DIAGNOSTYKA ORTODONTYCZNA 

Światowa  Organizacja  Zdrowia  definiuje  wadę  zgryzu  jako  stan  narządu  żucia,  który 

powoduje  wyraźne  oszpecenie,  znacznie  ogranicza  czynność  żucia  i  oddychania  i  jest 

odczuwany przez pacjenta jako upośledzenie.  

Rozpoznanie wady zgryzu jest stawiane na podstawie stwierdzenia odchyleń od normy 

zgryzowej  –  dlatego  każdy  lekarz  dentysta  powinien  znać  cechy  prawidłowego  kontaktu 

wałów  dziąsłowych  u  niemowlęcia  i  cechy  prawidłowego  zgryzu  w  różnych  okresach 

rozwojowych dziecka. 

 

W piśmiennictwie są spotykane różne klasyfikacje wad zgryzu. Większość z nich, od 

czasu Edwarda Angle’a, jest oparta na wzajemnym położeniu górnych i dolnych pierwszych 

stałych zębów trzonowych. Na świecie jest powszechnie stosowana diagnostyka według klas 

szkieletowych, a w Polsce dodatkowo klasyfikacja was zgryzu według Orlik-Grzybowskiej. 

 

Klasyfikacja  Angle’a  jest  pierwszą  klasyfikacją  wad  zgryzu,  zaproponowaną  w  1899  roku 

przez  Angle’a,  który  za  klucz  okluzji  uznał  wzajemny  stosunek  pierwszych  zębów 

trzonowych stałych. Wyróżnił on: 

-  okluzję  idealną  –  I  klasa  Angle’a,  z  prawidłowym  ustawieniem  zębów  w  łukach 

zębowych, 

-  okluzję  normalną  –  I  klasa  Angle’a,  z  towarzyszącymi  nieprawidłowościami 

zębowymi, 

-  okluzję dystalną – II klasa Angle’a (wady z grupy tyłozgryzów), 

-  okluzję mezjalną – III klasa Angle’a (wady z grupy przodozgryzów). 

W  I  klasie  Angle’a    guzek  przyśrodkowy  policzkowy  pierwszego  zęba  trzonowego 

górnego wpada w przednią policzkową bruzdę międzyguzkową pierwszego zęba trzonowego 

dolnego. 

W  II  klasie  Angle’a    guzek  przyśrodkowy  policzkowy  pierwszego  zęba  trzonowego 

górnego  wpada  w  przestrzeń  między  drugim  zębem  przedtrzonowym  a  pierwszym  zębem 

trzonowym dolnym. 

W  III  klasie  Angle’a    guzek  przyśrodkowy  policzkowy  pierwszego  zęba  trzonowego 

górnego wpada w bruzdę między drugim a trzecim policzkowym  guzkiem  pierwszego zęba 

trzonowego dolnego. 

 

Klasyfikacja Bauma dotyczy uzębienia mlecznego, rozpoznanie jest stawiane na podstawie 

badania  klinicznego.  Określa  ustawienie  dolnego  łuku  zębowego  względem  górnego  w 

płaszczyźnie przednio-tylnej w uzębieniu mlecznym: 

      -  I klasa, linia za drugimi zębami trzonowymi mlecznymi jest prosta, 

      -  II klasa, linia za drugimi zębami trzonowymi mlecznymi jest łamana do tyłu (wady z  

         grupy tyłozgryzów), 

      -  III klasa, linia za drugimi zębami trzonowymi mlecznymi jest łamana do przodu (wady   

         z grupy przodozgryzów). 

 

Uzupełnieniem  klas  Bauma  w  uzębieniu  mlecznym  i  klas  Angle’a  na  stałych  zębach 

pierwszych trzonowych jest klasyfikacja ustawienia kłów: 

- w I klasie kłowej – oś długa kła górnego biegnie za kłem dolnym, 

-  w  II  klasie  kłowej  –  oś  długa  kła  górnego  rzutuje  na  miejsce  styku  kła  dolnego  z  zębem 

siecznym bocznym, 

-  w  III  klasie  kłowej  –  kieł  górny  wpada  w  zagłębienie  utworzone  na  styku  pierwszego  i 

drugiego  zęba przedtrzonowego dolnego w uzębieniu stałym lub pierwszego i drugiego zęba 

trzonowego dolnego w uzębieniu mlecznym. 

 

 

Klasyfikacja według klas szkieletowych (według Steinera) 

Klasyfikacja wg klas szkieletowych dotyczy wzajemnego  przednio-tylnego położenia kości 

szczęki  i  żuchwy.  Do  postawienia  rozpoznania,  obok  badania  klinicznego,  konieczne  jest 

badanie dodatkowe  – analiza cefalometryczna na podstawie zdjęcia telerentgenograficznego 

głowy w projekcji bocznej (tzw. cefalogramu). 

W  I  klasie  szkieletowej  szczęka  jest  ustawiona  nieco  przed  żuchwą,  wielkość  kąta 

ANB ma wartość od 0 do 4°.  

W  II  klasie  szkieletowej  żuchwa  jest  cofnięta  w  stosunku  do  szczęki,  wartość  kąta 

ANB  wynosi  powyżej  4°.  Klasa  II  podgrupa  1  to  wada  dotylna  z  wychyleniem  zębów 

siecznych  górnych  (tyłozgryz  z  protruzją);  klasa  II  podgrupa  2  to  wada  dotylna  z 

przechyleniem zębów siecznych górnych (tyłozgryz z retruzją). 

W III klasie szkieletowej żuchwa jest wysunięta w stosunku do szczęki, wartość kąta 

ANB wynosi poniżej 0°. Są to wady z grupy przodozgryzów. 

 

 

Klasyfikacja Andrewsa 

W 1972 roku Andrews podał tzw. 6 kluczy prawidłowego zgryzu:  

Klucz  1 – wzajemnego położenia pierwszych zębów trzonowych (klasa Angle’a), 

Klucz  2 – mezjalnego nachylenia długich osi zębów wzdłuż łuku zębowego (tip, angulacja), 

Klucz  3 – nachylenia koron zębów w poprzek łuku zębowego (torque), 

Klucz  4 – zajmowania w łuku większej przestrzeni przez zrotowane zęby   przedtrzonowe  

               i trzonowe, a mniejszej przez zrotowane zęby sieczne, 

Klucz  5 – zachowania punktów stycznych między zębami, 

Klucz  6 – płaskiej krzywej Spee, o głębokości nie przekraczającej 1,5 mm. 

 

Polska diagnostyka wad zgryzu według Orlik-Grzybowskiej  

Diagnostyka wad zgryzu, opracowana przez profesor Orlik-Grzybowską i jej zespół, została 

opublikowana    w  1958  roku.  Rozpoznanie  wady  zgryzu  polega  w  niej  na  stwierdzeniu 

odchyleń  od  tzw.  normy  biologicznej,  na  którą  składa  się  norma  morfologiczna  i  norma 

czynnościowa z uwzględnieniem określonego etapu rozwoju dziecka. Diagnostyka ta: 

-  dzieli wady zgryzu w odniesieniu do trzech płaszczyzn przestrzennych – na szerokość, 

długość i wysokość, 

-  różnicuje  wady  na  wyrostkowo-zębowe,  wady  będące  wynikiem  nieprawidłowego 

położenia  żuchwy  oraz  wady  będące  wynikiem  nieprawidłowego  rozwoju  szczęki 

i/lub żuchwy (przerosty, niedorozwoje). 

Rozpoznanie  jest  stawiane  po  uwzględnieniu  wywiadu,  analizy  rysów  twarzy, 

warunków zgryzowych, badania czynnościowego  i badań dodatkowych. 

 

 Podział wad zgryzu: 

I. 

Wady poprzeczne (zaburzenia we wzroście na szerokość – w odniesieniu do 

płaszczyzny pośrodkowej). Wady z grupy zgryzów krzyżowych i zgryzów 

przewieszonych. 

II. 

Wady  dotylne i doprzednie (zaburzenia we wzroście na długość – w odniesieniu do 

płaszczyzny czołowo-oczodołowej). Wady z grupy tyłozgryzów i wady z grupy 

przodozgryzów. 

                                                                      

III. 

Wady pionowe (zaburzenia we wzroście na wysokość – w odniesieniu do płaszczyzny 

poziomej). Wady z grupy zgryzów otwartych i zgryzów głębokich. 

IV. 

Wady z rozległymi zmianami w odniesieniu do trzech płaszczyzn przestrzennych. 

V. 

Protruzja dwuszczękowa. 

VI. 

Stłoczenia zębów (pierwotne, wtórne, trzeciorzędowe). 

VII. 

Nieprawidłowości zębowe – zaburzenia budowy, liczby, położenia i czasu  

wyrzynania zębów. 

 

Analiza ortogonalna  

Diagnostyka  ortodontyczna  opracowana  przez  Ackermana  i  Proffita.  Szczegółowe 

rozpoznanie  ortodontyczne  jest  stawiane  po  analizie  pięciu  etapów  problemów 

ortodontycznych: ocenie twarzy i profilu, ekspozycji górnych zębów siecznych w spoczynku i 

podczas  uśmiechu,  kształtu  łuków  zębowych,  struktur  kostnych  w  wymiarze  strzałkowym, 

poprzecznym i pionowym oraz czynności narządu żucia.