, komórkową, swoistą, nieswoistą, pierwotną i wtórną. W ob-
rębie  tych  odpowiedzi,  istnieje  mnóstwo  różnych  mechanizmów.  Ich
funkcjonowanie — szybkościowe, jakościowe i ilościowe (np. ilość wy-
twarzanych  przeciwciał  przez  limfocyty)  —  decyduje  o  reaktywności
układu odpornościowego. Obniżona reaktywność = częstsze zachoro-
wania,  normalna  reaktywność  =  brak  zachorowań  lub  tylko  lekki
przebieg  zakażeń,  a  nadreaktywność =  choroby  autoimmunologiczne
(ale  o  tym  kiedy  indziej).  Gdy  mowa  o  obniżonej  reaktywności,  to
zwykle  także  z  powodu  tzw.  wtórnych  niedoborów  odporności.  Mó-
wiąc  obrazowo,  organizm  nie  tylko  wolno  reaguje,  ale  brakuje  mu
jeszcze  odpowiednich  narzędzi  (żeby  nie  powiedzieć  amunicji)  do
zwalczenia drobnoustrojów. Opiszę więc teraz, co robić, żeby zawsze
tych  narzędzi  było  pod  dostatkiem  i  żeby  poszczególne  mechanizmy
układu  odpornościowego  sprawnie  i  szybko  się  nimi  posługiwały.
Dzięki temu człowiek powinien przestać zapadać na choroby wiruso-

K.C. Carroll i in., Jawetz, Melnick, & Adelberg’s Medical Microbiology, wyd. 27, McGraw-Hill 2016, s.

527

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-27-

we i inne, a w najgorszym wypadku zapadać na nie rzadziej lub prze-
chodzić łagodniejsze postacie.

Aha, przyda się objaśnienie pojęcia ‘immunosupresja’, którego

będę  używał.  Immunosupresja  to  obniżenie  odporności  biologicznej
organizmu,  zahamowanie  procesu  wytwarzania  przeciwciał  i  komó-
rek  odpornościowych.  Proszę  to  zapamiętać.  Jeśli  coś  jest  immunosu-
presyjne, to znaczy, że obniża odporność.

9 udowodnionych recept

na poprawę odporności

Pierwsze, co trzeba zrobić: zmienić styl życia na normalny. Żyć

podobnie, jak żyli nasi przodkowi — to właśnie znaczy żyć normalnie,
mieć  tzw.  zdrowy  styl  życia.  Przede  wszystkim  każda  część  organi-
zmu, także układ odpornościowy, działa lepiej, jeśli nie jest narażona
na  ujemne  czynniki  środowiskowe.  Czyli  to,  w  jakim  otoczeniu  czło-
wiek  żyje, z  jakimi  substancjami  ma  kontakt  na  co  dzień.  Wyłamanie
się  z  ustalonego  kodu  życia  —  poprzez  wprowadzenie  tego,  z  czym
nasi  przodkowie  nie  mieli  kontaktu  —  działa  immunosupresyjnie.
Wydłuża  się  okres  odpowiedzi  immunologicznej,  okres  usuwania
drobnoustroju,  a  co  najgorsze  —  obniża  się  tzw.  miano  przeciwciał,
czyli ilość naszych wewnętrznych obrońców. Oto praktyczne rady, jak
temu zapobiec.

 1. Uziemiać organizm. W obecnych czasach duże zagrożenie

dla zdrowia i mechanizmów odpornościowych stwarzają pola magne-
tyczne wytwarzane przez człowieka. Dzielą się na pochodzące ze źró-
deł  bliskich  i  dalekich,  jak  zauważył  w  swojej  książce  doktor  Julian
Aleksandrowicz. Bliskie to zespół sieci i urządzeń elektrycznych, któ-
rymi człowiek jest otoczony w środowisku pracy, w domu i w innych
miejscach,  w  których  przebywa.  Źródła  dalekie  to  urządzenia  teleko-
munikacyjne  i  energetyczne  obejmujące  swym  zasięgiem  wielkie  ob-
szary,  a  nawet  cały  glob  ziemski.  Niestety,  natężenie  pól
wytwarzanych  sztucznie  rośnie  wraz  z  rozwojem  elektrotechniki  i
elektroniki w naszej cywilizacji. Doktor Aleksandrowicz wraz z kole-
gami, już w r. 1966 w byłej III Klinice Chorób Wewnętrznych Akade-

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-28-

mii Medycznej w Krakowie, stwierdził taki oto wniosek. Istnieje ścisły
związek  między  niejonizującym  promieniowaniem  a  chorobami  wy-
nikającymi  z  supresji  (osłabienia)  odpowiedzi  immunologicznej.  Naj-
praktyczniej  jest  sobie  z  tym  radzić  poprzez  uziemienie  —
odprowadzenie szkodliwego wpływu smogu elektrycznego do ziemi.
Jak  to  uczynić,  opisałem  już  w  BIULETYNIE  ZDROWIA  w  trzecim
numerze.  Podstawa  to  uziemiać  się  na  czas  snu  i będzie  dobrze.  Jeśli
ktoś ma możliwość, może także uziemiać się na czas pracy.

 2. Unikać kontaktu z toksynami. Toksyny to czynniki biolo-

giczne  i  chemiczne,  które  działają  immunosupresyjnie.  Ponieważ  nie
biorą czynnego udziału w procesach przemiany materii, ich wydalanie
na zewnątrz jest utrudnione. Dlatego gromadzą się, zalegają w organi-
zmie i pogłębiają niewydolność obronną. Jednym ze źródeł toksyn są
papierosy. Nałóg papierosowy jest wyłamaniem z „kodu życia”, usta-
lonego dla człowieka porządku, jest odstępstwem od tego, jak żyli nasi
przodkowie, a więc nie jest częścią normalnego stylu życia. Wobec te-
go osoby palące i niechętne do podjęcia prób pozbycia się nałogu będą
trochę bardziej narażone na zakażenia. Nie tylko przez toksyny z dy-
mu,  ale  przez  stany  zapalne  wywoływane  uszkodzeniami  struktural-
nymi,  jakie  dym  powoduje,  to  znaczy:  paraliż  i  zniszczenie  rzęsek,
którymi  są  pokryte  komórki  płuc.  Kolejną  najpowszechniejszą  toksy-
ną, nieprzewidzianą przez przyrodę dla człowieka, jest oczywiście al-
kohol.  Większość  etanolu  przyjętego  z  napojów  alkoholowych  ulega
szybkiej przemianie metabolicznej w wątrobie. Produktem ubocznym
jest głównie aldehyd octowy. Pogarsza on kilka aspektów metabolicz-
nych funkcji hepatocytów (komórek wątroby), a także wytwarza stres
oksydacyjny oraz tworzy aldehydowe addukty białkowe, które wywo-
łują niepożądane reakcje immunologiczne prowadzące do śmierci ko-
mórek.  Jednak  pamiętamy,  że  o  toksyczności  świadczy  nie  rodzaj
substancji,  tylko  jej  ilość.  Dlatego  lampka  czerwonego  wina  od  czasu
do  czasu  nie  przejawia  działania  toksycznego,  wręcz  przeciwnie  —
działa terapeutycznie:

„Wiele badań wskazuje, że niewielka ilość […]
czerwonego wina okazuje się zmniejszać ryzyko
zgonu z powodu ataku serca. Możliwym wyjaśnie-
niem tego jest zaobserwowany wzrost HDL od pi-

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-29-

cia czerwonego wina [co poprawia profil lipido-
wy, czyli stosunek HDL do LDL — przyp. mój], a
także jego działanie hamujące na tworzenie się
skrzepów krwi”. [E.P. Widmaier i in., Vander’s
Human Physiology: The Mechanism of Body Func-
tion, wyd. 13, McGraw-Hill 2014, s. 426]

Czyli trochę jak z tą toksyną botulinową. Z jednej strony najsil-

niejsza toksyna świata, ale z drugiej — w odpowiednio małej dawce
ma działanie terapeutyczne. Ale zaznaczę: łatwo przekroczyć próg al-
koholu ponad tą dawkę terapeutyczną. W związku z alkoholem, moja
rada zawsze jest taka. Zdecydowanie unikać każdego alkoholu w każ-
dej dawce, za wyjątkiem wytrawnego lub półsłodkiego czerwonego
wina w ilości ok. 100-150 ml na dzień. Wtedy alkohol nie będzie tok-
syną, a więc nie będzie mieć ujemnego wpływu na odporność. Więcej
o toksynach pisałem w poprzednich numerach, zwłaszcza 16 (o wita-
minie C) i 17 (o genie MTHFR).

 3. Wysypiać się. Dzięki temu unikniemy oczywiście niedoboru

snu, a przez to ryzyka spadku odporności, bo:

„[…] niedobór snu wpływa ujemnie na odpowiedzi
immunologiczne, co potencjalnie odbija się na
chorobach zakaźnych. Są dowody wskazujące, że
odpowiedni sen ma korzystny wpływ na funkcjono-
wanie odporności nabytej”. [R. Ader, Psychoneu-
roimmunology, tom 1, wyd. 4, Elsevier 2007,
s. 609]

Mowa jest zawsze o niedoborze snu, a nie np. o określonej ilości

godzin,  jakie  trzeba  przespać.  Dlaczego?  Każdy  organizm  jest  inny.
Jeden potrzebuje ośmiu godzin, inny siedmiu, a jeszcze inny czterech i
pół  godziny,  jak  w  moim  wypadku.  Budzę  się  naturalnie  po  ok.  4,5
godzinach; mój organizm nie tylko nie potrzebuje więcej, ale i nie chce
więcej. Doktor Butejko, mój wzór do naśladowania, jeśli idzie o zdro-
wie,  spał  dziennie  niecałe  trzy  godziny,  bo  tyle  potrzebował  jego  or-
ganizm. Więc jedyna mądra rada jest taka: po prostu się wysypiać —
tak,  żeby  czuć  się  wypoczętym;  wstawać  wtedy,  gdy  mija  potrzeba
dalszego  snu.  Ale  uważać,  żeby  znów  na  siłę  nie  przeciągnąć  „leża-
kowania”.

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-30-

 4. Zwiększyć spożycie ziół. Wiele badań potwierdziło wstęp-

nie, że niektóre związki zawarte w pewnych ziołach wpływają ko-
rzystnie na kilka mechanizmów układu odpornościowego. Zioła te
można przyjmować w formie naturalniej lub suplementów.

Po pierwsze, aloes zwyczajny. Ekstrakt z liścia tej rośliny oddzia-

łuje  ze  specjalnymi  receptorami  obecnymi  na  zewnętrznej  błonie  ko-
mórek  układu  odpornościowego.  Oddziaływanie  polega  na
pobudzeniu tych komórek do pracy. Ściśle biorąc grupa komórek zna-
nych jako fagocyty zwiększa swoją czynność pod wpływem ekstraktu
z aloesu; są to komórki, które atakują bakterie i je pochłaniają, podob-
nie jak i inne produkty przemiany materii. Dzięki temu poprawiają się
działania  wychwytujące  i  oczyszczające  komórek,  a  co  za  tym  idzie
organizm jest lepiej chroniony.

Po drugie, czosnek. Do dziś dnia powstało dużo badań

, które

potwierdzają korzystny wpływ czosnku na wspieranie układu odpor-
nościowego człowieka. Przeciwdziała zarówno bakteriom, wirusom,
jak i grzybom.

Po trzecie, korzeń żeń-szenia azjatyckiego lub amerykańskiego.

Nie ma wprawdzie jednoznacznych dowodów na wyraźny wpływ
żeń-szenia na układ odpornościowy, są jak na razie dowody wstępne,
ale to zawsze więcej niż nic.

Po czwarte, probiotyki połączone z błonnikiem pokarmowym.

Najlepsze na koniec! Okres jesienno-zimowy to doskonały czas, żeby
wesprzeć organizm za pomocą suplementów z probiotykami, mają
udowodnione działanie na układ odpornościowy:

„Zarówno w medycynie klinicznej, jak i wetery-
naryjnej, docenia się wartość prozdrowotną pro-
biotyków. Te ‘przyjazne’ bakterie, takie jak
Lactobacillus acidophilus, L. casei, Enterococ-
cus fecium i bifidobakterie przyjmowane doust-
nie zastępują lub podnoszą ich obecność w
mikroflorze jelitowej. Korzyści dla zdrowia i
układu odpornościowego biorą się z: efektu ‘ba-

www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9103278, www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16358878,

www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22280901, www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16484572

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-31-

riery’ w jelitach, wytwarzania bakteriocydów,
zmiany miejscowej odpowiedzi immunologicznej
poprzez zmianę profilu cytokiny w błonie śluzo-
wej jelit, a także ze wzrostu wytwarzania prze-
ciwciał”. [D. Male, J. Brostoff i in.,
Immunology, wyd. 7, Elsevier 2006, s. 316]

Działanie probiotyków można wzmocnić poprzez uzupełnienie

diety błonnikiem pokarmowym. Ale tę sprawę dokładnie opisałem w
numerze startowym BIULETYNU ZDROWIA. Jeśli trzeba, proszę do
niego wrócić.

Na pewno rzuca się w oczy mała ilość „wspomagaczy” na bazie

roślin, które wzmacniają odporność. Ale… tylko te mają udowodnione
działanie.  Aloes,  czosnek,  żeń-szeń  i  probiotyki  połączone  z  błonni-
kiem  pokarmowym.  Jeśli  są  inne  rośliny  wspierające  układ  odporno-
ściowy, to jedno wiemy na pewno: nie udowodniono ich działania na
tyle,  żeby  móc  uczciwie  powiedzieć,  że  pomagają  na  odporność.  A
więc  jeśli  ktoś  rokrocznie  upada  na  zdrowiu  w  okresie  jesienno-
zimowym, to powinien rozważyć zwłaszcza powyższe propozycje.

 5. Unikać niedożywienia ilościowego i jakościowego. Do-

świadczenia  robione  przez  ostatnie  dziesięciolecia  pokazały,  że  wy-
dłużony  niedobór  choćby  tylko  jednego  składnika  mineralnego  w
diecie  może  doprowadzić  do  poważnych  powikłań,  bo  działa  immu-
nosupresyjnie, dlatego:

„Żywienie i kluczowe składniki diety to znako-
mite «narzędzia» zmniejszania podatności na
śmierć i choroby z powodu zakażenia”. [D. Male,
J. Brostoff i in., Immunology, wyd. 7, Elsevier
2006, s. 311]

Wobec powyższego poprzez uzupełnienie rzeczywistych niedo-

borów,  potęgujemy  funkcje  układu  odpornościowego.  Jak  wskazuje
praktyka  wybitnych  polskich  lekarzy,  zwłaszcza  śp.  doktora  Juliana
Aleksandrowicza,  uzupełnienie  niedoborów  odżywczych  przynosi
wymierne wyniki. Zobaczmy ściśle, o jakie niedobory chodzi.

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-32-

„Nie ulega wątpliwości — pisze doktor Franciszek Kokot w Nauce

o chorobach wewnętrznych

— że niedożywienie ilościowe i jakościowe

sprzyja  powstawaniu  infekcji  […].  U  chorych  z  wadliwym  odżywia-
niem  białkowo-energetycznym  stwierdza  się  upośledzoną  odporność
zarówno  komórkozależną  (spadek  aktywności  żernej  makrofagów,
zanik  tkanki  chłonnej,  zmniejszenie  liczby  limfocytów  wspomagają-
cych i działających cytotoksycznie […]), jak i humoralną (upośledzenie
biosyntezy  niektórych  klas  immunoglobulin,  w  tym  szczególnie  IgA,
zmniejszenie  stężenia  poszczególnych  składników  dopełniacza,  inter-
feronu w surowicy). W ich powstawaniu [niedoborów komórek ukła-
du  odpornościowego  —  przyp.  mój]  uczestniczą  również  niedobory
niektórych witamin (kwas foliowy, witamina B

, E i A), pierwiastków

śladowych (cynk, selen, żelazo, miedź) oraz zaburzenia gospodarki
lipidowej”.

‘Niedożywienie ilościowe’ oznacza po prostu jedzenie zbyt małej

ilości  kalorii.  Nie  dotyczy  to  krajów  rozwiniętych,  bo  sytuacja  jest
przeciwna, jemy za dużo. Ale dotyczy nas niedożywienie jakościowe,
oczywiście. Jeśli idzie o składniki mineralne oraz witaminy, udowod-
niono  naukowo  udział  w  regulacji  odporności  dla  następujących
związków. Selen, witamina A, witamina B2, witamina B6, kwas folio-
wy,  pośrednio  witamina  C,  witamina  D,  witamina  E,  cynk,  żelazo,
miedź. Żeby więc zmniejszyć ryzyko spadku odporności, musimy się
upewnić, że nie brakuje tych związków w diecie. W wypadku minera-
łów (selen, cynk, miedź) nie obędzie się bez suplementów, lecz na ten
temat był już numer siódmy. Witaminę A łatwo pozyskujemy z mar-
chewek. Osobiście codziennie dodaję jedną całą marchewkę do koktaj-
li.  Swoim  czytelnikom  także  polecam  marchewki  w  okresie  jesienno-
zimowym, bo:

„[…] niedobór witaminy A prowadzi do dużego ob-
niżenia poziomu IgA [komórki układu odporno-
ściowego ważne dla obrony przed drobnoustrojami
— przyp. mój] w jelitach i osoczu krwi”. [W.E.
Paul, Fundamental Immunology, wyd. 7, Lip-
pincott Williams & Wilkins 2013, s. 840]

W. Orłowski, Nauka o chorobach wewnętrznych, wyd. II, Warszawa 1989, tom IV, s. 272

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-33-

Powinna wystarczyć już jedna duża marchewka, bo całkowicie

zaspokaja zapotrzebowanie na witaminę A. Witaminy z grupy B i że-
lazo pobieramy z produktów pochodzenia zwierzęcego (dlatego we-
ganie i wegetarianie powinni intensywnie myśleć o ich suplementacji).
Witaminę D w okresie jesienno-zimowym najlepiej suplementować, bo
badania wykazują, że znakomita większość Polaków ma duży niedo-
bór we krwi. I tyle. Istotne jest, żeby wiedzieć, że odporność obniża się
wtedy, gdy występuje rzeczywisty niedobór jakiejś witaminy lub mi-
nerału. Ale jeśli zaspokoimy dzienne zapotrzebowanie, to podwojenie
lub potrojenie dawki danego związku nie wpływa na poprawę odpor-
ności. Tak to wygląda w związku z witaminami oraz minerałami.

Teraz bardzo ważna sprawa. Jak zaznacza doktor Kokot, a także

co jest podkreślone w podręcznikach immunologii, osoby z niedobo-
rem pełnowartościowego białka w diecie są bardziej podatne na infek-
cje z powodu spadku odporności! Oto dowód z jednej z lepszych
książek:

„Diety ubogie w białko powodują, że osoba jest
bardziej podatna na zakażenia”. [R. Bhatia i
in., Essentials of Medical Microbiology, wyd.
4, Jaypee 2008, s. 75]

W poprzednich numerach podałem już najważniejsze sprawy do-

tyczące białka. W pigułce: każdy dorosły człowiek powinien dziennie
spożywać co najmniej 0,8 grama białka na kilogram masy ciała. Ale co
jest najistotniejsze, połowę tego białka trzeba dostarczyć z produktów
pochodzenia zwierzęcego, np. jajek, serów czy mięsa. Takie białko jest
pełnowartościowe, co znaczy, że zawiera wszystkie aminokwasy w
doskonałej proporcji:

„Białko o wysokiej wartości biologicznej jest
zwykle pochodzenia zwierzęcego, jest łatwe do
strawienia i zawiera wszystkie niezbędne amino-
kwasy, i to w proporcjach, jakich ustrój po-
trzebuje”. [A. Waugh, A. Grant, Anatomia i
fizjologia człowieka w warunkach zdrowia i cho-
roby, Wrocław 2012, s. 285]

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-34-

Nie można tego powiedzieć o białku roślinnym. Jeśli jemy tylko

białko  roślinne,  poważnie  narażamy  organizm  na  niedobór  odporno-
ści. W innych numerach udowodniłem ponad wszelką wątpliwość, że
jeśli w jednym posiłku brakuje choćby jednego aminokwasu lub choć-
by  jednego  jest  za  mało  względem  innych  (co  się  notorycznie  zdarza
na  diecie  pozbawionej  białka  zwierzęcego),  wówczas  organizm  nie
wytwarza białek ustrojowych… czyli np. przeciwciał o nazwie immu-
noglobuliny  (czyli  komórek  odpornościowych)!!  Cytowałem  co  naj-
mniej  kilka  najlepszych  podręczników  medycznych,  które  to
potwierdzają.  Dostarczanie  codziennie  co  najmniej  0,4  grama  białka
pochodzenia  zwierzęcego  na  kilogram  masy  ciała  jest  absolutnie  ko-
nieczne do zapewnienia odporności na cały rok.

 6. Nie wierzyć w mit o głębokim oddychaniu. Stali czytelnicy

znają temat. Głębokie oddychanie jest dla zdrowia bardzo szkodliwe.
Najpierw przytoczę podręcznik naukowy:

„Normalna objętość jednego oddechu wynosi ok.
500 ml. Normalna częstość oddechów to ok. 12 na
minutę. Dlatego minutowa objętość oddechowa u
zdrowego człowieka wynosi ok. 6 litrów na minu-
tę”. [A.C. Guyton, J.E. Hall, Textbook of Medi-
cal Physiology, wyd. 13, Elsevier 2016, s. 503]

Ile to sześć litrów? To bardzo mało. Taki oddech, oceniając subiek-

tywnie,  jest  płyciutki,  ledwo  widać,  że  człowiek  oddycha.  I  taki  od-
dech  jest  prawidłowy.  Przez  głębokie  oddychanie,  przekraczamy
normę  dla  wentylacji  płuc.  Tracimy  za  dużo  dwutlenku  węgla,  bez
którego tlen w organizmie nie może być wykorzystany, tak jak paliwo
w aucie nie może być wykorzystane bez oleju. To oznacza, że mimo iż
głębokie  oddychanie wpuszcza  dużą  ilość  tlenu, tkankom  organizmu
zaczyna go brakować. Mniej tlenu przechodzi z krwi do serca, mózgu,
wątroby, jelit i innych narządów. Wskutek tego rozwijają się mechani-
zmy obronne, które dziś uznaje się za odrębne choroby: alergia, osteo-
poroza,  miażdżyca,  nadciśnienie,  niedociśnienie,  bezsenność  i  inne.
Także,  a  może  przede  wszystkim,  układ  odpornościowy  słabnie,  bo
niedobór dwutlenku węgla we krwi (który, nawiasem mówiąc, wystę-
puje znacznie częściej niż nadmiar!!) paraliżuje wszystkie funkcje me-
tabolizmu.  Na  przykład  wszystkie  osoby  chore  na  astmę  mają

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-35-

rozpoznane nieprawidłowości na tle immunologicznym. Astmatycy to
grupa ludzi, którzy mają bardzo dużą minutową objętość oddechową,
inaczej  mówiąc  —  oddychają  bardzo  głęboko,  powyżej  12-15  litrów
powietrza  na  minutę  (duże  odstępstwo  od  normy).  Wtedy  układ  od-
pornościowy  jest  niezdolny  do  takiej  odpowiedzi,  która  zahamuje
rozwój  drobnoustrojów,  np.  w zatokach,  płucach,  oskrzelach, uszach,
oczach, jelitach i innych częściach ciała. Rozwija się choroba, a jeśli w
przyrodzie  krąży  wirus  grypy  lub  osoba  ma  styczność  z  wirusem
przeziębienia,  osoba  przy  okazji  nabawia  się  i  tego.  Z  drugiej  strony,
jeśli  przestaniemy  wierzyć  w  mit  o  głębokim  oddychaniu  —  i  za-
czniemy oddychać normalnie, tak jak ludzie oddychali przez miliony
lat (czyli płytko) — to wtedy zwiększymy natlenienie wszystkich tka-
nek. Na przykład jelit. Komórki układu odpornościowego będą lepiej
działać  w  jelitach  i  zaczną  czynnie  odrzucać  patologiczne  bakterie,
które tam się rozwinęły na błonach śluzowych. W wyniku tego nastąpi
oczyszczenie poprzez biegunkę. Podobna poprawa działania komórek
odpornościowych  zachodzi  w  innych  tkankach  razem  z  ich  oczysz-
czeniem,  zwłaszcza  myślę  teraz  o  zatokach.  A  więc,  żeby  znacząco
poprawić  działanie  układu  odpornościowego,  musimy  skorygować
sposób  oddychania.  Wprowadzi  o  ważne,  a  wręcz  krytycznie  ważne
zmiany  w  biochemii  organizmu,  które  są  konieczne  do  zapewnienia
normalnych  odpowiedzi  immunologicznych.  Bez  dyskusji  najlepszą
metodą,  która  uczy  normalnego  oddychania  (a  nie  patologicznego,
czyli  głębokiego)  jest  metoda  doktora  Butejki.  Temat  omawiałem  w
kilku numerach BIULETYNU ZDROWIA, zaczynając od drugiego. Je-
śli ktoś nie czytał, namawiam zajrzeć do spisu wszystkich numerów i
uzupełnić o te, w których omawiam ćwiczenia z zakresu metody Bu-
tejki. To będzie zdecydowanie najważniejsza zmiana w stronę popra-
wy odporności — i w ogóle zdrowia.

 7. Nauczyć się panowania nad uczuciami, zwłaszcza nie do-

puszczać do stresu.

Stres to stan napięcia, będący wyrazem oporu

ciała wobec jakiegoś rodzaju nacisku zewnętrznego. Jak wiadomo, że-
by stawiać opór, trzeba użyć siły. Im więcej stresu, tym więcej zaso-
bów energetycznych potrzeba. Dlatego jeśli w życiu codziennym
przekraczamy pewne progi stresowe, organizm musi zrobić dwie rze-
czy. Po pierwsze, zużyć dużo siły na stawianie oporu. A po drugie —

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-36-

dużo innych zasobów na przystosowanie funkcji życiowych, tak żeby
przetrwać okres zwiększonego stanu napięcia i nie ponieść z tego po-
wodu szkody. Zarówno jedno, jak i drugie, ma wpływ immunosupre-
syjny.  Dlatego  jeśli  chcemy  mieć  dobrą  odporność,  musimy  nauczyć
się prowadzić  spokojne,  stabilne  uczuciowo  życie.  W  środowisku  na-
ukowym,  immunolodzy  obecnie  nie  są  wielce  zainteresowani  związ-
kiem  między  stresem  emocjonalnym  a  działaniem  układu
odpornościowego.  Ale  z  dotychczasowych ustaleń,  z  badań  obserwa-
cyjnych,  jak  i  praktyki  naturopatów  wynika,  że  związek  jest  bardzo
silny. Badaniem stopnia tego związku zajmuje się nowoczesna nauka
zwana  psychoneuroimmunologią.  Stres  psychiczny  i  spowodowane
nim zwiększone wydzielanie hormonów stresu, jak się okazuje, działa
immunosupresyjnie. Hormony stresu, zwłaszcza kortyzol, najbardziej
działają hamująco na odporność:

„Kortykosteroidy to potężne immunomodulatory [o
działaniu tłumiącym]”. [W.E. Paul, Fundamental
Immunology, wyd. 7, Lippincott Williams & Wil-
kins 2013, s. 457]

Jednym z kortykosteroidów jest kortyzol właśnie, wydzielany pod

wpływem stresu. Krótkotrwałe podniesienie jego stężenia we krwi nie
stanowi kłopotu, ale długotrwałe — zdecydowanie tak. Potwierdzono
to  naukowo,  a  także  widzimy  to  w  życiu  codziennym.  Uczniowie  w
okresie  zaliczeń  chorują  najczęściej.  To  nie  przypadek,  że  często  zda-
rza się złapać przeziębienie tuż przed ważnym sprawdzianem czy in-
nym  egzaminem.  Zaobserwowano  także,  że  w  okresie  zaliczeń
najczęściej  występuje  u  uczniów  opryszczka.  Układ  odpornościowy
zostaje zahamowany przez stres, przez co wirus opryszczki — zamiast
zostać  unieczynniony  —  ma  wolną  drogę  i  rozmnaża  się.  Albo  przy-
pomnijmy sobie, jak zdawaliśmy na prawo jazdy. Przypomnijmy sobie
pierwsze  dni  nauki.  Po  jednej  takiej  przejażdżce  wielu  ludzi,  przez
stres,  jest  do  cna  wyczerpanych  i  ma  ochotę  się  położyć,  a  nierzadko
nazajutrz czuje się niemrawo.

Jednym z pierwszych naukowców, który udowodnił związek

między stresem a zachorowalnością wynikłą ze spadku odporności,
był dr George F. Solomon. Wykazał, że stres poraża układ odporno-

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-37-

ściowy, a wówczas wirusy  i inne drobnoustroje  łatwiej przenikają do
komórek organizmu, wywołując zakażenie i zmiany chorobowe. Jego
praktyka  pokazała,  że  nawet  niewielki  stres  ma  taki  wpływ.  Przez
‘niewielki stres’ rozumiemy stany depresyjne, stany lękowe, przygnę-
bienie, poczucie nieszczęścia, niezadowolenia życiowego. Osoby takie
odznaczają  się  częstszą  zapadalnością  na  choroby,  a  także  szybszym
ich  postępowaniem.  Dzieje  się  tak  dlatego,  że  nawet  lekkie  ujemne
uczucia wywierają niekorzystny wpływ na układ nerwowy, a ten zaś
wywiera wpływ na zmiany odpowiedzi immunologicznej, która prze-
cież  jest  regulowana  w  mózgu,  przez  podwzgórze.  Tak  więc  oto,  co
musimy  robić.  Musimy  po  pierwsze  uczyć  się  panowania  w  sytua-
cjach, które wywołują silny stres, objawiający się np. przyspieszonym
tętnem.  A  po  drugie,  musimy  dążyć  do  urzeczywistnienia  jednego  z
celów  wędrówki  człowieka  na  planecie  ziemia.  Celem  tym  jest  spo-
tkanie  się…  ze  szczęściem.  Zakosztowanie  go,  a  potem  takie  prowa-
dzenie  życia,  żeby  nic  szczęścia  nie  zakłócało.  Jak  się  głębiej
zastanowimy,  to  dojdziemy  do  wniosku,  że  naprawdę  to  może  być
główny  cel  życia.  Dlaczego  gonimy  za  pieniędzmi?  Żeby  kupić  sobie
to i to; zapewnić rodzinie to i to… gdyż mamy wyobrażenie, że dopie-
ro  wtedy  będziemy  szczęśliwi.  Ale  właśnie  to  jest  złudzenie.  Raz  za-
spokojona potrzeba przestaje być potrzebą i przestaje dawać szczęście.
Jednym  z  celów  życia  jest  uświadomienie  sobie,  że  tak  jest.  Wtedy
człowiek zaczyna być bardziej szczęśliwym człowiekiem, bez względu
co i ile posiada. Poczucie szczęścia, spełnienia życiowego, wypiera po-
czucie lęku i smutek. Dlatego trzeba dążyć z panowaniem nad silnym
stresem  oraz  lekkim.  To  będzie  jedna  z  istotniejszych  zmian,  jakie
wpłyną  korzystnie  na  odporność.  Polecam  w  tym  zakresie  trzy  rze-
czy…

Po pierwsze, polecam czytać artykuły na temat psychoneuroim-

munologii. Można zacząć od Internetu. Wchodzimy w wyszukiwarkę
Google i wpisujemy frazę ‘psychoneuroimmunologia’. Dzięki temu
będziemy mieć ogólne, ale jasne wyobrażenie o związku między stre-
sem a zdrowiem. A także będziemy wiedzieć, ile dobrego może nam
przynieść zwalczanie stresu i praca z emocjami.

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-38-

Po drugie, polecam wszystkie książki doktora Carla Simontona.

Doktor  Simonton  jest  pionierem  psychoonkologii,  twórcą  wszech-
stronnego  i  spójnego  poznawczo-behawioralnego  programu  samopo-
mocy  emocjonalnej  dla  chorych  na  nowotwory  złośliwe  i  osób  ich
wspierających.  Jest  to  program  o  naukowo  udokumentowanej  sku-
teczności,  z  powodzeniem  stosowany  w  licznych  ośrodkach  onkolo-
gicznych  na  całym  świecie.  Jednym  z  powodów  skuteczności
programu jest to, że zmniejsza ujemny wpływ stresu na mechanizmy
układu odpornościowego. Najprościej i najszybciej jest zacząć od ksią-
żek  doktora  Simontona.  Powrót  do  zdrowia  z  r.  1998.  Triumf  życia  z  r.
2012. A także  Jak żyć z rakiem i go pokonać  z  r. 2013.  Wszystkie  książki
można łatwo dostać na Allegro.

Po trzecie, polecam trening autogenny Schultza. To popularna na-

zwa techniki relaksacji neuromięśniowej, polegającej na wykonywaniu
ćwiczeń  likwidujących  napięcie  nerwowe,  wyzwalających  aktywność
człowieka i mobilizujących jego siły psychiczne. System ćwiczeń opra-
cował i opublikował  w r.  1932  Johannes Schultz, korzystając z  metod
stosowanych  w  jodze  oraz  medytacji  zen,  ale  bez  ich  mistyczno-
religijnego aspektu.  Uczeń  Schultza i kontynuator jego badań  nad te-
rapią autogenną, Dr. Wolfgang Luthe, rozpowszechnił metodę w USA
i Kanadzie. Terapeutyczne oddziaływanie treningu badał także twórca
Katedry Psychoterapii Collegium Medicum UJ, Jerzy Aleksandrowicz.
Trening autogenny ma zastosowanie w leczeniu wspomagającym przy
nerwicach  i  zaburzeniach  psychosomatycznych,  dolegliwościach  hor-
monalnych,  w  zaburzeniach  neurologicznych,  foniatrycznych,  położ-
nictwie,  stomatologii  i  przy  drobnych  zabiegach  chirurgicznych.
Osoba, która sumiennie wykonuje trening, a nawet uczyni go częścią
codziennego  życia,  zaczyna  niezwykle  dobrze  radzić  sobie  w  sytua-
cjach stresowych. Znikają nawet skoki nastroju, zwiększa się zadowo-
lenie  z  życia  —  wszystko  to  ma  korzystny  wpływ  na  odporność.
Zachęcam  kupić  sobie  książkę  o  treningu  autogennym  i  z  niej  się
uczyć. Do książki jest dołączona płyta z nagraniami, która pomaga w
wykonywaniu ćwiczeń. Z ręką na sercu zapewniam, że to będzie jed-
na z najlepszych inwestycji w swoje zdrowie. Wchodzimy na Allegro i

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-39-

wpisujemy frazę: ‘trening autogenny’. Znajdziemy co najmniej dwie
różne książki.

 8. Trzymać się diety uboższej w węglowodany. Tak, zgadza

się. Nadmiar węglowodanów, zwłaszcza prostych, ma immunosupre-
syjne działanie — osłabia czynność komórek odpornościowych.
Pierwsze badanie, które to potwierdziło, wykonano w r. 1977

. Próbki

krwi badanych poddano analizom. Zmierzono aktywność leukocytów
(leukocyty to podstawowe elementy układu odpornościowego) przed
i po podaniu różnych porcji węglowodanów (czyli cukru): równowar-
tość 6, 12, 18 i 24 łyżeczek od herbaty. Wyniki badania były zaskakują-
ce. Spadek aktywności leukocytów miał bezpośredni związek z ilością
spożytych  węglowodanów.  Grupa  badanych,  która  spożyła  równo-
wartość 24 łyżeczek (= 120 g węglowodanów) miała dosłownie całko-
wite  unieruchomienie  leukocytów  przez  godzinę  od  chwili  spożycia
tej  ilości  węglowodanów.  Przy  czym,  warto  zauważyć,  przeciętny
człowiek dzisiaj spożywa dziennie równowartość 70 łyżeczek cukru w
postaci  węglowodanów  prostych  i  złożonych,  zwykle  spożywając
średnio równowartość 20 łyżeczek podczas jednego posiłku. Jak poka-
zało  badanie,  długość  immunosupresyjnego  wpływu  takiej  ilości  wę-
glowodanów  wynosiła  dwie  godziny,  a  całkowicie  ustępowała
dopiero  po pięciu. W  grupie,  która  spożyła  równowartość 6  łyżeczek
węglowodanów (= 30 g), nie odnotowano ujemnego wpływu na układ
odpornościowy.  To  jest  kolejne  potwierdzenie  najlepszej  diety,  jaką
polecałem  wcześniej  swoim  czytelnikom  (od  numeru  8  do  12),  czyli
uboższej  w  węglowodany.  Ograniczenie  węglowodanów  do  20-30  g
na  posiłek  jest  doskonałym  podejściem  do  żywienia.  Ogólny  cel:  nie
przekraczać 120 gramów na dobę. Można czasami więcej, jak się zda-
rzy, ale ważne, żeby przez większość czasu dobijać co najwyżej do 120
gramów  na  dobę.  Dokładne  uzasadnienie  i  wytłumaczenie  takiego
żywienia  jest  w  numerach  od  8  do  12,  zachęcam  uzupełnić  kolekcję,
jeśli ktoś nie ma tych numerów. To będzie ważna zmiana dla zdrowia,
zwłaszcza dla układu odpornościowego.

J. Bernstein i in., Depression of lymphocyte transformation following oral glucose ingestion, American

Journal of Clinical Nutrition 1977, 30:613

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-40-

 9. Codziennie uprawiać aktywność fizyczną. Ruch to jeden z

filarów  normalnego  stylu  życia,  czyli  zdrowego.  Poprawia  zdrowie
układu  krążenia,  reguluje  ciśnienie  krwi,  pomaga  kontrolować  stęże-
nie  cukru,  a  dzięki  tak  szerokiemu  działaniu,  stanowi  ochronę  przed
wieloma chorobami. Przez fakt, że wspiera krążenie, działa korzystnie
na  układ  odpornościowy.  Dobre  krążenie  pozwala  komórkom  i
związkom  odpornościowym  przenosić  się  znacznie  skuteczniej  i  po-
zwalać  im  wykonać  swoją  pracę  w  szybszym  tempie.  O  ważnych
aspektach  aktywności fizycznej  także  już  pisałem  w  poprzednich  nu-
merach, zachęcam uzupełnić kolekcję o brakujące numery. Spis treści
wszystkich numerów na ostatniej stronie.

To by było wszystko, jeśli idzie o wspieranie odporności. Dzie-

więć sposobów. Dziesięć prezentowałoby się lepiej… więc dlaczego
nie dodałem jeszcze jakiegoś? A no dlatego, że trudno coś jeszcze do-
dać, co rzeczywiście ma udowodniony korzystny wpływ na układ od-
pornościowy. Kręgosłupem BIULETYNU ZDROWIA jest rzetelność,
zawsze będzie. Dlatego nie mogę dodawać nic na siłę, byłoby to prze-
ciąganie struny, żeby nie powiedzieć przekłamywanie.

Słowo na do widzenia

„Częstym błędem w rozumowaniu — pisał doktor Aleksandrowicz

w książce U progu medycyny jutra — jest wiązanie jednego skutku
z jedną tylko przyczyną”.

Braki odporności nie mają jednej przyczyny, są wieloprzyczyno-

we.  Wynikają  z  połączenia  czynników  biologicznych,  fizycznych
i chemicznych,  które  opisałem.  Dlatego  budowanie  odporności,  obro-
ny  przeciwko  drobnoustrojom  chorobotwórczym,  musi  odbywać  się
całościowo. Nie można zażywać żeń-szenia i liczyć, że to nas uchroni
przed chorobami.

Doktor Aleksandrowicz użył takiej ciekawej przenośni. Wyob-

raźmy sobie wysoką wieżę starego zamku, na której rośnie drzewo
i rozkrusza mury. Ale zanim do tego doszło, wiatr musiał nanieść
cząstki gleby, ptak przenieść nasienie, deszcz dać wilgoć, a słońce cie-
pło i światło niezbędne do budowy organizmu roślinnego.

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-41-

Podobnie jest z upadaniem na zdrowiu i podnoszeniem się

z upadku. Upadamy z powodu wielu czynników, dlatego podnosimy
się z powodu wielu czynników — nie może być inaczej.

Odporność to dopiero początek. W następnym numerze omówię

mnóstwo udowodnionych naukowo sposobów, które jeszcze bardziej
wzmacniają człowieka zdrowie. Koniecznie proszę  pamiętać, żeby go
kupić — można już teraz zarezerwować, a wyślę natychmiast, jak się
ukaże.  Będzie  tam  pewna  i  rzetelna  wiedza  wybrana  z  książek  nauk
medycznych, które razem ważą co najmniej kilkadziesiąt kilogramów.
Takie  książki  to  absolutne  kamienie  milowe  osiągania  zdrowia.  Nie
można przegapić.

Na pewno ten numer BIULETYNU ZDROWIA był dla wielu nie-

spodzianką, zwłaszcza myślę teraz o tym, co napisałem w sprawie
szczepionek. Ale ponownie, przekazałem nic innego, jak bezsporne,
nagie fakty i koronne, niezbite dowody.

Wiem, że jest kilka znanych i lubianych osób, które przekazują inne

informacje  (w  moim  przekonaniu  oczywiście  błędne  informacje),  np.
odnośnie związków aluminium w szczepionkach. Ale osoby te, ja tak
uważam,  uwikłały  się  w  krzywdzące  pomyłki  w  logice  popełniane
przez członków ruchu antyszczepionkowego. Członkowie ci dopatru-
ją się w tej sprawie spisków i podziemnych intryg. Ponadto — jak za-
uważono  w  cytowanej  wcześniej  książce  naukowej  —  członkowie
ruchu  antyszczepionkowego,  zamiast  opierać  się  na  faktach  i  nauce,
opierają  się  na  uczuciach.  Ale  nic  dziwnego,  że  w  człowieku  tworzą
się  burze  przykrych  uczuć,  jeśli  bierze  za  prawdę  nieprawdziwe  in-
formacje, nierzetelne i nigdy niepotwierdzone — przesłanki, pogłoski i
mity. Jeśli chcemy dojść prawdy o zdrowiu, nie wolno puszczać cugli
wyobraźni  i  uczuciowości,  lecz  trzymać  je  w  silnej  garści  rozsądku.
I tym sformułowaniem żegnam się, do następnego numeru!

Numer 20 można zamówić już teraz. W przypadku edycji druko-

wanej, numer wyślę na adres domowy w pierwszym tygodniu grud-
nia 2015. W przypadku edycji elektronicznej (do czytania na
komputerze), numer wyślę także w pierwszym tygodniu grudnia, lecz
na skrzynkę pocztową e-mail.

www.BiuletynZdrowia.pl

• Wszystkie prawa zastrzeżone

____________________________________________________________________________________

-42-

Aby zamówić, wykręć poniższy numer. Odbierze któraś z moich ko-

leżanek z obsługi klienta, która akurat urzęduje w biurze.

Zamawianie przez telefon pod numerem:

(22) 123 99 55

Jeśli wszystkie telefony w biurze będą zajęte, odczekaj chwilę

i zadzwoń ponownie. Dzwoni już tyle osób, że czasem trzeba wykręcić
numer kilka razy. Jeśli nie chcesz dzwonić i wolisz zamówić przez In-
ternet, nie ma sprawy. Po prostu wejdź na poniższą stronę, wypełnij
formularz i gotowe:

Zamawianie przez Internet na:

www.BiuletynZdrowia.pl/nowy

Ze względu na to, że co miesiąc drukuję ograniczoną ilość nume-

rów, to następny numer zachęcam zamówić jak najprędzej. Tym spo-
sobem rezerwujesz swoją kopię, którą wyślę Ci w pierwszym
tygodniu następnego miesiąca.

Jeśli nie czytasz systematycznie wszystkich numerów BIULETYNU

ZDROWIA

, zajrzyj do archiwum i uzupełnij kolekcję o braki:

www.BiuletynZdrowia.pl/spis

To wszystko na teraz. Jak zawsze, czekam na telefon od Ciebie lub

na zamówienie złożone przez Internet (patrz powyższy adres).

Dla Ciebie i Twojej rodziny — dużo ciepła i radości!

Łukasz D. King,

redaktor biuletynu