Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 1 - 

 

ZMYSŁY, KTÓRE CHCEMY WYKSZTAŁCIĆ U DZIECI 

Propriocepcja 

– czucie głębokie. Zmysł informujący mózg o położeniu ciała – gdzie 

znajdują  się  poszczególne  jego  części,  czy  i jakie  ruchy  wykonują.  Informacje 
te 

powstają 

podczas 

ruchu 

oraz 

w pozycjach 

statycznych. 

Zmysł 

propriocepcji 

odbiera  bodźce  związane  z  rozciągnięciem,  uciskiem,  ustawieniem 

i 

ruchem  ciała.  Prawidłowy  rozwój  propriocepcji wpływa  na  dobry  rozwój  odruchów 

planowania  i 

prowadzenia  ruchu,  regulację  napięcia  mięśni,  koordynację, 

równowagę, poczucie bezpieczeństwa.  

Przedsionek 

–  układ  przedsionkowy  znajduje  się  w uchu  wewnętrznym  człowieka 

i 

ma  bezpośredni związek  ze  stymulacją  innych  zmysłów,  które  przetwarzają 

informacje  w 

odniesieniu  do  tego  układu.  Przedsionek  odpowiada  m.in.  za:  ruch 

i 

równowagę,  bezpieczeństwo  grawitacyjne,  napięcie  mięśniowe,  postawę, 

obustronną  koordynację,  ruchy  mięśni gałek  ocznych,  przetwarzanie  słuchowo-
językowe 

oraz 

wzrokowo-przestrzenne, 

planowanie 

ruchu 

i poczucie 

bezpieczeństwa. 

Dotyk 

–  to  jeden  z  najwcześniej  rozwijających  się  zmysłów.  Dotyk  pierwotny 

(protopatyczny)  odpowiada  za  świadomość  dotknięcia  i chroni nas  przed 
niebezpieczeństwem  (cofnięcie  ręki z  gorącej  wody).  Dominuje  w okresie 
niemowlęcym.  Dotyk  różnicujący  (epikrytyczny)  odbiera  precyzyjne  informacje 
dotykowe,  np.  kształt  i fakturę  przedmiotu.  Zmysł  dotyku  dostarcza  również 
informacji potrzebnych 

do 

rozwijania 

r

óżnorodnych 

umiejętności, 

m.in. percepcji 

dotykowej,  wzrokowej,  schematu  własnego  ciała,  planowania  ruchu, 

umiejętności szkolnych, 

sta

bilności emocjonalnej, 

satysfakcjonujących 

relacji 

społecznych. 

Praksja 

–  to  umiejętność  wyobrażenia  sobie,  a  następnie  zaplanowania, 

co i w jaki 

sposób  należy  zrobić  i w rezultacie  wykonanie  zadania.  Praksja  ma 

miejsce  w 

początkowym  stadium  opanowania  czegoś.  Kiedy  ruch,  czy  czynność 

zostanie raz wyuczona, nie wymaga już praksji. Praksja potrzebna jest człowiekowi 
w 

życiu codziennym, pozwala przewidzieć skutki naszych działań, dostosować się do 

nowych  sytuacji,  w 

których  możemy  się  znaleźć.  Dzięki prawidłowej  praksji poziom 

pobudzenia 

i 

aktywności jest  adekwatny  do  określonych  zadań/oczekiwań. 

Umiejętność ta wpływa również na koncentrację, percepcję słuchową, rozwój mowy, 
radzenie sobie z nauką czytania, pisania, liczenia, a dodatkowo na poczucie własnej 
wartości i pewności siebie. 

Pamięć  –  to  podstawowe  zjawisko  psychiczne,  które  jako  właściwości organizmów 
żywych,  pozwala  na  czerpanie  i modyfikowanie  swojego  zachowania  w wyniku 
wcześniejszych  doświadczeń.  Zdolność  do  przechowywania  w naszym  układzie 
nerwowym informacji 

o świecie w formie engramów, czyli śladów pamięciowych. Jest 

Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 2 - 

 

wiele podziałów pamięci, podstawowe to: pamięć robocza (natychmiastowa) i pamięć 
długotrwała.  Pamięć  zaangażowana  jest  we  wszelką  ludzką  działalność  i kształtuje 
niemal całkowicie zarówno intelekt, jak i osobowość. Dlatego jest wciąż badana pod 
kątem jej udoskonalania.  

Równowaga  ruchowa  –  na  zmysł  równowagi wpływają  m.in.  Prawidłowość 
funkcjonowania układu przedsionkowego i propriocepcyjnego, zintegrowane odruchy 
niemowlęce,  prawidłowa  koordynacja.  Zdolność  równowagi po  wykonaniu  ruchu 
(równowaga  statyczna)  oraz  umiejętność  utrzymania  określonego  toru,  kierunku 
ruchu w 

trakcie wykonywania zadania ruchowego (równowaga dynamiczna). 

Koordynacja 

–  To  wykonywanie  ruchu  złożonego  i zsynchronizowanie  działań 

cząstkowych w czasie i przestrzeni. Na koordynację składają się: czucie mięśniowe, 
orientacja  przestrzenna  (w  tym  orientacja  w 

schemacie  własnego  ciała),  szybkość 

reakcji,  równowaga,  poczucie  rytmu  i zdolność  sprzężenia.  Koordynacja  może 
dotyczyć stron ciała w przestrzeni: prawa-lewa, góra-dół oraz aktywności związanych 
z przekraczaniem linii 

środkowej ciała. 

Siła  mięśniowa  –  związana  jest  z  napinaniem  mięśni,  co  wpływa  na  równomierny 
rozwój fizyczny, a tym samym na swobodne poruszanie się w przestrzeni. Ćwiczenia 
siły  mięśniowej  mają  związek  z  odczuwaniem  własnego  ciała,  prawidłowym 
oddechem,  wzmocnieniem  obręczy  barkowej  (ważnej  m.in.  przy  pisaniu,  czytaniu, 
rysowaniu). A zatem siła mięśniowa poza sferą fizyczną ma również wpływ na rozwój 
intelektualny, emocjonalny i 

społeczny. 

Mowa  i 

rozwój  słuchowy  –  Mowa  jest  środkiem  porozumiewania  się.  Do  jej 

prawidłowego funkcjonowania poza prawidłową budową aparatu mowy niezbędne są 
również:  słuch  fizjologiczny,  słuch  fonematyczny,  prawidłowa  analiza  i synteza 
słuchowa,  pamięć.  Mowa  opiera  się  przede  wszystkim  na  zidentyfikowaniu 
usłyszanych dźwięków i powiązaniu ich z określoną treścią. Opóźnienia i zaburzenia 
mowy  mogą  sugerować  problemy  w jednym  lub  kilku  obszarach  składowych  i/lub 
w przetwarzaniu sensorycznym. 

Węch  –  Zmysł  węchu  jest  czulszy  od  zmysłu  smaku  i dlatego  pełni wobec  niego 
funkcję  nadrzędną  i wspomagającą.  Zmysły  dotyku  i węchu  są  równie  pierwotne 
i 

ważne dla dalszego rozwoju niemowlęcia. Wrażenie zapachowe są sprawą bardzo 

osobn

iczą,  dodatkowo  zależą  u  jednej  i tej  samej  osoby  od  okoliczności,  nastroju, 

stanu zdrowia i cyklu rozwojowego.  

Smak 

–  jeden  z  podstawowych  zmysłów  człowieka.  Odczuwalny  smak  pokarmów 

zależy nie tylko od receptorów smakowych, ale również węchowych. Układ limbiczny, 
który  związany  jest  ze  zmysłem  węchu  oraz  smaku,  rejestruje  doświadczenia 
przyjemności,  uaktywnia  pamięć,  wraz  z  tworem  siatkowym  odpowiada  za  stan 
gotowości naszego organizmu do działania. 

Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 3 - 

 

Motoryka  mała  –  to  czynności związane  z  użyciem  palców  i dłoni.  Na  rozwój 
motoryki 

małej  składają  się  następujące  umiejętności:  kontrolowane  ruchy  rąk 

i 

palców,  chwytanie  przedmiotów  jedną  ręką  bez  pomocy,  manipulowanie 

przedmiotami w 

celu wykonania zadania, skoordynowanie użycia obu rąk. w efekcie 

rozwoju  motoryki 

małej  wykształca  się  właściwy  chwyt  polegający  na  utrzymaniu 

ołówka/długopisu  na  około  2cm  od  powierzchni kartki za  pomocą  palca 
wskazującego i kciuka. 

Poczucie  bezpieczeństwa  –  charakteryzuje  się  zaufaniem,  brakiem  lęku  przed 
odrzuceniem  oraz  świadomością,  że  jesteśmy  wartościowi  i lubiani.  Poczucie 
bezpieczeństwa  to  jedna  z  podstawowych  potrzeb  każdego  człowieka.  Jej 
niezaspokojenie  najczęściej  prowadzi do  zaburzeń  funkcjonowania  układu 
nerwowego.  Dziecko  potrzebuje  głębokiego  poczucia  bezpieczeństwa  do 
prawidłowego rozwoju emocjonalnego, intelektualnego i społecznego. 

Umiejętności społeczne  –  to  współżycie  z  i współpraca  z  innymi ludźmi,  wedle 
zasad panujących w danym społeczeństwie. Kształtowanie umiejętności społecznych 
u  dzieci 

umożliwia  satysfakcję  w relacjach  z  innymi ludźmi,  zmniejsza  frustrację, 

zapobiega 

agresji 

i 

wycofywaniu 

się 

dzieci, 

wpływa 

na 

rozwój 

ich 

samoświadomości oraz zwiększa ich pozytywną samoocenę. 

Twórczość  artystyczna  –  twórczość  artystyczna,  plastyczna,  muzyczna  umożliwia 
dzieciom  postrzeganie  wartości tkwiących  w otaczającym  świecie,  piękna  natury, 
wpływa na rozwój wyobraźni, pomaga w radzeniu sobie z emocjami. Równocześnie 
wyrabia  się  smak  estetyczny,  dziecko  otwiera  się  na  cenne  dla  jego  rozwoju 
przeżycia i wzruszenia. Dodatkowo ćwiczy wyobraźnię przestrzenną, rozwija zmysły 
m.in.  dotyk,  wzrok,  słuch,  co  wpływa  na  jego  rozwój  ruchowy,  emocjonalny 
i intelektualny.  

Wyobraźnia  i kreatywność  –  kreatywność  to  inaczej  postawa  twórcza,  polegająca 
na  kojarzeniu  i wykorzysty

waniu  wiedzy  z  wielu  odrębnych  dziedzin  i tworzeniu 

nowych,  oryginalnych  pomysłów  i rozwiązań.  Dzięki zabawie  dziecko  poznaje  świat 
różnymi metodami: 

poprzez 

naśladowanie, 

eksplorowanie, 

próbowanie 

i konstruowanie.  Dziecko  kreatywne  jest  otwarte  na  nowe  wr

ażenia,  pomysłowe, 

chętnie  przełamuje  stereotypy  i schematy  poznawcze.  Wyobraźnia  to  twórcze 
myślenie,  czyli również  umiejętność  rozwiązywania  zadań  i problemów,  a  także 
poszukiwania  innowacyjnych  rozwiązań.  Wspieranie  dziecka  w jego  kreatywności 
i otwarto

ści daje mu doskonałe zaplecze pewności siebie i ciekawości poznawczej. 

Świadomość  własnego  ciała  –  dziecko  poznawanie  przestrzeni rozpoczyna  od 
świadomości siebie,  zaczyna  dokładniej  postrzegać  otoczenie  ze  swojego  punktu 
widzenia.  Dotyk,  gest,  ruch  ciała  kształtują  orientację  przestrzenną.  Do  tego 
dochodzą  komunikaty  słowne,  czyli nazywanie  tego,  co  się  widzi,  dotyka,  czuje. 

Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 4 - 

 

Dziecko  musi 

samo  doznać,  poczuć,  wykonać  i nazwać  swoje  doświadczenia,  aby 

mogło w pełni zrozumieć, na czym polega orientacja w przestrzeni. 

Koncentracja 

– umiejętność skupienia się na wybranych informacjach z otoczenia, 

które  podlegają  selekcji  i redukcji,  atk  aby  przyjąć  informacje  ważne,  a  odrzucić 
zbędne.  Należy  pamiętać,  że  odbieramy  więcej  informacji niż  zauważamy,  stąd 
potrzeba  selekcji  i 

redukcji.  Koncentracja  to  jedna  z  ważniejszych  życiowych 

umiejętności, a ćwiczona rozwija umysł i uwagę, co w efekcie powoduje ich większą 
wydajność, czyli wpływa bezpośrednio na nasze możliwości intelektualne. 

Relaksacja i wyciszenie 

– Relaks to zmniejszenie stanu napięcia psychofizycznego 

w 

całym  ciele  lub  jego  części oraz  obniżenie  aktywności myślowej.  Ćwiczenia 

relaksacyjne  i 

wyciszające  pomagają  dziecku  zmniejszyć  napięcie,  oderwać  się  od 

codziennych  problemów,  poradzić  sobie  ze  stresem,  lękiem,  agresją, 
nadpobudliwością, wpływają na poprawę koncentracji. 

Pewność  siebie  –  zależy  od  pozytywnej  samooceny,  czyli akceptacji siebie. 
i to 

zarówno  swoich  wad  jak  i zalet.  Pewność  siebie  cechuje  ludzi,  którzy  znając 

siebie,  wyznaczają  sobie  cele,  które  są  w stanie  osiągnąć,  opierając  się  na  swoich 
mocnych  stronach.  Osoba  pewna  siebie  (pięciolatek)  wierzy  w swoje  wartości 
i 

gotowa  jest  ich  bronić  nawet  wbrew  odmiennej  opinii grupy,  ale  potrafi zmienić 

zdanie,  jeśli nowe  okoliczności pokażą,  że  się  myliła.  Potrafi przyjąć  pochwały  bez 
nieprawdziwej  skromności lub  poczucia  winy,  jest  otwarta  na  pomysły,  nie  ukrywa 
emocji  i 

pragnień,  wierzy  że  potrafi dać  sobie  radę  nawet  w bardzo  trudnych 

okolicznościach, ma zaufanie do siebie.  

RYTMIKA I NAUKA SŁOWA 

Rytmika  to  jeden  z  trzech  elementów  wchodzących  w  skład  metody  kształcenia 
i wychowania  stworzonej  przez  szwajcarskiego  muzyka  i  pedagoga  Emila  Jaques-
Dalcroze’a na początku XX wieku. Główne założenia metody rytmiki są następujące: 
1.  Między  muzyką  a  ruchem  zachodzą  ścisłe  relacje,  w  których  muzyka  pełni  rolę 
dominującą,  pobudzającą  do  ruchu,  natomiast  ruch  wypływa  z  inspiracji  muzyką, 
poddaje  się  jej  porządkowi  i  wyrazowi.  2.  Doskonalenie  koordynacji  słuchowo 
ruchowej  stanowi  punkt  wyjścia,  cel  i  podstawę  wszystkich  działań  muzyczno-
ruchowych,  które  mogą  dopiero  prowadzić  do  wiadomości  teoretycznych. 
3. 

Momenty  rozwijające  dyspozycje  twórcze  i  odtwórcze  powinny  się  nawzajem 

uzupełniać. 

E. Jaques-

Dalcroze cały swój system nauczania zbudował na muzyce, gdyż ma ona 

wpływ  na  psychikę  człowieka  oraz  jego  system  nerwowy.  Jednym  z  elementów 
muzyki najmocniej oddziałowującym na zmysły i najściślej związanym z życiem jest 
rytm. Który przełożony na język ciała staje się ruchem. Aby ciało ludzkie zdolne było 
do  precyzy

jnego  wykonywania  rytmu,  powinno  zachodzić  szybkie  porozumienie 

Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 5 - 

 

między mózgiem,  który coś  zamierza,  a ciałem,  które  rozkaz  wykonuje. Wyrobienie 
tego  szybkiego  porozumienia  między  ciałem  a  mózgiem  jest  celem  metody 
E. Jaques-

Dalcroze’a. 

Rytmika  obejmuje  wie

le  ćwiczeń.  Istotą  tych  ćwiczeń  jest  fakt,  iż  chociaż  każde 

ćwiczenie  ma  na  celu  kształcenie  jednej,  wybranej  umiejętności,  to  wymaga 
jednoczesnego  zaangażowania  innych  rodzajów  aktywności  człowieka,  takich  jak: 
aktywność  słuchowo-ruchowo-przestrzenna,  aktywność  intelektualna,  aktywność 
emocjonalna. 

Rytmika Carla Orffa  

Najważniejszym założeniem tego systemu jest oparcie się na tezie, iż etapy rozwoju 
dziecka są zbliżone do etapów rozwoju kultury.  Wynika to z tego faktu, iż dzieci wraz 
ze  swoją  potrzebą  ekspresji,  zabawy,  aktywności  ruchowej  powinny  rozpoczynać 
rozwijanie swojej muzykalności od muzyki elementarnej. Dydaktyczną konsekwencją 
tego  jest  wyjście  od  zabawy  muzycznej.  Zabawa  ta,  tak  jak  prymitywna  sztuka 
praprzodków, jest synkretyczna, składa się na nią ruch, gest, taniec, muzyka, śpiew 
oraz słowo. Tak bawią się dzieci na całym świecie. Czynią to spontanicznie i taką ich 
skłonność  powinno  się  wykorzystywać  w  kształceniu  muzycznym.  W  zabawach, 
w 

których  tworzywem  jest  słowo  rodzi  się  rytm,  artykulacja,  brzmienie.  Ważną  role 

w 

systemie  Orffa  odgrywa  gra  na  instrumentach  perkusyjnych,  których  brzmienia 

wpływają na wyobraźnię dziecka i pomagają w odbiorze muzyki.  

Cele kształcenia poprzez rytmikę 

Pierwsze  zetknięcie  się  dziecka  z  językiem  obcym  powinno  być  przede  wszystkim 
przyjemnym  doświadczeniem,  kojarzącym  się  z  ruchem,  zabawą  lub  zajęciami 
plastycznymi, a nie suchą nauką. W związku z tym podstawowymi celami kształcenia 
są: 

-  Rozbudzenie  ciekawości  dziecka,  wprowadzenie  go  w  świat  nazywania 

rzeczy, z

wierząt, czynności i określeń w języku angielskim; 

-  Zachęcanie  dzieci  do  dalszego  poznawania  nazw  przedmiotów,  zwierząt, 

czynności i określeń oraz tworzenia całych zdań w języku angielskim, 

-  Przygotowanie dziecka do świadomego uczenia się, 

-  Efektywne wykorzystanie czasu nauki. 

Metody pracy z małymi dziećmi 

Najlepszą  metodą  nauki  jest  oddziaływanie  na  jak  największą  liczbę  zmysłów, 
np. 

wzrok (pokazywanie ilustracji), słuch (odtwarzanie sygnałów dźwiękowych), dotyk 

(do nauki części ciała i ubrań), smak (do nauki nazw żywności). 

Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 6 - 

 

Niezmiernie  ważną  rolę  w  nauce  odgrywa  zabawa.  Ciało  jest  instrumentem  – 
naśladuje czynności, przedmioty, zwierzęta, itd. Zabawy powinny  być proste, by nie 
tracić czasu na tłumaczenie skomplikowanych zasad. Zabawa powinna składać się z 
kilku  faz.  Im  dalsza  faza,  tym  zabawa  trudniejsza  i  bardziej  skomplikowana. 
Nauczyciel  nie  musi  realizować  ich  wszystkich  w  zależności  od  stopnia 
zaawansowania  grupy.  Ważne  jest  również  częste  powtarzanie  zabaw,  w  celu 
utrwalenia zawartych w niej informacji (nauki).  

Przy  pierwszym  kontakcie  dziecka  z  językiem  należy  uświadomić  sobie,  iż  dziecko 
nie  wie  co  to  jest  język  obcy,  tym  łatwiej  się  go  uczy.  Nauka  powinna  przebiegać 
polisensorycznie,  tzn.  nauczyciel  pokazuje  dzieciom  ilustracje  i  odtwarza  dźwięk. 
Dzi

eci  przypisują  charakterystyczne  dźwięki  do  danego  przedmiotu  i  naśladują 

tę rzecz np. zwierzę). Równocześnie powtarzają jego nazwę.  

Techniki 

pracy z małymi dziećmi 

W trakcie nauki należy od czasu do czasu sprawdzić co dzieci rozumieją ze słuchu, 
np.: 

Dzi

eci siedzą w kole, a nauczyciel podaje jakieś słowo po angielsku, a dzieci podają 

jego  polskie  znaczenie.  Następnie  podaje  słowo  po  polsku  i  wyznaczone  dziecko 
podaje  jego  angielski  odpowiednik.  W  dalszej  części  nauki  dzieci  powinny  same 
nazywać poznane rzeczy, w tym nauczyciel pokazuje ilustracje, a dzieci nazywają po 
angielsku co przedstawia.  

Nauka słowa (słów uczymy razem z przedimkami) 

Dzieci siedzą w na dywanie przed nauczycielem. Pokazujemy ilustrację, wymawiamy 
słowo  kilka  razy.  Na  znak  nauczyciela  dzieci  równocześnie  powtarzają  dane  słowo 
kilka razy. Następnie wyznaczone dzieci powtarzają indywidualnie.  

JAK BAWIĄC UCZYĆ? 

Zabawa jest najbardziej efektywnym sposobem ucze\

nia dziecka. W zabawie można 

zapoznawać  je  z  najbardziej  skomplikowanymi  koncepcjami,  poglądami 
filozoficznymi  i  emocjami,  które  trudno  opisać  słowami. Wpaja  się  maluchom  różne 
umiejętności i pokazuje im, jak rozwiązywać problemy właśnie wtedy, gdy się z nimi 
bawi  z  pełnym  zaangażowaniem  w  gry  właśnie  dla  nich  przeznaczone,  takie  które 
pobudzają zarówno ciało jak i umysł.  

W przeciwieństwie do innych metod nauczania, zabawa całkowicie pochłania dzieci, 
gdyż angażuje wszystkie zmysły. Dzieci nie tylko słyszą i widzą przekazywaną lekcję, 
ale  również ją  wykonują. Proszę pomyśleć  o  własnych doświadczeniach z  zabawą. 
Przykładem  niech  będzie  kurs  garncarstwa.  Gdyby  instruktor  cały  czas  pokazywał 
slajdy z glinianymi naczyniami i opowiadał o nich na pewno byłyby to  bardzo nudne 
zajęcia.  Jednakże  gdyby  instruktor  wręczył  wam  kawał  mokrej  gliny  i  kazał  go 

Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 7 - 

 

wymiętosić,  skręcać  i  eksperymentować  z  różnymi  technikami,  które  by  wcześniej 
omówił i zademonstrował, czy zajęcia nie byłyby bardziej interesujące?  

Zabawa  jest  królestwem  dzieci.  Jest  naturalnym  sposobem  poznawania  przez  nie 
świata.  Na  przykład  dziecko  ucząc  się  budować  zamek  z  pisaku  zdobywa  większa 
niezależność i pewność siebie. Dziecko na początku sypie do wiaderka suchy piasek 
i  obracając  je  do  góry  dnem  zamiast  upragnionego  zamku  otrzymuje  tylko  kupę 
rozsypanego piachu. Jeśli podejdzie bliżej morza i wypełni wiaderko mokrym błotem 
to przylgnie ono szczelnie do ścianek wiaderka i znów nie stworzy zamku. Jednakże 
gdy w końcu zauważy, że między morzem a plażą znajduje się wilgotny piasek to po 
załadowaniu go do wiaderka, obróceniu do góry dnem i stuknięciu przepisowo – trzy 
razy  łopatką  uzyska  upragniony  piaskowy  zamek.  Tym  sposobem  dziecko  uczy  się 
samodzielnie i dzięki zabawie rozwiązywać problemy.  

Takie  rozwiązanie  problemu  pojawiło  się  u  dziecka  samodzielnie,  bez  ingerencji 
opiekuna.  Byłoby  idealnie  gdyby  wszystkie  problemy  dało  się  tak  rozwiązać, 
jednakże tak nie jest. Dlatego powinniśmy zadbać o to, by w życiu dzieci pojawiło się 
wiele  celowych  i  zaplanowanych 

zabaw,  na  podstawie  których  mogłyby  się  uczyć. 

Jeśli przestaniemy zabawę postrzegać jako coś błahego, swego rodzaju dodatek, na 
który  brakuje  nam  czasu,  przekonamy  się,  że  jest  ona  integralnym  składnikiem 
zdrowego  rozwoju  człowieka.  Oprócz  tego,  że  daje  możliwość  nauki  wielu 
użytecznych  rzeczy,  to  jeszcze  redukuje  stres  i  ułatwia  kreatywne  myślenie. 
Wszystkie te elementy dowodzą,  że posługiwanie się  zabawą w wychowaniu dzieci 
jest ze wszech miar słuszne i mądre. 

PRZYKŁAD NICPONIA 

Posługiwanie  się  zabawą  jako  medium  przekazywania  wartości  społecznych 
i 

kształtowania charakteru jest bardzo ważne i pomocne w dążeniu do oczekiwanego 

celu. Przykładem niech będzie  sytuacja  matki i jej ośmioletniego syna,  który był na 
prostej  drodze  by  stać  się  prawdziwym  cwaniaczkiem.  Robił  wszystko  by  nie 
podporządkować  się  zasadom  obowiązującym  w  domu,  a  w  ten  sposób  by  dawać 
podstaw  do  jego  ukarania.  Głównym  problemem  było  późne  wracanie  do  domu. 
Matce  nie  podobało  się,  że  do  zmroku  przesiaduje  na  podwórku  i  karała  go  za  to. 
Ch

łopiec wymyślił więc, że będzie dzwonił od kolegi, że się posiedzi jeszcze chwilę 

i 

wróci na rowerze, co dawało mu dyspensę na późny powrót.  

Matka  zaczęła  być  wyczerpana  codzienną  walką  o  posłuszeństwo  z  synem, 
że straciła  z  oczu  główny  cel  jaki  przyświecał  jego  wychowaniu,  czyli  wychowanie 
dziecka  n  amoralnie  dojrzałego  i  rozumiejącego,  że  jego  zachowanie  może  ranić 
innych ludzi i źle wpływać na stosunki z nimi.  

W  dziecku  poszczególne  cechy  charakteru  nie  były  zrównoważone.  Chłopiec  miał 
silną  wolę,  był  szalenie  wytrwały  i  odważny.  Umiał  także  znakomicie  rozwiązywać 

Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 8 - 

 

problemy  czego  dawał  wyraz  manipulacją  innymi  ludźmi.  Wyraźnie  brakowało  mu 
jednak  empatii,  odpowie

dzialności,  samoświadomości  i  samodyscypliny.  Matka 

chłopca,  gdy  to  dostrzegła  postanowiła,  że  pomoże  chłopcu  rozwinąć  te  brakujące 
cechy i od tego momentu zaczęła działać zamiast przeciwdziałać.  

Należy  zwrócić  uwagę,  że  świat  w  którym  wychowywane  są  nasze  dzieci  nie  jest 
moralnie  jednoznaczny  (niestety)  i  nie  wystarczy,  że  będziemy  dbać  o  dyscyplinę 
i 

mieć  nadzieje  na  lepszą  przyszłość.  W  rzeczywistości  zdyscyplinowane  dziecko 

może  zachowywać  się  poprawnie  i  nic  poza  tym,  podczas  gdy  wychowanie  musi 
sięgać  głębiej,  dokonywać  się  poprzez  rozwijanie  różnych  umiejętności  i  siły 
charakteru.  

LEKCJA NA TEMAT SIŁY PERSWAZJI – RÓB TO CO JA 

Materiały: dwa komplety kredek, blok rysunkowy, obiekt do narysowania np. wazon 
z kwiatami 

lub półmisek z owocami.  

Przebieg  zabawy:  Stawiamy  obiekt  do  narysowania  na  stole.  Razem  z  dzieckiem 
zaczynamy rysować. Bez zdradzania przyczyny wpływamy na dziecko by narysowało 
taki sam obrazek jak nauczyciel. Staraj się by Twój obraz odbiegał od rzeczywistości, 
np.  tego  banan  narysujemy  na  czerwono,  albo  ten  okrągły  półmisek  niech  będzie 
kwadratowy.  Staraj  się  nakłonić  dziecko,  by  jego  obraz  był  taki  sam  jak  Twój.  Po 
zakończonym  rysowaniu  spróbuj  porozmawiać  z  dzieckiem  o  tym  doświadczeniu. 
Pokaż w jaki sposób Twoje silne sugestie wpłynęły na kształt jego obrazka.  Zapytaj 
czy  zdawało  sobie  sprawę  z  faktu,  że  nim  kierowałeś.  Zapytaj  czy  nie  czułoby  się 
lepiej, gdyby wykonana praca była tylko i wyłącznie jego dziełem. Jeśli dziecka obraz 
różni  się  od  Twojego  spytaj  jak  czuło  się  odrzucając  Twoje  sugestie.  Wyjaśnij, 
że poprzez  swoje  słowa  i  czyny  możemy  wpływać  na  innych  ludzi  i  sprawić  by 
zachowywali się w określony sposób. Opowiedz, jak ludzie mogą wpływać na innych 
ludzi tak w pozytywnym, jak i w negatywn

ym sensie, w dobrych i złych zamiarach. 

BUDOWANIE ZAUFANIA 

– BEZPIECZNY UPADEK 

Do  tej  zabawy  będzie  potrzebna  cała  grupa.  Jedno  dziecko  stoi  z  zawiązanymi 
oczami,  a  pozostali  klęczą  za  nim  trzymając  ręce  wyciągnięte  na  wysokości  jego 
pleców.  Prosimy  dziecko  by  Si  e  wywróciło  upadając  prosto  w  ramiona  grupy. 
Ćwiczenie  najlepiej  uda  się  jeśli  je  powtórzymy  kilkakrotnie,  pozwalając  dziecku 
opaść coraz niżej.  

ZABAWA 

‘KLAŚNIJ W RYTMIE’ 

Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 9 - 

 

W  rytmie  narzuconym  przez  osobę  prowadząca  lub  jedno  z  dzieci  –  cała  grupa 
klaszcze  w  ustalonych  wcześniej  konfiguracjach,  np.  2  x  po  prawej,  3  x  po  lewej 
stronie głowy. Należy czuwać nad tym by wszyscy robili to w jednym tempie.  

ROBIENIE WIATRACZKÓW 

Dzie

ci  pod  kontrolą  osoby  dorosłej  przygotowują  krótkie,  wąskie,  papierowe 

paseczki, które ozdabiają, a następnie układają w koło (jeden na drugim) i pośrodku 
przypinają pinezka do listewki  – wiatraczki gotowe. Można przetestować wiatraczek 
dmuchając. 

POŁAWIACZE PEREŁ 

Potrzebne  będą  torebki  z  koralikami  gładkimi  i  chropowatymi  o  wymiarze  nie 
mniejszym  niż  1,5  cm  i  woreczki,  w  których  będzie  je  można  przechowywać. 
Zadaniem  każdego  dziecka  jest  wyciągnięcie  z  torebki  określonej  liczby  koralików 
jednego  i  drugiego 

rodzaju, Rękę w woreczku można zanurzyć tylko raz. Dzieci nie 

podglądają – ćwiczenie jest dla rączek, nie dla oczek. 

 

NOGI KLASZCZĄ 

Dzieci w parach leżą na podłodze na plecach. Zwrócone są do siebie nogami. Nogi 
lekko ugięte w kolanach. Zabawa polega na klaskaniu naprzemiennym stopami, tzn. 
prawa stopa do prawej stopy i lewa do lewej. 

Dzieci wyklaskują różne rytmy podane 

przez prowadzącego.  

Wyższa Szkoła Ekonomii, Turystyki i Nauk Społecznych w Kielcach 

Podstawy Kształcenia Zintegrowanego – mgr Rafał Nowakowski 

 

 

- 10 - 

 

NAUKA SŁOWA ‘TANCERZ’ 

Nauczyciel  odtwarza  dźwięk  ’20  tancerz’  prosząc  dzieci  aby  zatańczyły.  Dzieci 
tańczą  w  rytm  melodii.  Po  chwili  nauczyciel  pyta  ‘Jak  nazywamy  osobę,  która 
tańczy?’  dzieci  odpowiadają  ‘Tancerz’.  Następuje  wprowadzenie  słowa  DANCER. 
Dzieci tańczą powtarzając nowe słowo. Aby uniknąć monotonii mogą tańczyć w kole 
lub w parach.   

N

AUKA SŁOWA ‘ROBOT 

Nauczyciel  odtwarza  dźwięk  ’21  robot’  naśladując  ruchy  robota.  Dzieci  naśladują 
robota powtarzając słowo ROBOT. 

NAUKA KOLORÓW 

Dzieci  siedzą  swobodnie  na  dywanie.  Nauczyciel  siada  przed  dziećmi  pokazując 
kartkę papieru kolorowego o barwie czerwonej. Zadaje pytanie: Jaki to kolor? Dzieci 
odpowiadają:  Czerwony.  Następnie  nauczyciel  pyta:  What  color  is  it?  Sam  na  nie 
odpowiada:  RED  powtarzając  to  słowo  kilkakrotnie.  Dzieci  powtarzają  za  nim. 
Nauczyciel powtarza czynności wprowadzając kolejne kolory.  

Zabawa w kolory

: Nauczyciel kładzie na podłodze w różnych miejscach sali kolorowe 

kartki. Dzieci podzielone są na grupy – jet tyle grup ile kolorów. Każda grupa dzieci 
zostaje  oznaczona  kolorem  (szarfa,  karteczka  samoprzylepna,  itd.).  Nauczyciel 
po

daje komendy: niebieski idzie do żółtego, itp. Dzieci przemieszczają się od planszy 

do planszy. 

W trakcie zabawy odtwarzamy piosenki o kolorach: ‘A song for mother’s 

day’ oraz flowers In the meadow’.