Nietoperze w mitach i legendach

 

•

 

JuŜ ludzie zamieszkujący jaskinie zauwaŜali i uwieczniali na skałach obecność 
swoich bliskich sąsiadów nietoperzy. Po dziś dzień na ścianach niektórych jaskiń 
moŜna znaleźć ryciny i malowidła obrazujące te ssaki głównie jako zwierzęta 
straszne i tajemnicze. 

•

 

Nietoperze są częstym symbolem w wielu pradawnych wierzeniach. Sztuka 
Mezopotamii przedstawia stworzenie zwane IMDUGUD - ptak z głową ssaka. 
Sumerowie nosili talizmany z jego podobizną chroniący ich od nieszczęścia. 

•

 

U dawnych Egipcjan nietoperz był teŜ symbolem słabego, lecz do szaleństwa 
odwaŜnego męŜczyzny, bo choć mały i bez piór, to ssak ten potrafi jednak latać. 

•

 

Źródła łacińskie podają, Ŝe między nietoperzami, a bocianami istnieje wielka 
nienawiść. Pobite w walce nietoperze przysięgły bocianom zemstę poprzez 
wyjaławianie ich jaj. Natomiast w mitologii staroŜytnej ssak ten był poświęcony 
Prozerpinie, małŜonce Plutona, władcy podziemi. 

•

 

StaroŜytni nietoperzami nazywali dłuŜników, którzy nie wychodzili z domu w 
dzień, by nie spotkać swoich wierzycieli. 

•

 

StaroŜytni Rzymianie posługiwali się nietoperzem do odpędzania nieszczęścia, w 
obrzędach zaś związanych z kultem zmarłych uŜywali lamp z nasadkami 
przedstawiającymi nietoperze. 

•

 

Według Chińczyków nietoperze przynoszą szczęście. Ssak ten po chińsku nazywa 
się Fu czyli to samo, jak czyta się znak szczęście. Szeroko rozpowszechnionym w 
Chinach talizmanem, zwanym WU-FU, jest mały krąŜek, na którym drzewo z 
korzeniami i gałęziami, będące symbolem Ŝycia, jest otoczone przez pięć 
nietoperzy z głowami zwróconymi do wewnątrz. 
Zapewnia on osiągnięcie pięciu rodzajów szczęścia: długowieczności, bogactwa, 
zdrowia, czynienia dobra oraz przeŜycia wszystkiego, co los przeznaczy. 

•

 

W Indiach nietoperze uosabiają demony gorączki. 

•

 

Japończycy traktują je jak my wiewiórki w naszych parkach. 

•

 

Największą chyba jednak rolę w wierzeniach i kulturze ludzi nietoperze odegrały w 
Ameryce Środkowej. Bogiem Majów był ZOTZ (nietoperz). Stolica ich państwa 
zwała się TZINACANTLAN (miejsce nietoperzy). Owego boga wyobraŜano sobie 
jako człowieka ze skrzydłami nietoperza u ramion, jego usta ukazywały rzędy 
zębów, na twarzy zaś miał on wielką, szpiczastą narośl. Czasem narośl ta była 
kamiennym noŜem, którym bóg zabijał swoje ofiary. 

•

 

U Azteków nietoperz był zwierzęciem Pana Podziemi Mictlantecutli, jednak zabijali 
oni duŜe ilości nietoperzy, dla wyrobu z ich skórek odzienia.  

•

 

Wśród ludów zamieszkujących Europę nietoperz znaczył zwykle coś złowieszczego, 
groźnego, o nieznanej naturze - coś o podwójnej naturze, ni to ptak ni ssak. 
Dawniej była głęboko zakorzeniona wiara, Ŝe nietoperze przepadają za szynką i 
słoniną wędzącą się w kominie i wygryzały w niej dziury. Rysunek przedstawiający 
skrzydło tego ssaka i mrówką oznaczał człowieka spędzającego noce poza 
domem. Ludzie bali się ich, a jak wiemy strach w wielu przypadkach powoduje 
agresję, tak więc były one bezlitośnie tępione. Wrogie do nich nastawienie moŜe 

obrazować fakt spalenia na stosie kobiety tylko za to, Ŝe sąsiedzi zauwaŜyli 
chmary nietoperzy latające wokół jej posesji. 

•

 

Wśród śydów nietoperze uchodzą za coś haniebnego. Tradycja judaistyczna 
zabrania śydom spoŜywać niektóre ptaki, do których zalicza się takŜe nietoperza 
(MojŜesz, III księga). 

•

 

Słowianie utoŜsamiali nietoperze z zarazą, diabłami zwano je pokojowe pieski 
diabłów. Wśród Polaków, w naszej kulturze nietoperze nie miały tak wielkiego 
znaczenia jak np. u Majów, a głownie posądza się je o wplątywanie się we włosy, 
wysysanie krwi, porywanie dzieci, itp. Aleksander Bruckner w Słowniku 
etymologicznym języka polskiego pisze: "Nie ma u Słowian drugiej nazwy 
złoŜonej, coby na tyle zniekształceń się naraziła." Oto kilka z kilkudziesięciu nazw 
do niedawna powszechnie uŜywanych przez Polaków: Niedopierz, Niedopyrz, 
Gacek, Gacopyrz, Latonka, Mętoperz, Latoperz i inne. 

•

 

W róŜnych mitologiach istnieje kilka odmiennych legend dotyczących powstania 
nietoperzy. Min. jedna z nich mówi , Ŝe stworzył go Jezus z gliny, pomodlił się i 
tchnął na nie. Natychmiast rozwinęło ono skrzydła i schowało się w jaskini. Potem 
wylatywało zawsze o zachodzie słońca wskazując muzułmanom koniec dnia, czyli 
porę ich posiłku w czasie postu w miesiącu ramadan. 

•

 

Kolejna pochodząca z Indii mówi, Ŝe były one ptakami, lecz prosiły po świątyniach 
aby stać się podobne do człowieka. Ich prośby odniosły tylko częściowy skutek 
gdyŜ otrzymały zęby, włosy i twarze jak ludzie, a reszta pozostała jak u ptaków. 
Ze wstydu schowały się w najciemniejsze zakamarki świątyń i wylatują tylko w 
nocy, aby nie spotkać się z ptakami. 

•

 

Jedno z podań Indian Ameryki Północnej mówi, Ŝe kiedyś ssaki wyzwały ptaki na 
wielki mecz piłkarski. Małe myszy bardzo chciały zagrać w tym meczu, lecz ssaki 
wyśmiały i przegoniły je. Zgłosiły się więc one do orła, który postanowił przyjąć je 
do druŜyny ptaków i polecił zrobić jednej z nich skrzydła z trzciny i skóry bębna, 
na którym grą otwierano igrzyska. W ten sposób powstał tlameha - nietoperz. 
Dzięki jego zręczności i zwinności lotu ptaki wygrały mecz.  

•

 

Jako amulety i magiczne ingrediencje nietoperze odgrywały duŜą rolę. 
Posługiwano się nimi zarówno w dobrych, jak i złych celach. WaŜne były jako 
materia medica u lekarzy greckich, rzymskich i średniowiecznych. 

•

 

Najstarsze zapisy dotyczące uŜycia nietoperzy w lecznictwie znaleziono na 
papirusie Ebersa z około 1550 roku p.n.e., znalezionego w Tebach w XIX w. 
Chodziło w nim o leczenie częstej na Wschodzie choroby oczu - jaglicy. "Aby 
zapobiec wyrastaniu rzęs po ich wyrwaniu choremu na jaglicę, naleŜy sporządzić 
maść z równych części Ŝywicy kadzidlanej, krwi jaszczurki i nietoperza albo teŜ z 
równych części krwi nietoperza, zmielonych skorup glinianego garnka i miodu." 

•

 

Z późniejszych czasów znamy wiele przykładów wykorzystywania nietoperzy w 
medycynie ludowej i konwencjonalnej, od maści i mikstur na wszelkie dolegliwości 
do wyciągów zapobiegających powstawaniu chorób.