Przecinek stawiamy:  

1. Oddzielając elementy wyliczania: 
- Lubię lizaki, jabłka, cukierki, gruszki i banany. 

- Mam ładną, mądrą dziewczynę. 

 
2. Wyodrębniając wyrazy i zdania wtrącone, np.: 

- Nie umiem, niestety, pisać na maszynie. 

- Komputer, który ostatnio kupiłem, był bardzo drogi. 

 
3. Między zdaniami składowymi w zdaniu złożonym, np.: 
- Padał śnieg, wiał wiatr, więc poszliśmy na sanki. Wiem, że to kiepska pora. 
 
4. Przed spójnikami zestawionymi (połączonymi spójnikami z partykułami, przysłówkami, innymi spójnikami), np.: 

- Sprzedał to, mimo że go nikt nie prosił. 

- Nie pójdę, tym bardziej że jestem chory. 

 
5. Oddzielając imiesłowowy równoważnik zdania, bez względu na to, czy występujący w nim imiesłów przysłówkowy 
ma dodatkowe określenie, czy też nie, np.: 

- Marek, biegnąc chodnikiem, skręcił nogę. Biegł, 
kulejąc. 

- Umywszy deskorolkę, Adam poszedł biegać. 

 

Przecinka nie stawiamy:  

1. Przed spójnikami: i, oraz, tudzież, a, albo, lub, bądź, czy, ani, ni, np.: 
- Pójdę pograć do Adama albo pooglądam telewizję. 

- Nie lubię hamburgerów ani frytek. 

 

ALE jeśli spójniki te są powtórzone, stawiamy przed nimi przecinek, np.: 
- Lubię i jagody, i poziomki. Nie zagrałem ani na flecie, ani na trąbce. 
 
2. Wewnątrz spójników zestawionych (jak mimo że, dlatego że, zwłaszcza gdy itp.), np.: 

- Poszedł tam, mimo iż nie został zaproszony. 

- 

Nie zdała, dlatego że się nie uczyła. 

 
 

Zasady poprawnej interpunkcji  

 
PRZECINEK 
Nieoddzielanie wyrazów stanowiących związek składniowy 
 
Zasada ogólna: nie powinno się oddzielać wyrazów stanowiących związek składniowy. 
nie powinno się oddzielać: 
- podmiotu (i grupy podmiotu) od orzeczenia (i grupy orzeczenia); 
- przydawki od określanego rzeczownika; 
- okolicznika i dopełnienia od określanych nimi wyrazów; 



 

nie stosuje się przecinka przed wyrazem to stanowiącym łącznik w orzeczeniu imiennym; 



 

pojedynczych okoliczników nie oddziela się od innych członów zdania [Jak okiem sięgnąć ciągnęły się faliste 
wzgórza. Przypominała sobie wszystko jak przez sen.]; 



 

wyrażeń wprowadzanych wyrazem jako nie oddziela się przecinkami, gdy wyraz ten znaczy: "w charakterze", "w 
roli", "pod danym względem" [Pojechał do Krakowa jako poseł.]; 



 

nie jest potrzebny przecinek przy zwrocie imiesłowowym, jeżeli imiesłów nie ma określeń [Jadąc czytałem 
książki. Powstawszy przemówił do zgromadzonych.]; 



 

nie rozdziela się przecinkami okoliczników niejednorodnych (miejsca i celu, miejsca i czasu itp.) [Mieli się spotkać 
wieczorem w teatrze.]; 



 

nie rozdziela się przecinkami okoliczników jednorodnych wyznaczających wspólnie to samo miejsce, tą samą 

porę itd. [Co roku o tej porze padają tam obfite deszcze.]; 



 

nie oddziela się od wyrazu określanego przydawek integralnych (wyodrębniających), tzn. stanowiących z 
wyrazem określanym ścisły związek składniowy i wyznaczających zakres tego wyrazu [Niewolnicy obdarzeni 
wolnością stawali się wyzwoleńcami. Z roku na rok mamy coraz więcej ludzi cierpiących na alergię.]; 



 

nie oddziela się przecinkiem przydawki stojącej przed wyrazem określanym [Przedstawiony przez dyrektora 
projekt przyjęto jednomyślnie.]; 

 
Niestosowanie przecinka w obrębie grup wyrazów przed niektórymi spójnikami w obrębie grup wyrazów nie umieszcza 
się przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi i wyłączającymi:  
i, oraz, tudzież, lub, albo, czy, ani, ni; 

w obrębie grupy wyrazów nie umieszcza się przecinka przed a łącznym; 
nie stawia się przecinka w zwrotach typu: to a to, ten a ten, tyle a tyle, tam a tam itd.; 
 
Rodzaje części zdania oddzielanych przecinkiem 



 

przecinkiem oddzielamy człony wyliczane bezspójnikowo; mogą to być grupy podmiotów, dopełnień, 
jednorodnych okoliczników, jednorodnych przydawek czy orzeczników [Z góry dochodziły odgłosy szmerów, 
pisków, trzasków.]; 



 

rozdziela się przecinkiem przydawki równorzędne, tj. takie, które odnoszą się do wyrazu określanego niezależnie 
jedna od drugiej [Młody, wysoki, barczysty mężczyzna wszedł do pokoju. Była to stara rudera bez drzwi, bez 
okien, z dziurawym dachem.]; 



 

nie rozdziela się przydawek nierównorzędnych, tzn. takich, z których jedna określa grupę złożoną z wyrazu 
określanego i drugiej przydawki [Pierwszy powojenny spis ludności przeprowadzono w lutym 1946 r.]; 



 

przecinek występuje w takich połączeniach jak: tuż, tuż; ani mru, mru (ale bywa często zastępowany przez 
łącznik); 



 

przed powtórzonymi spójnikami: i, albo, bądź, czy, to, ani, ni stawia się przecinek [Nie pomogły ani autorytet, 
ani siła.]; 



 

podobnie w wyrażeniach: ni stąd, ni zowąd; ni widu, ni słychu; ni to, ni owo; ni z tego, ni z owego występuje 
przecinek; 



 

zwykle umieszcza się przecinek w porównaniach paralelnych: zarówno..., jak...; równie..., jak...; tak..., jak...; 



 

oddziela się od wyrazu określanego przydawkę dopowiadającą, tzn. przydawkę, która następuje po wyrazie 
określanym i stanowi jego dodatkowe objaśnienie, przy czym przydawka ta nie wyznacza zakresu, lecz rozwija 
treść wyrazu, którego zakres jest już wyznaczony lub wiadomy [Weszła nowa osoba, przystojna i młoda.]; 



 

umieszcza się przecinek przed wyrazem jak wprowadzającym wyliczenie lub wyszczególnienie przykładowe, 
dopowiadane po zapowiedzi ogólnej [Z masy drzewnej uzyskuje się różne artykuły przemysłowe, jak papier, 
celulozę, farby, olejki, garbniki, esencję octową, wyroby żywiczne i wiele innych.]; 



 

ponieważ wyrażenia typu: i to, a nawet, ani też, lub raczej mają charakter dopowiedzeń, oddziela się je 
przecinkami [Nieco dalej znajduje się wielki ogród, czy raczej park.]; 



 

przed wyrazami i wyrażeniami typu: na przykład, mianowicie, zwłaszcza, przede wszystkim itp. umieszcza się 
przecinek, jeśli uwydatniają jakiś szczegół w poprzednim członie zdania ogólniej zapowiedziany [Przyjedź za 10 
dni, mianowicie siedemnastego.]; 



 

wyrażenia wprowadzane przez: czyli, to jest, to znaczy, na przykład itp. mają charakter dopowiedzeń, dlatego 
oddziela się je przecinkami [Prezydentowi przysługuje prawo inicjatywy ustawodawczej, tzn. prawo zgłaszania 
projektów ustaw.]; 

 

Przecinek oddzielający zdania  

 
Zdania współrzędne nie wymagające oddzielenia 
zdań współrzędnych spójnikowych nie rozdziela się przecinkiem, gdy są połączone spójnikami i, oraz, tudzież, lub, albo, 
bądź, czy, ani, ni; 

dotyczy to też partykuły pytanej czy zastosowanej w pytaniu rozłącznym [Idziesz do kina czy zostajesz w domu?]; 
nie  stosuje  się  przecinka  przed  (że...  i  że...,  gdy...  albo  gdy...  itp.)  [Pisał,  że  zostaje  na  Śląsku  i  że  obejmuje  pracę  w 
kopalni.]; 
 
Zdania współrzędne wymagające oddzielenia 
Zdania  (i  równoważniki  zdań)  mające  charakter  dopowiedzeń  umieszcza  się  przecinek  przed  zdaniami  (i 
równoważnikami zdań) mającymi charakter dopowiedzeniowych uzupełnień, które zaczynają się często od połączeń: 
lub lepiej, lub nawet, albo raczej, ani też, ani nawet, czy może itp. [Małgorzata jest osobą zdolną, czy też po prostu ma 
szczęście.]; 
 

Powtarzanie spójników równorzędności między zdaniami i równoważnikami zdań gdy spójniki: i, albo, ani, bądź, czy, to 
powtarzają się na czele zdań współrzędnych (bądź same, bądź w połączeniach: bądź to..., czy to..., czy też..., już to...), 
przed powtórzonym spójnikiem umieszcza się przecinek [Wieczorny powiew to zwijał, to rozwijał barwne płótna. Nikt nie 
wie, czy to była pomyłka, czy też przemyślane działanie.]; 
 
przed  spójnikami  przeciwstawnymi  (a,  ale,  lecz  ,  tylko  (w  znaczeniu  lecz),  jednak,  zaś,  natomiast,  atoli,  wszelako, 
wszakże),  wynikowymi  (więc,  zatem,  tedy,  toteż,  to)  i  synonimicznymi  (czyli  (oraz  wyrażeniami:  to  jest,  to  znaczy)) 
zasadę stanowi umieszczanie przecinka [Dążyłem w tę samą stronę, więc nie traciłem ich z oczu.]; 

przed  zdaniami  i  równoważnikami  zdań  zaczynającymi  się  spójnikiem  a  stosuje  się  przecinek  bez  względu  na  to,  czy 
spójnik ten ma charakter przeciwstawny, czy łączny [Ona poszła w jedną, a on w drugą stronę.]; 
 
Spójnik "i" w zastosowaniu wynikowym 

dopuszczalne jest użycie przecinka przed spójnikiem i wtedy, gdy nie ma on charakteru czysto łącznego, lecz raczej 
wynikowy (w takich wypadkach zwykle podmioty zdań łączonych spójnikiem i są różne) [Sieć nylonowa jest zupełnie 
niewidoczna, i ryby łatwo w nią wpadają.]; 
 
Zdania (i równoważniki zdań) współrzędne bezspójnikowe 
zdania (i równoważniki zdań) współrzędne zestawione bezspójnikowo rozdziela się przecinkiem [Ludziska wychodzą z 
biur i sklepów, wracają do domów, spacerują po ulicy, zajmują wszystkie kawiarnie.]; 
utarł się zwyczaj pomijania przecinka w następujących wyrażeniach zawierających bezspójnikowe połączenie 
członów równorzędnych: chcąc nie chcąc, rad nierad, na chybił trafił, bij zabij; 
 
Zdania podrzędne zaczynają się od następujących wyrazów (spójników i zaimków): 

by, aby, ażeby, iżby; 
bowiem, albowiem, bo, gdyż, ponieważ, niech; 
jeśli, byle, choć, chociaż; 
że, iż, aż; 
dlaczego, po co, na co, za co; 
nim, zanim, ledwie, zaledwie, odkąd, dopóki, ilekroć, skoro, po czym, przy czym, gdy, kiedy; 
gdzie, którędy, skąd, dokąd; 

jak, niż, niźli, aniżeli; 
który, jaki, czyj, kto, co, ile (także w połączeniach z -by, –kolwiek, np.: gdyby, jak gdyby, jeśliby, jakkolwiek, 
aczkolwiek, gdziekolwiek, skądkolwiek); 
 



 

przecinek umieszczamy między zdaniem nadrzędnym a podrzędnym bez względu na kolejność tych zdań [Jeśli 
dorośli chcą się kształcić, mają do dyspozycji studia dla pracujących. Szkoła odgrywa ważną rolę w 
wychowywaniu dziecka, kształtuje bowiem podstawowe postawy społeczne.]; 



 

jeżeli następujące sploty zaimkowe zwane względnymi, jak: ten, który; taki, jak; tam, gdzie; wtedy, gdy; dopóty, 
dopóki; im, tym wiążą dwa zdania, w splocie umieszczamy przecinek [Połóż to tak, jak leżało wcześniej.]; 



 

jeżeli przytoczone powyżej sploty nie wiążą dwu zdań, lecz występują w obrębie jednego zdania, przecinek jest 
niepotrzebny (podobną interpunkcję, tzn. brak przecinka, mają konstrukcje porównawcze z wyrazem co (ta 
sama...co..., tyle...co... itp.) [Był jakby inny, obcy, nie tak jak wszyscy, odrębny, odosobniony.]; 

 
Równoważniki zdań składowych: 



 

równoważnik zdania podrzędnego stojący przed zdaniem nadrzędnym oddziela się przecinkiem [Wychowany 
w księgarni, nie oddzielał swego losu od książek. Wolny od próżności, zabiegał o zaszczyty dla swoich.]; 



 

oddziela się przecinkiem wyrażenia z jako, które mają charakter uzasadniający, są więc równoznaczne ze 
zdaniami rozpoczynającymi się od ponieważ [Jako poseł, został przyjęty z honorami.]; 



 

równoważnik zdania podrzędnego występujący po zdaniu nadrzędnym oddziela się przecinkiem [Kochał 
wszystko, co piękne. Patrzyłem na to wszystko, uczepiony rękami okiennic.]; 

 
Człony modalne 



 

wyrazy i wyrażenia o charakterze modalnym (istotnie, doprawdy, co prawda, zresztą itp.) stojące przed 
wypowiedzeniem w zasadzie oddziela się przecinkiem, zwłaszcza jeśli są traktowane jako równoważniki zdań 
[Co prawda, wspomniane baraki przestały nagle służyć bezdomnym.]; 



 

w języku polskim, zwłaszcza jeśli idzie o wyrazy: widocznie, oczywiście, rzeczywiście, zresztą nie traktowane jako 
równoważniki zdań, lecz jako elementy zdania stanowiące obudowę składników jego struktury, istnieje wyraźna 
tendencja do nieoddzielania tych wyrazów od reszty zdania [Po chwili siedzieliśmy w knajpie, rzeczywiście była 
to obskurna dziura.]; 



 

wyrazy i wyrażenia typu: krótko, ściśle, słowem, innymi słowy, nawiasem mówiąc stojące przed 
wypowiedzeniem bądź oddziela się przecinkiem, bądź opatruje się stawianym po nim dwukropkiem; 



 

jeśli człony modalne mają charakter pełnych zdań, zawsze oddziela się je przecinkiem [Jak powszechnie 
wiadomo, Internet służy globalnej wymianie informacji. O ile mi wiadomo, amerykański różni się od 
angielskiego.]; 

 
Dwa przecinki wydzielające wstawkę 
(ujmowane obustronnie w przecinki) 



 

za wtrącone uważa się człony wypowiedzeń, które w sposób uboczny, drugoplanowy, zaznaczają czyjąś 
ocenę czy osobistą postawę mówiącego wobec treści wypowiedzenia [Zagospodarzyli się tu, jak widać, na 
dobre. Podatki były jeszcze wtedy, można powiedzieć, względne.]; 



 

wyrazy modalne typu: owszem, bynajmniej, przeciwnie, odwrotnie, na odwrót, istotnie, rzeczywiście, zaiste, 
zapewne, doprawdy, oczywiście, naturalnie, niezawodnie, niewątpliwie, bez wątpienia – jeśli mają charakter 
członów wtrąconych, ujmuje się w przecinki [Ładna, owszem, dziewczyna.]; 



 

podobną funkcję modalnego wtrącenia może niekiedy pełnić wyraz mający charakter wykrzyknika niestety [W 
finale, niestety, Małysz przegrał.]; 

poza tym omówionych powyżej wyrazów i wyrażeń nie ujmuje się w przecinki; 



 

zdania podrzędne wplecione w środek zdań nadrzędnych ujmuje się dwustronnie(!) w przecinki [O tym, co 
dzieje się na Olimpie, wiedzą tylko bogowie.]; 



 

konieczności postawienia przecinka zamykającego wstawkę należy pamiętać szczególnie wtedy, gdy wypada 

on przed spójnikiem i [Podszedł do stołu, gdzie leżały mapy, i dwiema rękami rozprostował rulon.]; 



 

imiesłowowy równoważnik zdania wpleciony w zdanie nadrzędne ujmuje się dwustronnie w przecinki 

[Robotnicy, rozpoczynając strajk, liczyli na sukces.]; 



 

jeżeli inne równoważniki zdań wplecione są w środek zdania nadrzędnego, ujmuje się je dwustronnie w przecinki 
[Późno, bo dopiero po trzech miesiącach, przyszedł pierwszy list.]; 



 

synonimiczne objaśnienia pewnych wyrażeń i sytuacji, rozpoczynające się wyrazami i wyrażeniami: czyli, to jest, 
to znaczy, jeśli są wplecione w wypowiedzenie, ujmuje się dwustronnie w przecinki [Prowitaminę A, czyli karoten, 
otrzymuje się przede wszystkim z marchwi.]; 

 

Średnik 

średnika można używać jedynie między konstrukcjami równorzędnymi, natomiast nie może on oddzielać członów, które 
w stosunku do siebie są nierównorzędne; 
średnik stosuje się nie tylko między zdaniami pojedynczymi lub złożonymi, lecz także między dłuższymi grupami 

wyrazowymi (zwłaszcza w wyliczeniach); 
Znaki wydzielające 
 
Zdania i wyrażenia nawiasowe 
różnica pomiędzy członami nawiasowymi a wtrąconymi polega na tym, że wstawki wtrącone zaznaczają czyjś sąd czy 
osobistą postawę wobec treści wypowiedzi, wstawki zaś nawiasowe wyznaczają ubocznie, drugoplanowo, jakiś 
szczegół należący do omawianej treści; 

w razie spotkania się wstawki nawiasowej z pytajnikiem, wykrzyknikiem lub wielokropkiem (czyli ze znakami 
emocjonalno-znaczeniowymi) znaki te umieszcza się przed nawiasem otwierającym wstawkę; 
natomiast gdy wstawka nawiasowa spotyka się z przecinkiem, średnikiem, pauzą lub kropką (czyli ze znakami w 
najogólniejszym znaczeniu dzielącymi), znaki te umieszcza się po nawiasie zamykającym wstawkę; 
gdy koniec wstawki nawiasowej zbiega się z końcem wypowiedzi zamykanym kropką, kropkę umieszcza się po 
nawiasie; 
jeśli wstawka nawiasowa jest w tym stopniu odrębna i samodzielna, że rozpoczyna się ją wielką literą, to poprzednie 
zdanie zamyka się normalnie, umieszczając zamykający je znak przed pierwszym nawiasem; 
Znaki logiczno-emocjonalne 
 

Dwukropek 

Dwukropek wprowadza zapowiedziany lub oczekiwany zespół wyrazowy; najważniejsze wypadki jego użycia: 
przytoczenie mowy; 
wymienianie tytułów, terminów, wyrazów, zwrotów itp. (o ile nie są w inny sposób zaznaczone); 
wyliczanie szczegółów (zwłaszcza wtedy, gdy wylicza się szczegóły zaznaczone uprzednio w formie ogólnej; jeśli 
wyliczenie następuje bez uprzedniego zaznaczenia ogólnego, dwukropek nie jest potrzebny); 
zwykle nie stosuje się dwukropka przy wymienianiu dwu szczegółów za pomocą dwu wyrazów lub wyrażeń 

połączonych spójnikiem i; 
zapowiedź w postaci wyrażeń: jednym słowem, słowem, innymi słowy, inaczej, odwrotnie itp. opatruje się bądź 
przecinkiem, bądź dwukropkiem; 
dwukropek może wprowadzać zdania współrzędne zawierające uzasadnienie lub wyjaśnienie treści zdania 
poprzedniego; 
 

Pauza (inaczej: myślnik)  

pauzy można użyć w miejsce domyślnego członu zdania. (Jeżeli w tym wypadku był potrzebny z innych względów 
przecinek opuszcza się go); 
pauzy można też użyć przed to wprowadzającym orzecznik (w miejscu domyślnego jest, są); 
pauzę umieszcza się przed wyrażeniem, które ujmuje ogólnie to, co zostało poprzednio wyszczególnione; 
pauzy można używać po rozwiniętych silniej członach w celu nawiązania do pierwotnego toku zdania; 
pauzy można też używać przed wyrazami niespodziewanymi dla czytelnika w celu zaznaczenia niezwykłości, 
spotęgowania nastroju; 
pauzę można też umieścić między dwoma wyrazami celem odgraniczenia ich dla uniknięcia fałszywych połączeń 
składniowych; 
pauza potrzebna jest też w wyrażeniach typu: po 2-3 stopnie, trzy-cztery razy w roku; 
Odstępstwa od zasad składniowych 
 

Dwie pauzy jak o znak wydzielenia członu  

stosuje się je bądź dla wydzielenia wyrażeń i zdań wtrąconych, bądź dla ujęcia wstawek redakcyjnych; 
dwu pauz używa się najczęściej do wydzielenia wyrażeń lub zdań dłuższych albo wtedy, gdy jest w sąsiedztwie dużo 
przecinków i wskutek tego przecinki nie uwydatniłyby należycie wtrącenia; 
należy pamiętać o potrzebie wydzielenia wstawki wtrąconej po spójniku i, albo itp.; 
w pauzy ujmuje się też wyrazy należące do opowiadania autora (np.: rzekł, zapytał, odpowiedział), wplecione w mowę 
przytoczoną; 
 

Skostniałe zwroty  

jeśli spójniki podrzędności lub zaimki występują w pewnych skostniałych typu: nie wiadomo kto, nie wiadomo co, nie 
wiadomo skąd, kto wie jak, kto wie gdzie itp., co się zowie, jak ulał, jak się patrzy itp. – nie umieszcza się przed spójnikiem 
lub zaimkiem przecinka; 
 
Zbieg dwu wskaźników zespolenia typu: bo jeśli, że kiedy, lecz gdy, ale aby, albowiem który itp. 
utarł się zwyczaj, że w razie zbiegu dwu wskaźników zespolenia (dwu spójników lub spójnika i zaimka), powstałego 
wskutek wplecenia jednego zdania w drugie, nie rozdziela się tych wskaźników przecinkiem;