Zdun_712[08]_Z1.04

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciw pożarowej

stosowane podczas przygotowania zapraw ognioodpornych

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Podstawowe wiadomości o zaprawach budowlanych

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Rodzaje i właściwości gliny

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Rodzaje, skład i właściwości zapraw ognioodpornych

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Przygotowanie zapraw ognioodpornych

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Urabianie zapraw ognioodpornych

4.6.1.Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Moczenie i zarabianie gliny

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

4.8. Podstawowe wiadomości o plastyczności gliny

4.8.1. Materiał nauczania

4.8.2. Pytania sprawdzające

4.8.3. Ćwiczenia

4.8.4. Sprawdzian postępów

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9. Sposób wiązania gliny z innymi materiałami stosowanymi do budowy pieców

i trzonów kuchennych

4.9.1. Materiał nauczania

4.9.2. Pytania sprawdzające

4.9.3. Ćwiczenia

4.9.4. Sprawdzian postępów

4.10. Przyleganie gliny do cegieł i kafli

4.10.1. Materiał nauczania

4.10.2. Pytania sprawdzające

4.10.3. Ćwiczenia

4.10.4. Sprawdzian postępów

4.11. Marznięcie i rozmrażanie gliny

4.11.1. Materiał nauczania

4.11.2. Pytania sprawdzające

4.11.3. Ćwiczenia

4.11.4. Sprawdzian postępów

4.12. Czyszczenie gliny z zanieczyszczeń organicznych i grubszych frakcji

kruszywa

4.12.1. Materiał nauczania

4.12.2. Pytania sprawdzające

4.12.3. Ćwiczenia

4.12.4. Sprawdzian postępów

4.13. Gotowe zaprawy ogniotrwałe

4.13.1. Materiał nauczania

4.13.2. Pytania sprawdzające

4.13.3. Ćwiczenia

4.13.4. Sprawdzian postępów

4.14. Inne rodzaje zapraw budowlanych i ich zastosowanie

4.14.1. Materiał nauczania

4.14.2. Pytania sprawdzające

4.14.3. Ćwiczenia

4.14.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten wskaże Ci metody i zasady potrzebne do zrealizowania celów nauczania

zawartych w jednostce modułowej „Przygotowanie zapraw ognioodpornych”. Opracowany jest
na podstawie programu modułowego, podstawy programowej kształcenia w zawodzie Zdun
712[08] oraz standardu wymagań egzaminacyjnych,

Poradnik pomoże Ci w kształtowaniu umiejętności potrzebnych do przygotowania

i sporządzania  zapraw  stosowanych  do  robót  zduńskich  z  uwzględnieniem  zapraw
ognioodpornych  i ogniotrwałych. Nauczysz się rozpoznawać i dobierać składniki zapraw oraz
organizować stanowisko do ich sporządzania. Poradnik ten  będzie również wskazywał,  jakich
informacji powinieneś poszukać i gdzie ewentualnie możesz je znaleźć.

Poradnik składa się z następujących części:

−

Wprowadzenie.

−

Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych wiadomości i umiejętności, które
powinieneś posiadać przed przystąpieniem do przyswojenia wiedzy i umiejętności
związanych ze sporządzaniem zapraw ognioodpornych w określonych warunkach zgodnie
z zasadami sztuki budowlanej.

−

Cele kształcenia w zakresie opanowania wiadomości ogólnozawodowych, umiejętności
specjalistycznych przydatnych na stanowisku pracy, a także do pozytywnego nastawienia
do ogólnie pojmowanej pracy zawodowej.

−

Materiał nauczania, który umożliwi Ci osiągnięcie zaplanowanych w programie jednostki
modułowej celów kształcenia. Materiał nauczania zawiera: podstawowe pojęcia, definicje,
rysunki, oraz opisy stosowanych technologii i przebiegu procesów technologicznych
na poszczególnych

etapach

sporządzania

zapraw

ognioodpornych.

Umożliwia

samodzielne przygotowanie się do zaliczania sprawdzianów wiedzy i wykonywania
zalecanych ćwiczeń.

−

Do  materiału  nauczania  dołączono  zestawy  pytań  sprawdzających  wiadomości,
a poprawne  odpowiedzi  na  te  pytania  powinny  Cię  utwierdzić  w przekonaniu,  że  jesteś
przygotowany  do wykonania  zaplanowanych  ćwiczeń.  Ćwiczenia  staraj  się  wykonywać
dokładnie,  zgodnie  z zaleceniami  i  wskazówkami  nauczyciela,  ponieważ  tylko  wówczas
wyrobisz  i  ukształtujesz  sobie  nawyki  zawodowe.  W trakcie  wykonywania  ćwiczeń
skorzystaj  z  informacji  podanych  przez  nauczyciela  w  formie  instruktażu  wstępnego,
bieżącego  i końcowego. Jeżeli  napotkasz na trudności ze zrozumieniem treści tematu  lub
ćwiczeń zwróć się z prośbą do nauczyciela o dokładniejsze ich wyjaśnienie. Po wykonaniu
zaplanowanych  ćwiczeń,  sprawdź  poziom  swoich  umiejętności  według  zamieszczonego
sprawdzianu  postępów.  Ukształtowanie  umiejętności  przygotowania  i  urabiania  zapraw
ognioodpornych  ma  szczególne  znaczenie  w  robotach  zduńskich  gdyż  zaprawa  zduńska
decyduje  o  jakości  i bezpieczeństwie  obiektu  zduńskiego.  Dużą  trudnością  może  być  na
początku  samodzielne  rozróżnianie  rodzajów  glin  oraz  właściwe  dobranie  gliny  i jej
przygotowanie  przez  schudzenie  lub  wzbogacenie.  Rzetelne  wykonywanie  ćwiczeń
pozwoli Ci na ukształtowanie tych umiejętności.

−

Sprawdzian  osiągnięć.  Na  zakończenie  cyklu  kształcenia  jednostki  modułowej  będzie
przeprowadzony  sprawdzian  osiągnięć,  który  umożliwi  Ci  sprawdzenie  wiadomości
i umiejętności  nabytych  podczas  realizacji  jednostki  programowej.  Sprawdzian  zawiera
zadania testowe teoretyczne oraz zadania praktyczne wraz z kartą obserwacji. Do zestawu
zadań dołączone są instrukcje dotyczące przebiegu testowania. i karta odpowiedzi

−

Ponadto znajdziesz wykaz literatury umożliwiający pogłębienie wiedzy z zakresu
programu jednostki modułowej.

Jednostka modułowa: Przygotowanie zapraw ognioodpornych, jest jednym z modułów

koniecznych do zapoznania się z konstrukcjami zduńskimi i kominiarskimi.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

712[08].Z1

Konstrukcje zdu

ńskie i kominiarskie

712[08].Z1.01

Spalanie paliw technicznych

712[08].Z1.02

Prowadzenie kana

łów wentylacyjnych,

spalinowych i dymowych

712[08].Z1.03

Przygotowanie materia

łów stosowanych

w konstrukcjach ognioodpornych

712[08].Z1.04

Przygotowanie zapraw ognioodpornych

712[08].Z1.05

Wykonywanie podstawowych operacji

technologicznych

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji tej jednostki modułowej powinieneś:

−

rozróżniać podstawowe elementy budynków,

−

rozróżniać podstawowe spoiwa i lepiszcza budowlane,

−

rozróżniać podstawowe kruszywa budowlane,

−

rozróżniać podstawowe wyroby ceramiczne,

−

rozróżniać podstawowe składniki zaczynów i zapraw budowlanych,

−

dobierać narzędzia i sprzęt do sporządzania zapraw,

−

stosować zasady przygotowania składników zapraw budowlanych,

−

sporządzać podstawowe zaprawy budowlane,

−

rozróżniać podstawowe cechy techniczne zapraw budowlanych,

−

dobierać ubranie robocze i środki ochrony indywidualnej,

−

przestrzegać przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz
ochrony środowiska,

−

stosować zasady składowania i magazynowania podstawowych materiałów budowlanych,

−

posługiwać się podstawowymi narzędziami i sprzętem budowlanym,

−

odczytywać wielkości z rysunków, tabel, schematów,

−

posługiwać się dokumentacją budowlaną,

−

organizować stanowisko pracy,

−

korzystać z różnych źródeł informacji.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciw pożarowej.
i przeciwporażeniowej obowiązujące podczas przygotowywania zapraw ognioodpornych,

−

rozróżnić zaprawy ognioodporne,

−

określić skład zapraw ognioodpornych,

−

zastosować zasady dozowania składników zapraw ognioodpornych metodą: objętościową,
wagową, wagowo-objętościową,

−

wykonać zaprawy metodą: ręczną, mechaniczną,

−

określić konsystencję i urabialność mieszanki,

−

rozróżnić rodzaje i przydatność gliny,

−

rozróżnić właściwości gliny chudej i tłustej,

−

zastosować zasady dozowania składników zaprawy w zależności od struktury gliny,

−

wykonać moczenie i zarabianie gliny,

−

urobić glinę w zależności od plastyczności,

−

urobić glinę w zależności od zawartości iłu i jego rodzaju,

−

wyjaśnić sposób wiązania gliny z innymi materiałami,

−

wyjaśnić zasady przylegania gliny do cegieł i kafli,

−

wyjaśnić proces marznięcia i rozmrażania gliny,

−

urobić zaprawy glinowo-piaskowe,

−

zagęścić gliny,

−

oczyścić gliny z nadmiaru naleciałości organicznych,

−

zbadać urabialność gliny,

−

zastosować gotowe zaprawy ogniotrwałe,

−

przygotować zaprawy wapienne,

−

przygotować zaprawy wapienno-cementowe,

−

przygotować zaprawy o nietypowym składzie.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciw

pożarowej

stosowane

podczas

przygotowania

zapraw

ognioodpornych

4.1.1. Materiał nauczania

Stanowisko pracy zduna powinno zapewniać swobodę ruchów w czasie pracy zduna

i pomocnika  oraz  wykluczać  możliwość  potknięć,  upadków  i  skaleczeń.  Czynnikiem
uciążliwym  przy  robotach  zduńskich  jest  powstawanie  dużej  ilości  kurzu  i  pyłu.
Przy rozbiórkach  zaś  i remontach  wydobywa  się  mnóstwo  sadzy.  Należy  zadbać  o  to,  aby
zarówno  w  warsztacie  zduńskim  jak i w miejscu  pracy  zduna  na  budowie,  zapewnione  było
sprawne  odświeżanie  zanieczyszczonego  i  zepsutego  powietrza  –  zależnie  od  warunków  –
drogą naturalną przez okna i drzwi lub drogą wentylacji sztucznej (mechanicznej). Stanowisko
pracy  powinno  być  utrzymane  w  należytej  czystości,  a materiały  potrzebne  do robót  ułożone
w odpowiedniej odległości.

Zdun musi być wyposażony w odpowiedni zestaw narzędzi i sprzęt potrzebny

do wykonania prac. Narzędzia i sprzęt stosowany do sporządzania zapraw ognioodpornych to:
skrzynie do przygotowania zapraw, skrzynka zduńska, łopaty, graca, kielnia, ubijak drewniany,
urządzenie do urabiania gliny, wiadra, sita do przesiewania kruszyw, mieszarki wolnoobrotowe
do  sporządzania  zapraw  z  gotowych  mieszanek.  Wszystkie  narzędzia  muszą  być  utrzymane
w czystości;  narzędzia  ręczne  dobrze  osadzone  na  trzonkach,  naostrzone  i najlepiej
przechowywane  w  skrzynce  na  narzędzia.  Przed  przystąpieniem  do  pracy  należy  sprawdzić
stan  narzędzi.  Wszystkie  drobne  usterki  powinny  być  natychmiast  usunięte  aby  nie
spowodowały w czasie pracy wypadku.

W czasie pracy zdun musi posiadać ubranie robocze i fartuchy przednie (z „bawetami”),

nakrycie  głowy,  obuwie  robocze,  oraz  środki  ochrony  indywidualnej  takie  jak:  maska
ochronna,  okulary  i  rękawice  ochronne.  Należy  właściwie  dostosować  narzędzia  do  rodzaju
i sposobu  wykonywanej  pracy  a  także  dobrać  odpowiednie  środki  ochrony  indywidualnej.
Np. w czasie przycinania cegieł, płytek i kafli stosować rękawice, okulary ochronne, w czasie
szlifowania stosować również maski ochronne.

Prace murarskie i zduńskie na wysokości powyżej 100 cm powinny być wykonywane

z pomostu  roboczego  ułożonego  na  rusztowaniu.  Rusztowania  muszą  być  okresowo
kontrolowane, a sprawdzone codziennie przed użyciem. W szczególności należy sprawdzić czy
deski  pomostu  właściwie  opierają  się  na  leżniach,  czy  pomosty  wzniesione  powyżej  100 cm
nad  terenem  zaopatrzone  są  w  deskę  krawędziową  o  wysokości  15  cm  i poręcze  ochronne
przymocowane do stojaków od strony wewnętrznej rusztowania na wysokości 60 cm i 110 cm
od poziomu pomostu. Na rusztowaniach nie należy gromadzić nadmiernych ilości materiałów.
1)  Jeżeli  zachodzi  konieczność  transportu  taczkami  po  drodze  nieutwardzonej  to  należy

ją wcześniej przygotować przez ułożenie pomostu z desek o grubości 48 mm. Szerokość
pomostu powinna wynosić około 100cm. Deski pomostu połączyć od dołu poprzeczkami
z desek co ok. 150 cm. Z boku przybić deski krawędziowe o wysokości ok. 0,15 m.

Zdun powinien zachować ostrożność podczas pobierania gliny oraz jej rozrabiania. Brak

porządku lub rozlana zawiesina gliniana mogą spowodować poślizgnięcie się pracownika.
W czasie kopania gliny wykopy powinny być zabezpieczone przed zasypaniem i obsunięciem
się gruntu.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Transport materiałów wykonywać z zachowaniem obowiązujących zasad. Drogi

komunikacyjne dla środków transportowych takich jak wózki i taczki nie mogą być nachylone
więcej niż:

−

4% dla wózków szynowych,

−

5% dla wózków bezszynowych,

−

10% dla taczek.

Dopuszczalna masa przewożona na taczkach po nawierzchni twardej powinna wynosić

najwyżej  100  kg,  nie  licząc  masy  taczek:  a  na  nawierzchni  nieutwardzonej  najwyżej  75  kg.
Drogi  komunikacyjne  dla  taczek  powinny  być  czyste,  a  pomosty  z  desek    powinny  mieć
szerokość  co  najmniej  100  cm.  Ładunek  powinien  być  zabezpieczony  przed  upadkiem,
przemieszczeniem  i  zsypywaniem  się  ze  środka  transportu.  Nie  powinien  zasłaniać  pola
widzenia.  Zabroniony  jest  transport  ciężarów  taczkami  przez  chłopców  w  wieku  do  16  lat
i przez dziewczęta w wieku do 18 lat.

Należy zachować szczególną ostrożność podczas obsługi mieszarek do zapraw, szlifierek,

pilarek i innych narzędzi o napędzie elektrycznym ze względu na zagrożenie porażenia
prądem. Pracownicy muszą być zapoznani z przepisami obowiązującymi podczas korzystania
z tego rodzaju maszyn.

Podczas sporządzania zapraw z suchych mieszanek nie można dopuścić do wdychania

unoszącego  się  pyłu  i  należy  stosować  maseczki  przeciwpyłowe.  W czasie  sporządzania
zapraw  wapiennych  i  cementowo-  wapiennych  należy  stosować  obowiązujące  środki
ostrożności.  Wapno  gaszone  w  postaci  ciasta  wapiennego  jest  materiałem  żrącym  (zasada
wapniowa  Ca(OH)

) i może spowodować uszkodzenie naskórka, a odpryski mleka

wapiennego  mogą  spowodować  uszkodzenie  wzroku.  Należy  stosować  rękawice  ochronne
oraz okulary ochronne.  W przypadku zaprószenia oczu należy  je przemyć czystą wodą i udać
się do lekarza. Należy także chronić naskórek przez stosowanie kremów ochronnych. W czasie
urabiania  i nakładania  zapraw  zduńskich  gołymi  rękami  należy  także  chronić  naskórek  przez
stosowanie kremów ochronnych, które należy wetrzeć w dłonie po dokładnym umyciu.

Po skończonej pracy należy uporządkować stanowisko pracy, odpady przenieść

na właściwe miejsce składowania. Pracownik musi mieć zapewnione miejsce do przebrania się
i do skorzystania z umywalni.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Co rozumiesz pod nazwą czynniki uciążliwe?
2.  Jakie czynniki uciążliwe występują podczas robót zduńskich?
3.  Jakie środki ochrony indywidualnej stosowane podczas sporządzania zapraw zduńskich?
4.  W jakim zakresie należy sprawdzić stan techniczny rusztowania przed użyciem?
5.  Jakie zagrożenia mogą wystąpić podczas pobierania gliny z wykopu lub osadnika?
6.  Jakie  jest  dopuszczalne  nachylenie  dróg  komunikacyjnych  dla  wózków  szynowych,

bezszynowych i taczek?

7.  Jaka jest dopuszczalna masa materiałów przewożonych na taczkach i od czego zależy?
8.  Jakie zagrożenia występują podczas obsługi mieszarki wolnoobrotowej?
9.  Jakie zagrożenia występują podczas sporządzania zapraw z gotowych suchych mieszanek?
10.  Jakie  zagrożenia  występują  podczas  sporządzania  zapraw  wapiennych  i  cementowo-

wapiennych?

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Z podanego zestawu odzieży roboczej wybierz środki ochrony indywidualnej stosowane

w czasie sporządzania zaprawy z gotowych mieszanek.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) wybrać środki ochrony indywidualnej niezbędne przy sporządzaniu zapraw,
2) określić sposób korzystania ze środków ochrony indywidualnej zgodnie z przeznaczeniem.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

ubranie robocze, kombinezon roboczy, czapka, obuwie robocze, maska ochronna, okulary
ochronne, rękawice ochronne, beret, fartuchy przednie (z „bawetami”), kask.

Ćwiczenie 2

Przygotuj na terenie placu budowy drogę nie utwardzoną do transportu piasku za pomocą

taczek. Długość drogi wynosi ok. 300 cm. Załaduj na taczki piasek do zapraw i przetransportuj
go po przygotowanej drodze. W czasie wykonywania ćwiczenia zastosuj obowiązujące zasady
bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  sprawdzić stan techniczny drogi nie utwardzonej,
4)  przygotować pomost komunikacyjny z desek,
5)  załadować taczki piaskiem zachowując zasady bezpieczeństwa,
6)  przetransportować  piasek  w  taczkach  po  ułożonym  pomoście  pod  warunkiem,  że  Twój

wiek przekracza 16 lat (dla chłopców),

7) zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: deski o grubości 48 mm, szerokości 15 cm i długości 300cm, deski o grubości

48 mm, szerokości 15 cm i długości 100cm gwoździe, piasek do zapraw,

−

narzędzia i sprzęt: taczki, łopata, młotek.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) wyjaśnić, jakie czynniki uciążliwe występują podczas robót zduńskich?



2) odróżnić odzież roboczą od środków ochrony indywidualnej?



3) rozpoznać narzędzia do sporządzania zapraw?



4) sprawdzić stan techniczny narzędzi potrzebnych do sporządzania zapraw?



5) wymienić zagrożenia które mogą wystąpić podczas pobierania gliny

z wykopu lub osadnika?



6) bezpiecznie skorzystać z taczek do transportu?



7) zastosować odpowiednie środki ochrony indywidualnej podczas

sporządzania różnych zapraw?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Podstawowe wiadomości o zaprawach budowlanych

4.2.1. Materiał nauczania

Zaprawy budowlane to mieszaniny spoiwa z wodą zarobową i drobnym kruszywem lub

innym  materiałem  wypełniającym.  Powinny  mieć  dobre  właściwości  wiążące  i  dobrą
przyczepność do podłoża. W zależności od przeznaczenia muszą posiadać odpowiednie cechy
techniczne  takie  jak:  wytrzymałość,  urabialność,  izolacyjność  termiczną,  szczelność,
ognioodporność,  mrozoodporność,  kurczliwość.  Do  zapraw  mogą  być  stosowane  specjalne
domieszki poprawiające ich właściwości.

Spoiwami mineralnymi stosowanymi do zapraw budowlanych są najczęściej: cement,

wapno i gips. Rzadziej stosuje się spoiwa takie jak szkło wodne i żywice sztuczne. Materiałem
wiążącym  w    zaprawach  używanych  do  robót  zduńskich  jest  glina  nazywana  lepiszczem
ze względu  na  inny  sposób  wiązania.  W  zależności  od  zastosowanych  spoiw  rozróżnia  się
następujące  zaprawy  budowlane:  wapienną,  cementową,  cementowo-wapienną,  gipsową,
gipsowo-wapienną, cementowo-glinianą, glinianą.

Woda służąca do sporządzania zapraw budowlanych nazywa się wodą zarobową i powinna

być  czysta,  nadająca  się  do  picia  lecz  nie  mineralna.  Najbardziej  nadaje  się  woda
wodociągowa.  Nie  należy  stosować  wody  słonej,  bagiennej,  zmiękczanej  i  innej  wody
zawierającej  zanieczyszczenia  chemiczne  lub  organiczne.  Jeśli  są  wątpliwości  odnośnie
właściwości wody wówczas należy wykonać próby badawcze.

Zaczynem budowlanym nazywa się mieszaninę spoiwa mineralnego i wody zarobowej.
Kruszywo do zapraw jest to materiał sypki w postaci ziaren (okruchów), który

po wymieszaniu z upłynnionym spoiwem stanowi szkielet zaprawy. Kruszywo może być
naturalne, tj. rozdrobnione przez siły przyrody, lub rozdrobnione sztucznie (kruszone lub
łamane).

Do zapraw zwykłych stosuje się kruszywo naturalne – piasek nie zawierający szkodliwych

zanieczyszczeń pyłami, iłami i cząstkami organicznymi. Do zapraw budowlanych najczęściej
stosuje się piasek o wymiarach ziaren w granicach od 0,25 do 2,0 mm.

Piasek zanieczyszczony mułem, gliną, ziemią roślinną, należy przed użyciem oczyścić,

płucząc go bieżącą wodą.

Do zapraw zduńskich jako kruszywo stosuje się zmielony przesiany proszek szamotowy

lub dynasowy o uziarnieniu zależnym od przeznaczenia zapraw. Proszek szamotowy lub
dynasowy pochodzi z rozkruszenia zużytych wyrobów ogniotrwałych lub z glin ogniotrwałych
uprzednio wypalonych, np. z cegły szamotowej lub z wyrobów krzemionkowych.

Domieszki poprawiające właściwości zapraw dodaje się do wody zarobowej. Mogą one

spełniać różne funkcje, np. przyśpieszają wiązanie, uplastyczniają mieszankę, uszczelniają,
zwiększają izolacyjność cieplną, poprawiają mrozoodporność, poprawiają odporność na
szkodliwe promieniowanie. Należy je stosować ściśle według instrukcji producenta.

Skład zapraw budowlanych określa się podając stosunek objętościowy lub wagowy

składników to znaczy: ilość spoiwa do ilości kruszywa, np. 1:2. Ilość składników powinna być
dokładnie odmierzona z zastosowaniem wyskalowanych pojemników, lub dokładnie
odważona.

Konsystencję zapraw i zaczynów określa się najczęściej za pomocą stożka pomiarowego

i za pomocą penetrometru. Stożek lub wgłębnik penetrometru zanurza się w zaprawie tym
głębiej im ma ona rzadszą konsystencję. Głębokość zanurzenia stożka odczytuje się
w centymetrach ze skali umieszczonej na jego powierzchni (patrz rysunek nr 1).

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.1. Naczynie i stożek pomiarowy do badania konsystencji.[12, s.125]

W warunkach budowy konsystencje zapraw określa się, przyporządkowując głębokości

zanurzenia stożka nazwy konsystencji. Są następujące rodzaje konsystencji w zależności
od głębokości zanurzenia stożka:

−

bardzo gęsta 1 do 4 cm,

−

gęsta 4 do 7 cm,

−

plastyczna 7 do 10 cm,

−

rzadka 10 do 12 cm.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Jakie są podstawowe składniki zapraw budowlanych?
2.  Jakie są cechy świeżych zapraw budowlanych?
3.  Jakie spoiwa mineralne stosuje do przygotowania zapraw?
4.  Dlaczego glina nazywana jest lepiszczem?
5.  Jakie znasz rodzaje zapraw budowlanych w zależności od zastosowanego spoiwa?
6.  Co oznacza pojęcie woda zarobowa?
7.  Jakie są wymagania dotyczące wody do zapraw?
8.  Jakie są składniki zaczynu zaczynu?
9.  Jakie kruszywa stosuje się do zapraw?
10. W jakim celu stosuje się domieszki do zapraw?
11. Jakimi metodami określa się konsystencję zapraw?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wybierz spoiwa i kruszywa stosowane do przygotowania zwykłych zapraw budowlanych

z podanego przez nauczyciela zestawu. Dokonaj wyboru dla zaprawy wapiennej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować rodzaje zapraw budowlanych,
2)  przeanalizować składniki zapraw budowlanych,
3)  dokonać wyboru odpowiednich spoiw do sporządzenia zaprawy wapiennej,
4)  dokonać wyboru odpowiednich kruszyw do sporządzenia zaprawy wapiennej,
5)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia uzasadniając wybór spoiw i kruszyw.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kruszywa: piasek drobny, piasek gruby, żwir,

−

spoiwa: cement, wapno, gips, wapno hydratyzowane, klej żywiczny, klej kostny, klej

skórny, szkło wodne potasowe, olej lniany, żywice naturalne z drzew.

Ćwiczenie 2

Z podanego niżej zbioru kruszyw utwórz dwa zestawy kruszyw stosowanych do zapraw

budowlanych:
I zestaw: kruszywa o naturalnym uziarnieniu,
II zestaw: kruszywa otrzymywane przez rozkruszenie lub łamane,

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować składniki zapraw budowlanych,
2)  dokonać wyboru kruszyw o naturalnym uziarnieniu,
3)  dokonać wyboru kruszyw otrzymywanych przez kruszenie lub łamanie skał,
4)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia uzasadniając wybór kruszyw.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

piasek,

−

żwir,

−

otoczaki,

−

grys,

−

proszek szamotowy,

−

miał, ,

−

piasek kruszony.

Ćwiczenie 3

Dokonaj pomiaru konsystencji dwóch przygotowanych wcześniej zapraw budowlanych.

Określ głębokość zanurzenia stożka w naczyniu pomiarowym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  napełnić naczynie pomiarowe zaprawą nr 1,
4)  dokonać pomiaru głębokości zanurzenia stożka w zaprawie,
5)  napełnić naczynie pomiarowe zaprawą nr 2,
6)  dokonać pomiaru głębokości zanurzenia stożka w zaprawie,
7)  zapisać wyniki pomiarów w zeszycie przedmiotowym,
8)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia,
9)  zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

naczynie i stożek pomiarowy,

−

dwie próbki zapraw budowlanych w pojemnikach,

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) scharakteryzować cechy zaprawy do robót murarskich?



2) wymienić spoiwa do zapraw budowlanych?



3) wymienić rodzaje zapraw ze względu na zastosowane spoiwo?



4) wymienić składniki zaczynu cementowego?



5) wymienić kruszywa stosowane do zwykłych zapraw budowlanych?



6) zastosować odpowiednie materiały do sporządzania zwykłych zapraw

budowlanych?



7) dozować składniki zapraw metodą objętościową?



8) dozować składniki zapraw metodą wagową?



9) wykonać zaprawy budowlane?



10) określić konsystencję zaprawy?



11) zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Rodzaje i właściwości gliny

4.3.1. Materiał nauczania

Glina jako końcowy produkt wietrzenia skał znajduje się w skorupie ziemskiej. Jest ona

mieszaniną różnych nierozpuszczalnych składników, wśród których najważniejsze są minerały
ilaste. Najczęściej glina ma zabarwienie żółtawe. Domieszki innych składników, a mianowicie
związków żelaza powodują, że gliny mogą mieć zabarwienie od jasno-szarego poprzez
bladożółte, jasnobrązowe, szarozielone aż do ciemnobrązowego.

Gliny tłuste - zawierają powyżej 30 % minerałów ilastych. Glina tłusta w stanie wilgotnym

ma  połysk.  Zgniatana  w  stanie  naturalnej  wilgotności  nie  kruszy  się,  zarobiona  wodą  da  się
rozciągnąć  na  cienkie  wałki,  skręcona  w  pierścień  nie  kruszy  się.  Zawartość  iłów  w glinie
tłustej może sięgać 95%. Gliny te mają zdolność wiązania różnych materiałów nieplastycznych
bez  utraty  zdolności  do  formowania.  Są  trudne  do  przerobu  (rozdrabniania,  nawilżania,
mieszania).  Po  zarobieniu  dają  jednak  masę  bardzo  plastyczną,  łatwą  do formowania.  Masa
ta zawiera dużą  ilość  wchłoniętej  wody zarobowej.  Wpływa to na zwiększenie  czasu  suszenia
i wykazują  duży  skurcz  podczas  suszenia.  Wyroby  uformowane  z gliny  tłustej  są  skłonne
do pękania  i  deformacji.  Gliny  tłuste  są  schudzane  przez  dodanie  drobnych  kruszyw
mineralnych.  Służą  do  produkcji  różnych  wyrobów  ceramicznych,  do  sporządzania  zapraw
ogniotrwałych i do sporządzania zawiesiny glinianej, która jest surowcem do zapraw.

Gliny chude zawierają małe ilości (około 20 % ) minerałów ilastych oraz dużą ilość piasku

i innych  składników.  Łatwo  zarabiają  się  wodą.  Mają  wygląd  matowy  i  są  bardziej  kruche
w stanie  wilgotnym.  Glina  chuda  gładzona  palcem  w  stanie  nieco  wilgotnym  daje  matowy
połysk. Zarobiona wodą nie da się rozciągnąć na cienkie wałki, skręcona w pierścień rwie się.
Tłustość  gliny  chudej  zwiększa  się  przez  dodanie  gliny  tłustej.  Gliny  te  wykazują  podczas
suszenia  małą  skurczliwość.  Ich  wytrzymałość  mechaniczna  po  wysuszeniu  jest  mała.  Służą
do produkcji

budowlanych

wyrobów

ceramicznych,

fajansu,

porcelitu,

porcelany,

do sporządzania zapraw zduńskich i zawiesiny glinianej.

Gliny średnio tłuste zawierają około 30 % minerałów ilastych i mają właściwości

pośrednie. Służą do produkcji wyrobów ceramicznych, do sporządzania zapraw zduńskich
i zawiesin glinianych stosowanych do zapraw glinianych i cementowo-glinianych.

Gliny ogniotrwałe charakteryzują się temperaturą spiekania od 1580

C do 1770

C i nadają

się do wytwarzania ogniotrwałych wyrobów szamotowych, kamionkowych i fajansowych oraz
do  zapraw  ogniotrwałych.  Glina  ogniotrwała  zawiera  głównie  kaolin  i  ma  barwę  białą,  szarą
lub  bladożółtą. Dostarczana  jest na  budowę w postaci proszku. Glina ogniotrwała  jest zawsze
zbyt tłusta,  aby  zrobić  z  niej  zaprawę,  należy  ją  schudzić.  Do  tego celu  używa  się  wyłącznie
mielonej cegły ogniotrwałej, szamotowej.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Jak powstały gliny i jakie są główne składniki glin?
2.  Jakie są barwy gliny?
3.  Jakie są rodzaje gliny pod względem zawartości iłu?
4.  Jakie są cechy gliny tłustej w czasie urabiania?
5.  Jakie są cechy gliny tłustej w czasie suszenia?

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6.  W jaki sposób schudza się gliny tłuste?
7.  Jakie wyroby i surowce otrzymuje się z gliny tłustej?
8.  Jakie są cechy gliny chudej w czasie urabiania?
9.  Jakie są cechy gliny chudej w czasie suszenia?
10. W jaki sposób poprawia się tłustość gliny chudej?
11. Jakie wyroby i surowce otrzymuje się z gliny chudej?
12. Dlaczego glina średnio tłusta ma właściwości pośrednie między gliną tłustą i chudą?
13. Jaki jest skład i barwa gliny ogniotrwałej?
14. Jakie wyroby i surowce otrzymuje się z gliny ogniotrwałej?
15. W jaki sposób schudza się gliny ogniotrwałe?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zbadaj urabialność i wygląd gliny tłustej. Badanie wykonaj najpierw na próbce gliny

w stanie plastycznym a następnie po jej wysuszeniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  urobić ręcznie próbkę gliny tłustej,
4)  wykonać z gliny wałek, określić wygląd wałka i sprawdzić, czy są spękania,
5)  zanotować spostrzeżenia po oględzinach i wysuszyć próbkę gliny,
6)  zbadać po 24 godzinach wygląd gliny tłustej po wysuszeniu,
7)  zapisać wyniki obserwacji w sprawozdaniu z badania,
8)  uporządkować stanowisko pracy,
9)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: próbki gliny tłustej, woda,

−

sprzęt: naczynia do urabiania próbki gliny,

−

wzór sprawozdania.

Ćwiczenie 2

Wykonaj schudzenie dwóch próbek gliny tłustej o masie około 0,5 kg za pomocą drobnego

piasku dodawanego do gliny. Do jednej próbki dodaj 1 kg przesianego piasku, a do drugiej
2 kg przesianego piasku. Po urobieniu próbek dokonaj oceny ich plastyczności.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  odważyć dwie próbki gliny tłustej o masie 0,5 kg,
4)  odważyć próbkę piasku drobnego o masie 1 kg,
5)  odważyć próbkę piasku drobnego o masie 2 kg,
6)  dodać 1 kg przesianego piasku, do jednej próbki gliny tłustej,
7)  urabiać glinę dodając wody do otrzymania konsystencji plastycznej,
8)  dodać 2 kg przesianego piasku do drugiej próbki gliny tłustej,

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9) urabiać glinę dodając wody do otrzymania konsystencji plastycznej,
10) porównać otrzymane próbki przez oględziny,
11) zapisać wyniki obserwacji w sprawozdaniu z badania,
12) zlikwidować stanowisko pracy,
13) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: próbki gliny tłustej, przesiany piasek, woda,

−

sprzęt: waga, naczynia do urabiania próbki gliny,

−

wzór sprawozdania.

Ćwiczenie 3

Wykonaj poprawienie plastyczności dwóch próbek gliny chudej o masach po 1 kg

(poprawienie tłustości), poprzez dodawanie gliny tłustej w różnych ilościach i wody.
Po urobieniu próbek dokonaj oceny ich plastyczności.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  odważyć dwie próbki gliny chudej o masie 1 kg,
4)  odważyć próbkę gliny tłustej o masie 0,25 kg,
5)  odważyć próbkę gliny tłustej o masie 0,5 kg,
6)  dodać 0,25 kg gliny tłustej do próbki gliny chudej o masie około 1 kg,
7)  urabiać glinę, dodając wody do otrzymania konsystencji plastycznej,
8)  dodać 0,5 kg gliny tłustej do próbki gliny chudej o masie około 1 kg,
9)  urabiać glinę, dodając wody do otrzymania konsystencji plastycznej,
10) porównać otrzymane próbki przez oględziny,
11) wyniki obserwacji zapisać w sprawozdaniu z badania,
12) zlikwidować stanowisko pracy,
13) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: próbki gliny chudej i tłustej, piasek, woda.

−

sprzęt: waga, naczynia do urabiania próbki gliny.

−

wzór sprawozdania.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) rozróżnić rodzaje glin na podstawie wyglądu i urabialności?



2) rozróżnić rodzaje glin na podstawie obserwacji wysuszonych próbek?



3) urobić glinę w zależności od plastyczności?



4) urobić glinę w zależności od tłustości (zawartości iłu)?



5) schudzić glinę tłustą?



6) poprawić tłustość gliny bardzo chudej?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Rodzaje, skład i właściwości zapraw ognioodpornych

4.4.1. Materiał nauczania

Zaprawa zduńska, zwykła służy do łączenia poszczególnych części składowych pieca.

Składa się z dobrej gliny gruntowej i wody. W razie potrzeby glinę należy odpowiednio
doprawić, by nie była zbyt chuda lub zbyt tłusta. Glina niezbyt chuda może być od razu użyta
jako zaprawa, jeśli ma odpowiednią konsystencję. Jeśli glina chuda zawiera nadmiar piasku,
natłuszcza się ją przez dodanie gliny bardzo tłustej, najlepiej ogniotrwałej. Glinę tłustą schudza
się dodając czysty drobnoziarnisty piasek. Piaski gruboziarniste nie nadają się do tego celu.

Skład zapraw glinianych

Zaprawy gliniane mogą mieć następujące proporcje objętościowe składników liczone

według objętości rzadkiej zawiesiny glinianej:
przy glinach tłustych – glina: piasek – od 1:3 do 1:4,
przy glinach średnich – glina: piasek – od 1:2 do 1:3,
przy glinach chudych – glina: piasek – od 1:0 do 1:2.

Jeśli zaprawa zduńska sporządzona jest ze zwykłej gliny, to nie należy jej stosować do budowy
palenisk. Do budowy tych części pieca stosuje się zaprawę zduńską z gliny ogniotrwałej lub
zaprawę szamotową.

Zaprawa ogniotrwała jest mieszaniną chudej gliny z mieloną glinką ogniotrwałą.

Zaprawy szamotowe stosowane są do łączenia ceramicznych elementów ogniotrwałych

przy budowie palenisk i urządzeń, poddawanych działaniu wysokich temperatur. Rozróżnia się
pięć gatunków zapraw szamotowych o zawartości tlenku glinu (Al

) równej: 38, 33, 30, 28

i 17%.  Zaprawa  szamotowa  składa  się  z  plastycznej  gliny  ogniotrwałej  i  z  mieszaniny
zmielonego  proszku  szamotowego  (pochodzącego  ze  zużytych  wyrobów  ogniotrwałych  lub
z glin ogniotrwałych uprzednio wypalonych).
W zaprawach szamotowych stosowane są następujące proporcje: 1:2 lub 1:3 lub 1:4  (stosunek
objętościowy  gliny  ogniotrwałej  do  proszku  szamotowego).  W  częściach  pieca  narażonych
na wysokie temperatury np. paleniska należy murować na zaprawie chudszej tj. 1:4 .

Do składu zapraw, które nie będą się stykać z urządzeniami o temperaturze ponad 1000

można dodać od 10 do 30% cementu portlandzkiego klasy 32,5 lub szkła wodnego. Dodatki te
przyśpieszają twardnienie zapraw, jednak w temperaturze przekraczającej 1000

C działają jak

topniki i mogą spowodować łatwe zniszczenie wykładzin ogniotrwałych.
Uziarnienie wypełniaczy (proszku szamotowego) zależy od szerokości spoin i nie powinno być
większe od 2mm. Zaprawy zarabia się wodą. Mury na zaprawie szamotowej powinny być
zabezpieczone od dostępu wilgoci. Na działanie żaru mogą być wystawione dopiero
po zupełnym wyschnięciu, ponieważ wilgotna zaprawa pęka pod działaniem ognia.

Zaprawy krzemionkowe stosuje się do łączenia kształtek krzemionkowych narażonych

na działanie temperatury do 1200

C. Sporządza się je ze zmielonego i przesianego kwarcytu,

piasku i łupku kwarcytowego z dodatkiem od 10 do 20% plastycznej gliny ogniotrwałej. Jeśli
temperatura wynosi poniżej 1200

C - zaleca się dodawać jako topnik szkło wodne sodowe

w ilości od 5 do 15 % w stosunku do suchej zaprawy.

Zaprawy termalitowe produkuje się z mieszaniny ziemi okrzemkowej i plastycznej glinki

ogniotrwałej. Zaprawy termalitowe stosuje się do łączenia cegieł termalitowych.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zaprawy magnezytowe i chromomagnezytowe stosowane są w budownictwie

przemysłowym.  Są  to  suche  proszki  otrzymane  z  wypalonego  i  zmielonego  minerału
magnezytu  lub  chromitu  i  magnezytu.  Spoiny  najczęściej  zasypuje  się  tymi  proszkami.
Zaprawy  te przygotowuje  się  również  z  wymienionych proszków  z  domieszką  od  10  do  15%
smoły  z węgla  kamiennego,  stosowane  w  stanie  gorącym.  Podobnie  sporządza  się  zaprawę
dolomitową  z proszku  dolomitowego  i  małej  ilości  smoły.  Ilość  smoły  powinna  być
minimalna,  taka  jednak  aby  zaciśnięta w  dłoni zaprawa  nie rozsypywała  się.  Zaprawę  stosuje
się na gorąco.

Właściwości i zastosowanie zapraw ognioodpornych

Podstawowym składnikiem zapraw ognioodpornych jest glina. Zaprawy gliniane

są odporne na wysoką temperaturę. Ze względu na swoje właściwości nazywają się
ognioodporne; ogniotrwałe, jeśli są odporne na temperaturę do 1580

C. Zaprawy

te są stosowane w budownictwie do murowania palenisk, do budowy mieszkaniowych pieców
ogrzewczych, trzonów kuchennych i pieców piekarniczych. Wiele odmian zapraw
ogniotrwałych jest stosowana do budowy pieców przemysłowych.

Zaprawa gliniana jest nieodporna na działanie wilgoci. Dodatek cementu zmienia

właściwości zaprawy; poprawia szczelność lecz obniża odporność na wysokie temperatury.
Zaprawy cementowo-gliniane mają dobrą odporność na wilgoć.

W odróżnieniu od zwykłych zapraw budowlanych zaprawy ogniotrwałe mają znacznie

niższą przyczepność i wytrzymałość. Spełniają one głównie funkcję wypełnienia nierówności
między cegłami, kaflami i blokami.

Spoiny są najsłabszymi miejscami murów ogniotrwałych, najbardziej podlegającymi

niszczącemu działaniu spalin, żużli, metali i pyłów mineralnych. Aby uszkodzenia
i odkształcenia były mało szkodliwe, stosowane są spoiny możliwie jak najcieńsze, jakość zaś
zaprawy jak najlepsza. Od jakości zaprawy, obok umiejętności i staranności wykonania, zależy
trwałość konstrukcji i okładzin ogniotrwałych.

Główna cecha zapraw - ogniotrwałość – powinna być bliska lub równa ogniotrwałości

stosowanych  cegieł,  zaprawa  podlega  bowiem  działaniu  tych  samych  czynników  co  cegła.
Z tego  powodu  zaprawa  powinna  zawierać  takie  same  składniki,  jak  odnośna  cegła
ogniotrwała,  bez  obcych  domieszek:  wapno,  cement,  żużle,  margle  itp.,  które  wpływają
znacznie na obniżenie temperatury topnienia zaprawy.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz rodzaje zapraw ognioodpornych?
2.  Do jakich robót stosuje się zaprawy zduńskie?
3.  Jakie są składniki zapraw zduńskich?
4.  Jakie są proporcje objętościowe składników zapraw glinianych?
5.  Od czego zależą proporcje składników zapraw glinianych?
6.  Jaką zaprawę należy zastosować do budowy palenisk w piecach grzewczych?
7.  Jaki jest skład zaprawy szamotowej?
8.  Od czego zależy dodatek cementu do zaprawy szamotowej?
9.  Jakie surowce są stosowane do produkcji proszku szamotowego?
10. Gdzie stosuje się zaprawy krzemionkowe?
11. Na czym polega ogniotrwałość zapraw?
12. Jakie są ujemne cechy zapraw ogniotrwałych?
13. Dlaczego spoiny z zapraw ogniotrwałych powinny być cienkie?

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj dwa zestawy składników na 30 litrów zaprawy glinianej.

Surowcami są: zawiesina gliniana i piasek drobny, a stosunek objętościowy składników
wynosi: 1:1 oraz 1:2.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  odmierzyć 15 litrów zawiesiny glinianej za pomocą wyskalowanego wiadra,
4)  odmierzyć 15 litrów drobnego piasku za pomocą wyskalowanego wiadra,
5)  umieścić składniki pierwszego zestawu w pojemniku na zaprawy,
6)  odmierzyć 10 litrów zawiesiny glinianej za pomocą wyskalowanego wiadra,
7)  odmierzyć 20 litrów drobnego piasku za pomocą wyskalowanego wiadra,
8)  umieścić składniki drugiego zestawu w pojemniku na zaprawy,
9)  uporządkować stanowisko pracy,
10) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: zawiesina gliniana, piasek drobny, woda.

−

sprzęt: wyskalowane co 1 l wiadra o pojemności 10 litrów, pojemniki do zapraw.

Ćwiczenie 2

Po rozpoznaniu kruszywa określ jego cechy techniczne oraz pochodzenie i zastosowanie

tego kruszywa do celów budowlanych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  przeprowadzić badanie makroskopowe piasku (sprawdzić uziarnienie, czystość wilgotność,

gęstość, określić pochodzenie i przeznaczenie),

4) przyporządkować odpowiednie właściwości i określić zastosowanie piasku,
5) przeprowadzić badanie makroskopowe proszku szamotowego (sprawdzić uziarnienie,

czystość wilgotność, gęstość, określić pochodzenie i przeznaczenie),

6)  przyporządkować odpowiednie właściwości i określić zastosowanie proszku szamotowego,
7)  uporządkować stanowisko pracy,
8)  zapisać wyniki obserwacji w sprawozdaniu z ćwiczenia,
9)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

1 pojemnik drobnego piasku,

−

1 pojemnik proszku szamotowego,

−

wzór sprawozdania z ćwiczenia.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Przygotuj składniki do sporządzenia 30 litrów zaprawy szamotowej w stosunku

objętościowym 1:2.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  odmierzyć za pomocą wyskalowanego naczynia odpowiednią gliny ogniotrwałej,
4)  odmierzyć za pomocą wyskalowanego naczynia odpowiednią proszku szamotowego,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
6)  zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: glina ogniotrwała w postaci proszku, proszek szamotowy.

−

sprzęt: wyskalowane co 1 l wiadro o pojemności 10 litrów, pojemniki do zapraw.

Ćwiczenie 4

Sporządź zaprawę ogniotrwałą z 1kg gliny chudej, 0,2 kg glinki ogniotrwałej i wody.

Określ cechy i przeznaczenie otrzymanej zaprawy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  dodać glinki ogniotrwałej do gliny chudej,
4)  urobić dokładnie zaprawę dodając wody do otrzymania konsystencji plastycznej,
5)  ocenić jej przydatność zaprawy do robót zduńskich,
6)  wyniki obserwacji zapisać w sprawozdaniu z ćwiczenia,
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
8)  zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki gliny chudej,

−

glinka ogniotrwała w postaci proszku,

−

woda,

−

naczynia do urabiania próbki gliny,

−

wzór sprawozdania.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) wymienić rodzaje i określić zastosowanie zapraw ognioodpornych?



2) wymienić składniki zaprawy glinianej?



3) wymienić zaprawy stosowane do budowy palenisk?



4) określić skład zaprawy szamotowej?



5) wyjaśnić jak otrzymuje się szamot?



6) wymienić wypełniacze do zapraw ognioodpornych?



7) określić zastosowanie zapraw ogniotrwałych?



8) wymienić wady zapraw ognioodpornych?



9) urobić zaprawę zduńską z gliny chudej i glinki ogniotrwałej?



10) przygotować składniki zaprawy dozowane objętościowo?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Przygotowanie zapraw ognioodpornych

4.5.1. Materiał nauczania

Podstawowe składniki zapraw ognioodpornych to: glina, woda i wypełniacze. Z gliny

zwykłej i wody sporządza się zawiesinę glinianą. Zaprawę ognioodporną można sporządzić
bezpośrednio z gliny ogniotrwałej, gliny chudej i wody.

Zawiesina gliniana

Do przygotowania zawiesiny glinianej należy stosować jeden z trzech rodzajów glin:

−

glina tłusta o zawartości piasku do 3%,

−

glina średnio tłusta o zawartości piasku od 3do15%,

−

glina chuda o zawartości piasku od 15 do 30%.

Zaleca się stosować gliny średnio tłuste.
Użyta glina nie powinna zawierać zanieczyszczeń organicznych, dopuszczalna jest mała
(do 0,4 %) zawartość siarczków żelaza. Zawartość piasku o ziarnach większych niż 0,125 mm
nie powinna przekraczać 30%.

Przygotowanie zawiesiny

Mieszanie można przeprowadzić ręcznie lub mechanicznie.
Glinę tłustą moczoną przez 24 godziny należy umieścić w skrzyni i zalać wodą w ilości

nieco  mniejszej  niż  objętość  załadowanej  gliny.  Mieszanie  ręczne  powinno  trwać
do otrzymania  jednolitej  (bez  grudek)  zawiesiny  o  konsystencji  gęstej  śmietany.  Przy
mieszaniu  mechanicznym  (np.  w  betoniarce)  objętość  gliny  i  wody  powinna  być
w przybliżeniu równa. Mieszanie powinno trwać 4 – 6 min.

Glinę średnio tłustą (wysuszoną i rozdrobnioną do 4 cm) należy umieścić w skrzyni z wodą

w ilości około1/3 wody. Po rozmięknięciu należy mieszać ręcznie do otrzymania zawiesiny
o konsystencji gęstej śmietany. Nie zaleca się stosowania mieszania mechanicznego.

Glinę chudą (przesianą przez sito o oczkach od 10 do 15 mm) należy stopniowo wsypywać

do skrzyni wodą, równocześnie mieszając, aż do otrzymania zawiesiny o konsystencji gęstej
śmietany. Przy mieszaniu mechanicznym ilość gliny i wody powinna być w przybliżeniu
równa, a mieszanie powinno trwać 4-6 min.

Po rozmieszaniu gliny zawiesinę należy przelać przez sito o oczkach 8-10 mm, a następnie

zlać do osadników. Gotowa zawiesina powinna mieć konsystencję 15 cm stożka pomiarowego.

Wypełniacze

Są to drobne kruszywa będące składnikami zapraw. Do zapraw ognioodpornych stosuje

się: piasek drobnoziarnisty lub lepiej miał z cegły palonej lub mączkę szamotową otrzymaną
ze zmielenia cegły ogniotrwałej.
Składniki zaprawy powinny być rozdrobnione i przesiane przez odpowiednie sito stosownie
do przewidywanej grubości spoin:

−

przy spoinie 4 mm wielkość ziaren nie powinna być większa od 2mm,

−

przy spoinie 2 mm ziarna nie powinny być większe od 1 mm,

−

przy spoinie 1mm ziarna nie powinny być większe od 0,75 mm.

Zależnie od konsystencji zaprawy ogniotrwałe mogą być:

−

gęste – z dodaniem 400 l wody na m

suchej mieszanki,

−

plastyczne – z dodaniem 500 l wody na m

suchej mieszanki,

−

rzadkie – z dodaniem 600 l wody na m

suchej mieszanki.

Zaprawy gęste stosowane są do spoin o grubości ≥ 4 mm;

−

zaprawy plastyczne - do spoin o grubości około 3 mm;

−

zaprawy rzadkie - do spoin grubości poniżej 2 mm.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Woda zarobowa

Woda do przygotowania zapraw powinna spełniać wymagania określone w normie PN-

EN-10008: 2004 Woda zarobowa do betonów.
Bez uprzedniego badania można stosować tylko wodę wodociągową. Do zapraw nie należy
stosować wody słonej, mineralnej, zmiękczanej, zanieczyszczonej cząstkami organicznymi,
ściekami, kwasami, tłuszczami itp.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Jakie rodzaje gliny stosuje się do sporządzania zapraw ognioodpornych?
2.  Jakie są wymagania dotyczące gliny w odniesieniu do zanieczyszczeń?
3.  W jaki sposób wykonuje się zawiesinę glinianą z gliny tłustej?
4.  W jaki sposób wykonuje się zawiesinę glinianą z gliny średnio tłustej?
5.  W jaki sposób wykonuje się zawiesinę glinianą z gliny chudej?
6.  W jaki sposób określa się konsystencje zawiesiny?
7.  Jakie wypełniacze stosuje się do zapraw ognioodpornych?
8.  Od czego zależy wielkość ziaren kruszywa zastosowanego do zaprawy?
9.  Jakie są zasady doboru konsystencji zapraw w zależności od grubości spoin?
10. Jakie są wymagania dotyczące wody do zapraw?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sporządź zawiesinę glinianą z 3 kg wysuszonej gliny średnio tłustej, rozdrobnionej

do postaci granulek o wielkości do 4 cm.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  odważyć 3 kg wysuszonej gliny średnio tłustej,
4)  umieścić glinę w skrzyni i zalać wodą w ilości około 1/3 wody,
5)  dobrać sprzęt do mieszania gliny,
6)  wykonać ręczne mieszanie gliny po rozmięknięciu,
7)  przecedzić przez sito o oczkach 3 mm otrzymaną zawiesinę do osadnika,
8)  uzasadnić  sposób  wykonania  ćwiczenia  (namoczenie  gliny,  dobór  narzędzi  do  mieszania

gliny, przelewanie zawiesiny do osadnika przez sito),

9) uporządkować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: glina średnio tłusta, woda,

−

narzędzia i sprzęt: waga, pojemniki, drąg do rozbijania grudek gliny, mieszadło ręczne,

pojemnik, sito o oczkach 3 mm, osadnik w kształcie dużego pojemnika.

Ćwiczenie 2

Dokonaj pomiaru konsystencji zawiesiny otrzymanej podczas wykonywania ćwiczenia

nr 1.Określ głębokość zanurzenia stożka w naczyniu pomiarowym.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  napełnić naczynie pomiarowe zawiesiną glinianą,
4)  dokonać pomiaru głębokości zanurzenia stożka w zawiesinie,
5)  zapisać wyniki pomiarów w zeszycie przedmiotowym,
6)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia,
7)  zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

naczynie i stożek pomiarowy,

−

zawiesina gliniana otrzymana podczas wykonywania ćwiczenia nr 1,

Ćwiczenie 3

Przygotuj 6 kg piasku do wykonania zaprawy ognioodpornej. Kruszywo to należy przesiać

przez sito o oczkach 1 mm.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  przygotować partię piasku do przesiewu,
4)  odważyć 6 kg piasku,
5)  przesiać piasek przez sito o oczkach 1 mm,
6)  uzasadnić sposób wykonania ćwiczenia,
7)  zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiał: piasek w pryzmach,

−

narzędzia i sprzęt: sito, łopata, waga, pojemnik o pojemności około 10 litrów.

Ćwiczenie 4

Sporządź zaprawę o konsystencji gęstej z zawiesiny glinianej przygotowanej w ćwiczeniu

1 i piasku przygotowanego w ćwiczeniu 3. Mieszanie zaprawy wykonaj za pomocą mieszarki
wolnoobrotowej. Zmierz konsystencję otrzymanej zaprawy za pomocą naczynia i stożka
pomiarowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  umieścić zaczyn gliniany w pojemniku na zaprawę i dodać piasek,
4)  mieszać zaprawę za pomocą mieszarki wolnoobrotowej,
5)  dodać odpowiednią ilość wody do uzyskania konsystencji gęstej,
6)  zmierzyć konsystencję za pomocą aparatu do mierzenia,
7)  scharakteryzować otrzymaną mieszankę,
8)  zlikwidować stanowisko pracy.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: zawiesina gliniana otrzymana w ćwiczeniu 1, piasek przesiany otrzymany

w ćwiczeniu 3, woda.

−

sprzęt: mieszarka wolnoobrotowa, pojemnik na zaprawę, naczynie i stożek pomiarowy.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) przygotować zawiesinę glinianą z gliny tłustej, średnio tłustej, chudej?



2) zmierzyć konsystencję zawiesiny glinianej?



3) przesiać piasek lub mielony szamot przez sito w celu otrzymania kruszywa

o odpowiedniej wielkości ziaren?



4) dobrać odpowiednie uziarnienie kruszywa w zależności od grubości spoin?



5) określić ilości składników do przygotowania zaprawy na podstawie

stosunku objętościowego lub wagowego składników?



6) przygotować składniki zaprawy dozowane wagowo?



7) dobrać konsystencję zaprawy w zależności od grubości spoin?



8) zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Urabianie zapraw ognioodpornych

4.6.1. Materiał nauczania

Zaprawę stosowaną do robót zduńskich przygotowuje się ręcznie z zawiesiny glinianej,

miałkiego  piasku  lub  miału  z  cegły  palonej  i  mączki  szamotowej.  Dopuszcza  się  dodanie
do zaprawy  zduńskiej  małej  ilości  cementu  (ok.  10  %  ),  jeśli  łączone  zaprawą  elementy  nie
będą  pracowały  w  temperaturze  większej  niż  1000

C. Stosunek objętościowy gliny

do wypełniaczy wynosi około 1:2.

Glinę rozrabia się ręcznie, aby można było usunąć z zaprawy kamyczki, grudki gliny i inne

zanieczyszczenia  wyczuwalne  w  palcach  podczas  przerabiania  gliny  w  rękach.  Po  uzyskaniu
jednorodnej  masy  glinianej  dodaje  się  w  następnej  kolejności  małą  ilość  cementu  i ręcznie
rozkrusza wszystkie grudki, a nie dające się rozkruszyć trzeba usunąć. Miesza się i rozdrabnia
tak  długo,  aby  nie  tylko  uzyskać  jednorodną  konsystencję,  lecz  by przygotowywana  zaprawa
była  bez widocznych  plam  i  smug  o  innym  zabarwieniu.  Później  dodaje  się  w  odpowiednich
proporcjach  przesiany  piasek  lub  miał  z  cegły  palonej  i  mączkę  szamotową.  Zarówno  piasek
jak  i  mączkę  szamotową  należy  dobrze  ręcznie  wymieszać  do  uzyskania  jednorodnej
konsystencji. Ilość dodawanego piasku jest zależna od stopnia tłustości gliny. Trzeba uważać,
by  nie  zrobić  za  tłustej  zaprawy,  gdyż  potem  w  fugach  powstaną  pęknięcia  (jak
w wyschniętych błotach wysuszonych przez słońce).

Przygotowana zaprawa powinna być dobrze, ręcznie wymieszana i wykorzystana w ciągu

dwóch  godzin,  nim  nastąpi  wiązanie  cementu.  Do  wiążącej  zaprawy  nie  dodawać  wody  lecz
wyrzucić  ją  i  zrobić  nową.  Zaprawa  zduńska  powinna  być  wyrobiona  gołymi  rękami.  Tylko
w ten sposób zdun może dokładnie stwierdzić czy glina jest nie za tłusta, usunąć z niej kamyki
lub  niepożądane zanieczyszczenia, sprawdzić plastyczność zaprawy zduńskiej czy dokładność
jej  wyrobienia.  Zaprawa  ugniatana  w  ręku,  powinna  pozostawiać  na  dłoni  osad,  a  na  próbce
powinny odcinać się linie ręki.

Konsystencję zaprawy glinianej reguluje się przez dodanie odpowiedniej ilości wody.
Konsystencja zaprawy jest zależna od jej przeznaczenia i szerokości spoin.
Na przykład zaprawa przygotowana do łączenia kafli, zaciśnięta w dłoni, powinna się

łatwo przedostawać między palcami. Najlepiej przyrządzić zaprawę nieco gęstszą niż potrzeba
i ostatecznie uregulować jej gęstość przed samym użyciem.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Jakie materiały są potrzebne do urobienia zaprawy ognioodpornej?
2.  Kiedy dopuszcza się dodanie cementu do zapraw ognioodpornych?
3.  Dlaczego zaprawy zduńskie urabia się gołymi rękami?
4.  W jakiej kolejności miesza się składniki zaprawy w czasie urabiania?
5.  Od czego zależy ilość dodanego piasku do zaprawy zduńskiej?
6.  Dlaczego należy urobić taką ilość zaprawy, aby ją zużyć w ciągu dwóch godzin?
7.  Dlaczego nie można użyć zaprawy, która zaczęła wiązać (twardnieć)?
8.  Jakie cechy ma właściwie urobiona zaprawa zduńska?
9.  Jak reguluje się konsystencję urabianej zaprawy?
10. Od czego zależy dobór właściwej konsystencji zaprawy?

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj próbkę zaprawy ognioodpornej według podanej receptury:

−

0.5 kg zawiesiny glinianej z gliny średnio tłustej,

−

0,5 kg przesianego proszku szamotowego o ziarnach co najwyżej 1mm,

−

0,5 kg przesianego piasku o ziarnach co najwyżej 1mm,

−

0,05 kg cementu glinowego lub portlandzkiego klasy 32,5,

−

odpowiednia ilość wody dla uzyskania konsystencji plastycznej.

Otrzymaną zaprawę podziel na dwie próbki, wykonaj schudzenie jednej próbki przez dodanie
0,25 kg piasku.
Porównaj cechy techniczne sporządzonych zapraw.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  odważyć składniki zaprawy,
4)  wymieszać  składniki  stosując  odpowiednią  kolejność  dozowania  (do  wymieszanej

zawiesiny glinianej dodać piasek – wymieszać, dodać proszek szamotowy i wymieszać),

5)  wyrobić ręcznie zaprawę, dodając wodę,
6)  zbadać zaprawę przez oględziny,
7)  sprawdzić dokładność urobienia,
8)  określić tłustość mieszanki,
9)  podzielić mieszankę na dwie części,
10) dodać do jednej części mieszanki 0,25 kg przesianego piasku i wyrobić,
11) porównać  konsystencję  i  wygląd  obu  mieszanek  biorąc  pod  uwagę  ich  tłustość

i urabialność,

12) wyniki obserwacji zapisać w sprawozdaniu,
13) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia,
14) zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: zawiesina z gliny średnio tłustej, piasek, proszek szamotowy, cement glinowy

lub portlandzki klasy 32,5, woda do zapraw,

−

sprzęt: waga, naczynia do odmierzenia składników i wyrobienia zaprawy,

−

wzór sprawozdania.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) dobrać składniki do zapraw ognioodpornych?



2) uzasadnić sposób urabiania zaprawy gołymi rękami?



3) dozować składniki zaprawy zduńskiej w odpowiedniej kolejności?



4) dokładnie urobić zaprawę?



5) uzyskać odpowiednią konsystencję zaprawy przez dozowanie wody?



6) ocenić tłustość i urabialność zaprawy?



7) zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Moczenie i zarabianie gliny

4.7.1. Materiał nauczania

Nakopaną glinę luźno nasypuje się do skrzyni zalewa wodą. Nie należy gliny ubijać, gdyż

ciasno  ubita  górna  jej  warstwa  nie  dopuściłaby  wody  do  warstw  spodnich.  Ilość  wody  jest
zależna  od  stopnia  wilgotności  gliny.  Gliny  tłuste  zalewa  się  wodą  prawie  w  całości,  glinę
średnio tłustą zalewa się do 1/3 objętości. Dobrze namoczoną glinę (najlepiej następnego dnia)
starannie przerabia się, aby rozbić wszystkie grudki. Można wówczas dodać w miarę potrzeby
środka schudzającego a następnie wymieszać aż do otrzymania jednolitej masy o konsystencji
gęstej  śmietany.  Glinę  chudą,  rozdrobnioną  wsypuje  się  do  pojemnika  z  wodą,  jednocześnie
mieszając, aż do uzyskania właściwej konsystencji.
Rysunki nr 2, nr 3 i nr 4 przedstawiają urządzenie, skrzynię i drąg do rozrabiania gliny.

Rys.2. Urządzenie do rozrabiania gliny [7, s. 12]

Rys.3. Skrzynia do rozrabiania gliny [7, s.12]

Rys. 4. Drąg do rozrabiania gliny [7, s.13]

Zaprawę miesza się ręcznie łopatą lub gracą. Grudki gliny po rozmoczeniu najlepiej

rozgniatać krótkim drągiem drewnianym zaopatrzonym w uchwyt. Mieszanie ręcznie odbywa
się w skrzyniach drewnianych (folach) lub mechanicznie w betoniarkach lub mieszarkach.
Po wymieszaniu przecedza się zawiesinę przez siatkę o oczkach 8 do 10 mm (patrz rysunek
nr 5) i wylewa do koryta prowadzącego do pierwszej komory osadnika dwukomorowego.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys 5. Siatka na wylocie betoniarki. [16, s.280]

Z koryta zawiesina wypływa na ramkę z siatką o oczkach 2 do 3 mm (patrz rysunek nr 6).

W komorze  pierwszej  osadzają  się  piaski  i  grubsze  pyły,  a  zawiesina  gliniana  w postaci
koloidalnego  roztworu  przechodzi  przelewem  do  komory  drugiej.  Komora  druga  jest
właściwym  zasobnikiem  zawiesiny  glinianej  przeznaczonej  do  sporządzania  zapraw.  Przy
glinach  tłustych,  zawierających  mniej  niż  3%,  piasku  można  korzystać  z  osadnika
jednokomorowego.  Tak przygotowaną  zawiesinę  o  konsystencji  15  cm  używa  się
do sporządzania  zapraw  glinianych  mieszając  z piaskiem  lub  z  innymi  domieszkami  w
proporcji zależnej od tłustości gliny.

Rys. 6. Osadnik dwukomorowy na zawiesinę glinianą. [16, s.280]

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  W jaki sposób wykonuje się moczenie gliny w zależności od tłustości?
2.  Dlaczego glina tłusta rozmaka w czasie powyżej 24 godzin?
3.  Do jakiej konsystencji należy rozmieszać glinę?
4.  Dlaczego rozmoczoną glinę należy przecedzić przez sito podczas przelewania do osadnika?
5.  W jakim celu stosuje się osadnik dwukomorowy?

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sporządź zawiesinę glinianą z 5 kg gliny średnio tłustej z wykorzystaniem mieszarki

wolnoobrotowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  odważyć ok. 5 kg gliny średnio tłustej rozdrobnionej do bryłek o średnicy ok. 4 cm,
4)  umieścić glinę w pojemniku i zalać bryłki gliny wodą w ilości 1/3 wody,
5)  rozmieszać dokładnie glinę mieszarką wolnoobrotową w celu rozbicia wszystkich grudek,
6)  przelać zawiesinę przez sito o oczkach ok. 3 mm do jednokomorowego osadnika,
7)  zlać nadmiar wody po osadzeniu gliny na dnie (na drugi dzień),
8)  wykorzystać zawiesinę do sporządzania zapraw zduńskich,
9)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia,
10) zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: świeżo ukopana glina średnio tłusta, woda,

−

narzędzia i sprzęt: skrzynia do rozrabiania gliny, drąg do rozbijania grudek gliny, graca,

sito o oczkach 3mm, duży pojemnik z tworzywa sztucznego jako osadnik.

Ćwiczenie 2

Sporządź zawiesinę glinianą z 5 kg gliny tłustej z wykorzystaniem mieszarki

wolnoobrotowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  odważyć ok. 5 kg gliny tłustej rozdrobnionej do bryłek o średnicy ok. 4 cm,
4)  umieścić glinę w pojemniku i zalać bryłki gliny wodą w całości,
5)  rozmieszać  dokładnie  glinę  mieszarką  wolnoobrotową  na  drugi  dzień,  po  dokładnym

namoknięciu gliny, w celu rozbicia wszystkich grudek,

6)  przelać zawiesinę przez sito o oczkach ok. 3 mm do jednokomorowego osadnika,
7)  zlać nadmiar wody po osadzeniu gliny na dnie (za kilka dni),
8)  wykorzystać zawiesinę do sporządzania zapraw zduńskich,
9)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia,
10) zlikwidować stanowisko pracy.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: świeżo ukopana glina tłusta, woda.

−

narzędzia i sprzęt: skrzynia do rozrabiania gliny, drąg do rozbijania grudek gliny, graca,

sito o oczkach 3mm, duży pojemnik z tworzywa sztucznego jako osadnik.

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) namoczyć glinę tłustą dodając odpowiednią ilość wody?



2) namoczyć glinę średnio tłustą dodając odpowiednią ilość wody?



3) namoczyć glinę chudą dodając odpowiednią ilość wody?



4) sporządzić zawiesinę z gliny tłustej?



5) sporządzić zawiesinę z gliny średnio tłustej?



6) sporządzić zawiesinę z gliny chudej?



7) przecedzić zawiesinę przez sito?



8) przelać zawiesinę glinianą do osadnika?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8. Podstawowe wiadomości o plastyczności gliny

4.8.1. Materiał nauczania

W celu określenia przydatności gliny na surowiec budowlany należy po pobraniu próbek

gliny wykonać podstawowe badania zwane makroskopowymi. Za pomocą prostych badań
można określić rodzaj gliny, stan, barwę, wilgotność, zanieczyszczenia. Pozwoli to określić
zastosowanie gliny do celów budowlanych.

Rozpoznanie rodzaju i składu gruntów spoistych do których należy glina wykonuje się

na podstawie próby wałeczkowania, rozcierania i rozmakania (wg PN-88/B-04481).

Stan gruntów spoistych (konsystencję) określa się na podstawie ilości kolejnych

wałeczkowań tej samej kulki gruntu. Wydzielono cztery podstawowe stany gruntów: zwarty,
półzwarty, plastyczny i płynny.

Badanie plastyczności i stanu gliny

Tabela 1. Oznaczanie rodzaju gruntu spoistego metodą makroskopową [10, s. 51]

Rodzaje i nazwy gruntów w zależności od
zawartości frakcji piaskowej

Wyniki badania

grupa I

II grupa

III grupa

Próba rozcierania w wodzie

Rodzaj gruntu, stopień

plastyczności (I

) i zawartość

frakcji iłowej (f

)

Wyczuwa się
dużo ostrego
piasku

Wyczuwa się
pojedyncze
drobne
ziarenka

nie
wyczuwa
się ziarenek
piasku

Próba
wałeczkowania

Próba
rozmakania

mało spoisty:
a) I

<0,05

<5%

piasek
gliniasty

pył piaszczysty

pył

kulka rozpłaszcza się
lub rozsypuje; grunt
nie

daje

się

wałeczkować

grudka
rozmaka
natychmiast

b) I

=0,05 – 0,10

=5% - 10%

piasek
gliniasty

pył piaszczysty pył

wałeczek rozwarstwia
się podłużnie

grudka
rozmaka

ciągu 0,5 - 5
min.

średnio spoisty
I

=0,10 – 0,20

=10% - 20%

glina
piaszczysta

glina

glina pylasta

od początku do końca
wałeczkowania
powierzchnia
wałeczka bez połysku;
wałeczek

pęka

poprzecznie

grudka
rozmaka

ciągu 5 - 60
min.

zwięzło spoisty
I

=0,20 – 0,30

=20% - 30%

glina
piaszczysta
zwięzła

glina zwięzła

glina pylasta
zwięzła

wałeczek początkowo
bez

połysku,

przy

końcu wałeczkowania
z

połyskiem,

pęka

poprzecznie

grudka
rozmaka

ciągu 1 – 24
godz.

Rodzaje

i nazwy

gruntów

w zależności od

wyników próby

wałeczkowania
lub rozmakania

bardzo

spoisty

> 0,30

> 30%

Ił piaszczysty

Ił

Ił pylasty

kulka i wałeczek od
początku z połyskiem.

Grudka
rozmaka

czasie
dłuższym niż 1
doba

Grunty średnio spoiste zawierające około 20 % minerałów ilastych są to gliny chude.
Grunty zwięzło spoiste zawierające około 30% minerałów ilastych są to gliny średniotłuste.
Grunty bardzo spoiste zawierające ponad 30% minerałów ilastych są to gliny tłuste.

I sposób

Próba wałeczkowania polega na uformowaniu z gruntu kulki średnicy około 7 mm, a następnie
rozwałkowaniu tej kulki na dłoni kciukiem drugiej dłoni do chwili otrzymania wałeczka
o średnicy około 3 mm. Podczas wałeczkowania należy obserwować wygląd kulki i wałeczka.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Gdy  uformowany  wałeczek  nie  uszkodzi  się,  tj.  nie  pękł  poprzecznie,  nie  rozwarstwił  się
podłużnie  lub  rozsypał,  należy  uformować  ponownie  kulkę  i  wałeczkować  ją  powtórnie.
Czynności te powtarza się tak długo, aż wałeczek ulegnie wyżej wymienionym uszkodzeniom.
Próbę  wałeczkowania  nie  można  przeprowadzić  na  gruntach  będących  w  stanie  zwartym,
półzwartym i płynnym ponieważ są zbyt twarde lub za bardzo wilgotne.

Na podstawie wyników badań i tabeli nr 1 można określić rodzaj gliny pamiętając, że glina

chuda zawiera około 20% iłu (oznaczenie J), glina średnio tłusta zawiera ok. 30% iłu, a glina
tłusta zawiera ponad 30% iłu.

II sposób

Badanie  plastyczności  wykonuje  się  za  pomocą  rozrywania  wałków  gliny.  Z  próbki  gliny
należy  pobrać  jedną  garść  gliny  i  przez  dodanie  wody przygotować ciasto  gliniane  o  gęstości
normalnej, tj. takiej przy której glina daje się swobodnie formować nie przylepiając do rąk i do
formy.  Z  tak  przygotowanego  ciasta  glinianego  należy  przygotować  wałeczek  o  średnicy
1,5 do  2  cm,  o długości  7  cm  (patrz  rysunek  7).  Uformowany  w  ten  sposób  wałeczek  należy
poddać powolnemu rozrywaniu, rozciągając go palcami. Rodzaj gliny i orientacyjną zawartość
piasku należy określić z wyglądu i długości szyjki otrzymanej po rozerwaniu.

Glina tłusta o zawartości piasku od 0 do 3% w miejscu rozerwania daje cienką i długą

szyjkę (patrz rysunek 7 a).

Glina średnio tłusta o zawartości piasku od 3 do 15% w miejscu rozerwania daje szyjkę

krótką i grubą (patrz rysunek 7 b).

Glina chuda o zawartości piasku od 15 do 30% i więcej przy rozerwaniu nie wydłuża się

i nie daje żadnej szyjki w miejscu rozerwania (patrz rysunek 7 c).

Rys. 7. Badanie plastyczności gliny [ 16, s.277]

III sposób

Badanie  plastyczności  wykonuje  się  za  pomocą  próby  rozmakania.  Do  wiadra  lub  naczynia
pomiarowego  o  średnicy  i  wysokości  ok.  20  cm  należy  nałożyć  ok.  5  kg  ukopanej  gliny
o wilgotności  naturalnej  i  dodawać  stopniowo  wodę,  starannie  mieszając  całą  zawartość
w naczyniu do otrzymania mieszaniny o konsystencji gęstej śmietany.

Gliny piaszczyste i chude rozsypują się przy kopaniu, rozpadają się w wodzie podczas

mieszania w ciągu 5 minut.

Gliny średnio tłuste wymagają mieszania od 10 do 20 minut.
Gliny tłuste wymagają uprzedniego moczenia w ciągu 24 do 48 godzin.

Próba rozcierania próbki gruntu w wodzie jest badaniem, w którym określa się ilość ziaren

piasku w badanym gruncie. W tym celu należy grudkę badanego gruntu rozcierać między

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

palcami zanurzonymi w wodzie. Szacunkowa ilość ziaren oraz wyniki wałeczkowania
umożliwiają ustalenie rodzaju gruntu spoistego na podstawie tabeli nr 1.

4.8.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Kiedy wykonuje się badania makroskopowe?
2.  Jakie właściwości gruntów spoistych można określić za pomocą badań makroskopowych?
3.  Jakimi metodami wykonuje się badania makroskopowe?
4.  Na czym polega badanie gliny metodą wałeczkowania?
5.  Jak wykonuje się badanie gliny metodą rozrywania wałeczka?
6.  Jak bada się glinę metodą rozmakania?
7.  w jakim celu wykonuje się próbę rozcierania gruntu w wodzie?

4.8.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj badanie próbki gliny metodą wałeczkowania i określ rodzaj gliny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  ze  świeżo  ukopanej  gliny  wykonać  na  dłoni  kciukiem  najpierw  kulkę  o  średnicy  7  mm

a następnie wałeczek o średnicy ok. 3 mm,

4) określić nazwę gliny na podstawie wyglądu wałeczka, jego rozwarstwiania i pękania,

korzystając z tabeli 1,

5) odczytać z tabeli zawartość iłu w glinie,
6) odpowiedzieć na pytanie czy badana glina należy do glin tłustych, średnio tłustych

czy chudych,

7) uporządkować stanowisko badań.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbka świeżo ukopanej gliny o wilgotności naturalnej, naczynie do urabiania gliny,

−

tabela 2 do rozpoznania rodzaju gruntów spoistych.

Ćwiczenie 2

Wykonaj badanie próbki gliny metodą rozrywania wałeczka i określ rodzaj gliny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  z  próbki  gliny  należy  pobrać  jedną  garść  gliny  i  przez  dodanie  wody  przygotować  ciasto

gliniane o gęstości normalnej, tj. takiej przy której glina daje się swobodnie formować nie
przylepiając do rąk i do formy,

4) z tak przygotowanego ciasta glinianego należy przygotować wałeczek o średnicy

1,5 do 2 cm, o długości 7 cm,

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5) uformowany w ten sposób wałeczek należy poddać powolnemu rozrywaniu, rozciągając

go palcami,

6) określić rodzaj gliny i orientacyjną zawartość piasku z wyglądu i długości szyjki

otrzymanej po rozerwaniu,

7) uporządkować stanowisko badań.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbka świeżo ukopanej gliny o wilgotności naturalnej,

−

naczynie do urabiania gliny,

−

rysunek nr 7 przedstawiający próbkę z badania plastyczności gliny z opisem.

Ćwiczenie 3

Wykonaj próbę rozmakania gliny i określ rodzaj gliny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  próbkę gliny umieść na sicie o oczkach 2 mm,
4)  zanurzyć sito z gliną w pojemniku z wodą,
5)  zmierzyć czas potrzebny do przesączenia się gliny przez sito,
6)  na podstawie czasu rozmakania określić rodzaj gliny,
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
8)  uporządkować stanowisko badań.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: próbka świeżo ukopanej gliny o wilgotności naturalnej,

−

sprzęt: sito o oczkach 2 mm, naczynie z wodą do zanurzenia próbki, zegarek, tabela 1 -

Oznaczanie rodzaju gruntu spoistego metodą makroskopową.

4.8.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) wyjaśnić na czym polegają badania makroskopowe?



2) wymienić metody badań makroskopowych?



3) wykonać badanie gliny metodą wałeczkowania?



4) określić rodzaj gliny na podstawie wyników próby wałeczkowania i tabeli

do rozpoznania gruntów spoistych?



5) wykonać próbę rozrywania wałków z gliny?



6) wykonać próbę rozmakania gliny?



7) wykonać próbę rozcierania gruntu w wodzie?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9. Sposób wiązania gliny z innymi materiałami stosowanymi

do budowy pieców i trzonów kuchennych

4.9.1. Materiał nauczania

Wiązanie gliny przebiega inaczej niż innych spoiw. Jeśli spoiwa wapienne, gipsowe czy

cementowe  wiążą  i  twardnieją  w  wyniku  procesów  chemicznych  zachodzących
po ich zmieszaniu  z  wodą,  to  tężenie  gliny  odbywa  się  w  wyniku  procesu  fizycznego,  jakim
jest  odparowanie  wody  z  gliny.  W  odróżnieniu  od  innych  spoiw  glinę  w  zastosowaniu
samodzielnym  zwykło  się  nazywać  lepiszczem.  Jednakże  glina  zmieszana  z  innym  spoiwem
traci  własności  lepiszcza  i nabiera  cech  spoiw.  Wiązanie  tego  rodzaju  mieszanek  przebiega
w wyniku procesów chemicznych, w których glina bierze udział.

Jeszcze inaczej zachowuje się glina stosowana do stawiania pieców czy trzonów

kuchennych. Tam po pierwszym okresie twardnienia, wynikającego ze schnięcia gliny,
następuje po rozpoczęciu palenia częściowe wypalenie gliny i dalszy przyrost wytrzymałości.

Zaprawa gliniana dobrze łączy tylko cegły i bloki surówki (nie wypalone), dla których jest

jedyną właściwą zaprawą, natomiast słabo łączy cegły wypalone, a najgorzej kamienie
naturalne.

4.9.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Jak przebiega proces wiązania spoiw budowlanych takich jak cement, wapno, gips?
2.  Jak przebiega proces wiązania i twardnienia gliny?
3.  Dlaczego glina nazywana jest lepiszczem?
4.  Jak  przebiega  proces  wiązania  i  twardnienia  zapraw  glinianych  zawierających  dodatki

cementu?

5. Jak przebiega proces dojrzewania gliny stosowanej do stawiania pieców czy trzonów

kuchennych?

4.9.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sporządź zaprawę glinianą według receptury. Rozłóż zaprawę na grubość około 0,5 cm

na warstwie cegieł i pozostaw do wyschnięcia. Omów sposób wysychania zaprawy.
Receptura zaprawy gliniano-piaskowej o stosunku wagowym składników 1:2:

−

0,5 kg zawiesiny glinianej,

−

1,0 kg drobnego przesianego piasku,

−

woda w odpowiedniej ilości do uzyskania konsystencji plastycznej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  przygotować składniki zaprawy,
4)  urobić zaprawę ręcznie dodając wodę,
5)  rozłożyć zaprawę na warstwę ułożonych cegieł i pozostawić do wyschnięcia,
6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie i dokonać samooceny,
7)  zlikwidować stanowisko pracy.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: zawiesina gliniana, drobny piasek, woda, 4 cegły,

−

sprzęt: pojemniki na zaprawę, waga,

Ćwiczenie 2

Sporządź zaprawę cementowo glinianą według receptury. Rozłóż zaprawę na grubość

około 0,5 cm na warstwie cegieł i pozostaw do związania. Omów sposób wiązania zaprawy.
Receptura zaprawy cementowo glinianej o stosunku wagowym składników 1:1:6.

−

0,2 kg cementu portlandzkiego,

−

0,2 kg zawiesiny glinianej,

−

1,2 kg drobnego przesianego piasku,

−

woda w odpowiedniej ilości do uzyskania konsystencji plastycznej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  przygotować składniki zaprawy,
4)  urobić zaprawę ręcznie dodając wodę,
5)  rozłożyć  zaprawę  na  warstwę  ułożonych  cegieł  na  grubość  około  0,5  cm  i pozostawić

do związania,

6) zaprezentować wykonane ćwiczenie i dokonać samooceny,
7) zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: zawiesina gliniana, cement portlandzki klasy 32,5, drobny piasek, woda, 4 cegły,

−

sprzęt: pojemniki na zaprawę, waga.

4.9.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) wyjaśnić proces wiązania spoiw budowlanych?



2) wyjaśnić proces twardnienia gliny?



3) wyjaśnić dlaczego glina nazywana jest lepiszczem?



4) uzasadnić zastosowanie gliny do budowy pieców i trzonów kuchennych?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.10. Przyleganie gliny do cegieł i kafli

4.10.1. Materiał nauczania

Cegły piecowe są zazwyczaj wykonywane ręcznie, z masy chudej, tzn. z większą ilością

piasku,  bez  marglu,  pirytu  itp.  Cegły  zbyt  tłuste  bardziej  się  zniekształcają  i  mają  większy
współczynnik  rozszerzalności  cieplnej.  Użycie  cegieł  maszynowych  z  pras  taśmowych
do pieców  jest  niewskazane,  ponieważ  mają  one  skłonność  do  rozwarstwiania  się.  Cegły
klinkierowe nie nadają się do pieców ze względu na słabą przyczepność gliny do tych cegieł.

Cegły piecowe przed wmurowaniem, powinny być moczone w czasie prac, by zaprawa

dobrze  zassała  i  wypełniła  szczelnie  spoiny.  Cegły,  należy  moczyć  także  dlatego,  aby  nie
wchłaniały  wilgoci  z  zaprawy,  bo  to  może  przerwać  jej  wiązanie.  Gdyby  cegły  były  suche,
spowodowałyby  odciągnięcie  wody  zarobowej  z  zaprawy  co  utrudniłoby  wiązanie  zaprawy
i cegła byłaby nie połączona z pozostałymi.

Cegły szamotowe przed wmurowaniem spryskuje się wodą, lecz nie moczy ponieważ

moczenie je niszczy.

Budowa pieca, podobnie jak kominka, powinna postępować stopniowo warstwami

poziomymi  i niezbyt  szybko,  aby  do  czasu  ułożenia  następnej  warstwy  cegieł,  zaprawa
w poprzedniej  warstwie  mogła  stężeć. Cegły  przed ułożeniem  powinny  być dobrze  oblepione
zaprawą,  aby  w  spoinach  między  nimi  nie  występowały  puste  miejsca  i  tak  ułożone,  aby  nie
zachodziła  potrzeba  ich  poprawiania.  Układaną  cegłę  należy  docisnąć  jednym  wprawnym
ruchem  ręki,  bez  przesuwania,  poprawiania  i  postukiwania  młotkiem  lub  prostowania
skrzywionej ściany. Przy dociśnięciu nadmiar zaprawy zostaje wyciśnięty na zewnątrz. Każda
cegła powinna  być przyssana do poprzednio ułożonych  minimalną  ilością  zaprawy w spoinie,
wypełniającą nierówności. Cegła ułożona na miejscu nie może być poruszona.

Cegłę poruszoną należy zdjąć, oczyścić z zaprawy, nałożyć nową, następnie ponownie

ułożyć. Poruszona cegła i pozostawiona bez ponownego ułożenia nie zostanie związana
zaprawą z sąsiadującymi cegłami i osłabi konstrukcję pieca.

Spoiny w murze powinny być jak najcieńsze, możliwie o grubości do 5 mm; z grubych

spoin glina wykrusza się przy nagrzewaniu. Przy układaniu ścianek powinna być przestrzegana
zasada  przewiązywania  cegieł.  Jednakże  cegieł  ogniotrwałych  nie  należy  wiązać  z  cegłami
zwykłymi ze względu  na  różne  współczynniki  rozszerzalności  cieplnej.  Wskazane  jest nawet,
aby  ściany  paleniska  i  początek  kanału  ogniowego,  poza  otworem  drzwiczkowym,  były
oddzielone od ścian zewnętrznych pieca pustą przestrzenią o grubości ok. 5 mm.

Przy układaniu płytek ceramicznych stosuje się podane zasady, przy czym jeżeli płytki

służą  jako  okładziny  zewnętrzne,  dociska  się  je  szczelnie  do  licowanych  ścianek.  Do  płytek
zwykłych  ceramicznych  stosuje  się  zaprawę  glinianą  jak  do  cegieł,  do  płytek  szamotowych
zaprawę  szamotową.  Spoiny  między  płytkami  daje  się  większe  niż  między  cegłami.
Powierzchnie  kanałów  wygładza  się  przez  przetarcie  szmatą  maczaną  w  rzadkiej  glinie
(„zupie”). Smarowanie gliną części wewnętrznych jest niedopuszczalne, ponieważ glina łatwo
by pękała i wykruszała się.

Warstwy kafli znajdujące się na jednym poziomie, ustawia się we wszystkich ściankach

jednocześnie. Zamoczone kafle dopasowuje się najpierw bez zaprawy, a następnie ustawia się
na  zaprawie  glinianej  z  przesunięciem  spoin  na  pól  kafla.  Przestrzenie  między  kołnierzami
kafli  należy  wypełnić  zaprawą  glinianą  i  tłuczniem  z  mocnego  kamienia  (np.  z  otoczaków
polnych).  Skrzynki  kafli  wypełnia  się  płytkami  ceramicznymi,  cegłą  lub  również  tłuczniem
kamiennym na zaprawie glinianej. Kołnierze kafli należy połączyć stalowymi klamrami.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.10.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Jakie rodzaje cegieł najlepiej nadają się do połączenia przy użyciu gliny?
2.  Dlaczego cegły i kafle do budowy pieców należy zamoczyć przed ich wmurowaniem?
3.  Dlaczego nie należy moczyć cegieł szamotowych?
4.  Jakie są zasady układania cegieł zaprawą zduńską, aby glina dobrze przylegała do cegieł?
5.  Dlaczego tempo wznoszenia pieca nie powinno być zbyt duże?
6.  Dlaczego cegieł zwykłych nie należy wiązać z cegłami ogniotrwałymi?
7.  Jakie są zasady licowania ścianek pieca płytkami?
8.  Jak należy wykończyć powierzchnię kanałów piecowych?
9.  Jakie są zasady łączenia kafli zaprawą zduńską?
10. W jaki sposób należy wypełnić przestrzenie między kołnierzami kafli?

4.10.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj fragment muru o grubości 1/4 z cegły szamotowej na zaprawie szamotowej.

Zastosuj spoiny o grubości ok. 3 mm. Dokonaj odbioru jakościowego muru. Oceń opisowo
wykonaną pracę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  spryskać cegły szamotowe wodą,
4)  ułożyć pierwszą warstwę muru o grubości 1/4 cegły na zaprawie glinianej (rysunek 8),
5)  na  pierwszej  warstwie  cegieł  rozłożyć  warstwę  zaprawy  glinianej  w  ilości  niezbędnej

dla uzyskania spoin o grubości co najwyżej 3 mm,

6) ułożyć drugą warstwę muru na zaprawie glinianej zachowując przesunięcie spoin

o ½ cegły,

7)  zakończyć mur z jednej strony strzępiami,
8)  kontrolować na bieżąco poziom warstw i grubość spoin,
9)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia,
10) dokonać samooceny wykonanego przez siebie fragmentu muru,
11) zlikwidować stanowisko pracy.

Rys. 8. Fragment muru z cegły

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: cegły szamotowe – około 8 sztuk, wcześniej przygotowana w pojemniku

zaprawa szamotowa konsystencji plastycznej,

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

narzędzia, sprzęt i przyrządy pomiarowe: młotek do cięcia cegieł, kielnia, poziomnica,

liniał z podziałką o długości 100 cm.

Ćwiczenie 2

Wymuruj narożnik z kafli o wysokości dwóch warstw i długości po 2 kafle z każdej strony

kafla narożnikowego.
Kafle układaj na zaprawie glinianej, spinając stalowymi klamrami. Grubości spoin od 1 mm
do 1,5 mm. Kołnierzy kafli nie wypełniaj tłuczniem z zaprawą. Dokonaj odbioru jakościowego
narożnika.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  sprawdzić stan techniczny narzędzi i sprzętu,
4)  ułożyć pierwszą warstwę kafli łącząc je zaprawą,
5)  połączyć sąsiednie kafle klamerkami z drutu ocynkowanego,
6)  ułożyć zaprawę glinianą na pierwszej warstwie kafli,
7)  ułożyć drugą warstwę kafli z przesunięciem spoin pionowych łącząc je zaprawą,
8)  połączyć sąsiednie kafle klamerkami z drutu ocynkowanego,
9)  kontrolować na bieżąco poziom warstw i grubość spoin,
10) zaprezentować wykonany narożnik,
11) dokonać samooceny w odniesieniu do zachowania grubości spoin i poziomu warstw,
12) zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: 8 sztuk kafli środkowych, 2 sztuki kafli narożnych, stalowe klamry w ilości

25 sztuk, wcześniej przygotowana w pojemniku zaprawa gliniana o konsystencji
plastycznej,

−

narzędzia, sprzęt i przyrządy pomiarowe: kielnia, młotek murarski, poziomnica, liniał

z podziałką o długości 100 cm.

4.10.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) uzasadnić dobór odpowiednich cegieł do budowy pieca?



2) przygotować cegły i kafle do wbudowania i oblicowania?



3) wykonać mur z cegieł ceramicznych, piecowych na zaprawie glinianej?



4) wykonać mur z cegieł szamotowych na zaprawie szamotowej?



5) wykonać mur z kafli na zaprawie glinianej?



6) zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.11. Marznięcie i rozmrażanie gliny

4.11.1. Materiał nauczania

Zamrożenie wpływa dodatnio na jakość gliny. Zamarzająca w glinie woda rozsadza grudki

na  drobne  cząstki  i  grudki  te  łatwo  rozpadają  się  po  stopieniu  lodu.  Zmniejsza  się  wówczas
wysiłek  potrzebny  na  rozbicie  grudek,  co  znacznie  ułatwia  urobienie  gliny.  W  zakładach
produkcyjnych  zajmujących  się  wydobyciem  gliny  np.  do  produkcji  wyrobów  ceramicznych,
przed  okresem  zimowym  wydobywa  się  urobek  (glinę)  na  zwały,  przykrywa  matami
z tworzyw sztucznych w celu ochrony przed zanieczyszczeniami  i pozostawia do wiosny, aby
w czasie zimowych mrozów nastąpiło rozbicie grudek gliny.

W okresie zimowym dobrze jest ogrzewać glinę w stalowym kotle. Przyśpiesza

to rozrobienie  gliny,  ponieważ  w  czasie  wzrostu  temperatury  cząsteczki  wody  zawarte
zwiększają  swoją  objętość  i  rozdrabniają  grudki  gliny.  Zmniejsza  to  nakład  pracy  w  czasie
urobienia  gliny  i daje  zaprawę  ciepłą,  co  sprawia,  że  praca  w  czasie  chłodów  jest  dużo
przyjemniejsza.

4.11.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1. Dlaczego zamrożenie gliny ułatwia jej urobienie po rozmrożeniu?
2. Jak wykorzystuje się w zakładach produkcyjnych zjawisko zwiększania objętości wody

po zamrożeniu?

3. Dlaczego glina ułożona w zwały powinna być przykryta matami?
4. W jaki sposób podgrzewanie gliny wpływa na jej właściwości?

4.11.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj badanie zamrażania i podgrzewania gliny. Sprawdź urabialność gliny po jej

zamrożeniu i podgrzewaniu. Badanie wykonaj na dwóch próbkach gliny zwartej, tłustej
o masie po ok. 0,5 kg.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  przygotować dwie próbki gliny zwartej, tłustej,
4)  umieścić próbki w pojemniku z wodą zanurzając je,
5)  po około dwóch godzinach wyjąć jedną próbkę z wody i sprawdzić łatwość urobienia,
6)  włożyć  obie  próbki  wilgotnej  gliny  do  foliowych  woreczków  na  mrożonki  i umieść

je w zamrażarce na 24 godziny,

7)  wyjąć próbki z zamrażarki na drugi dzień, rozmrażać w temperaturze pokojowej,
8)  urabiać ponownie jedną próbkę po rozmrożeniu,
9)  porównać łatwość urabiania gliny przed i po zamrożeniu,
10) wnioski z obserwacji zapisać w sprawozdaniu,
11) drugą próbkę  podgrzać  w  blaszanym pojemniku,  a następnie sprawdzić  łatwość urabiania

tej próbki gliny,

12) porównać łatwość urabiania gliny po podgrzaniu z poprzednimi próbami,
13) wnioski z obserwacji zapisać w sprawozdaniu,
14) uporządkować stanowisko badań.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: próbki gliny tłustej w stanie zwartym, woda,

−

sprzęt: waga, naczynie o pojemności ok. 10 l na wodę, woreczki foliowe, naczynie

blaszane do podgrzewania gliny, zamrażarka, piecyk elektryczny do podgrzewania gliny,
naczynie lub kuweta do urabiania gliny,

−

wzór sprawozdania.

4.11.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) wyjaśnić dlaczego zamrożenie gliny wpływa korzystnie na łatwość jej

urobienia?



2) wyjaśnić dlaczego w cegielniach, glinę z wykopu pozostawia się w pryzmach

w czasie zimy?



3) wyjaśnić jak wpływa podgrzewanie gliny na łatwość jej urobienia?



4) zbadać wpływ zamrożenia na urabialność gliny?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.12. Czyszczenie gliny z zanieczyszczeń organicznych i grubszych

frakcji kruszywa

4.12.1. Materiał nauczania

Oczyszczenie gliny z kamieni i żwiru należy wykonać przez namoczenie i rozrobienie

gliny z dużą ilością wody na rzadką masę o konsystencji śmietany.

Masę taką po jednodniowym odstaniu przecedza się przez sito o oczkach wielkości 5 mm

lub wylewa na lekko pochyloną rynnę. Wówczas cięższe cząstki (kamienie) opadają na spód
i pozostają na rynnie, zaś rzadka glina spływa do innej skrzyni. Jeśli glina zawiera lekkie
zanieczyszczenia organiczne pływające na powierzchni masy to należy je usunąć.

Glina zanieczyszczona większymi częściami organicznymi lub marglami nie nadaje się

do przygotowania  zaprawy  zduńskiej.  Cząstki organiczne  w  warunkach  wilgotnych  powodują
korozję  materiałów  budowlanych,  ponieważ  zawierają  mikroorganizmy,  które  mogą  się
rozwijać.  Ponadto  zawierają  kwasy  organiczne,  które  powodują  korozje  stali,  betonu
i wyrobów ceramicznych.

Margle zawarte w glinie utrudniają wiązanie gliny, znacznie obniżają wytrzymałość spoin

i utrudniają urobienie gliny. Mogą się pojawiać w glinie w postaci jasnych smug lub w postaci
„igiełek”.

Badanie zawartości zanieczyszczeń organicznych:
Próbkę gruntu (gliny lub piasku) o masie około 0,5 kg w stanie naturalnym wkłada się

do naczynia szklanego o pojemności 1 litra i zalewa 3 procentowym roztworem wodorotlenku
sodu (NaOH) do wysokości równej dwukrotnej wysokości nasypanej próbki. Miesza się
i pozostawia w spokoju na 24 godziny. Na drugi dzień sprawdza się barwę cieczy nad próbką:

−

barwa cieczy jasnożółta wskazuje na nieobecność zanieczyszczeń organicznych,

−

barwa żółta wskazuje na ślady zanieczyszczeń organicznych,

−

barwa brunatna wskazuje na obecność zanieczyszczeń organicznych w ilości szkodliwej.

Zakłady produkcji kruszyw (piaskownie, żwirownie) stosują rozdzielanie kruszywa

na poszczególne frakcje. Jest to tzw. frakcjonowanie kruszyw. Służą do tego przesiewacze
mechaniczne. Ponadto kruszywo jest oczyszczane z zanieczyszczeń organicznych i gliny
za pomocą spryskiwaczy i intensywnego wypłukiwania.

4.12.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  W jaki sposób usuwa się z gliny grubsze frakcje kruszywa?
2.  W jaki sposób usuwa się z gliny zanieczyszczenia organiczne?
3.  W jaki sposób określa się zawartość cząstek organicznych w próbce gliny lub piasku?
4.  Dlaczego nadmierna zawartość zanieczyszczeń organicznych w glinie jest szkodliwa?
5.  Jakie sposoby podniesienia jakości piasku stosuje się w zakładach produkcyjnych?

4.12.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj oczyszczenie dwóch próbek gliny z drobnych kamieni i żwiru.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  pierwszą próbkę gliny umieścić w pojemniku i zalać wodą,
4)  sporządzić rzadki zaczyn gliniany,
5)  przecedzić zaczyn przez sito o oczkach 5 mm w celu oddzielenia kamieni i żwiru,
6)  zlać oczyszczony zaczyn do osadnika.
7)  drugą próbkę gliny umieścić w pojemniku i  zalać wodą,
8)  sporządzić  zaczyn  o konsystencji  śmietany,  mocno  zamieszać,  odczekać  ok.  30  sekund,

zlać z wierzchu zawiesinę,

9)  zlać oczyszczony zaczyn do osadnika,
8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
9)  zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: glina świeżo ukopana, zanieczyszczona drobnymi kamieniami,

−

sprzęt: pojemniki do urabiania gliny, sito o oczkach 5 mm, mieszadło, osadnik – większy

pojemnik lub skrzynia zduńska.

Ćwiczenie 2

Zbadaj próbkę gliny o masie około 0,5 kg pod względem zawartości zanieczyszczeń

organicznych i oceń jej przydatność do sporządzania zaprawy zduńskiej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  umieścić próbkę rozdrobnionej gliny w naczyniu szklanym o pojemności 1 litr,
4)  zalać próbkę 3 procentowym roztworem wodorotlenku sodu (NaOH) do wysokości równej

dwukrotnej wysokości nasypanej próbki.

5) mocno zamieszać i pozostawić w spokoju na 24 godziny,
6) na drugi dzień dokonać oględzin rozwodnionej próbki sprawdzając barwę cieczy nad

próbką,

7)  opisać w sprawozdaniu wyniki obserwacji,
8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
9)  określić przydatność gliny do sporządzenia zaprawy zduńskiej,
10) zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: glina świeżo ukopana ok. 0,5 kg, 3% roztwór wodorotlenku sodu,

−

sprzęt: naczynie szklane o pojemności ok. 1 l na zawiesinę glinianą, mieszadło.

4.12.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) oddzielić glinę od zawartości grubszych frakcji kruszyw?



2) oczyścić glinę od zanieczyszczeń organicznych?



3) uzasadnić dlaczego nadmierna zawartość zanieczyszczeń organicznych w

glinie jest szkodliwa?



4) wyjaśnić dlaczego zanieczyszczenia gliny marglami są niedopuszczalne?



5) wymienić sposoby poprawy jakości piasku w zakładach produkcyjnych?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.13. Gotowe zaprawy ogniotrwałe

4.13.1. Materiał nauczania

Rodzaje zapraw ogniotrwałych

Zaprawy ogniotrwałe szamotowe

Tabela 2 Rodzaje gotowych zapraw ogniotrwałych [19, 20]

Gatunek

Składniki: rodzaj lepiszcza

i kruszywo

Max. temp.

pracy °C

Zawartość Al

min. %

Ogniotrwałość

zwykła

min. Sp

ZSz0

Glina ogniotrwała

palonki szamotowe

1450

173

ZSz1

Glina ogniotrwała

palonki szamotowe

1400

175

ZSz2

Glina ogniotrwała

palonki szamotowe

900 - 1300

169

ZSz4

Glina ogniotrwała

palonki szamotowe

dodatki spiekające

1300

167

Uwaga: Palonki szamotowe to materiał w postaci proszku uzyskany ze zmielenia złomu
z wyrobów ogniotrwałych lub z palonej gliny ogniotrwałej.

Zaprawy wysokoglinowe

Tabela 3 Rodzaje gotowych zapraw ogniotrwałych wysokoglinowych [19, 20]

Gatunek

Składniki: rodzaj

lepiszcza i kruszywo

Max. temp.

pracy °C

Zawartość Al

min. %

Ogniotrwałość

zwykła

min. Sp

ZAL60

Glina ogniotrwała,

palonki

wysokoglinowe

1500

173

ZAL70/A

Glina ogniotrwała,

andaluzyt

1550

175

ZAL70/B

Glina ogniotrwała,

boksyt

1600

>177

ZAK

Glina ogniotrwała,

elektrokorund

1650

>177

Zaprawy z węglika krzemu

Tabela 4 Rodzaje gotowych zapraw ogniotrwałych z węglika krzemu [19, 20]

Gatunek

Składniki: rodzaj

lepiszcza

i kruszywo

Max. temp.

pracy °C

Zawartość

SiC min. %

Ogniotrwałość

zwykła

min. Sp

ZSiC 1

Glina ogniotrwała

węglik krzemu

1450

175

ZSiC 2

Glina ogniotrwała

węglik krzemu

1400

175

Przedstawione w tabelach nr 2 nr 3 nr 4 dane techniczne są wartościami średnimi i nie
stanowią warunków odbioru.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zastosowanie i charakterystyka

Zaprawy ogniotrwałe stosuje się do łączenia wyrobów wymurówki cieplnej w temperaturze

do 1650°C.

Służą do wykonania spoin w murach z cegieł ogniotrwałych. Cechą

charakterystyczną  wyrobów  ogniotrwałych  jest  maksymalna  temperatura  do  jakiej  wyroby
te mogą być zastosowane. Ponadto wyroby te charakteryzuje wskaźnik ogniotrwałości zwykłej
oznaczany  symbolem  Sp.  Jest  to  liczba  wskazująca  na  temperaturę  topnienia  materiału.
Im wyższa  jest ta  liczba tym  większa ogniotrwałość tzn. wyższa temperatura do jakiej  można
zastosować wyrób.

Pierwszym warunkiem prawidłowej przyczepności zaprawy do wyrobów i jej spieczenia

jest prawidłowy dobór zaprawy do gatunku łączonych wyrobów w zależności od ich
temperatury pracy. Zaleca się stosować zaprawę tego samego gatunku co łączone z nią
wyroby.

Zaprawy ogniotrwałe bywają zazwyczaj dostarczane przez te same wytwórnie, które

produkują cegły ogniotrwałe. Producent ściśle określa ich zastosowanie.

Symbole gotowych zapraw ogniotrwałych

Rys. 9. Zastosowanie zapraw ogniotrwałych w zależności od temperatury. [19]

Drugim warunkiem prawidłowego zastosowania zaprawy jest właściwy dobór uziarnienia

zaprawy do grubości spoin łączonych elementów, w zależności od ciężaru łączonych
wyrobów.

−

przy spoinie 4 mm wielkość ziaren nie powinna być większa od 2mm,

−

przy spoinie 2 mm ziarna nie powinny być większe od 1 mm,

−

przy spoinie 1mm ziarna nie powinny być większe od 0,75 mm.

Przechowywanie gotowych zapraw ogniotrwałych

Gotowe zaprawy ogniotrwałe przechowuje się przez okres nieograniczony pod warunkiem,

że będą szczelnie przykryte folią, w suchym magazynie.

Zaprawy szamotowe są dostępne w sprzedaży w opakowaniach:

−

worki po 25 i 10 kg,

−

wiaderka - opakowania 5 kg.

Przygotowanie zapraw z gotowych mieszanek

Zaprawy miesza się z wodą ręcznie lub stosuje się mieszadła mechaniczne wolnoobrotowe.

Przygotowanie zapraw z gotowych mieszanek wykonuje się ściśle według instrukcji
na opakowaniu. np. aby przygotować zduńską zaprawę szamotową ZSz2 należy do 0,25 litra

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wody  wsypać  1  kg  suchej  mieszanki  zaprawy  i  mieszać  mieszadłem  wolnoobrotowym  przez
około  2-  3  minuty.  Zaleca  się  krótkie  powtórne  mieszanie  po  ujednorodnieniu.  Nie  należy
przedłużać  mechanicznego  mieszania zapraw, gdyż prowadzi to do napowietrzenia  mieszanki
i obniżenia szczelności.

4.13.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Jakie są podstawowe cechy gotowych zapraw ogniotrwałych?
2.  Jakie są warunki prawidłowego doboru zaprawy do łączonych elementów?
3.  Jakie są rodzaje zapraw ogniotrwałych?
4.  W jaki sposób należy przechowywać gotowe zaprawy ogniotrwałe?
5.  W jakiej formie są dostępne gotowe zaprawy ogniotrwałe?
6.  Jakie są zasady sporządzania zapraw z gotowych mieszanek?

4.13.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj informacje na temat gotowych zapraw ogniotrwałych korzystając z różnych

źródeł, a przede wszystkim z instrukcji umieszczonych na opakowaniu zapraw oraz kart
technologicznych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) poszukać informacji na temat gotowych zapraw ogniotrwałych w lokalnych ośrodkach

handlowych lub w internecie. Każdy uczeń powinien dysponować kartą technologiczną lub
opakowaniem gotowej zaprawy ogniotrwałej.

2)  zaprezentować zebrane informacje na temat gotowych zapraw ogniotrwałych,
3)  obejrzeć dokładnie opakowaną fabrycznie dowolną zaprawę ogniotrwałą,
4)  odczytać  na  opakowaniu  nazwę  zaprawy,  oznaczenie,  przeznaczenie  zaprawy,  szerokość

spoin, oraz temperaturę do jakiej może być zastosowana zaprawa,

5) odczytać z instrukcji sposób przygotowania zaprawy ogniotrwałej,
6) zaprezentować instrukcję zastosowania zaprawy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

opakowania z zaprawy ogniotrwałej,

−

karty technologiczne gotowych zapraw ogniotrwałych.

Ćwiczenie 2

Sporządź dwie próbki zaprawy ogniotrwałej o konsystencji plastycznej stosując dwa

sposoby mieszania: ręczny i mechaniczny. Wykorzystaj gotowe mieszanki zapraw o masie
po około 1 kg.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zapoznać się z instrukcją sporządzenia i zastosowania zaprawy umieszczoną

na opakowaniu,

2) zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3) zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  odważyć dwie porcje suchej mieszanki o masie po 1 kg,
5)  postępować ściśle według instrukcji umieszczonej na opakowaniu,
6)  zastosować odpowiednie proporcje składników,
7)  odmierzyć wodę za pomocą wyskalowanego naczynia a suchą mieszankę za pomocą wagi,
8)  urobić  ręcznie  pierwszą  próbkę,  a  drugą  mechanicznie  z wykorzystaniem  mieszadła

wolnoobrotowego,

9) zbadać i porównać obie próbki przez oględziny,
10) zapisać wyniki z obserwacji w sprawozdaniu,
11) zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: fabryczne opakowanie z zaprawą ogniotrwałą, woda.

−

sprzęt: naczynia o pojemności około 5 litrów do przygotowania zapraw, wyskalowane

naczynie do odmierzania wody, waga, mieszarka wolnoobrotowa z napędem elektrycznym,
mieszadło.

4.13.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) wymienić cechy zapraw ogniotrwałych produkowanych fabrycznie?



2) wymienić rodzaje gotowych zapraw ogniotrwałych?



3) dobrać odpowiednie gotowe zaprawy do łączenia wyrobów ogniotrwałych?



4) czytać ze zrozumieniem instrukcje sporządzenia zapraw?



5) sporządzić zaprawę plastyczną z gotowej mieszanki sposobem ręcznym?



6) sporządzić zaprawę plastyczną z gotowej mieszanki wykorzystując

mieszarkę wolnoobrotową?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.14. Inne rodzaje zapraw budowlanych i ich zastosowanie

4.14.1. Materiał nauczania

Do robót budowlanych stosuje się następujące rodzaje zapraw:

−

zaprawy  cementowe  –  przygotowane  w  odpowiednim  stosunku  mieszaniny  cementu
piasku  i wody  i  ewentualnie  domieszek.  Są  używane  do  silnie  obciążonych  elementów
budynku,  do cienkich  ścian  działowych,  do  murowania  ścian,  fundamentów,  słupów,
sklepień, do wiązania elementów narażonych na wilgoć, do mocowania kotew iłączników,
do murowania  kominów  nad  dachem,  do  wykonania  ścieków  i  kanałów,  do  wykonania
gładzi na posadzce.

−

zaprawy wapienne – przygotowane w odpowiednim stosunku mieszaniny wapna lub ciasta
wapiennego, piasku i wody. Stosowane do wykonywania ścian w budynkach niskich
(jednokondygnacyjnych), do wznoszenia murów nadziemnych mało obciążonych.

−

zaprawy  cementowo  wapienne  -  przygotowane  w  odpowiednim  stosunku  mieszaniny
cementu,  wapna  lub  ciasta  wapiennego,  piasku  i  wody  oraz  ewentualnie  domieszek.
Są stosowane  do  murowania  ścian  i  fundamentów  oraz  do  wykonywania  tynków
zewnętrznych i wewnętrznych.

−

zaprawy  cementowo  gliniane  –  przygotowane  w  odpowiednim  stosunku  mieszaniny
cementu,  zawiesiny  glinianej,  piasku  i  wody.  Stosowane  do  wykonywania  fundamentów
na gruntach  suchych  i  podmokłych,  do  murowania  ścian  i  filarów  w  warunkach
wilgotnych,  do murowania  ścian  z  kanałami  dymowymi,  spalinowymi  i  wentylacyjnymi,
do murowania ścian z elementów glinobetonowych i żużlobetonowych.

−

zaprawy gipsowe i gipsowo – wapienne – przygotowane z mieszaniny spoiwa gipsowego,
wapna (lub ciasta wapiennego), piasku i wody oraz ewentualnie środków opóźniających
wiązanie gipsu. Stosowane do murowania ścian z elementów gipsowych nie narażonych
na działanie wilgoci oraz do tynkowania wewnątrz pomieszczeń suchych.

W budownictwie stosuje się ponadto zaprawy o specjalnym przeznaczeniu np.:

−

zaprawy ciepłochronne sporządzane ze spoiwa, mielonego kruszywa lekkiego np. żużel,
keramzyt, perlit i z wody. Mogą zawierać ponadto wypełniacz izolacyjny np. granulki
styropianu, trociny lub miazgę drzewną. Stosowane są do murowania ścian z pustaków lub
bloczków gazobetonowych, a także do poprawy izolacyjności przegród budowlanych.

−

zaprawy  wodoszczelne  otrzymuje  się  przez  odpowiedni  dobór  składników  zaprawy,
dodawanie środków uszczelniających  i zastosowanie odpowiedniej techniki  sporządzania.
Są  to  zazwyczaj  zaprawy  cementowe  zawierające  dodatki  uszczelniające  np.  hydrobet,
plastibet lub inne domieszki produkowane przez specjalistyczne firmy. W handlu dostępne
są także gotowe zaprawy wodoszczelne.

−

zaprawy barwione otrzymuje się stosując pigmenty (odporne na działanie alkaliów), które
dodaje się do wody zarobowej.

Ponadto stosuje się zaprawy ognioodporne i ogniotrwałe opisane w poprzednich

rozdziałach.

Podstawowe cechy techniczne zapraw

Konsystencja zaprawy - zależy od ilości wody zużytej w czasie jej przyrządzania.

Decyduje o przydatności zaprawy do określonych robót budowlanych np.: tynkarskich,
murarskich, podłogowych, zduńskich itp.

Konsystencję zapraw do robót murarskich i tynkarskich oznacza się według normy PN-EN

1015-4:2000 za pomocą penetrometru.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Badanie polega na pomiarze głębokości zanurzenia 90 – gramowego wgłębnika

penetrometru (rysunek nr 10) w próbce zaprawy umieszczonej w naczyniu cylindrycznym.
W warunkach laboratoryjnych penetrometr jest umocowany na statywie ustawionym tak aby
trzonek wgłębnika znajdował się w pozycji idealnie pionowej.

Rys 10. Penetrometr do pomiaru konsystencji zapraw [13, s.271]

Naczynie pomiarowe należy napełnić przygotowaną do badania zaprawą i wyrównać

poziom zaprawy w naczyniu. Kolejno opuszcza się wgłębnik penetrometru w badaną zaprawę.
Odczytu głębokości zanurzenia dokonuje się na skali z dokładnością 1 cm w ciągu 10 sekund
od chwili opuszczenia wgłębnika. Jako wynik podaje się wartość średnią z trzech pomiarów,
które nie różnią się między sobą więcej niż o 1mm.

Wytrzymałość zapraw na ściskanie.
Zaprawy mogą być mocniejsze lub słabsze w zależności od składu. Wytrzymałość zapraw

bada  się  na  próbkach  wykonanych  z  normowej  zaprawy,  które  poddaje  się  próbom  zginania
i ściskania  w  prasie  mechanicznej.  Wytrzymałość  zaprawy  na  ściskanie  nazywa  się  Marką
zaprawy  i  oznacza  symbolem  M  z  podaniem  liczby która oznacza  wytrzymałość  na  ściskanie
w MPa.  Są  następujące  marki  zapraw:  M0,3;  M0,6;  M1;  M2;  M4;  M7;  M12;  M15;  M20.
Podczas  dokonywania  obliczeń  statyczno  wytrzymałościowych  projektanci  posługują  się
pojęciem  Klasy  zaprawy,  które  oznacza  wytrzymałość  zaprawy  na  ściskanie.  Inne  cechy
techniczne  zapraw  to:  gęstość  objętościowa,  mrozoodporność,  przyczepność  zaprawy  do
podłoża, skurcz zapraw.

Zasady dozowania składników zapraw budowlanych
Kolejność dozowania składników zaprawy zależy od jej składu i sposobu mieszania:

Zaprawa cementowa (przy mieszaniu ręcznym i mechanicznym): piasek, cement, woda.

Zaprawa cementowo-wapienna

−

z zastosowaniem wapna hydratyzowanego (przy mieszaniu ręcznym i mechanicznym):
piasek, cement, wapno, woda.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

z zastosowaniem ciasta wapiennego (przy mieszaniu ręcznym): woda, ciasto wapienne,
cement, piasek;

−

z zastosowaniem ciasta wapiennego (przy mieszaniu mechanicznym): piasek, cement,
ciasto wapienne, woda.

Zaprawa cementowo wapienna sporządzona w stosunku objętościowym składników 1:2:10
(cement: wapno: piasek) jest typową zaprawą murarską stosowaną przy pracach zduńskich.
Należy pamiętać że podmurówki wszelkiego rodzaju pieców należy wykonać na zaprawie
cementowo wapiennej.

Zaprawa wapienna (przy mieszaniu ręcznym i mechanicznym)

−

z zastosowaniem wapna hydratyzowanego: piasek, wapno, woda.

−

z zastosowaniem ciasta wapiennego: woda, ciasto wapienne, piasek..

Zaprawa cementowo gliniana (przy mieszaniu ręcznym i mechanicznym): woda, zawiesina
gliniana, cement, piasek..

Zaprawa gipsowa (przy mieszaniu ręcznym i mechanicznym): woda (z dodatkiem opóźniacza),
piasek, spoiwo gipsowe.

Zaprawa gipsowo-wapienna (przy mieszaniu ręcznym i mechanicznym): woda, piasek, wapno
hydratyzowane lub ciasto wapienne, spoiwo gipsowe.

4.14.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz rodzaje zapraw stosowanych w budownictwie?
2.  Jakie są składniki zapraw cementowo-wapiennych?
3.  Gdzie stosuje się zaprawy cementowo-wapienne?
4.  W jakim celu stosuje się zaprawę cementowo wapienną w robotach zduńskich?
5.  Jakie  są  proporcje  składników  zaprawy  cementowo  -  wapiennej  stosowanej  w  robotach

zduńskich?

6.  Jakie są składniki zapraw gipsowo-wapiennych?
7.  Gdzie stosuje się zaprawy gipsowo-wapienne?
8.  Jakie są składniki zapraw cementowo-glinianych?
9.  Gdzie stosuje się zaprawy cementowo-gliniane?
10. Jakie są podstawowe cechy techniczne zapraw?
11. W jaki sposób bada się konsystencję zaprawy?
12. Co to jest marka zaprawy?
13. Jakie są zasady dozowania składników zapraw budowlanych?

4.14.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj suche składniki do sporządzenia około 20 kg zaprawy cementowo-wapiennej

stosowanej przy pracach zduńskich z zastosowaniem dozowania wagowego o proporcji 1:2:10.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3) przygotować około 19,5 kg suchych składników zaprawy cementowo-wapiennej (stosunek

wagowy składników powinien wynosić1:2:10; liczby pomnożyć przez 1,5),

4)  odważyć właściwe ilości poszczególnych składników,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
6)  zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: cement portlandzki klasy 32,5, wapno hydratyzowane, czysty piasek

o uziarnieniu do 2mm, woda.

−

sprzęt: waga, naczynia na składniki zaprawy.

Ćwiczenie 2

Z przygotowanych w ćwiczeniu 1 składników sporządź zaprawę o konsystencji

plastycznej. Zastosuj mieszanie mechaniczne. Otrzymaną zaprawę wykorzystaj do wykonania
podmurówki pod piec. Podmurówkę o wymiarach: 51 cm x 51 cm wykonaj z dwóch warstw
cegły pełnej ceramicznej ułożonej na płask.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  wsypać do pojemnika do zapraw poszczególne składniki,
4)  wymieszać suche składniki za pomocą mieszadła ręcznego dla uzyskania jednolitej barwy,
5)  dolewać stopniowo wodę, mieszając do całkowitego wymieszania składników i uzyskania

konsystencji plastycznej,

6)  na przygotowanym podeście wytyczyć podmurówkę o wymiarach: 51 cm x 51 cm,
7)  rozłożyć zaprawę na podeście,
8)  ułożyć  pierwszą  warstwę  cegieł  według  rysunku  umieszczonego  poniżej,  układając

zaprawę na powierzchnię boczną cegieł przy zachowaniu właściwej szerokości spoin,

9) rozłożyć zaprawę na ułożonej warstwie cegieł na właściwą grubość,
10) ułożyć drugą warstwę cegieł według rysunku umieszczonego poniżej, układając zaprawę

na powierzchnię boczną cegieł przy zachowaniu właściwej szerokości spoin,

11)  kontrolować na bieżąco poziom warstw i grubość spoin,
12)  zaprezentować wykonaną podmurówkę,
13)  dokonać samooceny w odniesieniu do zachowania grubości spoin i poziomu warstw,
14)  w  razie  potrzeby  wykonać  rozbiórkę  wykonanej  podmurówki,  cegły  oczyścić  ze  świeżej

zaprawy, ułożyć, zaprawę zgromadzić w jednym pojemniku,

15) uporządkować stanowisko pracy.

Rys 11. Warstwy podmurówki

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: cement portlandzki klasy 32,5, wapno hydratyzowane, czysty piasek

o uziarnieniu do 2 mm, woda, cegły ceramiczne – 16 sztuk.,

−

narzędzia i sprzęt: pojemnik do zapraw, pojemniki na składniki zaprawy, mieszarka

wolnoobrotowa z napędem elektrycznym, mieszadło ręczne, kielnia, młotek murarski,
poziomnica, liniał o długości 100 cm.

Ćwiczenie 3

Przygotuj zaprawę cementową w ilości około 5 litrów, zabarwioną na kolor brązowo-

czerwony  (ceglasty).  Zastosuj  dozowanie  wagowo-objętościowe  o  proporcji  1:3.  Cement
i domieszki barwiące dozuj wagowo w kilogramach a  wodę i piasek objętościowo w litrach.
Do  wody  zarobowej  należy  dodać  domieszkę  barwiącą  tzn.  drobno  zmieloną  mączkę ceglaną
w ilości  5%  masy  cementu.  Stosunek  ilościowy  cementu  do  wody  zarobowej  wynosi  1:0,5.
Do sporządzenia zaprawy zastosuj mieszarkę wolnoobrotową.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,
3)  odważyć 1 kg cementu,
4)  odmierzyć 3 litry przesianego piasku,
5)  odważyć 0,05 kg mączki ceglanej,
6)  odmierzyć 0,5 litra wody,
7)  wymieszać piasek z cementem do uzyskania jednolitej barwy,
8)  wymieszać domieszkę barwiącą z wodą,
9)  wlać wodę do suchych składników i dokładnie wymieszać,
10)  uzyskać plastyczną konsystencję dodając wody,
11)  zaprezentować wykonaną zaprawę,
12)  dokonać analizy cech i przydatności zaprawy,
13)  zlikwidować stanowisko pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały: cement portlandzki klasy 32,5, czysty piasek o uziarnieniu do 2mm, mączka

ceglana, woda.

−

sprzęt: waga, wyskalowane co 1 litr naczynia na składniki zaprawy, pojemnik na zaprawę

lub wiadro o pojemności 10 l, mieszarka wolnoobrotowa z mieszadłem.

4.14.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz

Tak

Nie

1) wymienić rodzaje zapraw stosowane w budownictwie?



2) dobrać odpowiednie składniki do zapraw budowlanych?



3) wymienić zastosowanie poszczególnych rodzajów zapraw?



4) wyjaśnić podstawowe cechy techniczne zapraw budowlanych takie jak:

konsystencja i marka zaprawy?



5) zbadać konsystencję zaprawy za pomocą penetrometru?



6) w odpowiedniej kolejności dozować składniki zapraw budowlanych?



7) dozować składniki zapraw?



8) wymieszać zaprawę sposobem ręcznym?



9) wymieszać zaprawę sposobem mechanicznym?



10) przygotować składniki zaprawy dozowane wagowo i objętościowo?



11) przygotować zaprawę o nietypowym składzie?



„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test składa się z 20 zadań. Na rozwiązanie tych zadań masz 45 minut.
5.  Odpowiedzi udzielaj tylko na załączonej Karcie odpowiedzi. W zadaniach 1 - 7 uzupełnij

zdania.  Zadania 8-15  zawierają cztery podpowiedzi, z których tylko  jedna  jest poprawna.
Wybraną  odpowiedź  oznacz  krzyżykiem.  Jeżeli  popełnisz  pomyłkę  to  błędną  odpowiedź
oznacz  kółkiem,  a  następnie  ponownie  napisz  odpowiedź  prawidłową.  Zadania  16  –  17
polegają  na właściwym przyporządkowaniu kolumn.  W zadaniach 18 – 20 udziel krótkiej
odpowiedzi, którą wpisz w odpowiednie miejsce na karcie odpowiedzi.

6. Zadania oznaczone gwiazdką mogą wydawać Ci się trudne, rozwiąż pozostałe i ponownie

spróbuj rozwiązać trudniejsze.

7.  Przed wykonaniem każdego zadania przeczytaj bardzo uważnie polecenie.
8.  Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
9.  Za każdą prawidłową odpowiedź możesz otrzymać 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak

otrzymasz 0 punktów.

Powodzenia !

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZADANIA TESTOWE

1. Podczas zastosowania wapna gaszonego do sporządzania zapraw budowlanych należy

zachować szczególną ostrożność gdyż występuje zagrożenie ..............................................

2. Podstawowe cechy techniczne zapraw budowlanych to:.......................................................
3. Konsystencję zapraw mierzy się za pomocą ......................................................................,

miarą konsystencji jest............................................................................................................

4.  Zwykłą zaprawę zduńską sporządza się z...............................................................................
5.  *Zamrożenie i rozmrożenie gliny znacznie ułatwia jej urobienie, ponieważ ........................
........................................................................................................................................................
6.  Glinę tłustą schudza się dodając..............................................................................................
7.  Plastyczność gliny zbyt chudej poprawia się dodając.............................................................

8.  Podstawowe składniki zapraw oprócz wody to:

a) klej, piasek,
b) piasek, żwir,
c) spoiwo, żwir,
d) spoiwo, kruszywo drobne.

9. Do sporządzenia 5 kg zaprawy zduńskiej z gliny tłustej w postaci rzadkiego

ciasta(zawiesiny glinianej) i drobnego piasku w stosunku wagowym 1:4 należy
przygotować:

a) 4kg gliny i 1 kg piasku,
b) 1kg gliny i 4 kg piasku,
c) 1 litr gliny i 4 kg piasku,
d) 4 litry gliny i 1 kg piasku.

10. Glina chuda zawiera minerały ilaste w ilości:

a) około 5%,
b) około 20%,
c) około 30 %,
d) ponad 30 %.

11. Do badań makroskopowych gruntów spoistych (gliniastych) należy badanie:

a) uziarnienia,
b) rozmakania,
c) przyczepności,
d) wytrzymałości.

12. Kolejność dozowania składników zaprawy cementowo-wapiennej z zastosowaniem wapna

hydratyzowanego przy mieszaniu mechanicznym jest następująca:
a) piasek, cement, wapno, woda,
b) cement, wapno, piasek, woda,
c) piasek, woda, cement, wapno,
d) woda, cement, wapno, piasek.

13. Podczas sporządzania zaprawy z gotowych mieszanek należy zastosować następujące

środki ochrony indywidualnej:
a) ubranie robocze,
b) fartuch i okulary zdrowotne,
c) nakrycie głowy i obuwie robocze,
d) okulary ochronne i maskę przeciw pyłową.

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. *Zawartość cząstek organicznych i margli w glinie może spowodować:

a) poprawienie wiązania i twardnienia gliny,
b) wzrost wytrzymałości i przyczepności gliny,
c) poprawienie urabialności zaprawy zduńskiej,
d) korozję materiałów i obniżenie wytrzymałości zaprawy zduńskiej.

15. Czynniki uciążliwe występujące podczas robót zduńskich to:

a) przeciągi,
b) zatrucia organizmu,
c) praca na wysokości,
d) duże ilości pyłu i kurzu.

16. Przyporządkuj składniki zapraw z kolumny prawej do rodzaju zapraw w kolumnie lewej.

a) zaprawa zduńska ogniotrwała

1. glina ogniotrwała, proszek szamotowy.

b) zaprawa cementowo-wapienna

2. glina chuda z mieloną glinką ogniotrwałą.

c) zaprawa szamotowa

3. glina ogniotrwała, mielony kwarcyt.

d) zaprawa krzemionkowa

4. cement, wapno, piasek.

17. * Przyporządkuj właściwości gliny z kolumny prawej do rodzaju gliny w kolumnie lewej.

a) glina tłusta

1. Zawiera głównie kaolin i ma barwę białą, szarą lub bladożółtą,

dostarczana na budowę w postaci proszku.

b) glina chuda

2. Zgniatana w stanie naturalnej wilgotności ma połysk., nie kruszy się,

zarobiona wodą da się rozciągnąć na cienkie wałki.

c) glina ogniotrwała

3. Łatwo zarabia się wodą, ma wygląd matowy, krucha w stanie

wilgotnym, zarobiona wodą nie da się rozciągnąć na cienkie wałki.

18. Dlaczego zaprawę zduńską powinno się urabiać ręcznie?
19. *Jakie cechy posiada zaprawa szamotowa po dodaniu małej ilości cementu w czasie

urabiania?

20. Dlaczego spoiny między kaflami powinny być jak najcieńsze, możliwie o grubości

do 2 mm?

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko.......................................................................................klasa.........................

Przygotowanie zapraw ognioodpornych

Wpisz brakujące części zdania ,zakreśl poprawną odpowiedź, dobierz właściwą
odpowiedź lub udziel krótkiej odpowiedzi.

zadania

Odpowiedzi

Uzyskana

ilość

punktów

5. *

10.

11.

12.

13.

14. *

15.

16.

17. *

18.

19. *

20.

Razem

„Projekt wspó

łfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Birszenk A.: Roboty zduńskie. Arkady Warszawa 1973.
2. Brejnak A.: Metoda przewodniego tekstu w kształceniu praktycznym. CODN,

Warszawa 1993

3. Roj-Chodacka A.: Przestrzeganie przepisów BHP i higieny pracy, ochrony

przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. KOWEZ, Warszawa 2002

4. Francuz W. M. :Vademecum kształcenia w zawodach budowlanych – Pakiet edukacyjny,

Kraków 1997

5. Francuz W. M., Sokołowski R. :Bezpieczeństwo i higiena pracy na budowie. KWP Bud-

Ergon OW PZITB, Warszawa 1998.

6.  Lenkiewicz W., Michnowski Z.: Poradnik zduna. BWCT, Warszawa 1970
7.  Lenkiewicz W., Michnowski Z.: O materiałach budowlanych. WSiP, Warszawa 2002
8.  Martinek W., Szymański E.: Murarstwo i tynkarstwo. Technologia. WSiP, Warszawa 1999
9.  Paradistal  J.:  Roboty  zduńskie  Część  I.  Państwowe  Wydawnictwa  Szkolnictwa

Zawodowego, Warszawa 1960

10. Podawca K.: Zarys budownictwa ogólnego. WSiP, Warszawa 2003
11. Praca zbiorowa. Materiałoznawstwo. Wydawnictwa Naukowo Techniczne, Warszawa

1969

12. Praca zbiorowa Reforma kształcenia zawodowego. CODN, Warszawa 1997
13. Praca zbiorowa. Technologia budownictwa. Część 1. WSiP, Warszawa 1995
14. Słowiński Z.: Technologia budownictwa. Część 2. WSiP, Warszawa 1996
15. Szlosek F.: Wstęp do dydaktyki przedmiotów zawodowych. Wydawnictwo Instytutu

Technologii Eksploatacji, Radom 1995

16. Szymański E.: Materiały budowlane - Podręcznik WSiP, Warszawa 2003
17. Wolski Z.: Zarys materiałoznawstwa budowlanego. WSiP, Warszawa 1994
18. Urban L.: Murarstwo i tynkarstwo. WSiP, Warszawa 1997
19. Żenczykowski W.:– Budownictwo ogólne Tom I. Arkady, Warszawa 1995
20. Żenczykowski Wacław: Budownictwo ogólne. Tom IV. Arkady, Warszawa 1970
21. Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych. Roboty

zduńskie. MBiPMB Warszawa 1974

22. www.jaro.pl
23. www.ekometalurgia.pl

Polskie normy i rozporządzenia

24. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie ochrony przeciwpożarowej

budynków i innych obiektów budowlanych i terenów. (Dz. U. nr 80 z 2006 r. poz. 563)

25. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r w sprawie bezpieczeństwa

i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych. (Dz. U. 2003 Nr 47 poz.401)

26. Grunty budowlane. Badania próbek gruntu. PN-88/B-04481
27. Geotechnika – Badania polowe PN-B-04452:2002
28. Konstrukcje murowe niezbrojone. Projektowanie i obliczanie. PN-B-03002:1999
29. Materiały ogniotrwałe, metody badań wyrobów ogniotrwałych. Oznaczanie ogniotrwałości

zwykłej. PN-EN 993-12:2000

30. Metody badań zapraw do murów – Określenie konsystencji świeżej zaprawy za pomocą

penetrometru. PN-EN 1015-4:2000

31. Metody badań zapraw do murów - Określenie gęstości objętościowej świeżej zaprawy. PN

- EN-1015-6:2000

32. Metody badań zapraw do murów - Określenie wytrzymałości na zginanie i ściskanie

stwardniałej zaprawy. PN-EN 1015-11:2001

33. Woda zarobowa do betonów. PN-EN-1008: 2004
34. Wymagania dotyczące zapraw do murów. PN-EN-998-1:2004- Zaprawa tynkarska.
35. Wymagania dotyczące zapraw do murów. PN-EN-998-2:2004- Zaprawa murarska.