Operator_maszyn_lesnych_833[02]Z4.03

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Zasady rekreacyjno-turystycznego zagospodarowania lasu

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2.

Obiekty rekreacyjno-turystyczne i ich zagospodarowanie

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3.

Techniczne urządzenia rekreacyjno-turystyczne, konstrukcja,
konserwacja i remonty

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy z zakresu prowadzenia prac

związanych z rekreacyjno-turystycznym zagospodarowaniem lasu.

W poradniku znajdziesz:

–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

–

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi opanowanie
materiału całej jednostki modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie wykonywania ćwiczeń musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpoŜarowych, obowiązujących podczas
poszczególnych rodzajów prac.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych w module

833[02].Z4.01

Rozpoznawanie szkodliwych

owadów i chorób drzew le

nych

833[02].Z4.02

Wykonywanie zabiegów

zwi

zanych z ochron

lasu

833[02].Z4

Ochrona

rodowiska

nego

833[02].Z4.03

Prowadzenie prac zwi

zanych

z rekreacyjno-turystycznym

zagospodarowaniem lasu

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

posługiwać się terminologią dotyczącą środowiska leśnego,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

selekcjonować, porządkować i przechowywać informacje,

−

organizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp,

−

stosować narzędzia i posługiwać się nimi zgodnie z ich przeznaczeniem,

−

wykonywać i odczytywać schematy, szkice i rysunki,

−

dobierać przybory i materiały do wykonywania rysunku,

−

obsługiwać komputer na poziomie podstawowym,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przeciwpoŜarowe,

−

wykorzystywać wiadomości i umiejętności opanowane podczas realizacji programów
innych jednostek modułowych,

−

oceniać jakość wykonanej pracy.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

wykonać prace konserwacyjne i porządkowe terenów i urządzeń rekreacyjno-
-turystycznych,

−

scharakteryzować tereny podlegające zagospodarowaniu rekreacyjnemu,

−

określić kryteria warunkujące zagospodarowanie rekreacyjne lasu,

−

określić strefy zagospodarowania turystycznego lasów,

−

określić zasady wykonywania czynności gospodarczych w lasach podlegających
zagospodarowaniu turystycznemu,

−

określić rodzaje obiektów i urządzeń zagospodarowania rekreacyjno-turystycznego lasów,

−

określić zasady zagospodarowania parkingów leśnych,

−

określić zasady zagospodarowania punktów widokowych,

−

określić zasady zagospodarowania ścieŜek dydaktycznych,

−

określić zasady zagospodarowania pól biwakowych,

−

wykonać prace konserwatorskie obiektów i urządzeń rekreacyjno-turystycznych,

−

wykonać

proste

urządzenia

zagospodarowania

obiektów

turystyczno-

-wypoczynkowych i edukacyjnych,

−

wykonać prace porządkowe terenów rekreacyjno-turystycznych,

−

posłuŜyć się mapami przeglądowymi turystycznego zagospodarowania lasu.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Zasady rekreacyjno-turystycznego zagospodarowania lasu

4.1.1. Materiał nauczania

Pojęcie rekreacja jest rozumiane – zgodnie z entymologią – jako całokształt zjawisk

i procesów związanych z odtworzeniem i pomnaŜaniem sił duchowych i psychologicznych –
a zatem i zdrowia – człowieka.

Zakres tak zdefiniowanego pojęcia obejmuje wszystkie elementy mieszczące się

w ramach takich określeń jak: turystyka, wczasy, wypoczynek, sport.

Zapotrzebowanie społeczne na udostępnienie lasów do rekreacji, będzie stale wzrastać

w miarę rozwoju cywilizacji, której towarzyszy uszczuplanie sił zdrowotnych, a zwłaszcza
psychicznych człowieka, moŜliwych do odzyskania w kontakcie z naturą, której las jest
najlepszym wyrazem [2, s. 3].

Zagospodarowanie rekreacyjne lasów obejmuje kompleks zabiegów hodowlanych,

ochronnych i technicznych zmierzających do zwiększenia dostępności lasów do celów
wypoczynkowych i turystycznych oraz ograniczenia negatywnego wpływu rekreacji na
ś

rodowisko leśne.

Zagospodarowaniu rekreacyjnemu podlegają [11, s. 121]:

lasy w strefach ochronnych wokół sanatoriów i uzdrowisk,

lasy w granicach administracyjnych miast i zasięgu powszechnej penetracji ludności
miejskiej,

inne lasy, które pełnią funkcję rekreacyjne na podstawie innych przepisów.
Podział terenów leśnych ze względu na ich atrakcyjność dla rekreacji [9, s. 44–45]:

tereny najbardziej atrakcyjne dla wypoczynku:

−

drzewostany starszych klas wieku o przejrzystej budowie wnętrza lasu, bez gęstych
podrostów i podszytów, o urozmaiconym składzie gatunkowym,

−

urozmaicona i malownicza rzeźba terenu,

−

występowanie zbiorników wodnych przydatnych dla wypoczynku i sportu,

−

gleby przepuszczalne, brak miejsc zabagnionych,

−

występowanie polan nadających się do wypoczynku, o dobrym nasłonecznieniu,

−

występowanie ciekawych obiektów przyrodniczych i kulturowych,

−

atrakcyjna i dobrze zaprojektowana sieć dróg i ścieŜek dydaktycznych, tras
turystycznych i komunikacyjnych,

−

dobra komunikacja z miastem,

−

połoŜenie lasu w pobliŜu osiedli mieszkaniowych,

tereny średnio atrakcyjne dla wypoczynku:

−

drzewostany o duŜym zwarciu, z podrostami lub podszytami pogarszającymi
stosunki mikroklimatyczne i ograniczające przejrzystość wnętrza lasu,

−

drzewostany nisko ugałęzione, ograniczające swobodę poruszania się,

−

drzewostany wymagające gruntownej przebudowy,

−

mało atrakcyjna rzeźba terenu,

−

gleby przepuszczalne,

−

występowanie zbiorników wodnych lub cieków nieprzydatnych do kąpieli i sportów
wodnych, ale przydatnych do wędkowania,

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

tereny spełniające rolę polan wypoczynkowych o słabym nasłonecznieniu;
atrakcyjność tych terenów moŜna zwiększyć przez odpowiednie przekształcenie lasu
oraz wyposaŜenie go w urządzenia do wypoczynku,

tereny nieatrakcyjne dla wypoczynku:

−

rzeźba terenu ograniczająca moŜliwość uŜytkowania rekreacyjnego (strome zbocza,
zbocza jarów itp.),

−

gleby nieprzepuszczalne lub podmokłe (bagna, błota, mokre łąki),

−

tereny w pobliŜu wyrobisk, zwałowisk, wysypisk itp.,

−

lasy w strefie szkodliwego oddziaływania przemysłu,

tereny czasowo zamknięte dla wypoczynku:

−

uprawy leśne i młodniki, poletka łowieckie,

−

tereny, na których odbywa się wyrąb drzew,

−

drzewostany zagroŜone poŜarem,

−

ostoje zwierzyny,

−

tereny naraŜona na szkodliwe oddziaływanie pyłów i gazów przemysłowych
w ilościach ponadnormatywnych,

tereny trwale wyłączone z rekreacji:

−

grunty

pod

liniami

energetycznymi,

telekomunikacyjnymi,

gazociągami,

wodociągami,

−

strefy ochronne, na przykład wokół zbiorników wody pitnej,

−

szkółki leśne, zadrzewieniowe, plantacje,

−

grunty nieleśne uŜytkowe z produkcją (grunty orne, łąki itp.),

−

tereny o specjalnym przeznaczeniu (np. strzelnice),

−

tereny zabudowane i niezabudowane oraz kolejowe,

−

pasy przeciwpoŜarowe,

−

bagna, rowy, torfowiska (eksploatowane i nieeksploatowane),

−

kopalnie Ŝwiru, piasku, wyrobiska, zwałowiska, wysypiska itp.,

−

rezerwaty przyrody (istniejące i projektowane).

Do podstawowych kryteriów warunkujących i uzasadniających zagospodarowanie

rekreacyjne lasów zalicza się [11, s. 121]:

−

połoŜenie kompleksów leśnych w stosunku do aglomeracji miejskich i ośrodków Ŝycia
społecznego np. uzdrowisk, ośrodków wypoczynkowych, oraz ich dostępność
komunikacyjną, w tym środkami masowej komunikacji,

−

walory rekreacyjne lasu, określone na podstawie siedliskowego typu lasu, wieku, składu
gatunkowego i struktury drzewostanu,

−

naturalną odporność środowiska leśnego mierzoną chłonnością i pojemnością
rekreacyjną,

−

funkcje lasów i więzi społecznych, jakie pełnią leśne kompleksy promocyjne,

−

inne walory środowiska przyrodniczego, jak np.: potencjał biotyczny lasu, obecność
jezior, zbiorników i cieków wodnych, krajobraz,

−

powszechną dostępność płodów runa leśnego,

−

istnienie miejsc widokowych, ścieŜek dydaktycznych, izb edukacyjnych itp..
Podstawą udostępniania i przystawania do potrzeb wypoczynku poszczególnych

kompleksów leśnych powinno być wyodrębnienie stref intensywności rekreacyjnego
zagospodarowania lasów.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zasady wyodrębniania stref intensywności rekreacyjnego zagospodarowania lasów

W przestrzennej organizacji rekreacji na terenach leśnych zalecane jest stosowanie

w poszczególnych kompleksach leśnych strefowego systemu rekreacyjnego zagospodarowania.

Przyjmuje się tworzenie trzech rodzajów stref o zróŜnicowanej pojemności rekreacyjnej

i związanym z tym zagospodarowaniem [6, s. 2]:
Strefa A – intensywnego zagospodarowania rekreacyjnego; moŜna wyodrębnić dwie typowe

formy:
AM – podmiejska o zasięgu do 1,0 km od granic terenów leśnych przylegających

do miast i osiedli,

AJ – nadjeziorna o zasięgu do 0,5 km od brzegu jeziora,

Strefa B – masowego ruchu turystycznego o zasięgu do 3 km od granic terenów leśnych

przylegających do miast lub miejscowości turystyczno-wypoczynkowych, do
1,0 km od brzegów jezior, do 0,2 km od skraju dróg masowego ruchu
turystycznego,

Strefa C – rozproszonego ruchu turystycznego o zasięgu do 10 km od granic miast oraz

miejscowości turystycznych.

Strefa A nie moŜe być lokalizowana na obszarach leśnych zaliczanych do parków

narodowych,  rezerwatów  przyrody,  parków  krajobrazowych,  lasów  w  strefie  górnej  granicy
lasów  oraz  glebo  –  i  wodochronnych.  Strefa  A  moŜe  obejmować  równieŜ  grunty  nieleśne.
Budowle  przeznaczone  do  wypoczynku  pobytowego  nie  powinny  być  lokalizowane
w zalesionej części strefy A.

Obszar strefy B przeznaczony jest do małego ruchu wypoczynkowego, głównie do

turystycznych form rekreacji, jak spacer, piesze wycieczki, biwakowanie w wyznaczonych do
tego celu miejscach (bez noclegowania). Tu lokalizuje się takŜe miejsca postoju dla
pojazdów. Strefa ta powinna przylegać bezpośrednio do strefy A, odznaczać się bardzo
dobrymi walorami wypoczynkowymi oraz znaczną pojemnością rekreacyjną.

Lasy strefy C mają w zasadzie charakter gospodarczy, ale równieŜ atrakcyjny dla

wypoczynku.  Strefa  C  oddziela  lasy  gospodarcze  od  lasów  rekreacyjnych  i  pełni  funkcję
otuliny  terenów  masowo  odwiedzanych  w  celach  rekreacyjnych.  WyposaŜenie  tej  strefy
powinno ograniczać się do wyznaczania i wyposaŜenia miejsc parkowania oraz dróg, ścieŜek
spacerowych  i  szlaków  turystycznych  (łącznie  z  interesującymi  szlakami  samochodowymi).
W  miarę  moŜliwości  naleŜy  nadawać  im  przebieg  zamkniętych  obwodnic  o  róŜnym  zasięgu
[6, s. 3, 9, s. 102].

Pojemność rekreacyjna terenów leśnych

Pojemność

rekreacyjna

określa

natęŜenie

rekreacji

terenie

odpowiednio

zagospodarowanym, które nie powoduje negatywnych zmian w środowisku przyrodniczym
i nie ogranicza walorów wypoczynku.

W lesie nie zagospodarowanym rekreacyjnie pojemność rekreacyjna odpowiada

naturalnej chłonności i wynosi maksymalnie 4 osobogodziny na 1 ha na dobę (drzewostany
V i wyŜszych klas wieku na borowych siedliskach świeŜych oraz VI i wyŜszych klas wieku
na lasowych siedliskach świeŜych).

Przystosowanie lasu dla potrzeb rekreacji polegające na wydzieleniu powierzchni

funkcjonalnych (drogi, ścieŜki, miejsca odpoczynku, pola biwakowe i kempingowe)
wyposaŜonych w elementy technicznego zagospodarowania oraz stosowanie odpowiedniego
postępowania hodowlanego pozwala na zwielokrotnienie w stosunku do naturalnej chłonności
liczby osób wykorzystujących tereny leśne dla wypoczynku.

W powiązaniu ze strefami zagospodarowania rekreacyjnego moŜna wyodrębnić

następujące poziomy pojemności rekreacyjnej [6, s. 9]:

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

maksimum 8 osobogodzin na 1 ha na dobę, odpowiada zagospodarowaniu strefy C
i polega na przystosowaniu dróg i ścieŜek do spacerów,

−

maksimum 16 osobogodzin na 1 ha na 1 dobę, odpowiada zagospodarowaniu strefy B
i polega na przygotowaniu dróg i ścieŜek oraz miejsc odpoczynku i parkingów o łącznej
wielkości do 5% powierzchni strefy,

−

maksimum 32 osobogodziny na dobę, odpowiada zagospodarowaniu strefy A i polega na
przygotowaniu dróg i ścieŜek, miejsc odpoczynku i parkingów oraz pól biwakowych lub
kempingowych o łącznej wielkości do 10% powierzchni strefy.

Ochrona lasu na terenach udostępnionych dla rekreacji

Czynności z zakresu ochrony lasu mają decydujące znaczenie dla zachowania

i utrzymania środowiska leśnego w naleŜytym stanie zdrowotnym. Właśnie stan sanitarny
lasu przesądza o jego przydatności do wypoczynku. W celu utrzymania naleŜytego stanu
zdrowotnego lasów naleŜy [9, s. 110]:

−

trasy spacerowe i ciągi komunikacyjne wytyczyć bez uszczerbku dla środowiska leśnego,

−

dbać o ochronę poŜytecznego ptactwa,

−

chronić lasy przed poŜarami, stosując zasady podane w „Instrukcji ochrony
przeciwpoŜarowej obszarów leśnych”,

−

całkowicie  zrezygnować  ze  stosowania  środków  chemicznych  przy  zabiegach
pielęgnacyjnych  w  uprawach  i  młodnikach  na  pasach  o  szerokości  do  30  m  wzdłuŜ  tras
spacerowych,  turystycznych  i  na  obrzeŜu  otuliny  miejsc  masowego  przebywania
ludności,

−

w porę usuwać drzewa pochylone nad ciągami komunikacyjnymi, jak równieŜ usuwać
drzewa nadłamane,

−

stosować zabiegi konserwacyjne dla cennych egzemplarzy drzew, przedłuŜając ich
Ŝ

ywotność i funkcje dekoracyjną krajobrazu,

−

w wyjątkowych wypadkach stosować środki chemiczne do zwalczania szkodliwych
owadów i grzybów,

−

w dolesieniach stosować indywidualną ochronę sadzonek, w razie uzasadnionej potrzeby
– grodzić uprawy,

−

wprowadzać drzewa i krzewy odporne na zanieczyszczenia,

−

ustawić tablice informacyjne i ostrzegawcze, przedstawiające skutki szkodliwego
oddziaływania człowieka na środowisko leśne.

Hodowlane zagospodarowanie terenów leśnych udostępnionych do rekreacji

Udostępnienie lasów do rekreacyjnego uŜytkowania wymaga przystosowania

drzewostanów do wypełniania przez nie nowej roli.

Zabiegi hodowlane mają na celu [6, s. 12]:

−

polepszenie warunków wypoczynku ludności,

−

zwiększenie odporności drzewostanów na obciąŜenia rekreacyjne,

−

podniesienie walorów estetycznych tych drzewostanów,

−

koncentrację i kanalizowanie ruchu turystycznego i ochronę wnętrza lasu.
Zadania hodowli lasu w zakresie przystosowania terenów leśnych do spełniania funkcji

rekreacyjnej obejmują następujące czynności [6, s. 12]:

−

formowanie typów przyszłych krajobrazów,

−

wybór odpowiednich sposobów zagospodarowania i odnawiania,

−

przyjęcie odpowiedniego rodzaju, nasilenia i intensywności zabiegów.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do poszczególnych stref intensywności rekreacyjnego zagospodarowania lasu określono:

−

modele drzewostanów,

−

cięcia o charakterze krajobrazowym (sanitarne, brzegowe, gniazdowe),

−

sposób zagospodarowania i odnowienia,

−

zabiegi pielęgnacyjne.

ZagroŜenia ekosystemów leśnych ze strony turystyki i rekreacji

Gwałtowny wzrost zainteresowania środowiskiem leśnym jako miejscem powszechnie

dostępnej rekreacji – spowodował powstanie wielu zmian w biocenozie lasu. Objawami
niszczenia lasu na skutek rekreacji są [9, s. 61]:

−

wydeptywanie (niszczenie) pokrywy runa leśnego, samosiewów i podrostów,

−

uszkodzenie krzewów i drzew przez obłamywanie gałęzi, zdzieranie i uszkodzenia kory,

−

niszczenie grzybów i pokrywy dna lasu przez nieumiejętny lub nadmierny zbiór
grzybów,

−

rozkopywanie mrowisk,

−

niszczenie gniazd ptasich, płoszenie zwierzyny i ptactwa,

−

zaśmiecanie lasu,

−

powstawanie procesów erozyjnych w wierzchniej warstwie gleby na skutek
intensywnego wydeptywania, odsłaniania korzeni drzew (rys. 1), degradacja gleb,

−

zanikanie lasu na terenach leśnych udostępnionych ośrodkom wypoczynkowym,

−

poŜary lasu.

Rys. 1. Odsłonięte korzenie drzew na szlaku turystycznym

– Tatrzański Park Narodowy [oprac. własne]

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co rozumiesz pod pojęciem rekreacji?

Jakie lasy podlegają zagospodarowaniu rekreacyjnemu?

Jakie znasz główne kryteria warunkujące zagospodarowanie rekreacyjne lasów?

Na czym polega strefowy system rekreacyjnego zagospodarowania lasów?

Co rozumiesz pod pojęciem pojemność rekreacyjna terenów leśnych?

Jakie są zasady ochrony lasu na terenach udostępnionych do rekreacji?

Na czym polega hodowlane zagospodarowanie terenów leśnych udostępnionych do
rekreacji?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj

główne

kryteria

warunkujące

uzasadniające

rekreacyjne

zagospodarowanie lasów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonywaniu ćwiczenia,

określić kryteria uwarunkowań rekreacyjnego zagospodarowania lasów,

wyjaśnić i uzasadnić wymienione kryteria,

przedstawić wnioski,

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

ołówek/długopis,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Określ i scharakteryzuj strefy intensywności rekreacyjnego zagospodarowania lasu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonywaniu ćwiczenia,

zapoznać się z planszami poglądowymi,

wymienić strefy,

dokonać charakterystyki stref pod względem lokalizacji i zasięgów,

scharakteryzować dopuszczalne zagospodarowanie turystyczne dla poszczególnych stref,

przedstawić wnioski,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansze poglądowe,

−

notatnik,

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

ołówek/długopis,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Określ znaczenie pojemności rekreacyjnej terenów leśnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonywaniu ćwiczenia,

zdefiniować pojęcie pojemności rekreacyjnej terenów leśnych,,

wymienić czynniki wpływające na bezpieczne zwiększenie liczby turystów w stosunku
do naturalnej chłonności,

określić poziomy pojemności rekreacyjnej w powiązaniu ze strefami zagospodarowania
turystycznego,

przedstawić wnioski,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

ołówek/długopis,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Określ główne kierunki hodowli i ochrony lasów na terenach rekreacyjnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonywaniu ćwiczenia,

wskazać czynności z zakresu ochrony lasu zabezpieczające tereny rekreacyjne,

wskazać cel zabiegów hodowlanych na terenach rekreacyjnych,

określić zadania hodowli lasu w zakresie przystosowania terenów leśnych do celów
rekreacyjnych,

wyciągnąć wnioski,

dokonać oceny poprawności wykonania ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

ołówek/długopis,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4 Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić pojęcie rekreacji?

określić rodzaje lasów podlegających zagospodarowaniu rekreacyjnemu?

określić kryteria warunkujące zagospodarowanie rekreacyjne?

wymienić i omówić strefy rekreacyjnego zagospodarowania lasu?

zdefiniować pojęcie pojemności rekreacyjnej terenów leśnych?

określić zasady ochrony lasu udostępnionego do rekreacji?

scharakteryzować hodowlane zagospodarowanie leśnych terenów
rekreacyjnych?

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Obiekty rekreacyjno-turystyczne i ich zagospodarowanie

4.2.1. Materiał nauczania

Chcąc uczynić las atrakcyjnym miejscem wypoczynku trzeba go do tej funkcji

przygotować, pamiętając równocześnie o takich rozwiązaniach technicznych i gospodarczych,
które będą przynosiły minimalizację szkód, jakie powstają w lesie w związku z jego
udostępnieniem dla wypoczynku ludności.

Rodzaje obiektów rekreacyjno-turystycznych

Na terenach leśnych wyróŜnia się następujące obiekty wypoczynkowe [6, s. 10]:

ośrodki wczasowo-wypoczynkowe,

obozowiska – powierzchnie przeznaczone do wypoczynku pobytowego, głównie
rozstawiania namiotów:

−

pola kempingowe,

−

pola biwakowe,

−

miejsca biwakowania,

parkingi – miejsca przeznaczone do parkowania pojazdów:

−

parkingi leśne,

−

miejsca postoju pojazdów,

miejsca wypoczynkowe – obiekty rekreacyjne bez moŜliwości noclegowania:
a)

tereny wypoczynkowe,

punktowe miejsca wypoczynku,

place gier i zabaw,

punkty widokowe,

drogi i ścieŜki rekreacyjne:

−

szlaki turystyczne, ścieŜki i drogi spacerowe,

−

cieŜki zdrowia,

−

cieŜki dydaktyczne,

−

cieŜki i drogi rowerowe, narciarskie i do jazdy konnej.

Wszystkie te obiekty dzielą się na: powierzchniowe i liniowe.
Najbardziej intensywną formę rekreacyjnego uŜytkowania lasu stanowią powierzchniowe

obiekty  wypoczynkowe.  Dlatego  teŜ  w  celu  wyraźnego  zaznaczenia  w  terenie  ich  granic
otacza  się  je  otuliną  szerokości  50–100  m  i  pasem  przeciwpoŜarowym  szerokości  2  m
o  mineralizowanej  nawierzchni,  a  w  miarę  potrzeby  ogrodzeniem  trwałym  lub
prowizorycznym (np. z Ŝerdzi).

Charakterystyka wybranych obiektów

Pole kempingowe to obozowisko stanowiące teren trwale ogrodzony, strzeŜony

i wyposaŜony w urządzenia umoŜliwiające pobyt, w tym nocowanie (z reguły we własnym
namiocie) i przyrządzanie posiłków [1, s. 6].

Pole kempingowe najlepiej jest lokalizować na powierzchniach niezalesionych lub

z kępowym rozmieszczeniem drzew, na polanach leśnych, w strefie brzegowej lasu (AM, AJ).
Powierzchnia  pół  kempingowych  moŜe  wynosić  nawet  3  ha.  Urządzając  jedno  duŜe  pole
kempingowe, naleŜy pamiętać o wydzieleniu wokół niego strefy A przynajmniej na obszarze
trzech oddziałów. Przyjmuje się średnio 100–200 osób/ha, czyli 600 osób moŜe wypoczywać
na  3  ha  polu  kempingowym.  Na  jednego  obozowicza  przypada  średnio  50–100  m

powierzchni terenu brutto.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pole biwakowe jest to obozowisko turystyczne stanowiące teren niestrzeŜony, ogrodzony

prowizorycznie lub tylko oznakowany, o powierzchni do 1000 m

, otoczony pasem

przeciwpoŜarowym, wyposaŜony w urządzenia sanitarne najprostszego typu jak: punkt wody
pitnej, ustępy, dół na odpadki, zabezpieczenie miejsca do ustawiania kuchenek turystycznych
[1, s. 6]. Lokalizowane mogą być w strefie A i B, najlepiej na terenach niezadrzewionych lub
o luźnym zwarciu drzewostanów.

Na polu biwakowym nie powinno być więcej niŜ 150 osób. Na obiekcie brak jest

trwałych obiektów budowlanych (rys. 3).

Rys. 3. Projekt śródleśnego pola namiotowego według BSiPLP w Łodzi:

1 – pole biwakowe, 2 – zadaszenie, 3 – płyta do kuchenek turystycznych, 4 – stoły i ławki, 5 – ustępy suche,

6 – dół na odpadki, 7 – kosze na śmieci, 8 – studnia, 9 – prowizoryczne ogrodzenie,

10 – pas przeciwpoŜarowy [5, s. 133]

Miejsca biwakowania są to małe obozy leśne na obszarach mniej intensywnie

penetrowanych,  zapewniające  wypoczynek  pobytowy  w  środowisku  leśnym,  z  małymi
wygodami.  Teren  nie  musi  być  ogrodzony,  ale  musi  być  oznakowany,  otoczony  pasem
przeciwpoŜarowym.  Na  obszarze  około  0,5  ha  moŜe  znajdować  się  do  50  osób  (10–20
namiotów).

Zagospodarowanie miejsca biwakowania polega na [6, s. 52]:

−

ustawieniu w pobliŜu ustępu jednooczkowego suchego,

−

wykonaniu płyt betonowych pod kuchenki turystyczne,

−

wykopanie dołu na odpadki.
Zestawienie elementów zagospodarowania pól kempingowych, pól biwakowych i miejsc

biwakowania przedstawia tabela 1.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Urządzenia i elementy wyposaŜenia pól kempingowych (K), pól biwakowych (Pb) i miejsc

biwakowania (Mb) [6, s. 53]

Lp.

Urządzenia i elementy wyposaŜenia

Teren stanowisk obozowania płaski

Teren zadrzewiony

Pas przeciwpoŜarowy

Punkt sprzętu gaśniczego

Ogrodzenia trwałe

Ogrodzenie najprostsze

Oznakowanie obiektu

Tablice informacyjne

Plac postojowy z wyznaczonymi stanowiskami postojowymi

10. Plac postojowy

11. Miejsce dla przeglądu samochodów

12. Drogi i ścieŜki komunikacji wewnętrznej obiektów

13. Bramy wejściowe

14. Sanitariaty z ciepłą i zimną wodą

15. Umywalnie otwarte

16. WC

17. Ustępy suche

18. Pojemniki na śmieci

19. Doły i skrzynie na odpadki

20. Punkty mycia naczyń

21. Punkty poboru wody w sąsiedztwie

22. Punkty poboru wody

23. Instalacja wodociągowa

24. Miejsce poboru energii elektrycznej

25. MoŜliwość podłączenia przyczep turystycznych

26. Miejsce do prasowania

27. Oświetlenie

28. Ławy, siedziska

29. Stoły

30. Zadaszenia

31. Urządzenia do zabaw dla dzieci

32. Urządzenia sportowe – boiska

33. Urządzenia do ćwiczeń fizycznych

34. Urządzenia do gier ogrodowych

35. Pokoje noclegowe

36. Miejsca na namioty

37. Miejsca na przyczepy kempingowe

38. Miejsca do uŜywania kuchenek turystycznych

39. Kuchnie turystyczne

40. Miejsca na ognisko

41. „Lodówki”

42. Punkt meldunkowy

43. Dozór tylko w ciągu dnia

44. Mini „bar”

45. Apteczka

46. MoŜliwość kąpieli i plaŜowania

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Niezbędne wyposaŜenie parkingu to:

−

tablice informacyjne,

−

ławki stabilizowane z powierzchnią gruntu,

−

ustęp,

−

kosze lub doły na odpadki.
Parkingi usytuowane powinny być głównie na gruntach nieleśnych. Na gruntach leśnych

powierzchnia parkingu nie moŜe być utrwalona (rys. 6).
Parkingi leśne mogą być klasyfikowane wg róŜnych kryteriów (tabela 2).

Rys. 6. Parking leśny – Puszcza Kozienicka [oprac. własne]

Tabela 2. Klasyfikacja parkingów i miejsc postoju pojazdów [6, s. 54]

Kryterium podziału

Rodzaje

Sposób zagospodarowania

pasy postojowe, zatoki postojowe, miejsca postoju pojazdów, parkingi leśne,
parkingi przy drogach publicznych

Pojemność

bardzo duŜe (> 50 samochodów osobowych), duŜe (20–50), małe (<20)

Trwałość urządzenia

stałe, tymczasowe

Czas postoju

przelotowe, nieprzelotowe

Bezpieczeństwo pojazdów

strzeŜone, niestrzeŜone, odpłatne, nieodpłatne

Nawierzchnie

o nawierzchni twardej lub gruntowej

Typ pojazdów

dla samochodów osobowych, cięŜarowych, autokarów itp.

Cel postoju

przy  bazach  noclegowych,  obiektach  gastronomicznych,  punktach
widokowych,  placach  zabaw,  gier  i  sportów,  obiektach  zabytkowych
i  historycznych,  terenach  grzybowych  i  jagodowych,  trasach  szybkiego  ruchu,
szlakach turystycznych itp.

Wykonawca

budowane przez administrację leśną, CZDP, WZDiM

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nie naleŜy lokalizować parkingów leśnych na terenach:

−

mało odpornych na czynniki antropogeniczne (np. siedliska boru suchego),

−

zagroŜonych erozją,

−

o glebach nieprzepuszczalnych, luźnych, łatwo zabagniających się,

−

w sąsiedztwie i na terenie młodników,

−

rezerwatów ścisłych,

−

w miejscach przyczyniających się do hamowania ruchu pojazdów lub zmniejszenia
widoczności na drodze publicznej czy leśnej.

Powierzchniowe miejsca wypoczynku

Występowanie ich związane jest na ogół z terenami masowego wypoczynku. Są to

obiekty rekreacyjne jedno- lub wielofunkcyjne. Typową powierzchnią wielofunkcyjną są
tereny wypoczynkowe szczególnie waŜne dla ruchu turystycznego na terenach leśnych
w zasięgu aglomeracji.

Coraz większą popularnością cieszą się polany biwakowe. Są to specjalnie wyznaczone

polany  śródleśne  lub  przywodne  do  wypoczynku  pobytowego  na  wolnym  powietrzu.
Lokalizuje się je przy szlakach turystycznych lub w ich pobliŜu, takŜe przy szlakach wodnych
(spływy  kajakowe)  oraz  górskich.  Przeznaczone  są  na  obozowiska  turystyczne  dla  turystów
zorganizowanych  oraz  indywidualnych:  pieszych,  rowerowych,  wodnych,  motorowych
(samochodowych).  Teren  polany  biwakowej  powinien  być  trwale  ogrodzony,  otoczony
otuliną (szerokości 100–150 m) i pasem przeciwpoŜarowym, z oznakowaną drogą objazdową.

WyposaŜenie polany stanowią sanitariaty, miejsca pod kuchenki turystyczne (płyta

kamienna lub betonowa), ławki, stoły, wiata przeciwdeszczowa, woda pitna, miejsce na
ognisko i pojemnik na odpadki [8, s. 341) (rys. 7).

Rys. 7. Projekt urządzenia polany wypoczynkowej wg Bieleckiego [8. s, 343]

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

NajwaŜniejszym elementem urządzenia polany jest utworzenie silnie rozwiniętej

wewnętrznej linii brzegowej zwartej ściany lasu, tworzącej zatoki – nisze wypoczynkowe.

Wskazane jest takŜe przygotowanie zawczasu drewna do ogniska. Ma to zapobiec

samowolnemu poszukiwaniu po lesie materiału opałowego [10 s. 6–7].

Place gier i zabaw

Place zabaw jako powierzchnie jednofunkcyjne najczęściej towarzyszą innym obiektom

rekreacyjnym. Urządzenia zabawowe moŜna zlokalizować w centrum placu, zaś na zewnątrz
wiaty,  ławki  przewidziane  dla  rodziców  (dzieci  są  w  zasięgu  ich  wzroku)  urządzenia
zabawowe  dla  dzieci  starszych  powinny  być  oddzielone  od  miejsc  rekreacji  dla  osób
dorosłych  i  dzieci  młodszych.  W  zaleŜności    od  potrzeb  moŜna  zorganizować  parking,
stanowiska  dla  rowerów,  a  od  strony  zawietrznej  ustawić  sanitariaty.  Nawierzchnia  pod
urządzeniami zarówno stałymi jak i ruchomymi powinna być trawiasta lub ziemna, ale nigdy
betonowa  lub  asfaltowa.  Niektóre  urządzenia,  na  których  dzieci  przebywają  dłuŜej
(np. piaskownice) najlepiej lokalizować w półcieniu [6, s. 62].

Punkty widokowe

Przy projektowaniu tras turystycznych i spacerowych dobrze jest uwzględnić

występowanie punktów widokowych.

Mogą to być naturalne, lokalne wzniesienia terenowe, najczęściej występujące na terenie

górskim, podgórskim lub wyŜynnym i na obszarze pojeziernym. Na terenie nizinnym funkcję
punktu widokowego pełnią specjalnie do tego celu zbudowane ambony typu myśliwskiego
o bezpiecznej konstrukcji (rys. 8, 9, 10). Czasem buduje się wieŜe widokowe o konstrukcji
Ŝ

elaznej, które platformą widokową przewyŜszają pułap koron drzew leśnych [8, s. 350–

– 351].

Rys. 8. WieŜa widokowa – typ 1 i 2 wg Biprolas [12]

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 11. Szlak turystyczny i rowerowy – Puszcza Kozienicka

[oprac. własne]

WyróŜnia się dwie grupy symboli stosowanych do oznakowania szlaków:

znaki określające przebieg szlaku,

znaki informacyjne i ostrzegawcze.
Szlaki są wykonywane w kolorach:

piesze, dojściowe, spacerowe, rowerowe i ścieŜki dydaktyczne: czerwony, niebieski,
zielony Ŝółty i czarny,

narciarskie: czerwony, niebieski, zielony i czarny.
Znaki określające przebieg szlaku pieszego:

znak podstawowy, prostokątny o wymiarach 90x150 mm składający się z trzech
poziomych pasków, przy czym paski zewnętrzne są koloru białego, a pasek środkowy
w kolorze szlaku (rys. 12),

znak początkowy (końca) szlaku w kształcie koła o średnicy 100 mm w kolorze białym,
w środku którego znajduje się koło o średnicy 40 mm w kolorze szlaku (rys. 13),

zmiany kierunku przebiegu szlaku sygnalizują:

−

znak skrętu o wymiarach 90/180x90/150 mm, składający się z trzech pasków, gdzie
zewnętrzne są w kolorze białym, a środkowy w kolorze szlaku i występuje
z załamaniem pod kątem 135

i 90

(rys. 14),

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

na terenach trudnych orientacyjnie lub w celu zwrócenia uwagi turysty  na nagłą zmianę
kierunku  przebiegu  szlaku  moŜna  stosować  wykrzyknik  w  kolorze  białym  umieszczony
nad znakiem podstawowym (rys. 16) [2, s. 10].

Rys. 16. Znak zwracający uwagę turysty [2, s. 27]

cieŜki dydaktyczne

Są to specjalnie wyznaczone trasy przebiegające istniejącymi drogami i ścieŜkami lub

fragmentami szlaku turystycznego o programie turystyczno-poznawczym. Na ścieŜce
znajdują się tablice (przystanki) z opisami i ilustracjami – prezentującymi poszczególne
zagadnienia, na które warto zwrócić uwagę.

Budowa ścieŜki zaczyna się od zgromadzenia niezbędnej literatury i materiałów, np.

przewodników turystycznych okolicy, map, literatury przyrodniczej i historycznej danego
terenu. NaleŜy dokonać rekonesansu w terenie oznaczając na mapie lokalizację obiektów
przyrodniczych i elementów antropogenicznych.

Powstaje w ten sposób pierwszy szkic trasy dydaktycznej, a naniesione obiekty są

poszczególnymi przystankami. Przygotowuje się opis wyznaczonych obiektów, instrukcje do
ć

wiczeń i zadań terenowych, karty pracy. Opis przygotowuje się w dwóch wersjach –

krótkiej, która będzie umieszczona na odpowiedniej tabliczce przy obiekcie w terenie
i dłuŜszej, stanowiącej bardziej szczegółowy opis oraz instrukcję do ćwiczeń i zadań
terenowych. Umieszcza się go w przewodniku – informatorze o ścieŜce [7, s. 57].

Wybierając trasę ścieŜki uwzględnić naleŜy równieŜ zadania dydaktyczno-

-wychowawcze, które będzie moŜna na niej realizować oraz inne kryteria, jak np.:

−

dostępność pod względem komunikacyjnym – szlak powinien zaczynać się i kończyć
w pobliŜu przystanków komunikacji masowej,

−

właściwy układ trasy – powrót powinien odbywać się inną trasą od przebytej w toku
zajęć dydaktycznych (kształt pętli),

−

długość trasy – powinna wynosić od 2 do 6 km, wyjątkowo do 10 km,

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

bezpieczeństwo i higiena pracy – ścieŜka powinna omijać miejsca zagroŜenia, np.: bagna,
torfowiska, wydmy (chyba, Ŝe została odpowiednio przygotowana do przejścia) ruchliwe
trasy samochodowe itp.,

−

opieka nad ścieŜką – organizator lub miejscowa szkoła.
Następnym etapem jest oznakowanie ścieŜki i obiektów w terenie. Oznakowanie trasy

musi  być  jednoznaczne  i  widoczne,  a  zarazem  dyskretne.  Przyjęto,  Ŝe  przebieg  ścieŜki
oznacza  się  białym  kwadratem  o  boku  100  mm  z  kolorowym  paskiem  najczęściej  zielonym
o szerokości  30  mm  biegnącym  po  przekątnej  z  lewego  górnego  rogu  do  prawego  dolnego.
Zmiana  kierunku  przebiegu  ścieŜki  dydaktycznej  sygnalizowana  jest  wcześniej  omówionym
znakiem  podstawowym  z  dodanym  z  lewej  lub  prawej  strony  trójkąta  o  wysokości  50  mm
(rys. 17) [2, s. 33]. Znaki moŜna malować na drzewach, bądź ustawić drewniane słupki z tym
znakiem.

Rys. 17. Oznakowanie przebiegu ścieŜki

Na początku trasy ścieŜki dydaktycznej powinna być tablica informacyjna. Jest to bardzo

waŜny punkt, tu rozpoczyna się zwiedzanie (rys. 18).

Na tablicy tej winny znaleźć się następujące informacje:

−

temat ścieŜki i ogólne o niej informacje,

−

mapa z zaznaczoną trasą i przystankami,

−

czego się dowiemy zwiedzając ścieŜkę,

−

ile czasu zajmie zwiedzanie.
Wędrówkę po ścieŜce rozpoczyna się od zapoznania się z mapą trasy i informacjami

umieszczonymi na tablicy.

Na ścieŜkach tworzone są często punkty widokowe, ambony, wieŜe obserwacyjne oraz

kładki lub pomosty umoŜliwiające przejście turystów przez tereny trudno dostępne (np. brzegi
rzek, torfowiska, olsy, wydmy). To wielka atrakcja oglądać z bliska teren, który normalnie
fizycznie jest całkowicie niedostępny [9, s. 347].

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 18. Tablica stanowiąca początek ścieŜki dydaktycznej na terenie Puszczy Kozienickiej

[oprac. własne]

ŚcieŜki i drogi rowerowe, zdrowia, narciarskie, do jazdy konnej

cieŜki rowerowe naleŜy projektować w powiązaniu z drogami publicznymi łączącymi

aglomeracje z lasami, ośrodkami wypoczynkowymi, miejscami wypoczynku, parkingami.
Powinny być odpowiednio oznakowane i oddzielone od ruchu samochodowego. Szerokość
ś

cieŜki jednokierunkowej 1,5 m, a dwukierunkowej 2,5 m.

Do podstawowego wyposaŜenia ścieŜek rowerowych naleŜą tablice informacyjne ustawione
w punktach początkowych tras, a takŜe stojaki rowerowe, kosze, ławki lokalizowane
w miejscach postojowych lub docelowych [6, s. 67].

cieŜki zdrowia są to wytyczone trasy o określonej długości (najczęściej około 1 km

i  szerokości  minimum  1,5  m)  w  obwodzie  zamkniętym,  wyposaŜone  w  proste  urządzenia
i  przyrządy  do  wykonywania  pokazanych  schematycznie  na  tablicach  ćwiczeń
gimnastycznych.  Lokalizowane  są  w  pobliŜu  miejscowości  uzdrowiskowo  –  wypoczynkowych,
w terenach leśnych o duŜej koncentracji weekendowego ruchu rekreacyjnego [1, s. 7].

Dzielą się na:

−

cieŜki biegowe,

−

cieŜki sprawnościowe,

−

cieŜki ćwiczebne.

cieŜki narciarskie przeznaczone są do uprawiania terenowej turystyki narciarskiej.

Minimalna  szerokość  ścieŜki  jednokierunkowej  1,2  m,  a  dwukierunkowej  1,8  m.
dopuszczalne  średnie  nachylenie  terenu  12%.  NaleŜy  jasno  określić  kierunki  poruszania  się
po  trasie,  a  miejsca  niebezpieczne  i  konfliktowe  sygnalizować  znakami  ostrzegawczymi.
Punkty  centralne  (start  i  meta)  naleŜy  lokalizować  w  pobliŜu  przystanków  komunikacji
państwowej  lub  miejsc  postoju  pojazdów.  Dodatkowe  wyposaŜenie  punktów  centralnych
i  przystankowych  mogą  stanowić:  ławy,  stoły,  kosze  ustawione  w  wiatach  oraz  sanitariaty.
Obiekty naleŜy wyposaŜyć w tablice informacyjne [6, s. 70].

cieŜki do jazdy konnej są to obiekty liniowe. Do ich utworzenia wykorzystuje się

istniejące drogi – najlepiej o słabym wykorzystaniu gospodarczym lub projektuje nowe.
Szerokość drogi dla jednego jeźdźca 2 m, dla pary jeźdźców – 4 m.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Cała trasa do jazdy konno winna być oznakowana stosownym symbolem i znakami

kierunkowymi. Na początku trasy, na tablicy informacyjnej winna być umieszczona uwaga,
Ŝ

e zboczenie jeźdźca z trasy jest zabronione.

cieŜki do jazdy konnej jako waŜny element rekreacyjnego zagospodarowania lasów

powinny znaleźć się na mapie zagospodarowania rekreacyjnego nadleśnictwa (1:25000)
[8, s. 345].

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie znasz rodzaje obiektów rekreacyjno-turystycznych w lasach?

Jakie są zasady zagospodarowania obozowisk?

Jakie są zasady organizowania i zagospodarowania parkingów leśnych?

Jakie są zasady organizacji i zagospodarowania polan wypoczynkowych?

Jakie są zasady zagospodarowania punktów widokowych?

Jakie znasz liniowe obiekty zagospodarowania rekreacyjno-turystycznego lasu?

Jakie są zasady wytyczania i zagospodarowania ścieŜek dydaktycznych?

Jakie są zasady organizacji i zagospodarowania ścieŜek rowerowych?

Jakie są zasady organizacji i zagospodarowania ścieŜek do jazdy konnej?

10.

Jak oznacza się szlaki turystyczne na terenach leśnych?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj projekt zagospodarowania przykładowego pola biwakowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć film edukacyjny na temat rekreacyjnego zagospodarowania lasu,

ustalić elementy zagospodarowania pola biwakowego,

ustalić warunki terenowe,

wykreślić projekt pola biwakowego,

rozmieścić i wskazać elementy zagospodarowania,

dokonać opisu projektu,

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

arkusz papieru formatu A4,

−

ołówek\długopis,

−

przybory kreślarskie,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj na podstawie plansz (foliogramów, fotografii) zasady organizacji

parkingu leśnego.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonywaniu ćwiczenia,

zapoznać się z otrzymaną planszą (fotografią),

określić rodzaj parkingu zgodnie z kryteriami podziału,

określić wyposaŜenie parkingu,

przedstawić wymagania i wnioski,

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plansza (fotografia) z przykładowym rozwiązaniem projektu parkingu leśnego,

−

notatnik,

−

ołówek/długopis,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Zaproponuj elementy zagospodarowania ścieŜki dydaktycznej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonywaniu ćwiczenia,

określić elementy treści i lokalizację tablic informacyjnych na początku trasy,

określić ilość i rodzaj tablic (oznakowań) w punktach poznawczych,

określić znaki wyznaczające przebieg ścieŜki (podstawowe i zmiany kierunku),

wskazać miejsce ustawienia urządzeń rekreacyjnych (stoły, ławy, wiaty),

wskazać sposób przekraczania ewentualnych miejsc podmokłych i cieków wodnych,

dokonać opisu projektu,

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

mapa fragmentu lasu z przebiegiem trasy ścieŜki dydaktycznej (np. w skali 1:5000)
i wskazanymi punktami poznawczymi,

−

notatnik,

−

ołówek/długopis,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Określ zasady lokalizacji i zagospodarowania polany wypoczynkowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonywaniu ćwiczenia,

obejrzeć tematyczny film edukacyjny,

dokonać notatek podczas prezentacji filmu,

określić zasady lokalizacji polany z uwzględnieniem ograniczenia negatywnego wpływu
rekreacji na środowisko,

określić elementy zagospodarowania polany wypoczynkowej,

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

rozmieścić na polanie zaproponowane elementy zagospodarowania,

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

komputer,

−

film edukacyjny na CD,

−

notatnik,

−

ołówek/długopis,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Wykonaj,

jako

pomocnik

znakarza,

oznakowanie

(konserwację

istniejącego

oznakowania) pieszego szlaku turystycznego na terenach leśnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonywaniu ćwiczenia,

ustalić trasę szlaku przeznaczonego do znakowania (lub konserwacji),

przygotować ośnikiem miejsce pod malowanie znaku (lub konserwacji),

przyłoŜyć szablon i nanieść (lub odnowić) jeden kolor,

po wyschnięciu ponownie przyłoŜyć szablon i nanieść drugi kolor,

ocenić poprawność wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

mapa przeglądowa z przebiegiem trasy szlaku turystycznego,

−

narzędzia (ośnik),

−

farba biała i kolorowa (zgodnie z kolorem oznakowania szlaku),

−

szablon do malowania oznakowań szlaku,

−

pędzel lub wałeczek,

−

rozcieńczalnik,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić rodzaje obiektów rekreacyjno-turystycznych w lasach?

określić zasady zagospodarowania obozowisk?

wymienić zasady organizowania i zagospodarowania parkingów leśnych?

określić zasady organizacji i zagospodarowania polan wypoczynkowych?

określić zasady zagospodarowania punktów widokowych?

wymienić liniowe obiekty rekreacyjno-turystyczne w lasach?

określić zasady wytyczania i zagospodarowania ścieŜek dydaktycznych?

określić zasady organizacji i zagospodarowania ścieŜek rowerowych?

określić zasady organizacji i zagospodarowania ścieŜek do jazdy konnej?

10)

wykonać oznakowanie szlaku turystycznego w lesie?

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Techniczne urządzenia rekreacyjno-turystyczne, konstrukcja,

konserwacja i remonty

4.3.1. Materiał nauczania

Techniczne zagospodarowanie terenów leśnych przeznaczonych dla wypoczynku

ludności polega na wyposaŜeniu obiektów rekreacyjnych w elementy i urządzenia
zapewniające podstawowe potrzeby wypoczynku ludności i ochrony lasu. Tworzą one tzw.
małą architekturę leśną. Ich podział i wykaz przedstawia tabela 3 [6, s. 18].

Tabela 3. Urządzenia i elementy wyposaŜenia leśnych terenów rekreacyjnych [6, s. 18]

Lp.

Rodzaj

Formy

Elementy i urządzenia
ochronne

−

pasy przeciwpoŜarowe,

−

punkty: poboru wody i sprzętu gaśniczego,

−

ogrodzenia,

−

materiały informacyjno – propagandowe,

Elementy i urządzenie
informacyjne

−

znaki drogowe,

−

tablice i znaki informacyjne,

−

publikacje,

Elementy i urządzenie
obsługi ruchu pojazdów

−

stanowisko postojowe,

−

drogi dojazdowe i manewrowe,

−

stojaki rowerowe,

Urządzenia komunikacyjne
ruchu pieszych

−

drogi i ścieŜki komunikacji wewnętrznej obiektów,

−

kładki i mostki,

−

schody,

−

bramy wejściowe,

−

szlabany,

Urządzenia higieniczno –
sanitarne

−

pojemniki na śmieci,

−

doły i skrzynie na odpadki,

−

wodne i suche sanitariaty,

−

umywalnie,

−

punkty mycia naczyń,

Urządzenia socjalne (inne)

−

punkty poboru wody,

−

miejsca poboru energii elektrycznej,

−

oświetlenie,

−

paleniska,

−

miejsca do ustawiania kuchenek turystycznych,

−

„lodówki”,

−

wędzarnie,

Urządzenia rekreacyjne

−

ławy, siedziska,

−

stoły,

−

zadaszenia,

−

wieŜe widokowe,

−

urządzenia do gier i zabaw dla dzieci,

−

urządzenia sportowe,

−

urządzenia do ćwiczeń fizycznych,

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Generalną zasadą przy urządzaniu leśnych obiektów wypoczynkowych powinna być

prostota  konstrukcji  technicznej  (zadaszenia,  ławy,  stoły  itp.),  uŜywanie  materiału
miejscowego  przyjaznego  dla  środowiska  leśnego  (kamień,  drewno  w  stanie  mało
obrobionym,  Ŝwir,  piasek  itp.).  Do  wnętrza  krajobrazu  leśnego  nie  naleŜy  wprowadzać
sztucznych  produktów  cywilizacji,  gdzie  środowisko  leśne  zawsze  winno  zachować  swoją
naturalność przyrodniczą [10, s. 5].

PoniewaŜ urządzenia są równieŜ uzupełniającym tworzywem kompozycyjnym obiektów,

stanowiącym przestrzenne wyposaŜenie wnętrza krajobrazowego obok funkcji uŜytecznych,
powinny pełnić rolę dekoracyjno-kompozycyjną, łączącą w harmonijną całość obiektu
z otaczającym terenem.

Istotne jest, aby łącznie z projektem całości obiektu czy nawet rejonu wykonać

kompleksowy projekt urządzeń, które będą posiadały jednorodne czy podobne cechy
materiałowe, kolorystyczne, czy wspólne zasady wykonania.

Elementy i urządzenia ochronne

W celu ograniczenia moŜliwości powstawania poŜarów i ich rozprzestrzeniania się

niezbędne jest zakładanie pasów przeciwpoŜarowych, organizowanie punktów poboru wody
gaśniczej i sprzętu gaśniczego oraz wykorzystywanie materiałów informacyjno-
-propagandowych.

Pasy przeciwpoŜarowe naleŜy zakładać wokół kaŜdego powierzchniowego obiektu

rekreacyjnego. MoŜe to być jedna zmineralizowana bruzda biegnąca na zewnątrz obiektu, pas
przeciwpoŜarowy III rzędu lub typ Kienitza w przypadku obiektów duŜych.

Wskazane jest aby na terenach masowego wypoczynku ludności, szczególnie w strefach

A i B, znajdowały się punkty poboru wody gaśniczej i sprzętu gaśniczego.

Punkty poboru wody zorganizowane są na ogół przy naturalnych zbiornikach wodnych.

JeŜeli są one wykorzystywane rekreacyjnie powinny to być szczególnie estetycznie zrobione
podjazdy o trwałej nawierzchni, najlepiej maskowane krzewiastą roślinnością lub konstrukcją
drewnianą, umoŜliwiającą swobodny dojazd do wody. Miejsca takie naleŜy odpowiednio
oznakować.

Na większych obiektach rekreacyjnych organizować naleŜy punkty z ręcznym sprzętem

gaśniczym.

WaŜną rolę w ochronie lasu przed poŜarami pełnią działania informacyjno-

- propagandowe. Informacje dotyczą: sposobów powiadamiania o poŜarach, najwaŜniejszych
przepisów przeciwpoŜarowych i sankcji groŜących za nieprzestrzeganie przepisów.
DuŜe znaczenie mają tablice informacyjne o lokalizacji najbliŜszych miejsc biwakowania,
miejsc palenia ognisk, pojemnikach do wyrzucania śmieci.

Odmienną funkcję pełnią ogrodzenia chroniące osoby wypoczywające na terenie leśnym

przed wypadkami, kradzieŜą, hałasem, wiatrem itp., natomiast las przed nadmierną
penetracją. Ogrodzenie powinno jednoznacznie sygnalizować granice obiektu czy urządzenia,
pomagać w sterowaniu ruchem turystycznym, zniechęcać do przechodzenia przez nie na
tereny sąsiednie [6, s. 18].

RóŜne typy ogrodzeń przedstawiają rys. 19 i 20.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 19. Ogrodzenia drewniane przewidziane do stosowania na campingach i ewentualnie na polach

biwakowych. Drewno impregnowane [12]

TYP 1 Ogrodzenie z dwóch rzędów Ŝerdzi świerkowych okorowanych z pozostawianymi

sękami długości 2–3 cm. śerdzie przymocowane za pomocą gwoździ do słupków
z okrąglaków

∅

12–15 cm wkopanych w ziemię na głębokość 60–80 cm. śerdzie

mocowano

parami,

przemian

jednej

drugiej

strony

słupka.

W miejscu zamocowania Ŝerdzie ociosano – patrz szczegół.

TYP 2 Ogrodzenie z trzech rzędów Ŝerdzi j.w. lub desek sosnowych nieobrzynanych.

erdzie przymocowane z jednej strony do słupków z okrąglaków

∅

12–15 cm.

KaŜde przęsło płotu posiada dwa słupki. Rozstaw słupków i szczegół zamocowania
wg rysunku.

TYP 3 Ogrodzenie z dwóch rzędów Ŝerdzi sosnowych lub z drzew liściastych wpuszczono

między dwa słupki z okrąglaków ściętych ukośnie w górnej części
i przykrytych daszkiem z desek lub dranic grubości 25 cm. Słupki i Ŝerdzie
o średnicy 12 cm.

Łączenie Ŝerdzi przy słupkach na terenie pofałdowanych ukośnie, a na płaskim –
poziomo.

Rozstaw słupków i szczegół zamocowania wg rysunku.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MoŜna zabezpieczyć je przed wyrwaniem poziomymi łatami przybitymi na krzyŜ, zaś

przed gniciem przez osmołowanie, zwęglenie lub pokrycie środkami impregnującymi. Bardzo
wskazane jest zabezpieczenie słupków od góry daszkiem, co przedłuŜą okres uŜytkowania
ogrodzenia, zmniejszając nasiąkanie wodą słupków.

Najczęściej konstrukcje ogrodzenia wspomagają belki poziome (rygle) o długości

2–2,5 m. przybija się je gwoździami (drewno twarde) lub skręca śrubami (drewno miękkie).
NaleŜy pamiętać aby belki poziome jak i wypełnienie ogrodzenia było przynajmniej na
wysokości 5–10 cm od terenu.

Elementy i urządzenia informacyjne

Elementy i urządzenia informacyjne obejmują trzy grupy [6, s. 21]:

Znaki drogowe:
a)

znaki poziome: lokalizacji, drogowskazowe, tabliczki uzupełniające, zakazu,
ostrzegawcze,

znaki poziome.

Tablice i znaki informacyjne: administracyjne, orientacyjne i drogowskazowe, obiektów
i urządzeń, usług i reklamy, porządkowo-regulaminowe, dydaktyczne, ostrzegawcze
i inne.

Publikacje: ulotki, nalepki, foldery, mapy, informatory, przewodniki, plakaty.
Tablice i znaki informacyjne mogą być umieszczone na gruncie na stałe lub tylko na

okres sezonu turystycznego. Konstrukcja oraz materiał powinny być dopasowane do
krajobrazu leśnego i stylu pozostałej architektury (rys. 22).

Tablice informacyjne i przeglądowe przewiduje się do stosowania na parkingach, polach

biwakowych i pozostałych terenach turystyczno-wypoczynkowych w Lasach Państwowych.
Projektowane są z drewna impregnowanego. Wielkość tablicy uzaleŜniona jest od treści jaka
ma być na niej umieszczona (rodzaj obiektu, mapa schematyczna terenu, zasady zachowania
się w lesie itp.) [12].

Tablice mocuje się za pomocą śrub (najlepiej mosięŜnymi lub ze stali nierdzewnej) do

słupów,  nigdy  do  drzew.  Słupy  mogą  być  wykonane  z  okrąglaków,  belek,  desek  itp.  Słupy
powinny  być  wkopane  w  ziemię  na  głębokość  80–120  cm,  osmołowane,  opalone  lub
zabetonowane.  Przed  wyrwaniem  moŜna  je  zabezpieczyć  poprzeczną  rozporą.  Znaki
zniszczone i niepotrzebne naleŜy usuwać, szybko naprawić lub zastąpić innymi.

TYP 1   Tablica  z  desek  grubości  25  mm  obustronnie  struganych  i  łączonych  na  wpust  lub

płyt pilśniowych twardych, zabezpieczonych farbą olejną oraz daszkiem z deski.
Słup do którego przymocowana jest tablica wykonany z drewna okrągłego
okorowanego o średnicy 15 cm.

TYP 2 Tablica j.w. przymocowana za pomocą gwoździ do słupa oraz zastrzału. Daszek

z gontu lub desek grubości 25 mm przybitych do dwóch płatewek. Słup o średnicy
15 cm, zastrzał i płatewki o średnicy 8 cm z drewna okorowanego.

TYP 3 Tablica j.w. przymocowana do dwóch słupów z okrąglaków okorowanych

o średnicy 15 cm. Daszek dwuspadowy z desek grubości 25 mm łączonych na
„zakład polski” przymocowany do płatewek o średnicy 10 cm.

TYP 4 Tablica j.w. przymocowana do dwóch łat 5x6 cm wpuszczonych na wręb w słupy

o  średnicy  20  cm.  Więźba  dachowa  dwuspadowa  płatwiowo  –  kleszczowa.  Płatwie
i  zastrzały  z  krawędziaków  10x10  cm.  Kleszcze  i  krokwie  z  bali  5x14  cm.  Dach
kryty  gontem  na  łatach  3,8x5,0  cm.  Dach  moŜe  słuŜyć  jednocześnie  jako  mały
schron przeciwdeszczowy.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 22. Tablice informacyjne [12]

Konserwacja elementów obsługi ruchu pojazdów

Parkingi i miejsca postoju pojazdów wymagają regularnej konserwacji i pielęgnacji:

−

poŜądana jest częsta kontrola ich stanu, zbieranie śmieci, opróŜnianie koszy (2 razy
w tygodniu), czyszczenie sanitariatów lub ich przestawianie, zasypywanie dołów na
odpadki,

−

przynajmniej raz w roku naleŜy odchwaścić płytę parkingu, przyciąć krzewy zasłaniające
dojście do ławek, zadaszeń, sanitariatów, dołów na odpadki,

−

odświeŜyć naleŜy tablice i znaki informacyjne,

−

co najmniej co trzy lata konieczna jest konserwacja płyty parkingu, naprawa ławek,
ogrodzeń itp.,

−

przycięcie drzew na wysokości 3 metrów nad drogą dojazdową (szczególnie tam, gdzie
jeŜdŜą autokary),

−

podlewanie ewentualne koszenie, nawoŜenie nawierzchni trawiastych oraz wyrównanie
nierówności na ścieŜkach w miejscach wydeptanych (koło ławek, ujęć wody itp.).

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sanitariaty – na terenach leśnych spotykane są i mogą znaleźć zastosowanie następujące

typy sanitariatów:
a)

sanitariaty suche:

−

toalety ze zwykłymi dołami,

−

toalety z wypompowywanymi dołami,

−

komposto-ustępy

sanitariaty mokre:

−

toalety ze spuszczoną wodą,

−

toalety podłączone do kanalizacji lokalnej.

Urządzenia komunikacji ruchu pieszych

WaŜnymi elementami funkcjonalnymi słuŜącymi obsłudze ruchu turystów pieszych są:

drogi i ścieŜki komunikacji wewnętrznej obiektów, schody, kładki, mostki oraz bramy
wejściowe na obiekty.

Drogi i ścieŜki komunikacji wewnętrznej obiektów powinny łączyć najwaŜniejsze punkty

i urządzenia obiektu. Koncentracja urządzeń na obiektach minimalizuje długość niezbędnych
dojść. Dojścia takie stanowią linie podziału przestrzennego obiektu i dlatego nie powinno ich
być  zbyt  wiele.  W  większości  przypadków  drogi  wyznaczone  są  na  stałe.  Szerokość  ścieŜki
wynosi  około  30–40  cm  (dla  1  osoby)  lub  100–125  cm  (dla  dwóch  osób).  Na  leśnych
obiektach  rekreacyjnych  najczęściej  będą  stosowane  nawierzchnie  gruntowe  i  Ŝwirowe
ulepszone.  ŚcieŜek  i  dróg  nie  naleŜy  prowadzić  zbyt  blisko  drzew  (szczególnie  o  płytkim
systemie  korzeniowym)  naleŜy  dbać  o  usuwanie  krzewów  rosnących  za  blisko  ścieŜek
i szybko zarastających przejście.

cieŜki biegnące przez tereny podmokłe czy takie, przez które przepływają strumienie

powinny być zastępowane mostkami, kładkami i brodami.

Kładki i brody wykonane mogą być z bali drewnianych wbitych w dno cieków wodnych,

z bali drewnianych przerzucanych na druga stronę, bloków kamiennych itp. (rys. 24).

Rys. 24. Kładki, brody i mostki [6, s. 32]

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Urządzenia socjalne

Do urządzeń socjalnych zalicza się: ujęcia wody zdatnej do picia, miejsca poboru energii

elektrycznej oraz moŜliwość samodzielnego przygotowania ciepłego posiłku na otwartym
powietrzu (do gotowania, pieczenia, wędzenia i suszenia).
Do tych ostatnich urządzeń zaliczamy: paleniska (ogniska, ruszta, roŜna, kominki), płyty pod
kuchenki turystyczne, wędzarnie.

Miejsca na ogniska – powinny być urządzone na stałe i wyznaczane przy uwzględnieniu

kierunków przewaŜających wiatrów, odległości od budowli drewnianych oraz ściany lasu.

Kształt paleniska moŜe być dowolny: koło, prostokąt, kształt nieregularny (rys. 26).

Obudowę  miejsca  na  ognisko  moŜna  wykonać  z  kamienia  (polnego,  łamanego),  cegły
(klinkierowej, sylikonowej, szamotowej). Wysokość brzegu ogniska nie powinna być większa
niŜ  30  cm.  Wnętrze  paleniska  naleŜy  umocnić  tym  samym  materiałem  co  obrzeŜe  (dla
zachowania  jednakowej  rozszerzalności  cieplnej)  lub  pozostawić  w  formie  nawierzchni
mineralizowanej.  Siedziska  montowane  na  stałe  powinny  być  usytuowane  w  bezpiecznej
odległości, zaleŜnej od powierzchni paleniska.

Rys. 26. Miejsca na ognisko [6, s. 40]

Wielkość małych palenisk waha się w granicach około 0,5–1,0 m

. dla duŜych grup

uŜytkowników naleŜy przewidzieć duŜo większe paleniska (

∅

2–3 m) z zapewnieniem terenu

dla ustawienia ławek. Miejsce na ognisko moŜe być wyposaŜone dodatkowo w konstrukcję
metalową słuŜącą do umocowania naczynia do gotowania lub rusztu do pieczenia nad

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 28. Palenisko w lesie (opr. własne)

Urządzenia rekreacyjne

W grupie tych urządzeń znajdują się: siedziska, stoły, zadaszenia, wieŜe widokowe

(dla wypoczynku biernego) oraz urządzenia do gier, zabaw, ćwiczeń fizycznych i sportów
(do wypoczynku czynnego).

Na terenach leśnych znajdują zastosowanie róŜne formy siedlisk, począwszy od prostych

ułoŜonych kłód pni, poprzez „taborety”, „krzesła”, ławy, ławki z oparciem, ławostoły, leŜanki
itp. (tabela 4).

Konstrukcja siedzisk powinna być prosta, funkcjonalna bez przesadnego zdobnictwa,

dostosowana do przeciętnych wymiarów ciała ludzkiego i wieku uŜytkowników.

Tabela 4. Orientacyjne wymiary ławek, „taboretów”, leŜanek [6, s. 43]

ławy i ławki

Wymiary

dorośli

dzieci

„taborety”

leŜanki

Szerokość

30–50 cm

25–40 cm

35–40 cm

70–90 cm

Długość

nx50 cm

nx30–40 cm

35–40 cm

200 cm

Wysokość

40–50 cm

25–40 cm

45–50 cm

30–45 cm

Wysokość oparcia

35–40 cm

25–30 cm

–

Ławki nie muszą posiadać oparcia, ale jeŜeli jest ono mocowane, to naleŜy uwzględnić

kąt nachylenia około 5–10

oraz moŜna zmniejszyć wysokość siedziska do 35 cm.

Oprócz siedzisk samodzielnie funkcjonujących najczęściej projektuje się je w połączeniu

ze stołami. Do ich budowy najlepsze jest heblowane drewno twarde i średnio twarde oraz
miękkie do konstrukcji oparć (rys. 29) [6, s. 43-44].

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

TYP 1 Ławka z połowizny kloca o średnicy ca 40 cm z drewna twardego (dębowego lub

jesionowego). Podstawa ławki z okrąglaków

∅

25–30 cm wkopanych w ziemię na

głębokość 60–80 cm. Połączenia podstawy z siedziskiem na kołki lub gwoździe
stalowe 8``. Wierzch siedziska strugany.

TYP 2 Ławka drewniana z oparciem dwustronna. Podstawy prefabrykowane z betonu

=140 o wysokości jak na rysunku. W górnej części elementu podstawy osadzono

4 dyble drewniane 4x6x10 cm do których umocowane są bale o przekroju 6x30 cm
z  drewna  twardego  stanowiące  siedziska.  Oparcie  z  dwóch  desek  grubości  32  cm
umocowanych  do  słupków  o  przekroju  5x10  cm.  Połączenie  na  wkręty  stalowe
ocynkowane  6x80  mm.  Całość  strugana,  zagruntowana  pokostem  i  powleczona
lakierem bezbarwnym.

NaleŜy pamiętać o wstępnej konserwacji tych urządzeń i powtarzaniu zabiegów co 2–3

lata.

Zadaszenia

NaleŜą one do leśnych urządzeń kubaturowych, samodzielnie funkcjonujących lub

towarzyszących obiektom rekreacyjnym. Przeznaczone są do schronienia przed
niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi (deszczem, silnym nasłonecznieniem,
wiatrem) oraz do krótkiego odpoczynku i przygotowania i spoŜycia posiłku (rys. 31).

Rys. 31. Wybrane typy zadaszeń [6, s. 43]

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podstawowym tworzywem budowlanym powinno być drewno, obrobione metodą

zbliŜoną  do  tradycyjnego  budownictwa  wiejskiego,  o  konstrukcji  nawiązującej  do  stylów
lokalnych lub przyjętych w danym rejonie rekreacyjnym. Elementy drewniane montowane w
ziemi,  naleŜy  zakotwiczyć  w  betonie  ułoŜonym  na  warstwie  piasku  lub  zabezpieczyć  przez
osmołowanie  odwodnienie  dna  dołu.  Wskazane  jest,  aby  cała  przestrzeń  pod  dachem  miała
suche podłoŜe (rys. 32).

Rys. 32. Zadaszenie typu wiata – Puszcza Kozienicka (opr. własne)

Wysokość zadaszeń waha się od 2,5–3,5 m. na ogół ustawia się wewnątrz zadaszeń ławy

do siedzenia i stoły [6, s. 44].

Wiaty ustawia się ścianą zakrytą od strony przewaŜających wiatrów. Dla stworzenia ładu

przestrzennego wskazane jest stosowanie na danym obiekcie zadaszeń w podobnym stylu
i wkomponowanie ich w krajobraz leśny.

Urządzenia te nie mogą szpecić krajobrazu leśnego, a swoją prostotą konstrukcji

i wykończenia powinny go urozmaicać, kształtować poczucie smaku oraz rozbudzać
kulturalne korzystanie przez regularną konserwację [6, s. 46].

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonywania ćwiczeń.

Na czym polega techniczne zagospodarowanie terenów leśnych przeznaczonych do
rekreacji i turystyki?

Jakie są zasady urządzania leśnych obiektów wypoczynkowych?

Jakie są rodzaje urządzeń i elementów wyposaŜenia leśnych terenów rekreacyjnych?

Jakie są główne urządzenia ochronne?

Jak zabezpiecza się ogrodzenia przed wyrwaniem i gniciem?

Jakie są główne zasady konstrukcji tablic informacyjnych?

Jakie są główne kierunki konserwacji elementów obsługi ruchu pojazdów?

Jakie są główne zasady urządzania miejsc na ogniska?

Jakie są zasady konstrukcji ławek?

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj na gruncie fragment ogrodzenia z dwóch rzędów Ŝerdzi.

Sposób wykonania

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przypomnieć sobie zasady obsługi pilarki spalinowej,

przypomnieć sobie cechy i właściwości surowca drzewnego,

przyciąć na wymiar słupki i Ŝerdzie,

zabezpieczyć impregnatem słupki na fragmencie przeznaczonym do wkopania,

wkopać słupki,

ociosać Ŝerdzie w miejscach zamocowania,

zamocować Ŝerdzie przy pomocy gwoździ do słupków,

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

okorowane Ŝerdzie świerkowe,

−

słupki z okrąglaków

∅

12–15 cm,

−

sprzęt (pilarka spalinowa, siekiera, młotek, szpadel),

−

gwoździe,

−

smoła (impregnat),

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Wyznacz i wykonaj palenisko na polu biwakowym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z warunkami i zasadami urządzania palenisk,

określić lokalizację, wielkość i kształt paleniska,

przygotować wnętrze paleniska wykonując mineralizację gleby,

wykonać brzeg paleniska z kamienia polnego,

zasypać dno paleniska warstwą piasku grubości 5 cm,

usunąć warstwę ziemi roślinnej wokół paleniska,

wskazać miejsca ustawienia ławek,

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rysunek do ćwiczenia 2 [12]

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

narzędzia pracy (szpadel, motyka),

−

materiały: kamień polny, piasek,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Wykonaj i ustaw przy ścieŜce dydaktycznej pojemnik na śmieci.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z trasą ścieŜki dydaktycznej na podstawie mapy przeglądowej
zagospodarowania turystycznego nadleśnictwa,

ustalić w terenie miejsce ustawienia pojemnika na odpady,

przygotować narzędzia,

zapoznać się z projektem kosza na śmieci,

przygotować materiał zgodnie z przyjętym wymiarowaniem,

zespolić za pomocą gwoździ poszczególne elementy,

zamocować klamy metalowe stanowiące uchwyty do podnoszenia kosza,

ustawić kosz na śmieci w ustalonym miejscu,

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rysunek do ćwiczenia 3 [12]

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

mapa przeglądowa zagospodarowania turystycznego nadleśnictwa,

−

rysunek kosza na śmieci,

−

listwy drewniane 2,5x6 cm (do wykonania ram),

−

połowizny z okorowanego drewna liściastego (stanowiące ściankę zewnętrzną),

−

deska grubości 25 mm jednostronnie strugana (spód kosza),

−

legary z połowizn drewnianych (do ustawienia na nich kosza),

−

narzędzia: piła spalinowa, siekiera, młotek, szpadel, piła ręczna,

−

impregnat,

−

gwoździe,

−

klamy stalowe stanowiące uchwyty,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Dokonaj charakterystyki zagroŜeń lasów ze strony turystyki i wskaŜ znaczenie urządzeń

higieniczno-sanitarnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać informacje, które będą pomocne przy wykonaniu ćwiczenia,

wskazać główne zagroŜenia lasów ze strony turystyki,

omówić problem zaśmiecania lasów,

wskazać rodzaje urządzeń higieniczno-sanitarnych,

wyciągnąć wnioski,

dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

modele urządzeń higieniczno-sanitarnych,

−

notatnik,

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

ołówek/długopis,

−

literatura z rozdziału 6 Poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Wykonaj zgodnie z rysunkiem i ustaw na polu biwakowym ławkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z rysunkiem projektu ławki,

sprawdzić wymiary poszczególnych elementów,

dokonać zespolenia poszczególnych elementów,

ustalić miejsce ustawienia ławki do wypoczynku,

wykopać dołki do posadowienia siedziska,

zaimpregnować części przeznaczone do wkopania,

wkopać posadowienie siedziska,

sprawdzić stabilność ławki,

uporządkować teren wokół ławki.

Rysunek do ćwiczenia 5 [12]

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rysunek projektu ławki,

−

drewniane elementy ławki – połowizna kloca dębowego

∅

około 40 cm ze struganym

wierzchem siedziska, dwa okrąglaki

∅

25–30 cm o długości około 100 cm,

−

narzędzia pomiarowe: taśma miernicza,

−

narzędzia podstawowe: piła spalinowa, siekiera, szpadel, młotek, grabie,

−

gwoździe stalowe 8``,

−

impregnat.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić zasady technicznego zagospodarowania terenów leśnych
przeznaczonych do rekreacji i turystyki?

wyjaśnić zasady urządzania leśnych obiektów wypoczynkowych?

wymienić rodzaje urządzeń i elementów wyposaŜenia leśnych

terenów rekreacyjnych?

wskazać główne urządzenia ochronne?

wskazać sposoby zabezpieczeń ogrodzenia przed wyrywaniem i gniciem?

scharakteryzować konstrukcje tablic informacyjnych?

określić główne kierunki konserwacji elementów obsługi ruchu pojazdów?

określić warunki konstrukcji pojemników na śmieci?

10)

określić główne zasady urządzania miejsc na ognisko?

11)

wskazać zasady konstrukcji ławek?

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘC

Instrukcja dla ucznia

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań Do kaŜdego zadania dołączone są cztery moŜliwości odpowiedzi.
Tylko jedna jest prawdziwa.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej
rubryce znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Zasięg strefy B – masowego ruchu turystycznego licząc od granic terenów lasów
przylegających do miast wynosi
a)

1 km.

2 km.

3 km.

4 km.

Zabiegi hodowlane na terenach leśnych udostępnionych do rekreacji mają na celu m.in.
a)

przerzedzenia drzewostanów.

zwiększenie odporności drzewostanów na obciąŜenia rekreacyjne.

udostępnienie dla ruchu samochodowego.

zmniejszenie bioróŜnorodności gatunkowej.

Do obozowisk zalicza się
a)

ośrodki wczasowo-wypoczynkowe.

pola biwakowe.

tereny wypoczynkowe.

miejsca postoju pojazdów.

cieŜki dydaktyczne to

powierzchniowe obiekty turystyczne z punktami widokowymi.

liniowe obiekty turystyczne z przystankami poznawczymi.

punktowe obiekty turystyczne.

przestrzenne obiekty turystyczne.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pole kempingowe to obiekt turystyczny
a)

wielofunkcyjny.

jednofunkcyjny.

dwufunkcyjny.

bez konkretnych funkcji.

Parkingów nie naleŜy lokalizować m.in. na terenach
a)

parków krajobrazowych.

rezerwatów ścisłych.

parków narodowych.

obszarów chronionego krajobrazu.

Teren polany biwakowej powinien być
a)

ogrodzony.

nieogrodzony.

oznakowany.

opalikowany.

Jednym z elementów urządzeń higieniczno–sanitarnych turystycznego zagospodarowania
lasu są
a)

pasy przeciwpoŜarowe.

urządzenia do ćwiczeń fizycznych.

wodne i suche sanitariaty.

zadaszenia.

Zagospodarowaniu rekreacyjnemu podlegają między innymi
a)

lasy w strefach ochronnych wokół sanatoriów i uzdrowisk.

tylko lasy wokół jezior.

wszystkie lasy.

tylko lasy wokół duŜych aglomeracji miejskich.

10.

Elementami urządzeń ochronnych na leśnych terenach rekreacyjnych są
a).

znaki drogowe.

b).

ogrodzenia.

c).

kładki i mosty.

d).

sanitariaty.

11.

Lokalizacja punktu widokowego zaleŜy m.in. od
a)

strefy zagospodarowania turystycznego.

walorów krajobrazowych kompleksu leśnego.

wysokości i wielkości drzewostanów.

składu gatunkowego drzewostanów.

12.

Główną zasadą przy urządzaniu leśnych obiektów turystycznych powinno być
a)

prosta konstrukcja.

stosowanie tworzywa sztucznego.

jaskrawa kolorystyka.

stosowanie elementów metalowych.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13.

Do elementów i urządzeń obsługi ruchu pojazdów na terenach leśnych naleŜą
a)

stojaki rowerowe.

szlabany.

znaki drogowe.

bramy wejściowe.

14.

Ogrodzenia na terenach obiektów rekreacyjno-wypoczynkowych pełnią funkcję
chroniące
a)

tylko osoby wypoczywające.

tylko las.

osoby wypoczywające i las.

tylko pojazdy osób wypoczywających.

15.

Socjalnymi urządzeniami wyposaŜenia terenów leśnych są
a)

urządzenia sportowe.

schody.

stoły i ławy.

paleniska.

16.

Punkty poboru wody gaśniczej powinny znajdować się na terenach masowego
wypoczynku ludności przede wszystkim w strefach
a)

A i C.

B i C.

tylko A.

A i B.

17.

W lesie niezagospodarowanym rekreacyjnie naturalna chłonność wynosi
a)

maksymalnie 1 osobogodzina na 1 ha na dobę.

maksymalnie 3 osobogodziny na 1 ha na dobę.

maksymalnie 4 osobogodziny na 1 ha na dobę.

maksymalnie 5 osobogodzin na 1 ha na dobę.

18.

Powierzchniowe obiekty wypoczynkowe są
a)

nieszkodliwe dla lasu.

najbardziej intensywną formą uŜytkowania lasu.

rzadko występującą formą zagospodarowania turystycznego.

niezbyt popularne wśród turystów.

19.

Pojemność parkingów leśnych powinna wahać się w przedziale
a)

5–10 miejsc postojowych.

10–40 miejsc postojowych.

5–20 miejsc postojowych.

20–50 miejsc postojowych.

20.

Pasy przeciwpoŜarowe naleŜy zakładać
a)

tylko wokół punktowych obiektów rekreacyjnych.

wokół kaŜdego powierzchniowego obiektu rekreacyjnego.

tylko wokół kempingów.

wokół kaŜdego obiektu rekreacyjnego.

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ………………………………………………………........................................

Prowadzenie prac związanych z rekreacyjno-turystycznym zagospodarowaniem
lasu

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

Garliński T.: WaŜniejsze obiekty z zakresu technicznego przystosowania lasu do
rekreacji. Las Polski nr 2/1987

Instrukcja znakowania szlaków turystycznych PTTK. PTTK Zarząd Główny, Warszawa
1998

Kapuściński R.: Podstawowe formy udostępniania lasów społeczeństwu. Biblioteczka
leśniczego z. 167. Wydawnictwo Świat, Warszawa 2002

Kapuściński R.: Problematyka zaśmiecania lasu. Biblioteczka leśniczego z. 197.
Wydawnictwo Świat, Warszawa 2004

Kasprzyk S.: Turystyczne zagospodarowanie lasu. PWRiL, Warszawa 1977

Łonkiewicz B.:, Głuch G.: Wytyczne rekreacyjnego zagospodarowania lasów. Naczelny
Zarząd Lasów Państwowych, IBL, Warszawa 1991

Poskrobko B. (red): Naturalne środki dydaktyczne. Politechnika Białostocka, Białystok
1998

Suwała M. (red): Poradnik uŜytkowania lasu. Oficyna Edytorska „Wydawnictwo Świat”,
Warszawa 2000

WaŜyński B.: Urządzanie i zagospodarowanie lasu dla potrzeb turystyki i rekreacji.
Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego, Poznań 1997

10.

WaŜyński B.: Turystyka i rekreacja w lasach – nie wykorzystane szanse. Biblioteczka
leśniczego z. 128. Wydawnictwo Świat, Warszawa 2000

11.

Zasady Hodowli Lasu. Ośrodek Rozwojowo – WdroŜeniowy Lasów Państwowych
w Bedoniu, Warszawa 2003

12.

Zestaw kart informacyjnych obiektów i urządzeń turystycznych do stosowania w Lasach
Państwowych. BIPOLAS – Biuro Studiów i Projektów Lasów Państwowych w Łodzi,
Łódź 1977

Czasopisma:

−

Echa Leśne

−

Głos Lasu

−

Las Polski