Piotr Szymański
Symulacja zarządzania przedsiębiorstwem
Część teoretyczna
Inwestycje - to odroczenie bieżącej konsumpcji na rzecz niepewnych przyszłych wpływów lub inaczej to wydatki przedsiębiorstw na dobra, które mogą być użyte do produkcji innych dóbr i usług
Dywestycje - to upłynnianie nieprzydatnych środków trwałych
Just in time - (ang. dokładnie na czas) - strategia zarządzania polegająca na takim synchronizowaniu produkcji i zaopatrzenia, która umożliwia ograniczenie wielkości zapasów oraz kosztów z tym związanych.
Outsourcing - wykorzystywanie zasobów innych organizacji, zlecanie często wyspecjalizowanym przedsiębiorstwom poszczególnych czynności czy też całych procesów będących częścią procesów realizowanych przez zleceniodawcę. Typowym rozwiązaniem stosowanym w ramach outsourcingu jest cedowanie czynności pomocniczych niezwiązanych z głównym biznesem (np. outsourcing usług: finansowo-księgowych, transportowych, magazynowych), rzadziej wykorzystywany jest outsourcing w zakresie podstawowej działalności operacyjnej).
Jeśli jest coś, czego nie potrafimy zrobić wydajniej, taniej i lepiej niż konkurenci, nie ma sensu, żebyśmy to robili i powinniśmy zatrudnić do wykonania tej pracy kogoś, kto zrobi to lepiej niż my - Henry Ford, 1923
Główne przesłanki wprowadzania outsourcingu:
Poprawa efektywności - czynności wykonywane przez zewnętrzne podmioty są wykonywane taniej, niż byłoby to możliwe we własnym zakresie,
Uwolnienie zasobów i kapitałów,
Zmniejszenie liczby zasobów niezbędnych do funkcjonowania przedsiębiorstwa,
Obniżenie progu rentowności dzięki zmniejszeniu kosztów stałych na rzecz zwiększenia kosztów zmiennych,
Dostęp do specjalistów,
Zwiększenie elastyczności funkcjonowania.
Zysk rezydualny (residual income - RI) jest pierwszym historycznie miernikiem uwzględniającym w kalkulacji wyniku zrealizowanego przez dany podmiot koncepcję wartości rezydualnej (nazywanej też wartością ekonomiczną). Jego formuła oparta jest na różnicy pomiędzy stopą zwrotu z zainwestowanego kapitału a kosztem tego kapitału. Pierwsze wzmianki na temat koncepcji dochodu rezydualnego pojawiły się w pracy Hamiltona An Introduction to Merchandize (Edinburgh, 1777). Metodologię dochodu rezydualnego szczegółowo rozwinął i spopularyzował Alfred Marshall. Zdefiniował on zysk rezydualny jako sumę zysków netto pomniejszonych o odsetki od kapitału ustalone według aktualnej stopy procentowej. We współczesnych publikacjach, w których autorzy odwołują się do modelu Marshalla, dochód rezydualny jest definiowany jako:
gdzie:
RIt - zysk rezydualny,
NOPATt - zysk operacyjny po opodatkowaniu uzyskany za okres od t-1 do t,
WACCt - średni ważony koszt kapitału w okresie t,
ICt-1 - zaangażowany kapitał w okresie t-1.
Marshall jako pierwszy zwrócił uwagę na słabości zasad księgowych związane z kosztem kapitału. Zasady te uwzględniają tylko koszt długu i całkowicie pomijają koszt kapitału własnego. Powyższa formuła zmieniona korektami księgowymi wyznaczyła treść parametru EVA, EBO i EP. Koszt kapitału w powyższym zapisie dotyczy zarówno kapitału obcego, jak i własnego i jest reprezentowany przez średni ważony koszt kapitału - WACC.
CEL
a) poznawczy:
Ćwiczenie daje okazję do zintegrowania wiedzy i umiejętności dla osiągnięcia wyznaczonego celu w ramach podejmowania decyzji w wymiarze operacyjnym i strategicznym. Proces podejmowania decyzji przebiega w warunkach założeń upraszczających rzeczywistość, m.in. zakłada relatywną łatwość kształtowania posiadanego majątku produkcyjnego (w tym zakup/sprzedaż środków trwałych za gotówkę).
b) praktyczny:
Wykorzystanie wiedzy z zakresu: gospodarowania majątkiem trwałym i obrotowym, rachunkowości, negocjacji w zarządzaniu na poziomie operacyjnym i strategicznym.
Kształtowanie umiejętności dostrzegania szans i zagrożeń w otoczeniu przedsiębiorstwa, budowania pozycji rynkowej i jej obrony, rozstrzyganie dylematów specjalizacja - dywersyfikacja, prowadzenie negocjacji i antycypowania skutków podejmowanych decyzji.
Pojęcia kluczowe: planowanie potrzeb materiałowych - PPM (MRP - Material Requirements Planning), koszt jednostkowy, inwestycje, dywestycje, aktywa, rachunek zysków i strat, rachunek przepływów środków pieniężnych, lider kosztowy, outsourcing, just in time.
Warunki wstępne:
a) wymogi dla studentów:
Do uczestniczenia w grze niezbędne są umiejętności w zakresie: kalkulacji kosztów, analizy konkurencji, negocjacji, planowania (w tym planowanie potrzeb materiałowych), gospodarowania majątkiem obrotowym i trwałym (dywestycje), zastosowania outsourcing'u.
Zapoznać się z zalecaną literaturą (pojęcia kluczowe).
b) przewidywany czas realizacji: 270 min
Opis PRZYPADKU:
Na rynku wyrobu zetech funkcjonuje dziewięć przedsiębiorstw: Apollo, Ares, Bachus, Helios, Hermes, Merkury, Posejdon, Wenus, Zeus. Produkt zetech składa się z 4 modułów (komponentów): „A”, „B”, „C” i „D”. Każde z przedsiębiorstw posiada trzy maszyny, dwie służą do produkcji poszczególnych komponentów, a jedna do montażu wyrobu finalnego. W związku z tym każde przedsiębiorstwo wytwarza dwa rodzaje komponentów spośród czterech niezbędnych do wytworzenia produktu finalnego zetech (zob.: Załącznik 1-6), brakujące komponenty należy pozyskać z rynku. To sprawia, że przedsiębiorstwa będą stawały względem siebie w różnych rolach: konkurentów, odbiorców i dostawców.
Celem gry jest uzyskanie przez poszczególne zespoły jej jak największego zysku rezydualnego przedsiębiorstwa.
Technologia i inwestycje
Na początku gry możliwości w zakresie potencjału produkcyjnego są takie same dla wszystkich uczestników, natomiast w jej trakcie mogą się zmienić na skutek podejmowanych przez przedsiębiorstwa decyzji. Przedsiębiorstwa mogą sprzedawać i kupować maszyny produkcyjne. W relacjach pomiędzy przedsiębiorstwami istnieje pełna dowolność w zakresie kształtowania cen, natomiast sprzedaż maszyny na rynku (poza grupą sześciu przedsiębiorstw) realizowana jest wg określonej formuły (cena rynkowa = wartość księgowa netto w danym kwartale - 1.500 PLN). W przypadku zakupu nowej maszyny z rynku jej cena wynosi 150.000 PLN. W kwartale, w którym nastąpił zakup maszyny jej potencjał produkcyjny stanowi 50% stanu maksymalnego, dopiero w kolejnym kwartale nowa maszyna może osiągnąć pełne zdolności produkcyjne. W wytwarzaniu każdego komponentu z wyjątkiem wyrobu „D” przedsiębiorstwa wykorzystują dwie technologie starą i nową. W przypadku obu tych technologii wartość jednostkowych kosztów zmiennych jest tym mniejsza im w większa jest wielkość produkcji. Korzystanie z nowej technologii oznacza niższe koszty jednostkowe produkcji niż przy technologii starszej. W przypadku, gdy w danym kwartale przedsiębiorstwo zdecydowało się na wstrzymanie produkcji na jednej z maszyn wówczas ponosi jedynie koszty stałe. Każde przedsiębiorstwo może inwestować środki finansowe w nową technologię produkcji komponentów. Środki na inwestycje mogą pochodzić z następujących źródeł: środków wypracowanych przez przedsiębiorstwo, emisji akcji (mogą to być akcje uprzywilejowane np., co do dywidendy) skierowanej do dotychczasowych lub nowych właścicieli oraz z kredytów bankowych i pożyczek od innych przedsiębiorstw. Z nadwyżek finansowych mogą być tworzone lokaty.
Rynek komponentów
Na każdym z trzech rynków komponentów „A”, „B”, „C” funkcjonuje 6 producentów.
Przedsiębiorstwa konkurują między sobą na rynkach komponentów w zakresie ceny, jakości, wielkości dostaw, warunków transportu, magazynowania, terminu płatności i innych.
Komponenty składają się na wyrób zetech w odpowiednich proporcjach:
2 szt. komponentu A,
4 szt. komponentu B,
6 szt. komponentu C,
8 szt. komponentu D.
Jeden z brakujących komponentów („A”, „B” lub „C”) przedsiębiorstwo może nabyć w sześciu z pozostałych ośmiu przedsiębiorstw, w tym celu zgodnie z zamieszczonym wzorem musi podpisać umowę (Załącznik 12). Drugi brakujący komponent można zamówić w przedsiębiorstwie Hefajstos (poza rywalizującymi grupami przedsiębiorstw).
Przedmiotem negocjacji między przedsiębiorstwami jest cena komponentu, która może obejmować również warunki transportu (po czyjej stronie kupującego czy sprzedającego będą koszty związane z transportem), gwarancję jakości, magazynowanie, termin płatności oraz inne warunki dostaw (takie jak np. czas realizacji zamówienia). Jeżeli producent daje kupującemu gwarancję jakości, to ponosi z tego tytułu dodatkowe koszty, a kupujący wyeliminuje braki. Transakcje sprzedaży mogą być realizowane z odroczoną płatnością lub za gotówkę. Zawarcie transakcji jest potwierdzane umową w formie pisemnej wg załącznika.
Koszty magazynowania mogą pojawić się w sytuacji, gdy wyprodukujemy więcej komponentów, niż jesteśmy w stanie sprzedać, lub gdy zakupimy ich więcej, niż wynika to z naszych potrzeb w danym kwartale.
Rynek zetech
Wyrób finalny zetech może być sprzedawany na rynku (po za grupą sześciu przedsiębiorstw) anonimowym odbiorcom i wtedy sprzedający może kształtować cenę i ilość wyrobu finalnego zetech z zgodnie z zastrzeżeniem zawartym w tabeli 1. Wtedy też sprzedaż wyrobu gotowego nie wymaga podpisywania umów, a płatności za zrealizowaną sprzedaż są realizowane po 90 dniach.
Produkt zetech może być także przedmiotem wymiany między przedsiębiorstwami wg dowolnie określonych cen. W sytuacji gdyby pojawiła się konieczność transportu oraz magazynowania wyrobu zetech to wielkości te kształtują się odpowiednio: 30 PLN i 22,5 PLN.
Tabela 1.
Ilość |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
Cena |
12 975 |
12 750 |
12 450 |
12 000 |
11 250 |
10 700 |
10 200 |
9 900 |
9 500 |
9 100 |
8 800 |
8 600 |
8 400 |
8 200 |
8 000 |
Aktywa
Każde z przedsiębiorstw dysponuje środkami pieniężnymi oraz rzeczowym majątkiem trwałym, w skład, którego wchodzą trzy maszyny: dwie niezależne służące do produkcji komponentów oraz jedna do montażu wyrobu finalnego zetech. Rzeczowy majątek trwały zużywa się stopniowo. We wszystkich przedsiębiorstwach przyjęto liniową amortyzację ze stawkę roczną na poziomie 4%.
Pozostałe informacje
Podstawową jednostką czasu przyjętą w grze jest kwartał. Negocjacje i realizacja zamówień może odbywać się w tym samym kwartale. W danym kwartale po skompletowaniu wszystkich komponentów może być dokonana sprzedaż produktu finalnego zetech. Przedsiębiorstwa ponoszą koszty zmienne wg indywidualnej dla każdego przedsiębiorstwa specyfikacji (załączniki 1-7). Dodatkowo niezależnie od stopnia wykorzystania parku maszynowego każde z przedsiębiorstw ponosi koszty stałe (zob. Tabela 2).
Tabela 2. Koszty stałe produkcji za kwartał
4 maszyny do produkcji komponentów |
3 maszyny do produkcji komponentów |
2 maszyny do produkcji komponentów |
1 maszyna do produkcji komponentów |
Brak maszyn do produkcji komponentów |
6 000 |
5 500 |
5 000 |
4 000 |
3 000 |
1 maszyna do produkcji zetech |
||||
1 500 |
||||
Koszty stałe razem |
||||
7 500 |
7 000 |
6 500 |
5 500 |
4 500 |
Każde z przedsiębiorstw może zaciągnąć kredyt bankowy długoterminowy (stopa procentowa 8% w stosunku rocznym, limit kredytu 350.000) na cele inwestycyjne (zakup maszyny) lub krótkoterminowy (stopa procentowa 10% w stosunku rocznym, dla kredytu do 150.000, stopa procentowa 12% w stosunku rocznym, dla kredytu powyżej 150.000), a nadwyżki gotówki lokować na lokatach (stopa procentowa 6% w stosunku rocznym). Dla uproszczenia należy przyjąć, że:
możliwa jest tworzenie lokat będących wielokrotnością 30 dni,
każdy miesiąc składa się z 30 dni,
z kosztami związane są wydatki wg Tabeli 3,
z przychodami związane są wpływy wg Tabeli 4.
Gra jest realizowana w dwunastu rundach, które odpowiadają 12 kwartałom. Efekty negocjacji powinny być zapisywane na kartach „Umowa sprzedaży” (Załącznik 8) oraz na karcie „Ewidencja ilościowa” (Tabela 5), a wynikające z nich przychody ze sprzedaży, koszty zakupu i stany gotówki na karcie „Rachunek zysków i strat” (Tabela 6) i „Przepływy pieniężne” (Tabela 7). Po zakończeniu każdego roku zawodnicy powinni również sporządzić bilans (Tabela 8).
Tabela 3.
|
Forma płatności (wydatki) |
||||||
Wydatki związane z |
Natychmiastowa |
30 dzień |
60 dzień |
90 dzień |
|||
wyprodukowaniem komponentów |
Tak |
- |
- |
- |
|||
Montażem wyrobu zetech |
- |
Tak |
- |
- |
|||
koszty stałe produkcji |
|
Tak |
|
|
|||
zakupem komponentów |
Do negocjacji |
||||||
Inwestycje |
|
||||||
zakup maszyn produkcyjnych od przedsiębiorstw |
Do negocjacji |
||||||
zakup maszyn produkcyjnych z rynku |
|
|
|
Tak |
|||
Tabela 4.
|
Forma płatności (wpływy) |
||||||
Wydatki związane ze |
Natychmiastowa |
30 dzień |
60 dzień |
90 dzień |
|||
Sprzedażą komponentów |
Do negocjacji |
||||||
Sprzedażą zetech |
- |
- |
- |
Tak |
|||
Dywestycje |
|
||||||
sprzedaż maszyn produkcyjnych przedsiębiorstwom |
Do negocjacji |
||||||
sprzedaż maszyn produkcyjnych na rynku |
|
|
|
Tak |
|||
Załącznik 10. Informacje uzupełniające
Tabela 1. Cena, po której można zakupić komponent D od firmy Hefajstos
Ilość |
<= 40 |
41 - 80 |
> 80 |
Z transportem i gwarancją jakości |
369,00 |
342,00 |
315,00 |
Tabela 2. Koszty produkcji komponentu D
Produkcja |
D |
||
Ilość w sztukach |
<= 40 |
41 - 80 |
> 80 |
Koszty jedn. Razem |
245,25 |
225,00 |
204,75 |
Tabela 3. Koszty jednostkowe związane ze sprzedażą komponentu D
Gwarancja jakości |
3,00 |
Koszty transportu |
3,00 |
Magazynowanie |
1,50 |
Razem |
7,50 |
Tabela 4. Maksymalne zdolności produkcyjne - kwartalne
Produkowany komponent / wyrób |
Maksymalna wielkość produkcji w sztukach |
D |
240 |
Tabela 5. Płatności dla Hefajstosa
|
Forma płatności |
|||
|
Natychmiastowa |
30 dzień |
60 dzień |
90 dzień |
Za zakupiony komponent d od Hefajstosa |
- |
Tak |
- |
- |
Załącznik 11. Umowa sprzedaży
UMOWA SPRZEDAŻY
Zawarta w kwartale ..................... 200....r. we Wrocławiu pomiędzy:
Sprzedającym: ............................................................................................................................ a Kupującym: ............................................................................................................................. następującej treści:
Przedmiotem umowy ............................................................................................................. ..................................................................................................................................
Strony ustaliły wartość przedmiotu umowy na kwotę: ..........................
(słownie: ...............................................................................................................................)
Sprawy nie uregulowane niniejszą umową regulują przepisy kodeksu cywilnego.
Niniejszą umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.
........................................................................................................................................
UMOWA SPRZEDAŻY
Zawarta w kwartale ..................... 200....r. we Wrocławiu pomiędzy:
Sprzedającym: ............................................................................................................................ a Kupującym: ............................................................................................................................. następującej treści:
Przedmiotem umowy ............................................................................................................. ..................................................................................................................................
Strony ustaliły wartość przedmiotu umowy na kwotę: ..........................
(słownie: ...............................................................................................................................)
3. Sprawy nie uregulowane niniejszą umową regulują przepisy kodeksu cywilnego.
4. Niniejszą umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stro
Zob.: A. Cwynar, W. Cwynar Jak zmierzyć efekty kreacji wartości dla właścicieli przedsiębiorstwa - przekrój dostępnych możliwości, Rachunkowość zarządcza i controlling nr 7,8 i 9 /2000, wersja elektroniczna.
4