plik

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 6

6//9

Do czego to służy?

Proponowany układ powstał "z koniecz−

ności  chwili",  kiedy  do  konflikty  domowe
wywołane  moim  częstym  korzystaniem
z Internetu przybrały na sile i stały się trud−
ne do zniesienia. Na czym polegały te kon−
flikty? Otóż na tym, że podczas połączenia
komputera  z Internetem  nikt  z domowni−
ków  przebywających  w innych  pomie−
szczeniach  nie wiedział, że linia jest zaję−
ta.  Domownicy  w najlepszej  wierze  pod−
nosili  słuchawkę  telefonu  i często  nawet
nie  sprawdzając,  czy  odezwał  się  sygnał
zgłoszenia  centrali  rozpoczynali  wybiera−
nie numeru. Oczywiście, działo to się zwy−
kle  w momencie,  kiedy  kończyłem  wła−
śnie  ściąganie  szczególnie  ważnego  i du−
żego pliku. Aby więc zachować spokój w
domu  postanowiłem  zbudować  proste
urządzenie,  które  można  umieścić  w są−
siedztwie  każdego  z aparatów  telefonicz−
nych  zainstalowanych  w moim  domu
i które sygnalizowałoby moim gadułom, że
linia  jest  zajęta  i podniesienie  słuchawki
może  co  najwyżej  wywołać  domową
awanturę.

Zakres stosowania proponowanego

układu  może  być  także  znacznie  szerszy
od opisanego. Może on służyć nie tylko do
strzeżenia  połączenia  z Internetem  przed
przerwaniem,  ale  mieć  zastosowanie
wszędzie tam, gdzie do jednej linii telefo−
nicznej podłączonych jest kilka aparatów.

Jak to działa?

Schemat elektryczny proponowanego

układu został przedstawiony na rry

u 1

1..

Jak widać, układ jest banalnie prosty i za−

wiera tylko jeden układ scalony: oczywi−
ście NE555. Zastosowanie tej właśnie ko−
stki ma jednak sens, ponieważ jak prościej
i taniej można zrealizować generator asta−
bilny zasilający bezpośrednio diodę LED?

Układ dołączony jest do linii telefonicz−

nej za pośrednictwem prostownika zbudo−
wanego  z diod    D2  ...  D5.  Zastosowanie
tego  układu  pozwala  uniezależnić  pracę
urządzenia  od  biegunowości  zasilania  linii
telefonicznej,  która  może  się  zmienić  nie
tylko po odebraniu wybranego numeru te−
lefonu.  Doświadczalnie  stwierdziłem,  że
kierunek  napięcia  w linii  telefonicznej
w moim  domu  zmienił  się  kilkukrotnie
w ciągu ostatnich lat, co nie miało oczywi−
ście żadnego wpływu na funkcjonowanie
aparatów telefonicznych.

Napięcie z linii telefonicznej po wypro−

stowaniu podawane jest za pośrednic−

twem  diody  Zenera  D1  i rezystora  R2  na
bazę tranzystora T1. Do detekcji  stanu li−
nii telefonicznej wykorzystujemy zjawisko
obniżenia się na niej napięcia podczas pro−
wadzenia rozmowy. Normalnie napięcie to
wynosi ok. 60V natomiast po podniesieniu
słuchawki spada do ok. 6... 10V, w zależ−
ności od typu aparatu. Tak więc jeżeli linia
telefoniczna  jest  wolna,  to  tranzystor  T1
przewodzi, zwierając do masy wejście ze−
zwolenia  generatora  multistabilnego  IC1.
W tym stanie układ pobiera pomijalnie ma−
ły prąd, szczególnie w przypadku zastoso−
wania układu NE555 w wersji CMOS.

Podniesienie słuchawki wywoła spa−

dek  napięcia  w linii  telefonicznej  poniżej
napięcia przewodzenia diody Zenera. Tran−
zystor T1 przestanie przewodzić i na wej−
ściu  zezwolenia  generatora  pojawi  się
stan  wysoki,  wymuszony  przez  rezystor
R4.  Spowoduje  to  rozpoczęcie  generacji
impulsów,  których  częstotliwość  określo−
na jest wartością pojemności kondensato−
ra C1 oraz rezystancji R5 i R6. Dioda LED
zacznie  migotać,  sygnalizując  fakt  zajęto−
ści linii telefonicznej.

Ciią

ąg

g d

alls

szzy

y n

a s

sttrro

niie

e 6

2..

2363

Monitor stanu linii

telefonicznej

s.. 2

2 S

att m

ntta

ażżo

s.. 1

1 S

att iid

w pozycji  prostopadłej  lub  równoległej
do  laminatu.  Do  wyregulowania  urzą−
dzenia potrzebny jest woltomierz i zasi−
lacz laboratoryjny z płynną regulacją na−
pięcia. Przed przystąpieniem do regula−
cji,  suwaki  potencjometrów  PR1−PR4
należy  ustawić  w pozycji  prawie  zwar−
tej w stosunku do masy tak, by na wyj−
ściach komparatorów był stan niski. Po−
tencjometry  te  nie  tworzą  typowej
“szeregowej drabinki” lecz są połączo−
ne równolegle, co ułatwia indywidualne
ustawienie  napięcia  dla  każdego  kom−
paratora.  Po  podłączeniu  do  zasilania
wskaźnika  napięcia  należy  przy  użyciu
woltomierza ustawić w zasilaczu napię−
cie przy jakim ma zapalić się dioda żół−
ta  D5.  Następnie  obracając  oś  PR1  na−
leży  podnieść  napięcie  na  wejściu  “+”
komparatora A powyżej napięcia odnie−
sienia  ustalonego  przez  diodę  Zenera.

Wtedy  zapali  się  dioda  D5,  a D6  zga−
śnie.  Po  podwyższeniu  napięcia  z zasi−
lacza  do  poziomu  przy  jakim  ma        na−
stąpić  zapalenie  się  diody  D4  oraz  wy−
gaszenie D5, należy obracać powoli oś
PR2  aż  do  uzyskania  właściwej  reakcji
wyświetlacza.  Podobnie  należy  postę−
pować  w czasie  regulacji  pozostałej
części  urządzenia.  Rezystory  R1−R5
mogą  mieć  jed−
nakową  wartość,
np. 1k

Ω

Z b u d o w a n y

przeze mnie mo−
del przystosowa−
łem

pracy

zakresie na−

pięć

10−15V.

Nieco większym
p r o b l e m e m
będzie

urucha−

mianie urządze−
nia przy zasilaniu
go

prądem

zmiennym. Regu−
lację

napięcia

zmiennego  moż−
na przeprowadzić
przez  obciążanie
t r a n s f o r m a t o r a
opornikami o róż−
nej  rezystancji.
Opisane  urządze−
nie jest konstruk−
cją

modelową,

nie  przeznaczoną
dla  konkretnego
z a s t o s o w a n i a
i dlatego  w razie
potrzeby  można
dokonać  korekcji
wartości

nie−

których elemen−
tów.

m S

Siie

eń

ńk

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 6/99

Wykaz elementów

Rezystory

R1:

1,1k

Ω

R2,R6:

Ω

R3:

910

Ω

R4:

820

Ω

R5:

750

Ω

R7:

2,2k

Ω

R8:

68k

Ω

R9,R10:

100k

Ω

R11:

1,2M

Ω

PR1−PR4:

10k

Ω

Kondensatory

C1:

4,7

F/25V

C2:

100

F/16V

C3:

220nF

Półprzewodniki

D1:

dioda Zenera C3V0

D2,D6:

LED R

D3 D5:

LED Y

D4:

LED G

D7,D8:

1N4148

D9:

1N4001

U1:

LM324

U2:

741

plle

ett p

dzze

ołłó

ów

w zz p

płły

yttk

ką

jje

stt d

sttę

ęp

y w

w s

siie

cii h

dllo

ejj

T jja

o k

kiitt A

T−2

s.. 2

2.. S

att iid

s.. 3

3.. S

att m

ntta

ażżo

Ciią

ąg

g d

alls

szzy

y zze

e s

sttrro

y 5

5..

Montaż i uruchomienie.

Na rry

u 2

2 została pokazana mozaika ścieżek płytki obwo−

du drukowanego oraz rozmieszczenie na niej elementów. Mon−
taż układu wykonujemy w typowy sposób, rozpoczynając od
wlutowania rezystorów, a kończąc na zamontowaniu konden−
satora elektrolitycznego i diody LED. Pod układ scalony IC1 ra−
dzę zastosować podstawkę.

Układ zmontowany ze sprawnych elementów nie wymaga

j a k i c h k o l w i e k
czynności  regula−
cyjnych  ani  uru−
chomieniowych.
Natychmiast  po
dołączeniu  źródła
zasilania,  którym
może  być  bateria
9V powinien  pra−
cować poprawnie,
czego  oznaką  jest
migotanie    diody
LED.  Po  dołącze−
niu  urządzenia  do
linii  telefonicznej
dioda  LED  powin−
na

natychmiast

zgasnąć, a po pod−
niesieniu słuchaw−
ki zacząć ponow−
nie migotać.

biig

niie

w R

Wykaz elementów

Kondensatory

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

470nF

C4, C2

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

100nF

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

220

F/16

Rezystory

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

560

Ω

R2, R5, R6

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

100k

Ω

R3, R4

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10k

Ω

Półprzewodniki

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

dioda Zenera 15V

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

dioda LED

D2 ...D5

. . . . . . . . . .

1N4148 lub odpowiednik

IC1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .NE555 CMOS
T1

. . . . . . . . . . . . . . . . . .

BC548 lub odpowiednik

Pozostałe

CON2, CON1 . . . . . . . . . .ARK2 (3,5mm)

plle

ett p

dzze

ołłó

ów

w zz p

płły

yttk

ką

jje

stt d

sttę

ęp

y w

w s

siie

cii h

dllo

ejj

T jja

o k

kiitt A

T−2