plik

Kult Matki Bożej na Łotwie datuje się od czasów, kiedy kraj
ten zyskał miano „kraju Maryi” (określony został jako „Terra
Mariana” przez papieża Innocentego III w 1215 roku). W
rzeczywistości

nabożeństwa

Maryi

zaszczepili

przybywający  na  Łotwę  chrześcijańscy  misjonarze.  Biskup
Meinard  rozpoczął  głoszenie  wiary  chrześcijańskiej  nad
brzegiem  Dźwiny  w  imię  Matki  Bożej,  a  ustanawiając
biskupstwo w Ikšķile również oddał je pod jej opiekę. Tradycję
tę  kontynuował  biskup  Albert  podczas  budowy  w  1215  roku
katedry  w  Rydze,  której  nadał  wezwanie  Wniebowzięcia
Najświętszej  Maryi  Panny.  Kiedy  w  1582  roku,  już  po
zapanowaniu reformacji, na Łotwę przybyli jezuici, prowadzili

Spis treści

Kult Matki Bożej na Łotwie

Aktualne

przeznaczenie

sanktuarium maryjne i

bazylika mniejsza

Dane świątyni

Styl

barok

Świątynia

• materiał bud.

• długość

• szerokość

• cegła

35 m

25 m

Wieża

kościelna

• liczba wież

• wysokość

wież

60 m

Ołtarz

• liczba ołtarzy

Położenie na mapie Łotwy

56°07′37″N 27°00′56″E (https://tool

s.wmflabs.org/geohack/geohack.php?l

anguage=pl&pagename=Bazylika_Wni

ebowzi%C4%99cia_Naj%C5%9Bwi%

C4%99tszej_Maryi_Panny_w_Ag%C

5%82onie&params=56.126944444444

_N_27.015555555556_E)

Strona internetowa (http://aglonasbazil

ika.lv/)

swoją misję także pod znakiem Maryi; podobnie czynili
dominikanie, dając budowanym przez siebie kościołom
wezwania maryjne

[5]

W  1697  właścicielka  ziemska  Ewa  Justyna  Szostowicka,  z
domu  Sielicka  przy  wsparciu  biskupa  inflanckiego  Mikołaja
Popławskiego zaprosiła dominikanów z Wilna do założenia w
Agłonie  klasztoru  i  przykościelnej  szkoły

[6]

. Pierwszym

dominikaninem, który się tu zjawił w sierpniu 1698, był o.
Remigiusz Mosokowski, prowincjał dominikanów wileńskich.
W dniu 15 sierpnia tego samego roku pojawiły się doniesienia
o objawieniu się Matki Bożej Annie, dziewczynie łatgalskiej,
mieszkającej w byłym majątku Ewy Szostowickiej

[5]

. Anna

podczas modlitwy miała widzenie Matki Bożej trzymającej na
prawym  ręku  Dzieciątko  Jezus.  Dokładnie  w  tym  samym
momencie  przeor  miał  widzenie  białego  kościoła  z  dwoma
wieżami.  Taki  kościół  postanowiono  wybrać  oraz
sprowadzono  obraz  podobny  do  widzenia  Anny

[4]

. W 1700

roku Ewa Justyna Szostowicka podarowała dominikanom 20
wsi z 90 domami i 2 folwarkami na rzecz budowy nowej
świątyni

[7]

. Akt fundacyjny kościoła z 8 kwietnia 1700 roku

został ratyfikowany przez biskupa Popławskiego, króla
polskiego, Augusta II i papieża Innocentego XII. W tym czasie
Łatgalia miała kilka kościołów, ale jej mieszkańcy nadal
przestrzegali różnych pogańskich praktyk

[5]

Na miejsce budowy kościoła obrano lesisty pagórek między jeziorami Egles i Cirišs. Pierwszy kościół
zbudowano z drewna

[7]

. Pierwsze lata w Agłonie były dla dominikanów niezwykle trudne. Musieli oni

żyć pośród wojen i walk politycznych, takich jak konflikt między pretendentami do tronu polskiego, czy
III wojna północna  pomiędzy  Rosją  i  Szwecją  (1700-1721).  Przez  Łatgalię  przechodziły  różne  wojska
niszcząc  ją,  rabując  i  zabijając  jej  mieszkańców.  W  tych  warunkach  dominikanom  trudno  było  żyć  i
pracować według ich reguł monastycznych, ale zakonnicy starali się nieść mieszkańcom pomoc zarówno
w  sprawach  materialnych  jak  i  duchowych.  W  dniu  10  września  1751  roku  biskup  inflancki  Józef
Puzyna,  biskup  poświęcił  kościół  dając  mu  wezwanie  Wniebowzięcia  Najświętszej  Maryi  Panny.
Wnętrze  pierwszego  kościoła  bogato  zdobione  z  cudownym  obrazem  w  głównym  ołtarzu,  otoczonym
przez  dwa  mniejsze,  boczne  ołtarze.  W  bogato  dekorowanym  kościele  znajdowały  się  obrazy  Matki
Boskiej Loretańskiej, Trójcy Świętej, św Dominika, św. Jana Chrzciciela i Jezusa Ukrzyżowanego

[5]

Kościół ten spłonął w 1766 roku. W latach 1768–1780 zbudowano nowy kościół, murowany w stylu
barokowym, zachowany do dziś. Konsekrowany w 1800 roku przez biskupa Jana Benisławskiego
otrzymał również wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

[8][9]

. Obok kościoła wzniesiono

w latach 1720-1780 klasztor, którego mieszkańcy, dominikanie wnieśli istotny wkład w rozwój
łotewskiej kultury i kościoła. Uruchomili m. in. szkołę oraz wyższe studia języku polskim

[7]

. W 1820

Historia kościoła i klasztoru

XVII–XIX wiek

Bazylika

Wniebowzięcia

Najświętszej Maryi

Panny w Agłonie

roku powstało seminarium duchowne; wzorowane na seminarium w Wilnie miało za cel przygotowanie
księży do pracy w parafiach Łatgalii. Zostało zamknięte przez rosyjskich urzędników w 1832 roku. Po
Powstaniu Styczniowym władze zabroniły przyjmowania mnichów do nowicjatu. Klasztor, który należał
do prowincji litewskiej dominikanów, funkcjonował aż do roku 1880, kiedy został również zamknięty
przez rząd rosyjski

[5]

. Na terenie dawnego klasztoru władze carskie zorganizowały więzienie dla księży.

Jednym z osadzonych był Fryderyk Jozafat Żyskar

[10]

Agłońskie sanktuarium od początku swego istnienia było celem pieszych pielgrzymek, przybywających
nie tylko z Łotwy, ale również z Białorusi i Litwy. Władze carskie, popierające prawosławie m.in.
poprzez napływ do Łatgalii Rosjan, nie ograniczyły jednak działalności sanktuarium

[7]

Podczas I wojny światowej w murach klasztoru mieściła się siedziba dowództwa batalionu oraz szpital
wojskowy. W 1918 roku klasztor zajęli bolszewicy i złupili go poszukując ukrytych kosztowności

[6]

. Po

uzyskaniu  przez  Łotwę  niepodległości  reaktywowano  seminarium,  aby  moc  kształcić  potrzebnych
kościołowi  kapłanów.  Ważnym  wydarzeniem  w  historii  łotewskiego  kościoła  było  konsekrowanie  w
agłońskim  kościele  pierwszego  biskupa-Łotysza  Antonijsa  Springovičsa,  przyszłego  metropolity
ryskiego.  W  okresie  międzywojennym  umocniła  się  rola  Agłony  jako  ośrodka  pielgrzymkowego,  co  z
kolei  przyczyniło  się  do  większej  konsolidacji  łotewskich  katolików.  Z  okazji  Święta  Wniebowzięcia
Najświętszej Marii Panny do kościoła wyruszały piesze pielgrzymki

[7]

Podczas  II  wojny  światowej  kościół  działał  bez  większych  ograniczeń.  Funkcjonowało  przy  nim
seminarium duchowne, choć nie mogło przyjmować nowych kandydatów. Po zajęciu Łotwy przez ZSRR
w  1944  roku  zlikwidowana  została  działająca  przy  kościele  uczelnia  teologiczna,  a  w  1961  jej  los
podzielił  klasztor,  którego  pomieszczenia  zamieniono  na  mieszkania  komunalne  dla  pracowników
pobliskiego  kołchozu.  Księża  obsługujący  sanktuarium  mieszkali  w  pomieszczeniu  nad  zakrystią.
Agłona  nieprzerwanie  pozostawała  centrum  łotewskiego  kościoła,  pielgrzymowano  do  niej  nawet  w
czasach  stalinowskich  prześladowań.  Do  Agłony  zawsze  też  przybywali  biskupi  z  Rygi,  dla  których
udział  w  dorocznych  obchodach  święta  Wniebowzięcia  był  jedyną  okazją  do  kontaktu  z  wiernymi.  W
czasach  okupacji  radzieckiej,  dzięki  kościołowi  w  Agłonie,  kościołowi  łotewskiemu  nie  brakowało
powołań kapłańskich

[7]

28 kwietnia 1980 roku z okazji 200. rocznicy ukończenia
budowy papież Jan Paweł II oficjalnie nadal kościołowi w
Agłonie tytuł bazyliki mniejszej

[11]

. W sierpniu 1986 roku w

bazylice zorganizowano uroczystości z okazji 800-lecia chrztu
Łotwy, w których wzięło udział 150 000 pielgrzymów. W
1992 roku w oczekiwaniu na wizytę papieską rozpoczęto
renowację bazyliki i powiększono teren wokół niej

[9]

. W 1991

roku na pierwsze święto Wniebowzięcia, obchodzone już w
niepodległej Łotwie, przybyło 120 000 pielgrzymów

[7]

. 9

września 1993 roku podczas swej 61. podróży apostolskiej
agłońskie sanktuarium odwiedził papież Jan Paweł II. Na
spotkanie z nim przybyło ponad 300 000 pielgrzymów

[9]

XX wiek

Dwuwieżowa fasada bazyliki

Agłona dla wielu łotewskich katolików stanowi najważniejsze
miejsce  w  kraju.  Jest  miejscem  wielu  uroczystości.  Na
sierpniowe  święto  Wniebowzięcia  przybywa  tu  corocznie
około  150  000  wiernych  z  całej  Łotwy,  a  także  z  Litwy,
Białorusi  i  Rosji.  W  noc  z  14  na  15  sierpnia  odbywa  się
procesja  z  pochodniami

[8]

. W ciągu roku sanktuarium

odwiedza  około  300  000  wiernych.  Bazylikę  poddano
kapitalnemu  remontowi,  a  w  jego  podziemiach  odnowiono  i
poświęcono  kaplicę,  w  której  sarkofagach  spoczywają
dostojnicy  łotewskiego  kościoła,  m.  in.:  kardynał  Julijans
Vaivods i biskup Boļeslavs Sloskāns

[7]

Kościół został zbudowany w stylu włoskiego baroku na planie
krzyża o wymiarach 35 x 25 metrów, z bliźniaczymi,
trzykondygnacyjnymi wieżami o wysokości 60 m i głębokimi
podziemiami, przewidzianymi na miejsca pochówku
znaczniejszych księży oraz osób świeckich

[7]

Kościół w Agłonie bardzo przypomina kościół dominikanów
w Trokach na Litwie. Jego budowę nadzorował nowy przeor
klasztoru  o.  Remigiusz  Zahorowski,  znaczący  budowniczy
kościołów  i  seminariów  na  Litwie.  Kościół  może  pomieścić
400 osób, a po adaptacji około 3000. Sześć filarów dzieli jego
wnętrze  na  trzy  części.  Na  początku  1800  roku  ściany
zewnętrzne  kościoła  zostały  otynkowane  i  pobielone.  Ołtarz
główny  odznacza  się  imponującą  dwupoziomową  strukturą.
W górnej części znajduje się cudowny obraz Matki Boskiej, a
poniżej  są  drewniane  rzeźby,  figury  świętych  i  małe  obrazki
świętych  w  zaokrąglonych  ramkach.  Dwa  ołtarze  boczne,
zbudowane w 1827 roku zostały poświęcone św. Tomaszowi i
św.  Marii  Magdalenie.  Ważne  renowacje  miały  miejsce  w
latach  30.  i  50.  XIX  wieku.  W  1835  roku  kościół  został
pokryty metalowym dachem. Również latach 30. dodano do jego wyposażenia obrazy religijne i krzyże,
a później dodatkowe ołtarze. Obecnie kościół posiada łącznie dziesięć ołtarzy znajdujących się w nawach
bocznych  i  na  filarach.  Na  wieży  wisi  sześć  dzwonów,  z  których  największy  został  odlany  w  Wilnie
przez Daniela Vernera i poświęcony św. Dominikowi w dniu 14 sierpnia 1839 roku. Organy, znajdujące
się  pierwotnie  w  drewnianym  kościele,  zostały  odrestaurowane  w  1870  roku:  Mają  one  18  głosów  i
należą najstarszych w Łotwie

[5]

Plac  przed  bazyliką,  przygotowany  na  wizytę  papieża  Jana  Pawła  II,  może  pomieścić  około  500  000
wiernych.  Wokół  niego  zbudowano  Drogę  Krzyżową  o  długości  około  600  metrów.  14  sierpnia  2009
roku  na  placu  poświęcono  Kalwarię  Saletyńską,  grupę  trzech  figur  przedstawiających  trzy  fazy
objawienia Matki Bożej z La Salette

[12]

Wnętrze

Architektura i wystrój

Ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej
Agłońskiej

Obraz Matki Boskiej Agłońskiej

W głównym ołtarzu znajduje się Cudowny Obraz Matki Boskiej Agłońskiej pędzla nieznanego artysty

[7]

Namalowany  na  dębowej  desce  obraz  jest  starszy  niż  kościół,  datuje  się  go  na  początek  XVII  wieku.
Wykazuje on ścisłe podobieństwo do XIV-wiecznego obrazu Matki Bożej Trockiej. Istnieje wiele teorii
dotyczących  jego  pochodzenia,  ale  najbardziej  prawdopodobna  jest  ta,  według  której  obraz  został
przywieziony przez dominikanów z Litwy. Obraz jest ukryty za zasłoną i odsłaniany tylko na specjalne
okazje.  Związanych  jest  z  nim  wiele  świadectw  o  jego  uzdrawiającej  mocy

[9]

. Na złotym tle obrazu

ukazana została postać Maryi siedzącej na tronie, z Dzieciątkiem na prawym kolanie. Ciemnopurpurowy,
lamowany złotem strój Matki Bożej okrywa ciemnogranatowy płaszcz z błękitną podszewką. Na
płaszczu widnieją złote gwiazdy. W lewym ręku Maryja trzyma gałązkę róży o trzech kwiatach.
Dzieciątko Jezus, ubrane w wykończoną złotem czerwoną tunikę, trzyma na kolanach Pismo Święte

[12]

Zdobiącą obraz sukienkę i korony z pozłacanego srebra, wysadzanego drogimi kamieniami, podarowali
w 1875 roku Michał i Praksyda Dąbrowscy. Po obu stronach ołtarza wiszą wota dziękczynne. W związku
z kultem Matki Bożej Agłońskiej powstała pieśń "Panno Święta w agłońskim kościele" (łat. "Jaunova
Svata Aglyunas Bazneica"), wydana w Nieświeżu po polsku i łotewsku

[7]

Piętrowy, kamienny klasztor został zbudowany w tym samym czasie, co nowy kościół. Jest to budynek w
kształcie  litery  T  z  długimi  korytarzami  i  30  celami.  Na  drzwiach  cel  widnieją  portrety  świętych  i
różnych  kapłanów,  namalowane  przez  samych  zakonników.  Jednym  z  najwybitniejszych  spośród  nich
był brat Izydor, który w 1834 roku namalował obraz św. Jana Chrzciciela. Obok klasztoru był duży park,
ogród  z  jabłoniami  i  stawy  rybne.  Ogród  i  dziedziniec  kościoła  były  ogrodzone  murem  z  białego
kamienia, wysokim na 1,5 m. w klasztorze dominikanie utworzyli bibliotekę, a w niej bardzo cenny zbiór
rzadkich dzieł, na który składały się książki w języku polskim, łotewskim i po łacinie. Niektóre z książek
zostały  nabyte  od  wileńskiego  seminarium,  inne  poprzez  prywatne  darowizny,  a  pozostałe  zostały
zakupione. W zbiorze były wyjątkowe książki o historii Łatgalii, religii i języku, zwłaszcza te, wydane w
XVIII i XIX wieku

[5]

W  pobliżu  kościoła,  w  północno-wschodnim  narożniku  ogrodu  klasztornego  znajduje  się  źródło
mineralne. Zyskało ono sobie reputację źródła leczniczego. Przybywający do sanktuarium zabierali jego
wodę  do  odległych  miejsc,  nawet  do  Rosji.  W  1824  roku  dominikanie  zlecili  Akademii  Medycznej  w
Sankt-Petersburgu wykonanie analizy źródlanej wody. Akademia wydała opinię, że woda ze źródła „jest
zalecana do leczenia, zarówno do użytku wewnętrznego, jak również na dolegliwości skórne.” W 1826
roku wileński inspektor medyczny K. Friedeburgs, wyraził oficjalną zgodę na używanie wody ze źródła
w Agłonie do celów leczniczych. W 1825 roku dla potrzeb kuracjuszy zbudowano niewielki szpital na 10
łóżek.  Na  przestrzeni  lat  źródło  podobno  połączyło  się  z  innymi  źródłami  i  utraciło  swe  lecznicze
właściwości,  ale  ludzie  nadal  zdążają  do  jego  wód.  W  latach  60.  władze  komunistyczne  zarządziły
zamknięcie źródła, ale woda wkrótce pojawiła się w jego pobliżu

[5]

Klasztor

Źródło mineralne

Przypisy

Gcatholic.org: Vissvētākās Jaunavas Marijas Debesīs Uzņemšanas Bazilika. Basilica of the
Assumption of the Blessed Virgin Mary. Aglona, Latvia (http://www.gcatholic.org/churches/eu
rope/1119.htm) (ang.). www.gcatholic.org. [dostęp 2013-08-23].
Aglonas Bazilika: Aglonas Bazilika (http://aglonasbazilika.lv/) (łot.). aglonasbazilika.lv.
[dostęp 2013-08-23].