Piekarz_741[02]_Z3.08

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Katarzyna Wojtalik

Przechowywanie i transport wyrobów piekarskich
741[02].Z3.08

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Operacje technologiczne wykonywane po wypieku pieczywa

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Zmiany zachodzące w pieczywie po wypieku

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Konfekcjonowanie i ekspedycja pieczywa

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy na temat przechowywania

i transportu wyrobów piekarskich.

W poradniku znajdziesz:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, które powinieneś ukształtować podczas realizacji
tej jednostki modułowej,

−

materiał nauczania, umożliwiający osiągnięcie założonych celów kształcenia, pytania
sprawdzające wiedzę, ćwiczenia wraz ze sposobem wykonania i wykazem materiałów
potrzebnych do jego realizacji oraz sprawdzian postępów,

–

przykładowy sprawdzian osiągnięć,

–

wykaz literatury uzupełniającej, z jakiej możesz skorzystać podczas kształcenia.

Materiał nauczania podzielono na trzy części. Pierwsza zawiera przegląd operacji

technologicznych przeprowadzanych po wypieku pieczywa oraz warunki schładzania
i przechowywania wyrobów piekarskich. W drugiej części omówiono zmiany zachodzące
w pieczywie po wypieku, podczas jego przechowywania i transportu.

W trzeciej części przedstawiono sposoby krajania i pakowania pieczywa, omówiono

zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy podczas ekspedycji i transportu.

Podczas realizacji tej jednostki modułowej pamiętaj o przestrzeganiu przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania ćwiczeń praktycznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

741[02].Z3

Technologia produkcji

piekarskiej

741[02].Z3.01

Sporządzanie ciasta

pszennego

741[02].Z3.01

Sporządzanie ciasta żytniego

741[02].Z3.01

Sporządzanie ciasta

mieszanego

741[02].Z3.04

Formowanie i prowadzenie

rozrostu ciasta

741[02].Z3.05

Prowadzenie wypieku ciasta

741[02].Z3.06

Wytwarzanie

specjalnych wyrobów

piekarskich

741[02].Z3.07

Kontrolowanie

jakości wyrobów

piekarskich

741[02].Z3.08

Przechowywanie

i transport wyrobów

piekarskich

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu nauczania jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−

organizować stanowisko pracy w zakładzie piekarskim,

−

definiować surowce, półprodukty, produkty i substancje dodatkowe stosowane
w produkcji piekarskiej,

−

dobierać maszyny i urządzenia do operacji i procesów stosowanych w piekarstwie,

−

rozróżniać gatunki pieczywa,

−

posługiwać się normami,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,

−

przestrzegać przepisów dotyczących bezpieczeństwa zdrowotnego żywności,

−

korzystać z różnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−

zaplanować czynności wykonywane po wypieku pieczywa,

−

określić znaczenie oraz zasady wykonywania poszczególnych operacji po wypieku
pieczywa,

−

określić czynniki wpływające na wielkość ubytku magazynowego,

−

obliczyć ubytek magazynowy na podstawie wzoru,

−

rozpoznać objawy czerstwienia pieczywa,

−

określić sposoby zapobiegania czerstwieniu pieczywa,

−

określić zasady oraz warunki schładzania, przechowywania i ekspedycji pieczywa,

−

określić zakres stosowania urządzeń do konfekcjonowania pieczywa,

−

scharakteryzować metody pakowania pieczywa,

−

schłodzić i zapakować pieczywo,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny w trakcie schładzania, pakowania
i przechowywania pieczywa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Operacje technologiczne wykonywane po wypieku pieczywa

4.1.1. Materiał nauczania

Po wypieku przeprowadza się następujące czynności operacyjne: wyjmowanie gorącego

pieczywa

pieca,

sortowanie,

schładzanie,

krajanie

pakowanie,

wkładanie

w  pojemniki  ekspedycyjne.  Operacje  te  mają  na  celu  zabezpieczenie  pieczywa  przed
niekorzystnymi  zmianami  i  przygotowanie  wyrobu  do  transportu.  Sposób  i  organizacja
wykonywania  poszczególnych  czynności  zależy  od  wielkości  piekarni  i  jej  wyposażenia
(rys. 1).

Rys.1. Operacje stosowane w ekspedycji pieczywa [2, cz. II, s. 49]

Pierwszą czynnością po wypieku jest wyjęcie gorącego pieczywa z pieca. Pieczywo

po wypieku odbiera się w różny sposób w zależności od konstrukcji pieca:

−

z pieców z nieruchomymi trzonami chleb wyjmuje się za pomoc łopaty,

−

z pieców z ruchomym trzonem pieczywo zdejmuje się ręcznie, ewentualnie podawane
jest samoczynnie po ześlizgu do przenośnika odnoszącego.

Podczas wyjmowania pieczywa z pieca należy zachować szczególną ostrożność.

Ze względu na wysoką temperaturę i możliwość poparzenia się nie wolno dotykać gorącego
pieczywa bezpośrednio ręką, trzeba zawsze używać rękawic ochronnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Po wypieku gorący chleb układa się na wózki ekspedycyjne, czasami wkłada

bezpośrednio  do  pojemników  z  tworzywa  sztucznego  lub  kartonów.  Podczas  odbioru
pieczywo  sortuje  się,  eliminując  sztuki  pieczywa  z  widocznymi  wadami.  W  niektórych
piekarniach  pieczywo  gromadzi  się  na  tzw.  stołach  cyrkulacyjnych  i  dopiero  sortuje.
Pieczywo  wybrakowane  chłodzi  się  w  osobnym  miejscu  i  przekazuje  do  przerobu  na  tzw.
susz.

Chłodzenie pieczywa

Schładzanie pieczywa ma wpływ na poprawę jego jakości. Proces ten jest istotny

ze względu na zmiany zachodzące w pieczywie po wypieku, podczas jego składowania.
Transportowanie gorącego chleba nie jest korzystne, gdyż gorące pieczywo jest szczególnie
wrażliwe na wstrząsy i podatne na uszkodzenia.

Pieczywo po wyjęciu z pieca ma bardzo gorącą powierzchnię o temperaturze 130

180ºC,

w środku miękiszu temperatura wynosi około 100ºC. Magazynowanie i transport pieczywa
w takim stanie powoduje gwałtowne pogorszenie jego jakości. Następuje jego deformacja,
zaparowanie. Dlatego pieczywo przed ułożeniem w pojemnikach powinno być schłodzone.

Gorące pieczywo trafiając do ekspedycji, gdzie temperatura wynosi 18

25ºC zaczyna

stygnąć  a  jego  masa  maleje.  Ostyganie  rozpoczyna  się  od  warstw  zewnętrznych  pieczywa,
następnie  obejmuje  dalsze  warstwy  miękiszu.  Różnica  temperatur  między  powierzchnią
i  środkowymi  warstwami  miękiszu  powoduje przemieszczenie  się wody od  środka miękiszu
do  skórki.  Powoduje  to  zmianę  zawartości  wody  w  miękiszu  i  skórce.  Wilgotność  miękiszu
znacznie  spada,  lepki  miękisz  wysusza  się.  Skórka  w  momencie  wyjmowania  pieczywa
z  pieca  jest  prawie  pozbawiona  wody.  W  ciągu  godziny  od  wypieku  wilgotność  skórki
wzrasta do 12%, skórka staje się krucha i elastyczna.

Zmianie temperatury i wilgotności pieczywa towarzyszy zmniejszenie jego masy

na skutek wysychania, ubytek masy nazywamy ususzką lub ubytkiem magazynowym.

Proces stygnięcia pieczywa można podzielić na dwa etapy:

−

etap I – to szybkie wysychanie gorącego pieczywa, które trwa do momentu osiągnięcia
przez pieczywo temperatury otoczenia,

−

etap II – to wysychanie pieczywa, które odbywa się ze stałą prędkością uwarunkowaną
właściwościami pieczywa, temperaturą, wilgotnością i prędkością ruchu powietrza.

Ubytek magazynowy

Ubytek magazynowy, zwany inaczej ususzką jest to ubytek wagowy pieczywa wyrażony

w procentach, powstały w czasie jego magazynowania.
Wielkość ususzki U oblicza się według wzoru:

100

⋅

−

gdzie:
G

– masa pieczywa gorącego w kg,

– masa pieczywa ostudzonego w kg.

W zależności od warunków, w jakich pieczywo stygnie, może ono tracić do 4% swojej

masy. Wielkość ususzki zależy od wielu czynników:

−

masy pieczywa – im mniejsza masa pieczywa tym większa ususzka,

−

ubytku masy w trakcie wypieku – ususzka większa, jeśli mniejszy upiek,

−

sposobu wypieku pieczywa: wypiek pieczywa w formach – ususzka większa, wypiek

bezpośrednio na trzonie pieca – ususzka mniejsza,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wilgotności miękiszu – mniejsza przy małej wilgotności,

−

stosowania opakowania,

−

warunków panujących w magazynie pieczywa.

Sposoby zmniejszenia ususzki pieczywa to przede wszystkim:

−

szybkie schłodzenie pieczywa,

−

dobranie odpowiednich warunków schładzania pieczywa,

−

zapakowanie pieczywa.

Warunki schładzania i przechowywania pieczywa

Studzenie pieczywa odbywa się w temperaturze 18

25ºC w pomieszczeniach czystych

i przewiewnych. Temperatura powietrza w ekspedycji ma wpływ na szybkość stygnięcia
i na wysychanie pieczywa. Im niższa temperatura powietrza otaczającego pieczywa, tym
szybciej ono stygnie i krótszy jest etap wysychania.

Wilgotność względna powietrza podczas studzenia powinna wynosić do 75%. Wilgotność

powietrza wpływa na wyprowadzenie wody z powierzchni pieczywa. Wyższa wilgotność
powoduje zwolnienie i zmniejszenie wysychania pieczywa. Im wyższa wilgotność powietrza
tym mniejszy jest ubytek magazynowy.

Ususzkę można zmniejszyć stosując odpowiednią cyrkulację powietrza. Ruch powietrza

otaczającego pieczywo oddziałuje na szybkość i wielkość wysychania pieczywa. Powietrze
przepływające z prędkością 0,3

0,5m/s sprzyja przyspieszeniu studzenia i skróceniu okresu

wysychania, a tym samym zmniejsza ususzkę. Również zastosowanie ażurowych
pojemników, półek i stelaży do układania gorącego pieczywa sprzyja schładzaniu pieczywa,
zmniejsza jego wysychanie i przeciwdziała zaparowaniu.

W małych piekarniach chłodzenie pieczywa następuje samoistnie, na wózkach

czy  regałach.  Nie  należy  studzić  pieczywa  formowanego  w  formach,  gdyż  może  to
doprowadzić  do  zaparowania.  W  większych  piekarniach  w  celu  szybszego  schłodzenia
pieczywa  stosuje  się  klimatyzatory.  Są  one  zamontowane  w  zamkniętych  urządzeniach
komorowych.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie operacje technologiczne wykonuje się po wypieku pieczywa?
2.  W jaki sposób wyjmuje się gorące pieczywo z pieca?
3.  W jakim celu chłodzi się pieczywo w piekarni?
4.  Jakie zmiany zachodzą w pieczywie podczas jego chłodzenia?
5.  Jak definiuje się ubytek magazynowy?
6.  Jakie czynniki wpływają na wielkość ubytku magazynowego?
7.  W jaki sposób można zmniejszyć ususzkę pieczywa?
8.  W jakich warunkach należy schładzać i magazynować pieczywo?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj schemat blokowy przedstawiający czynności technologiczne po wypieku

pieczywa w małej piekarni rzemieślniczej. W swojej pracy uwzględnij przepisy
bezpieczeństwa i higieny pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z wyposażeniem i organizacją pracy w dziale ekspedycji pieczywa

w wybranej piekarni rzemieślniczej,

2)  wymienić czynności operacyjne stosowane po wypieku pieczywa,
3)  zaplanować czynności technologiczne – sporządzić szkic schematu,
4)  sporządzić  schemat  czynności  technologicznych  po  wypieku  pieczywa  na  papierze

formatu A3,

5) zaprezentować wykonane ćwiczenie na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały i przybory do pisania i rysowania,

−

papier formatu A3,

−

obowiązująca norma dotycząca przechowywania i transportu pieczywa,

−

poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Dobierz warunki przechowywania wybranych asortymentów pieczywa. Wyniki swojej

pracy umieść w tabeli:

Rodzaj chleba

Temperatura

i wilgotność

Sposób

przechowywania

Termin

przydatności

do spożycia

Chleb żytni wileński

Bułki pszenne montowe

Pumpernikiel

Pieczywo tostowe

..............................

.............................

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się warunkami przechowywania pieczywa,
2) przeanalizować informacje dotyczące przygotowania do ekspedycji podanych gatunków

pieczywa, zawarte w normach,

3) przeanalizować parametry panujące w magazynie pieczywa – temperatura i wilgotność,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  przeanalizować sposób przechowywania pieczywa,
5)  dobrać warunki przechowywania,
6)  określić termin przydatności do spożycia pieczywa w tych warunkach,
7)  porównać swoje rozwiązanie technologiczne z pracami kolegów,
8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie nauczycielowi.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały biurowe,

−

obowiązujące normy wyrobów piekarskich,

−

poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Oblicz ubytek magazynowy, jeżeli masa gorącego bochenka chleba wiejskiego

po wyjęciu z pieca wynosiła 515g, a po ok. 6 godzinach – 503g.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zdefiniować ubytek magazynowy i odszukać odpowiedni wzór,
2)  wykonać obliczenia,
3)  przeanalizować otrzymany wynik,
4)  porównać otrzymany wynik z wynikami uzyskanymi przez kolegów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały biurowe,

−

kalkulator,

−

poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Przeanalizuj błędy technologiczne popełnione w piekarni i zaproponuj sposób

zmniejszenia ususzki pieczywa, wiedząc, że:
1. Chleb mieszany razowy wypiekano w formach.
2. Po wyjęciu z pieca pieczywo ułożono w plastikowe pojemniki i pozostawiono przez

ok. 30 min na hali produkcyjnej.

3. Po tym czasie pieczywo przeniesiono do chłodzenia do magazynu bez klimatyzacji,

o wilgotności 85% i temperaturze 35ºC.

4. Ubytek wynosił 4,5%.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zdefiniować ubytek magazynowy,
2)  przeanalizować czynniki wpływające na wartość ususzki pieczywa,
3)  określić warunki chłodzenia i magazynowania pieczywa,
4)  zaplanować zmiany technologiczne zmniejszające straty piekarni,
5)  porównać swoje propozycje z pracą kolegów,
6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały biurowe,

−

norma dotycząca przechowywania i transportu pieczywa,

−

poradnik dla ucznia.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić czynności technologiczne po wypieku pieczywa?



2) określić znaczenie poszczególnych operacji po wypieku pieczywa?



3) omówić zmiany zachodzące podczas studzenia pieczywa?



4) schłodzić pieczywo?



5) zdefiniować ubytek magazynowy?



6) obliczyć ususzkę pieczywa?



7) scharakteryzować czynniki wpływające na wartość ususzki pieczywa?



8) zaproponować sposób zmniejszenia wartości ubytku magazynowego?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Zmiany zachodzące w pieczywie po wypieku

4.2.1. Materiał nauczania

Zmiany zachodzące w pieczywie obejmują:

−

wysychanie pieczywa i utratę aromatu,

−

zmiany mikrobiologiczne,

−

czerstwienie.

Zmiany mikrobiologiczne

Zmiany mikrobiologiczne w pieczywie są spowodowane głównie zakażeniom wtórnym.

Źródłem zakażenia są:

−

surowce,

−

materiały pomocnicze i opakowania,

−

człowiek uczestniczący w procesie produkcyjnym.

Drobnoustroje rozprzestrzeniają się w piekarni głównie poprzez powietrze. Wtórne

zakażenie  może spowodować wiele  niekorzystnych zmian w pieczywie. Pieczywo może stać
się  nieprzydatne  do  spożycia  ze  względu  na  zagrożenie  zdrowia.  Wtórnym  zakażeniom
pieczywa  zapobiega  się  przede  wszystkim  pakując  pieczywo.  Zdarza  się  jednak,
że  w  zapakowanym  wyrobie  na  powierzchni  chleba  gromadzi  się  woda  powstająca
z wyparowanej  z  pieczywa  pary.  Wówczas  pleśnie  mają  bardzo  dobre  warunki  rozwoju
i chleb  pleśnieje.  Do  najczęściej  występujących  pleśni  należą:  Aspergillus  i  Penicillium.
Pleśnie  wytwarzają  substancje  toksyczne,  najgroźniejsze,  rakotwórcze  są  to  mykotoksyny.
Chleb  krojony  jest  bardziej  podatny  na  zakażenie  pleśniami.  Trwałość  chleba  pokrojonego
jest o połowę krótsza w porównaniu z chlebem tylko pakowanym.

Sposoby zapobiegania pleśnieniu to:

−

hamowanie wzrostu pleśni na pieczywie przez zastosowanie konserwantów,

−

niszczenie drobnoustrojów stanowiących wtórne zakażenie przez sterylizację gotowego,
opakowanego pieczywa,

−

ochrona pieczywa przed zakażeniem wtórnym przez stworzenie specjalnych warunków
technicznych i sanitarnych.

Czerstwienie pieczywa

Czerstwienie pieczywa jest to ogół zmian zachodzących w pieczywie po wypieku,

zwłaszcza w strukturze i właściwościach miękiszu, prowadzące do utraty świeżości pieczywa.
Proces ten wiąże się głównie z wysychaniem pieczywa. Czerstwienie rozpoczyna się już
z chwilą wyjęcia pieczywa z pieca, ale objawy czerstwienia widoczne są po około 10-12
godzinach.

Pieczywo świeże jest miękkie, miękisz po przekrojeniu nie kruszy się, skórka jest gładka,

twarda i chrupiąca, zapach i smak świeżego pieczywa jest intensywny. Konsument najczęściej
dokonuje oceny i wyboru pieczywa świeżego uciskając bochenek i sprawdzając jego
miękkość oraz czy jest gorące.

Po pewnym czasie skórka pieczywa staje się miękka i matowa, miękisz twardy, suchy

i kruszący się. Zanika też charakterystyczny smak i aromat świeżego pieczywa. Chleb staje
się czerstwy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Porównanie właściwości pieczywa świeżego i czerstwego [opracowanie własne]

Wskaźnik

Chleb świeży

Chleb czerstwy

Skórka

Gładka, z połyskiem, chrupiąca

Elastyczna i pomarszczona,
częściowo traci połysk

Miękisz

Miękki, elastyczny

Twardy, mniej ściśliwy, kruszący
się, trudno nasiąkający wodą

Zapach i smak

Przyjemny, aromatyczny,
intensywny

Mniejsza smakowitość, brak
aromatu

Deformacje

Brak (w dobrze wyprodukowanym
chlebie), niewidoczne

Powstają pęknięcie miękiszu

Zmiany
mikrobiologiczne

Z reguły nie obserwuje się

Zależnie od warunków
przechowywania – pleśnienie

Za przyczynę czerstwienia chleba uważa się zjawisko retrogradacji skrobi. W czasie

wypieku  skrobia  częściowo  kleikuje,  chłonie  wodę  i  przechodzi  z  formy  krystalicznej
w  bezpostaciową.  Podczas  studzenia  następuje  proces  odwrotny  –  jest  to tzw.  retrogradacja
skrobi.  Skrobia  staje  się  bardziej  zbita,  następuje  wydzielenie  wchłoniętej  wcześniej  wody.
Woda ta zostaje wchłonięta przez białka miękiszu.

Na przebieg procesu czerstwienia wpływają następujące czynniki:

−

technologia przygotowania i wypieku ciasta,

−

jakość użytych surowców,

−

warunki przechowywania pieczywa.

Utrzymaniu świeżości ciasta sprzyja długie i chłodne prowadzenie ciasta oraz utrzymanie

luźnej konsystencji półproduktów, zapewniające odpowiednie uwodnienie składników mąki.

Utrzymaniu świeżości sprzyja także zastosowanie właściwej temperatury i czasu wypieku

ciasta, zapewniające powstanie dobrej skórki o odpowiedniej twardości i grubości oraz
miękiszu odpowiednio wilgotnego i elastycznego.

Sposobem zapobiegania czerstwieniu pieczywa jest też stosowanie odpowiednich

warunków składowania i pakowania pieczywa, chociaż nawet optymalne warunki
przechowywania nie eliminują czerstwienia pieczywa, mogą jednak wydłużyć okres jego
wysychania

Z punktu widzenia szybkości procesów czerstwienia ważna jest też temperatura

przechowywania pieczywa. Proces ten najszybciej przebiega w temperaturze od 0

4°C,

należy zatem unikać przechowywania pieczywa w chłodziarkach.

Pieczywo pszenne, zwłaszcza drobne czerstwieje szybciej niż żytnie. Pieczywo

pełnoziarniste bogatsze jest w błonnik pokarmowy, który lepiej wiąże wodę, a to sprzyja
dłuższej świeżości.

Sposoby zahamowania czerstwieniu pieczywa

Sposoby przedłużenia trwałości pieczywa, a tym samym zahamowania czerstwienia

przedstawiono na rys. 2.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys 2. Metody przedłużania trwałości pieczywa [opracowanie własne]

Do chemicznych sposobów opóźniających proces czerstwienia należy zaliczyć

wzbogacenie receptury o dodatki, takie jak np.:

−

ekstrakt słodowy,

−

syrop maltozowy,

−

syrop glukozowy,

−

dekstryny,

−

cukier buraczany,

−

cukry – maltoza, glukoza,

−

produkty sojowe.

Oddziaływanie wymienionych składników polega na zwiększeniu wodochłonności mąki

i stabilizacji miękiszu, powstaniu wrażenia miękkości i wilgotności miękiszu, a także
zmniejszenia podatności skrobi na retrogradację.

Dodatek tłuszczu do pieczywa powoduje powstawanie wrażenia miękkości i wilgotności

miękiszu, a tym samym maskuje proces czerstwienia.

W celu przedłużenia trwałości pieczywa stosuje się także chemiczne środki

konserwujące. W Polsce do konserwowania pieczywa dozwolony jest dodatek kwasu
propionowego lub jego soli w ilości do 2 g/kg mąki (w przeliczeniu na kwas propionowy).
Mogą one być stosowane do ciasta lub miejscowo na powierzchnię gotowego wyrobu. Jednak
chemiczne konserwanty pozwalają uzyskać przedłużenie trwałości pieczywa najwyżej o kilka
dni.

Wśród fizycznych środków zahamowania czerstwienia pieczywa należy wymienić:

−

oddziaływanie temperatury: zamrażanie, przegrzewanie i sterylizację pieczywa,

−

pakowanie.

Sterylizacja odbywa się w komorze wypiekowej w temp. 100

250ºC, chleb powinien być

szybko ochłodzony i opakowany w film celofanowy, folię aluminiową lub papier natronowy,
a następnie przetrzymywany w pomieszczeniach hermetycznych lub klimatyzowanych.

dodatek tłuszczów

Metody fizyczne

Metody chemiczne

oddziaływanie

temperaturą

wzbogacenie

receptury

pakowanie

dodatek

konserwantów

sterylizacja

przegrzewanie

zamrożenie

dodatek środków
słodzących

dodatek produktów
sojowych

tradycyjne

próżniowe

w atmosferze
modyfikowanej

Metody przedłużania

trwałości

pieczywa

dodatek kwasu
propionowego
lub jego soli

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przegrzewanie pieczywa polega na tym, że zaraz po wypieku ochładza się go do

temperatury 44–55ºC i przechowuje w ciągu kilkunastu godzin w komorze klimatyzowanej
lub hermetycznej. Metoda ta przedłuża świeżość chleba o 12

14 godzin, jednak zbyt długie

przegrzewanie lub niewłaściwa temperatura powodują ciemnienie miękiszu.

Proces zamrażania pieczywa polega na szybkim mrożeniu świeżo upieczonego

i schłodzonego pieczywa do temperatury -20ºC. Po 2

4h temperaturę podnosi się do -7ºC.

Zamrażaniu poddaje się pieczywo ochłodzone. Zamrażanie przeprowadza się w urządzeniach
takich jak chłodnie szafkowe lub komory zamrażające. W wyniku zamrażania ubytek
magazynowy wynosi przeciętnie 0,5

1,5%, podczas gdy przy przegrzewaniu jest dużo

większy i wynosi 2

5%. Odmrożenie pieczywa odbywa się w komorach wypiekowych

w ciągu 3

5min. Wyroby w ten sposób przygotowane mają cechy pieczywa świeżego.

Skutecznym sposobem przedłużenia trwałości pieczywa jest też jego pakowanie.

Ogranicza ono wysychanie pieczywa i zmniejsza stratę substancji aromatycznych. Szczególne
efekty przedłużenia świeżości i trwałości pieczywa daje:

−

pakowanie próżniowe,

−

pakowanie w atmosferze modyfikowanej,

−

pakowanie w

puszki metalowe

Wykorzystanie pieczywa czerstwego

Pieczywo czerstwe przerabia się na tzw. susz, tzn. suchary chlebowe, granulat paszowy

lub mieloną bułkę tartą. Przygotowanie pieczywa na susz tarty obejmuje następujące
czynności:

−

segregowanie pieczywa – wyeliminowanie pieczywa zakażonego chorobą ziemniaczaną,
spleśniałego,

−

krajanie,

−

suszenie,

−

mielenie w wilkach lub młynkach,

−

pakowanie.

Do produkcji suszu dodaje się także sztuki mocno zdeformowane, które eliminuje się tuż

po wypieku. Nie powinno się stosować pieczywa zdobionego posypkami, np. mak, kminek.

Bułkę tartą wykorzystuje się przy produkcji pieczywa ciemnego, w przemyśle mięsnym

oraz w gospodarstwach domowych. Pieczywo czerstwe granulowane stosowane jest jako
pasza.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie zmiany zachodzą w pieczywie po wypieku?
2.  Na czym polega czerstwienie pieczywa?
3.  Jakie czynniki mają wpływ na czerstwienie pieczywa?
4.  Jakie czynności technologiczne mają wpływ na utrzymanie świeżości pieczywa?
5.  Jakie cechy ma pieczywo świeże?
6.  Jakie cechy ma pieczywo czerstwe?
7.  Jakie są chemiczne sposoby zahamowania czerstwienia pieczywa?
8.  Jakie są fizyczne sposoby zahamowania czerstwienia pieczywa?
9.  W jaki sposób wykorzystuje się pieczywo czerstwe?
10.  Na czym polega produkcja bułki tartej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaobserwuj zmiany zachodzące podczas przechowywania pieczywa. Porównaj

właściwości pieczywa świeżego oraz przechowywanego 1,2,3 – dni. Wyniki swoich
obserwacji zapisz w tabeli:

Czas przechowywania
Wskaźniki

pieczywo

świeże

po 1
dniu

po 2

dniach

po 3

dniach

Wygląd ogólny bochenka

Wygląd i właściwości skórki

Właściwości miękiszu

Zapach pieczywa

Inne zaobserwowane zmiany

Wnioski

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować zmiany zachodzące w pieczywie po wypieku,
2)  przygotować świeże pieczywo nieopakowane,
3)  wykonać ocenę organoleptyczną pieczywa świeżego,
4)  przechowywać  pieczywo  w  temperaturze  pokojowej  w  zamkniętym,  szczelnym

opakowaniu,

5) obserwować zmiany zachodzące w pieczywie w trakcie przechowywania (po 1, 2, 3 –

dniach),

6)  zanotować zaobserwowane zmiany,
7)  wypełnić tabelę,
8)  zanotować wnioski,
9)  porównać swoje wnioski z wnioskami kolegów,
10)  zaprezentować wykonane ćwiczenie nauczycielowi.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały biurowe,

−

różne gatunki pieczywa,

−

deska do krojenia chleba,

−

nóż,

−

opakowania: pudełko, torebka foliowa,

−

norma jakościowa wybranego gatunku pieczywa,

−

poradnik dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenia 2

Zbadaj wpływ metody przedłużenia trwałości pieczywa na termin przydatności

do spożycia. Wyniki swoich badań zapisz w tabeli:

Gatunek pieczywa

Metoda przedłużenia

trwałości pieczywa

Termin przydatności

do spożycia

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z metodami przedłużania trwałości pieczywa,
2)  wybrać min. 6 gatunków pieczywa,
3)  odczytać  i  zanotować  informacje  na  opakowaniach  dotyczące  sposobu  pakowania,

dodatku środków konserwujących, itp.,

4)  zanotować termin przydatności wybranych gatunków pieczywa,
5)  uzupełnić tabelę,
6)  zanotować wnioski,
7)  porównać swoje wnioski z wnioskami kolegów,
8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały biurowe,

−

różne gatunki pieczywa lub etykiety wyrobów piekarskich,

−

poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Dokonaj przeglądu sposobów przedłużania świeżości pieczywa. Wykonując ćwiczenie

wykorzystaj tabelę:

Grupa metod

Metoda

Na czym polega?

Metody
chemiczne

Metody fizyczne

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wymienić sposoby przedłużania świeżości pieczywa,
2)  pogrupować i uporządkować wymienione sposoby,
3)  określić warunki wymienionych metod,
4)  uzupełnić tabelę,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały i przybory do pisania i rysowania,

−

poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Przygotuj 5kg bułki tartej. Bułka powinna być zapakowana w torebki papierowe,

po 0,5kg.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć zasady bhp, jakich należy przestrzegać podczas pracy w piekarni,
2)  wybrać pieczywo, z którego przygotujesz bułkę tartą,
3)  wyeliminować pieczywo spleśniałe, zdobione posypkami,
4)  zapoznać się z instrukcją działania krajalnicy,
5)  pokroić przygotowane pieczywo,
6)  dobrać miejsce i warunki suszenia pieczywa,
7)  pozostawić pieczywo do wysuszenia,
8)  sprawdzić jakość wysuszonego pieczywa i ocenić organoleptycznie, czy jest wysuszone,
9)  zapoznać się z instrukcją obsługi urządzeń do mielenia pieczywa,
10)  zmielić pieczywo,
11)  zapakować bułkę tartą,
12)  zaprezentować wykonane ćwiczenie nauczycielowi.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

pieczywo,

−

krajalnica,

−

instrukcja działania krajalnicy,

−

urządzenie do mielenia pieczywa,

−

instrukcja działania urządzenia do mielenia pieczywa,

−

torebki papierowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zaobserwować zmiany zachodzące podczas przechowywania

pieczywa?



2) rozpoznać objawy czerstwienie pieczywa?



3) określić czynniki wpływające na czerstwienie pieczywa?



4) wymienić chemiczne metody przedłużania trwałości pieczywa?



5) wymienić fizyczne metody przedłużania trwałości pieczywa?



6) omówić przyczyny zmian

mikrobiologicznych zachodzących

w pieczywie?



7) przygotować bułkę tartą?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Konfekcjonowanie i ekspedycja pieczywa

4.3.1. Materiał nauczania

Konfekcjonowanie pieczywa

Konfekcjonowanie pieczywa jest to zespół czynności obejmujących krajanie, pakowanie

oraz

odpowiednie

utrwalenie

pieczywa.

Jest

najbardziej

rozwijający

się

w ostatnich latach etap procesu produkcyjnego pieczywa. Obecnie ponad połowę
produkowanego pieczywa kraje się i pakuje. Pokrajane i opakowane pieczywo wkłada się
do pojemników z tworzyw sztucznych i przygotowuje do ekspedycji.

Krajanie pieczywa odbywa się po jego schłodzeniu do temperatury 30ºC. Służą do tego

krajalnice o zróżnicowanej konstrukcji:

−

krajalnice do pieczywa z nożami rotacyjnymi (przeznaczone do krajania specjalnych
asortymentów pieczywa i bułek),

−

krajalnice ramowe z prostymi nożami taśmowymi (stosowane głównie w małych
piekarniach),

−

krajalnice taśmowe z nożami w postaci taśmy tnącej.

Podawanie pieczywa do krajania i jego odbiór z reguły odbywa się ręcznie

Dlatego

podczas  obsługiwania  krajalnic  należy  zachować  szczególną  uwagę,  by  nie  doszło
do  nieszczęśliwych  wypadków.  Krajalnice  muszą  mieć  zamontowane  blokady  lub  osłony,
uniemożliwiające  dotykanie  rękami  pił  podczas  krajania  pieczywa.  Okruchy  pieczywa
powstające  podczas  krajania  powinny  być  systematycznie  usuwane  ze  stołu  maszyny
za pomocą szczotki.

Pakowanie pieczywa

Cele pakowania pieczywa to przede wszystkim:

−

przedłużenie trwałości pieczywa,

−

zapobieganie skażeniu mikrobiologicznemu,

−

utrzymanie pożądanych cech organoleptycznych pieczywa.
Stosowanie opakowań hamuje utratę jego świeżości na skutek zmniejszenia wysychania

i zmniejszenia straty substancji zapachowych. Opakowanie chroni pieczywo przed
bezpośrednim dotykaniem w czasie transportu oraz podczas sprzedaży.

Opakowanie powinno chronić przed nadmiernym wysuszeniem, lecz bez nadmiernego

ograniczania  ulatniania  się  pary  wodnej,  która  mogłaby  spowodować  rozwój  pleśni
na  nawilgoconej  skórce.  Przy  doborze  opakowania  bierze  się  pod  uwagę  rodzaj  pieczywa,
czas  jego  przechowywania,  a  także  warunki  przechowywania.  Ważne  są  również  cechy
samego  opakowania  takie  jak:  przenikalność  pary  wodnej,  tlenu  i  aromatu,  odporność
na wodę, światło, minimalną temperaturę, odporność na tłuszcze.

Materiały do pakowania pieczywa muszą być dopuszczone do kontaktu z żywnością

przez Państwowy Zakład Higieny

Do pakowania pieczywa stosuje się:

−

papiery woskowane,

−

celofan,

−

folię polietylenową i polipropylenową (w tym także termokurczliwą oraz laminowaną),

−

tomofan,

−

inne połączenia kombinowane.

Pieczywo pakuje się w opakowania jednostkowe, a następnie umieszcza w opakowaniach

transportowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Opakowanie jednostkowe jest to opakowanie zawierające porcje gotowego wyrobu,

przeznaczoną do sprzedaży detalicznej. Opakowaniami jednostkowymi pieczywa mogą być:

−

torby papierowe,

−

torby z folii polietylenowej zgrzewne,

−

puszki metalowe.
W opakowania jednostkowe pakuje się nie tylko pojedyncze sztuki pieczywa, ale także

po kilka lub kilkanaście sztuk pieczywa drobnego.

Opakowania transportowe są to opakowania zawierające określoną ilość gotowego

wyrobu, przeznaczoną do przechowywania i transportu. Opakowaniami transportowymi mogą
być:

−

plastikowe pojemniki do pieczywa,

−

skrzynki z drutu,

−

pudła,

−

worki papierowe.
Najczęściej pieczywo transportuje się w plastikowych pojemnikach, posiadających

otwory w ściankach i płaskie lub profilowane dno. Wykonane one są z materiałów o znacznej
wytrzymałości mechanicznej, np. z polietylenu lub polipropylenu.

Sposoby pakowania pieczywa

Wśród sposobów pakowania pieczywa należy wymienić:

−

zawijanie,

−

pakowanie w torebkę formowaną z dwustęg,

−

pakowanie w torebkę formowaną z półrękawa,

−

pakowanie w gotowe torebki.

Przykładowe sposoby pakowania pieczywa pokazano na rysunkach 3,4,5.

Rys. 3. Sposoby zawinięć pieczywa [2, cz. II, s. 44]:

a) porcja chleba krajanego (podwinięcie opakowania) b) chleb trzonowy pakowany w całości, c) chleb formowy
(zamknięcie boczne) d) trzonowy chleb krajany (zamknięcie boczne).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4. Zasada pakowania w torebkę formowaną poziomo z jednej wstęgi (system flowpack) [2, cz.II, s.44]

1- zgrzewanie szwu wzdłużnego, 2 – zgrzewanie szwu poprzecznego.

Rys. 5 Pakowanie w gotowe torebki zamykane klipsem [2, cz. II, s.46]

1 – kontrola obecności chleba (fotoelement), 2 – wsuwanie chleba, 3 – rozchylanie torebki, 4 – dysze
nadmuchujące torebkę, 5 – magazynek torebek, 6 – obcinanie, 7 – klipsowanie.

Znakowanie pieczywa

Obecne przepisy nakładają na producenta obowiązek umieszczenia pełnej informacji

dotyczącej wyprodukowanego wyrobu. Informacje te umieszcza się na etykiecie, obwolucie,
banderoli lub bezpośrednio na opakowaniu.

Etykieta jest to nalepka na wyrobie lub opakowaniu zawierająca informacje o wyrobie.

Obwoluta jest to opaska z materiału opakowaniowego otaczająca wyrób na całej jego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

szerokości lub długości, zawierająca informację o wyrobie. Banderola jest to opaska
z materiału opakowaniowego, węższa od wyrobu, zawierająca informacje o wyrobie.

Nadruk z informacją powinien być wykonany na zewnętrznej stronie, farbą nieszkodliwą

dla zdrowia, w sposób nieusuwalny.
Informacja na opakowaniu powinno zawierać:

−

nazwę wyrobu,

−

wykaz składników występujących w danym wyrobie,

−

dane identyfikujące:

a) nazwę i adres producenta,
b) kraj pochodzenia,

−

zawartość netto lub liczbę sztuk produktu w opakowaniu,

−

warunki przechowywania,

−

datę minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia,

−

oznaczenie partii produkcyjnej.
Dodatkowo też podaje się informacje o sposobie wyprodukowania, zabezpieczenia lub

przechowywania produktu, np.:

−

„Produkt głęboko zamrożony”,

−

„Pakowany w atmosferze modyfikowanej”,

−

„Genetycznie zmodyfikowany”,
Nie podlega znakowaniu pieczywo o masie 400g i mniejszej.

Mechanizacja prac magazynowo-ekspedycyjnych

Ekspedycja pieczywa jest to zespół czynności związanych z przygotowaniem pieczywa

do wysyłki z piekarni do punktów sprzedaży, obejmujących jego schłodzenie i układanie
w pojemnikach.

W dużych piekarniach prace magazynowo-ekspedycyjne są zwykle zmechanizowane.

Mechanizacja może obejmować:

−

układanie pieczywa,

−

zliczanie pieczywa,

−

ładowanie pieczywa do pojemników,

−

układanie pojemników w stosy.

Obecnie coraz więcej prac jest zmechanizowanych, a producenci maszyn oferują coraz więcej
urządzeń tego typu. Przykładowe urządzenia do mechanizacji pokazano na rysunkach 6, 7, 8.

Na rys. 6 pokazano licznik bułek drobnych. Bułki dostarczane są do kosza, skąd

przenoszone  są  do  rynny  przenośnika  wibracyjnego.  Tam  dzięki  gumowym  zastawkom
układane równomiernie  na rynnach spadowych. Pod rynnami ustawiane  są cztery pojemniki.
Po  odliczeniu  odpowiedniej  ilości  bułek  urządzenie  rozdzielcze  kieruje  wylot  bułek
do następnego pojemnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 6. Licznik bułek drobnych [2, cz.II, s.55]

1 – zasyp bułek, 2 – przenośnik wibracyjny, 3 – urządzenie rozdzielające bułki, 4 – wylot bułek.

Na rys.7 pokazano załadowarkę pieczywa do pojemników transportowych. Pieczywo jest

dostarczane  do  obrotnicy  zmieniającej  ustawienie  chleba,  na  takie,  jakie  zajmuje
ono  w  pojemniku.  Następnie  pieczywo  jest  transportowane  za  pomocą  przenośnika
palcowego,  który  jednocześnie  dokonuje  podziału  na  porcje,  ilościowo  odpowiadające
pojemności  pojemnika.  Następnie  wyłącznik  zatrzymuje  ładowarkę.  Napełnione  pojemniki
są  transportowane  przenośnikiem  płytkowym  i  ustawiane  w  miejscu  załadunku  za  pomocą
siłownika.

Rys. 7. Załadowarka pieczywa do pojemników [2, cz. II, s.56]

1 –przenośnik pieczywa, 2 przenośnik pojemników, 3 – obrotnica, 4 – wrzut pieczywa, 5 – korpus, 6 – zespół
pneumatyczny, 7 – zespół sterujący.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kolejny rysunek – rys. 8 przedstawia układarkę pojemników transportowych w tzw.

stosy.  Układarka  służy  do  samoczynnego  układania  w  stos  pojemników  z  pieczywem
i  ułożenia  tego  stosu  na  wózku.  Pojemnik  z  pieczywem  jest  dostarczany  za  pomocą
przenośnika  rolkowego.  W  trakcie  przesuwania  pojemnik  naciska  wyłącznik,  zamykający
blokadę  uniemożliwiającą  dalszy  dopływ pojemników.  Następnie pojemnik  jest  unoszony  w
górę i zawieszony na zaczepach, a podstawa wraca do położenia wyjściowego. Każdy kolejny
pojemnik,  zanim  zostanie  zawieszony  unosi  cały  stos  położonych  na  nim.  Dalej  stos
pojemników jest przenoszony przenośnikami do miejsca załadunku na wózek.

Rys. 8. Układarka pojemników [2, cz. II, s.57]

1 – przenośnik doprowadzający pojemniki, 2, 3 – zespół podnoszący pojemniki, 4 – blokada, 5, 6 – zespół
podtrzymujący pojemniki, 7 – zespół prowadzący stos pojemników 8 – korpus, 9,10 – przenośniki
odprowadzające stos pojemników, 11 – wyłącznik, 12 – drzwi blokujące stos.

Z wymienionych urządzeń można skompletować zestaw do odbioru pieczywa.

Zestaw do odbioru pieczywa pokazano na rys. 9.

Rys. 9. Zestaw urządzeń do odbioru pieczywa [2, cz. II, s.58]

1 – ładowarka, 2 – układarka, 3 – przenośnik odbierający chleb z pieca, 4 – przenośnik doprowadzający chleb
do ładowarki, 5 – przenośniki doprowadzające pojemniki, 6 – przenośnik zawracający, 7 – przenośniki
doprowadzające załadowane pojemniki, 8 – rozładowarka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ekspedycja pieczywa

W ekspedycji pieczywa prowadzona jest dokumentacja wysyłki. Polega ona na ewidencji

pieczywa przejmowanego z produkcji i wysyłanego do sklepów.

Piekarnia powinna dostarczać pieczywo własnym transportem, we własnych

opakowaniach transportowych, które sklep zobowiązany jest zwrócić niezwłocznie po
przyjęciu pieczywa lub przy następnej dostawie.

Podczas dostawy pieczywa pracownicy handlu powinny sprawdzić jakość pieczywa

i stan opakowania. W przypadku stwierdzenia wad pieczywa sklep musi o tym fakcie
natychmiast powiadomić piekarnię.

Reklamację należy potwierdzić na piśmie w ciągu 24h. Jeśli powiadomiona piekarnia nie

dokona w tym czasie oględzin pieczywa, uważa się, że uznała reklamację. W przypadkach
spornych, gdy konieczne jest badanie fizykochemiczne pieczywa, sklep powinien zlecić
badanie jakości w laboratorium Państwowej Inspekcji Handlowej lub innym uprawnionym do
tego instytucjom. Uznanie reklamacji zobowiązuje piekarnię do odebrania towaru nie później
niż przy następnej dostawie.

Wpływ higieny pakowania, przechowywania i transportu na trwałość pieczywa

Ze względu na to, że pieczywo krojone i pakowane jest szczególnie narażone

na zakażenia mikrobiologiczne, zwłaszcza rozwój pleśni należy zachować takie warunki,
aby nie dopuścić do zakażeń pieczywa. Konieczne jest:

−

krajanie i pakowanie pieczywa wystudzonego,

−

wydzielenie osobnego pomieszczenia przeznaczonego do konfekcjonowania pieczywa,

−

stałe czyszczenie maszyn i urządzeń do tego przeznaczonych.
Pieczywo bezwzględnie powinno być przechowywane w miejscu do tego przeznaczonym

–  magazynie  pieczywa.  Niedopuszczalne  jest  przechowywanie  pieczywa  na  chodnikach,
rampach,  korytarzach.  Magazyn  pieczywa  powinien  być  pomieszczeniem  suchym,
przewiewnym,  bez  obcych  zapachów,  zabezpieczony  przed  gryzoniami  i  innymi
szkodnikami.

W magazynie pieczywo należy przechowywać w opakowaniach transportowych

lub na półkach w sposób zabezpieczający przed zabrudzeniem czy uszkodzeniem wyrobu.

Okres

przechowywania

danego

produktu

powinien

ustalić

jego

producent

po przeprowadzeniu badań przechowalniczych.

Sposób transportu ma również wpływ na jakość pieczywa. Transport powinien odbywać

się w opakowaniach transportowych, np. plastikowych pojemnikach, które po przywiezieniu
do piekarni muszą być każdorazowo myte. Stosowanie brudnych pojemników jest
niedozwolone ze względu na możliwość zakażenia i pobrudzenia się pieczywa.

Mycie opakowań transportowych może odbywać się ręcznie, niektóre piekarnie

są wyposażone w myjnie przeznaczone do tych pojemników. Do mycia należy używać
detergentów dopuszczonych do kontaktu z artykułami spożywczymi.

Pieczywo wkłada się do pojemników suchych. Nie wolno ich przeładowywać.

Nie wolno także przewozić pieczywa ciepłego, ponieważ powoduje to powstanie odkształceń
i pogorszenie się jakości pieczywa.

Transport pieczywa powinien odbywać się w środkach transportu wyłącznie do tego celu

przeznaczonych. Kabiny samochodów przewożących pieczywo powinny być suche, czyste,
bez obcych zapachów, szczelne, klimatyzowane. Muszą być kryte, aby zabezpieczyły
pieczywo przed kurzem oraz wpływem niekorzystnych warunków atmosferycznych.

Zachowanie higieny nie kończy się jednak na dostarczeniu pieczywa do sprzedaży.

Od początku roku 2003 obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia, które mówi
o przechowywaniu pieczywa, również w sklepach w sposób uniemożliwiający jego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zanieczyszczenie i ochronę przed czynnikami zewnętrznymi. Wymusiło ono dodatkowe
zabezpieczenie pieczywa w punktach sprzedaży detalicznej.

Sposoby zabezpieczenia pieczywa w sklepie:

−

pakowanie i przechowywanie wyrobów w torbach papierowych,

−

umieszczenie na stoisku rękawiczek jednorazowych lub dodatkowych torebek
do nakładania pieczywa,

−

umieszczenie pieczywa w specjalnych pojemnikach z małym otworem, z których można
je wyjąć tylko za pomocą szczypiec,

−

w dużych sklepach, np. hipermarketach zatrudnienie dodatkowego pracownika
obsługującego stoisko z pieczywem.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Na czym polega konfekcjonowanie pieczywa?
2.  Jaki jest cel pakowania pieczywa?
3.  Jakie znasz opakowania pieczywa?
4.  Jakie są metody pakowania pieczywa?
5.  Jakimi cechami powinno charakteryzować się opakowanie pieczywa?
6.  Na czym polega znakowanie pieczywa?
7.  Jakie urządzenia stosuje się do prac magazynowo- ekspedycyjnych?
8.  Jakich  przepisów  bhp  należy  przestrzegać  podczas  konfekcjonowania  i  ekspedycji

pieczywa?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaprojektuj banderolę, którą umieścisz na opakowaniu dowolnego gatunku pieczywa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa w sprawie znakowania środków

spożywczych,

2)  wybrać gatunek pieczywa,
3)  przeanalizować informacje zawarte w normie jakościowej,
4)  sporządzić zestaw informacji, które są wymagane w wymienionym rozporządzeniu,
5)  wykonać szkic etykiety,
6)  sporządzić projekt,
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały do pisania i rysowania,

−

blok rysunkowy,

−

obowiązujące normy wyrobów piekarskich,

−

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa w sprawie znakowania środków spożywczych,

−

poradnik dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przygotuj 10 bochenków chleba razowego do wysyłki do sklepu. Pieczywo powinno być

pokrojone i odpowiednio zapakowane.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przypomnieć sobie zasady bhp, jakich należy przestrzegać podczas pracy w piekarni,
2)  zapoznać się z instrukcją działania krajalnicy,
3)  zapoznać się z instrukcją obsługi urządzeń do pakowania pieczywa,
4)  dobrać rodzaj opakowania do gatunku pieczywa,
5)  sprawdzić temperaturę pieczywa przed pakowaniem,
6)  zapakować pokrojone bochenki chleba ręcznie lub za pomocą pakowaczki,
7)  pokroić pieczywo,
8)  przygotować w odpowiedni  sposób etykietę – sprawdzić, czy jest na  niej data produkcji

pieczywa oraz data minimalnej trwałości,

9)  przykleić odpowiednią etykietę do każdego opakowania,
10)  zamknąć opakowanie,
11)  umieścić bochenki w opakowaniu transportowym,
12)  przekazać wykonaną próbkę pieczywa do ekspedycji,
13)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

pieczywo,

−

krajalnica,

−

instrukcja działania krajalnicy,

−

pakowaczka,

−

instrukcja obsługi pakowaczki,

−

opakowania jednostkowe i transportowe,

−

etykiety pieczywa,

−

klej do przyklejania etykiet,

−

obowiązujące normy wyrobów piekarskich.

Ćwiczenie 3

Dobierz sposób zapakowania pieczywa. Wykorzystaj podaną tabelę:

Gatunek pieczywa

Sposób pakowania

Termin przydatności do

spożycia

chleb litewski

chleb słoneczny

sucharki dietetyczne

tost pszenny

bułka hot-dog

pumpernikiel

……….

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wybrać gatunki pieczywa,
2)  zapoznać się z treścią norm jakościowych wybranych gatunków pieczywa,
3)  określić termin przydatności do spożycia analizowanego pieczywa,
4)  zanotować wnioski,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie nauczycielowi.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały do pisania,

−

pieczywo różnych gatunków,

−

obowiązujące normy wyrobów piekarskich,

−

poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Zaprojektuj zestaw urządzeń do odbioru pieczywa w piekarni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wybrać oferty maszyn i urządzeń oferowanych przez producentów w sieci Internet

i w prasie branżowej,

2)  przeanalizować oferty maszyn i urządzeń,
3)  wybrać potrzebne maszyny i urządzenia,
4)  zaplanować czynności wykonywane w dziale ekspedycji,
5)  naszkicować projekt działu ekspedycji,
6)  sporządzić plan pomieszczenia magazynowo-ekspedycyjnego,
7)  przedyskutować z kolegami swoje rozwiązania technologiczne,
8)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały do pisania i rysowania,

−

papier formatu A2,

−

zestaw multimedialny z dostępem do Internetu,

−

oferty i prospekty maszyn i urządzeń,

−

poradnik dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 5

Wypisz zagrożenia zdrowotne, jakie mogą pojawić się podczas konfekcjonowania,

ekspedycji i transportu pieczywa i zaproponuj sposób ich zminimalizowania. Wykonując
ćwiczenie wykorzystaj tabelę:

Etap procesu

produkcyjnego

Przyczyna zagrożeń

Działania zapobiegawcze

Krajanie

Brudna krajalnica (okruchy
pieczywa)

…….

……

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przypomnieć sobie zasady higieny pracy w piekarni,
2) przeanalizować najczęściej popełniane błędy higieniczne podczas konfekcjonowania

i ekspedycji pieczywa,

3)  wymienić zagrożenia zdrowotne związane z tymi błędami,
4)  wymienić wymagania higieniczne na poszczególnych etapach produkcji,
5)  zaproponować działania mające na celu wyeliminowanie powyższych błędów,
6)  porównać swoje propozycje z pracami kolegów,
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materiały do pisania,

−

obowiązujące normy wyrobów piekarskich,

−

poradnik dla ucznia.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) przygotować pieczywo do ekspedycji?



2) zapakować pieczywo?



3) dobrać rodzaj opakowania do gatunku pieczywa?



4) dobrać metodę pakowania do gatunku pieczywa?



5) obsługiwać urządzenia do krojenia i pakowania pieczywa?



6) rozróżnić urządzenia stosowane podczas prac ekspedycyjnych?



7) określić

zagrożenia

zdrowotne

trakcie

konfekcjonowania

i ekspedycji pieczywa?



8) zastosować przepisy bhp w dziale konfekcjonowania i ekspedycji

pieczywa?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań.  Do  każdego  zadania  dołączone  są  4  możliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Odpowiedzi udzielaj na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. Jeśli się pomylisz zaznacz błędną odpowiedź kółkiem, a następnie ponownie
zakreślić odpowiedź prawidłową. Na zestawie zadań testowych nie zaznaczaj niczego.

6. Jeśli będziesz chciał zrobić obliczenia, zrób to na odwrocie karty odpowiedzi. Nie będą

one sprawdzane przez nauczyciela.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Błędem jest transportowanie gorącego pieczywa ze względu na to, że

a)  badania wykazały, że konsumenci nie kupują gorącego pieczywa.
b)  pieczywo takie jest szczególnie wrażliwe na wstrząsy i uszkodzenia.
c)  istnieje możliwość zniszczenia się opakowań transportowych.
d)  w wyniku zaparowania samochodu istnieje groźba wybuchu.

2. Wilgotność w magazynie pieczywa powinna wynosić

a)  do 50%.
b)  do 75%.
c)  do 95%.
d)  do 100%.

3. Ususzka jest to

a)  ubytek wagowy podczas fermentacji ciasta.
b)  ubytek wagowy podczas wypieku.
c)  ubytek wagowy pieczywa powstały w czasie magazynowania.
d)  ubytek wagowy podczas transportu pieczywa.

4. Masa gorącego pieczywa wynosi 513g, a masa pieczywa przeznaczonego do ekspedycji

498g. Ubytek magazynowy wynosi

a)  2%.
b)  3%.
c)  4%.
d)  5%.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Skórka pieczywa świeżego jest

a)  chrupiąca i z połyskiem.
b)  matowa, ale elastyczna.
c)  elastyczna i pomarszczona.
d)  pomarszczona i twarda.

6. Krajanie powinno odbywać się

a)  zaraz po wyjęciu pieczywa z pieca.
b)  po schłodzenie go do temp. 30ºC.
c)  po schłodzeniu go do temp. 40

45ºC.

d) po wyjęciu pieczywa zamrożonego.

7. Jako konserwant pieczywa stosowany jest

a)  kwas cytrynowy.
b)  kwas jabłkowy.
c)  kwas winowy.
d)  kwas propionowy.

8. Studzenie pieczywa powinno odbywać się

a)  podczas transportu w samochodzie.
b)  na rampach.
c)  na korytarzach piekarni.
d)  w specjalnie wyznaczonym pomieszczeniu piekarni.

9. Ubytek magazynowy jest większy, gdy

a)  masa pieczywa jest większa.
b)  pieczywo jest zapakowane.
c)  pieczywo wypiekane jest w formach.
d)  w magazynie jest zastosowana klimatyzacja.

10. Na rysunku przedstawiono

a) pieczywo zapakowane w torebkę z klipsem.
b) pieczywo zapakowane w torebkę formowaną z jednej wstęgi.

c) pieczywo zawinięte.
d) chleb pokrojony i niezapakowany.

11. Proces czerstwienia szybciej przebiega w temperaturze

a)  - 20ºC.
b)  -7ºC.
c)  +4ºC.
d)  15ºC.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. Dodatek syropu maltozowego lub glukozowego do ciasta wpływa na

a)  zahamowanie fermentacji ciasta.
b)  przyspieszenie czerstwienia.
c)  przedłużenie trwałości pieczywa.
d)  zminimalizowanie zakażeń mikrobiologicznych.

13. W trakcie studzenia pieczywa

a)  nie zmienia się wilgotność skórki i miękiszu.
b)  rośnie wilgotność skórki i miękiszu.
c)  wilgotność miękiszu rośnie, a skórki maleje.
d)  wilgotność skórki rośnie, a miękiszu maleje.

14. Do produkcji bułki tartej można użyć

a)  pieczywa pszennego z posypkami.
b)  pieczywa pszennego zdeformowanego.
c)  pieczywa razowego na miodzie.
d)  pieczywa lekko zakażonego pleśnią.

15. Najszybciej czerstwieje

a)  bułka montowa.
b)  pumpernikiel.
c)  chleb wiejski.
d)  chleb razowy na miodzie.

16. Na rysunku przedstawiono

a)  staplowarkę pojemników.
b)  załadowarkę pieczywa do skrzynek.
c)  przenośnik chleba.
d)  licznik bułek drobnych.

17. Sortowanie pieczywa, które wykonuje się bezpośrednio po wypieku polega na

a)  usuwaniu drobnoustrojów z powierzchni pieczywa.
b)  oczyszczaniu bochenków pobrudzonych.
c)  wyeliminowaniu bochenków z widocznymi wadami.
d)  oddzieleniu pieczywa jasnego, słabo upieczonego od pieczywa wypieczonego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...............................................................................

Przechowywanie i transport wyrobów piekarskich

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Nr zadania

Odpowiedzi

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Ambroziak Z. (red.): Piekarstwo i ciastkarstwo. WNT, Warszawa 1988
2.  Ambroziak Z.: Produkcja piekarsko-ciastkarska. Część 1. WSiP, Warszawa 1999
3.  Ambroziak Z.: Produkcja piekarsko-ciastkarska. Część 2. WSiP, Warszawa 1999
4.  Bijok B., Bijok F.:Surowce i technologia żywności. WSiP, Warszawa1998
5.  Ceglińska  A.,  Haber  T.,  Leszczyński  K.,  Witulski  P.:  Wpływ  opakowania  na  jakość

i trwałość pieczywa Przegląd Piekarski i Cukierniczy. 4/2004

6. Higiena produkcji piekarskiej i ciastkarskiej. Opr. przez Zakład Badawczy Przemysłu

Piekarskiego, Wydawnictwo Spółdzielcze, Warszawa 1996

7. Horubałowa A., Haber T.: Analiza techniczna w piekarstwie. WSiP, Warszawa 1989
8. Lubczyńska H., Kownacki J.: Dobra praktyka produkcyjna i higieniczna w małych

i średnich piekarniach. Handlowo-Usługowa Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”,
Warszawa 2001

9. Makowska U. Chleb w opakowaniu. Cukiernictwo i Piekarstwo. 7/8/2004
10. Receptury, normy i porady piekarskie. Opr. przez Rolniczo-Handlową Izbę Gospodarczą

Samopomoc Chłopska i Zakład Badawczy Przemysłu Piekarskiego, Warszawa 1993

11. Reński A.: Piekarstwo. Technologia dla ZSZ. Część 1. WSiP, Warszawa 1998
12. Reński A.: Piekarstwo. Technologia dla ZSZ. Część 2. WSiP, Warszawa 1998
13. Słowik E. Przedłużanie świeżości i trwałości pieczywa – dodatki i sposoby. Przegląd

Piekarski i Cukierniczy. 6/2002

14. Szafulera W.: Znakowanie pieczywa i wyrobów ciastkarskich. Przegląd Piekarski

i Cukierniczy. 8/2003

15. Szajewska A., Ceglińska A.: Czerstwienie pieczywa. Przegląd Piekarski i Cukierniczy.

3/2004

Czasopisma:

–  Przegląd Piekarski i Cukierniczy
–  Cukiernictwo i Piekarstwo
–  Przemysł Spożywczy