background image

„Program profilaktyczny w zakresie przeciwdziałania 

uzale

ż

nieniu od alkoholu, tytoniu i innych 

ś

rodków 

psychoaktywnych”. 

www.gis.gov.pl

background image

E-papieros 

– pomaga czy szkodzi?

Opracowanie:

Kamila Knol-Michałowska

Alicja Petrykowska

Krzysztof Puchalski

www.gis.gov.pl

background image

Analiza przegl

ą

du literatury pozwoliła na wyodr

ę

bnienie 4 grup 

bada

ń

 naukowych prowadzonych nad e-papierosami. 

Dotycz

ą

 one:

Dotycz

ą

 one:

1. składu chemicznego i szkodliwo

ś

ci liquidu/aerozolu 

wdychanego przez e-palacza

2. krótkotrwałego wpływu u

ż

ywania e-papierosów na zdrowie 

człowieka

3. wyst

ę

powania zjawiska biernego palenia 

3. wyst

ę

powania zjawiska biernego palenia 

4. mo

ż

liwo

ś

ci i skutków zdrowotnych stosowania 

e-papierosa jako metody rzucania palenia

www.gis.gov.pl

background image

Co mówi

ą

 badania naukowe

Co mówi

ą

 badania naukowe

o szkodliwo

ś

ci substancji 

zawartych w liquidzie oraz we 

wdychanym przez e-palacza aerozolu? 

www.gis.gov.pl

background image

Badanie dotyczyło 11 najpopularniejszych w Polsce marek  
produkuj

ą

cych e-papierosy. Dodatkowo do badania 

Goniewicz i wsp. (2013)  

produkuj

ą

cych e-papierosy. Dodatkowo do badania 

doł

ą

czono jednego e-papierosa wyprodukowanego w 

Wielkiej Brytanii.

Kartrid

ż

e do e-papierosów zawierały wysok

ą

 dawk

ę

 

nikotyny: 16-18 mg.

Para/aerozol z e-papierosa był generowany za pomoc

ą

 

specjalnego urz

ą

dzenia – tzw. palaczbota 

(automatycznego symulatora palenia). 

www.gis.gov.pl

background image

W badaniu zastosowano nast

ę

puj

ą

ce parametry: 

długo

ść

 zaci

ą

gni

ę

cia - 1,8 sek.

odst

ę

p mi

ę

dzy zaci

ą

gni

ę

ciami - 10 sek.

Goniewicz i wsp. (2013)  

odst

ę

p mi

ę

dzy zaci

ą

gni

ę

ciami - 10 sek.

obj

ę

to

ść

 zaci

ą

gni

ę

cia: 70 ml

liczba zaci

ą

gni

ęć

 w jednej sesji - 15

urz

ą

dzenie wykonało 150 zaci

ą

gni

ęć

 ka

ż

dego e-papierosa (w 10 seriach po 15 

zaci

ą

gni

ęć

, w odst

ę

pach czasu co 5 minut) (150 zaci

ą

gni

ęć

 e-papierosa jest 

porównanych do wypalenia 10 papierosów)

ka

ż

dy e-papieros był testowany 3 razy, 3 dni z rz

ę

du (w ci

ą

gu badania były 

wymieniane baterie i zakładane nowe kartrid

ż

e) 

w aerozolu poszukiwano m.in. zwi

ą

zków karbonylonowychlotnych zwi

ą

zków 

w aerozolu poszukiwano m.in. zwi

ą

zków karbonylonowychlotnych zwi

ą

zków 

organicznych, specyficznych dla tytoniu nitrozoamin oraz  metali ci

ęż

kich

badania porównano równie

ż

 z aerozolem wytwarzanym z inhalatora nikotyny Nicorette 

zawieraj

ą

cego 10 mg nikotyny

www.gis.gov.pl

background image

W porównaniu z papierosami tradycyjnymi poziom wykrytych 

toksycznych zwi

ą

zków był od 9 do 450 razy ni

ż

szy w aerozolu 

z e-papierosa.

Goniewicz i wsp. (2013)  

WYNIKI

z e-papierosa.

www.gis.gov.pl

background image

Badania 50 liquidów marki Ruyan®, z zawarto

ś

ci

ą

 nikotyny 13-14 mg (na 

etykiecie 16 mg)

Poszukiwano wybranych substancji toksycznych na podstawie listy grupy 

Laugesen (2009)

Poszukiwano wybranych substancji toksycznych na podstawie listy grupy 
badawczej wyrobów tytoniowych WHO (TobReg), listy badaczy Fowles & 
Dybing oraz listy substancji toksycznych Markik British Columbia

WYNIKI

Produkt jest wolny od wszystkich towarzysz

ą

cych paleniu tradycyjnemu 

substancji toksycznych. Liquidy s

ą

 zbli

ż

one bezpiecze

ń

stwem, dawk

ą

 

substancji toksycznych. Liquidy s

ą

 zbli

ż

one bezpiecze

ń

stwem, dawk

ą

 

i potencjałem uzale

ż

niania do medycznych inhalatorów nikotyny.

W porównaniu z emisj

ą

 dymu tytoniowego emisja z e-papierosów marki 

Ruyan jest o kilka wielko

ś

ci bezpieczniejsza.

www.gis.gov.pl

background image

Badano 4 popularne marki liquidów do e-papierosów (nie podano nazw), 
z wysok

ą

 zawarto

ś

ci

ą

 nikotyny (24-26 mg/ml).

Badanie przeprowadzono za pomoc

ą

 specjalnej „pal

ą

cej” maszyny

Zastosowano nast

ę

puj

ą

ce parametry:

McAuley i wsp. (2012)

Zastosowano nast

ę

puj

ą

ce parametry:

długo

ść

 zaci

ą

gni

ę

cia - 4 sek.

odst

ę

p mi

ę

dzy zaci

ą

gni

ę

ciami - 30 sek.

obj

ę

to

ść

 zaci

ą

gni

ę

cia: 50 ml

liczba zaci

ą

gni

ęć

 w jednej sesji -50

ka

ż

dy e-papieros był testowany w dwóch fazach

Par

ę

 wytwarzan

ą

 z e-papierosów badano pod k

ą

tem lotnych zwi

ą

zków 

organicznych zwi

ą

zków karbonylowych: wielopier

ś

cieniowych w

ę

glowodorów 

organicznych zwi

ą

zków karbonylowych: wielopier

ś

cieniowych w

ę

glowodorów 

aromatycznych, specyficznych dla tytoniu nitrozoamin. 

Analiza dotyczyła równie

ż

 zawarto

ś

ci nikotyny, glikolu dietylenowego (DEG) 

i glikolu propylenowego (PG).

www.gis.gov.pl

background image

McAuley i wsp. (2012)

WYNIKI

Analiza st

ęż

enia powy

ż

ej wymienionych 

zanieczyszcze

ń

 w wytwarzanej parze z e-papierosa 

pokazuje znacz

ą

co ni

ż

sze warto

ś

ci ni

ż

 przy 

papierosach tradycyjnych. 

www.gis.gov.pl

background image

Celem badania była analiza składu liquidu i jego par pod k

ą

tem 

zanieczyszcze

ń

.

Pellegrino i wsp. (2012)

Porównano e-papierosa z papierosem tradycyjnym.

WYNIKI

Głównymi składnikami zarówno liquidu, jak i pary był glikol 
propylenowy oraz gliceryna. 

Substancje smakowe stanowiły mniej ni

ż

 0.1%. 

Emisja pyłu zawieszonego PM (mog

ą

cego zawiera

ć

 m.in. 

Emisja pyłu zawieszonego PM (mog

ą

cego zawiera

ć

 m.in. 

wielopier

ś

cieniowe w

ę

glowodory aromatyczne, metale ci

ęż

kie 

itp.)  była wy

ż

sza w papierosie tradycyjnym ni

ż

 w e-papierosie.

www.gis.gov.pl

background image

Badano 3 polskie marki e-papierosów: Colins, Ecigars, Mild za 
pomoc

ą

 tzw. palaczbota.

W badaniu zastosowano nast

ę

puj

ą

ce parametry: 

Czogala i wsp. (2013)

długo

ść

 zaci

ą

gni

ę

cia - 1,8 sek.

odst

ę

p mi

ę

dzy zaci

ą

gni

ę

ciami - 10 sek.

obj

ę

to

ść

 zaci

ą

gni

ę

cia: 70 ml

WYNIKI 

Przeci

ę

tne st

ęż

enie nikotyny w papierosach było 10 razy wy

ż

sze ni

ż

 

w e-papierosach.

– Ś

rednie st

ęż

enie PM2.5 (cz

ęś

ci pyłu zawieszonego, najbardziej 

– Ś

rednie st

ęż

enie PM2.5 (cz

ęś

ci pyłu zawieszonego, najbardziej 

szkodliwego dla zdrowia spo

ś

ród innych zanieczyszcze

ń

 

atmosferycznych) z pal

ą

cego si

ę

 papierosa jest 7 razy wy

ż

sze ni

ż

 z 

e-papierosa.

www.gis.gov.pl

background image

Badano 105 liquidów, 11 korea

ń

skich marek

Kim, Shin (2013) 

[za: Palazzolo, 2013]

Badano 105 liquidów, 11 korea

ń

skich marek

WNIOSKI

Małe st

ęż

enie specyficznych dla dymu 

tytoniowego nitrozamin. 

tytoniowego nitrozamin. 

www.gis.gov.pl

background image

Badano 2 marki e-papierosów: Njoy, Smoking 
Everywhere, a tak

ż

e inhalator nikotyny.

Westenberger (2009) 

Everywhere, a tak

ż

e inhalator nikotyny.

Badanie zostało wykonane za pomoc

ą

 techniki 

umo

ż

liwiaj

ą

cej analiz

ę

 toksyn 

(tj. LC-MS/MS, GC-MS, HPLC-MS/MS itp.)

WYNIKI

W kartrid

ż

ach znaleziono specyficzne dla dymu 

tytoniowego nitrozoaminy (NNN, NNK), glikol dietylenowy 
oraz specyficzne dla dymu tytoniowego zanieczyszczenia  

oraz specyficzne dla dymu tytoniowego zanieczyszczenia  
(m.in. kotynin

ę

, anabazyn

ę

 itp.).

www.gis.gov.pl

background image

Przeanalizowano 22 katomizery popularnych marek 
oraz wytwarzany z katomizerów aerozol.

Wiliams i wsp. (2013)

oraz wytwarzany z katomizerów aerozol.

WYNIKI

W aerozolu wykryto metale ci

ęż

kie i cz

ą

steczki 

silikatów.

www.gis.gov.pl

background image

Co mówi

ą

 badania naukowe o 

Co mówi

ą

 badania naukowe o 

krótkotrwałym wpływie u

ż

ywania 

e-papierosów na zdrowie 

człowieka?

www.gis.gov.pl

background image

Badanie eksperymentalne na 15 palaczach (papierosów tradycyjnych) i 15 
osobach nigdy nie pal

ą

cych

Trzy sesje dla palaczy: kontrolna, aktywne palenie papierosów, aktywne 
u

ż

ywanie e-papierosów

Flouris i wsp. (2012)

u

ż

ywanie e-papierosów

Trzy sesje dla nigdy niepal

ą

cych: kontrolna, bierne palenie papierosów, 

bierne u

ż

ywanie e-papierosów

Ka

ż

dy uczestniczył w ka

ż

dej sesji 1 raz

Badano próbki krwi pobrane godzin

ę

 po sesji.  

WYNIKI: 

U

ż

ywanie e-papierosów nie wpłyn

ę

ło na całkowit

ą

 liczb

ę

 krwinek w 

U

ż

ywanie e-papierosów nie wpłyn

ę

ło na całkowit

ą

 liczb

ę

 krwinek w 

przebadanych próbkach (badania wykazały, i

ż

 aktywne palenie tytoniu 

powodowało wzrost liczby białych krwinek, liczby limfocytów, liczby 
granulocytów).

www.gis.gov.pl

background image

Próba badawcza obejmowała 32 osoby (13 K i 19 M), w wieku 18-55 lat, 
pal

ą

cych min.15 papierosów/dzie

ń

Odbyły si

ę

 4 sesje laboratoryjne trwaj

ą

ce po 150 minut. (w odst

ę

pach czasu 

Vansickel i wsp. (2010)

Odbyły si

ę

 4 sesje laboratoryjne trwaj

ą

ce po 150 minut. (w odst

ę

pach czasu 

po 48 godzin). W sesjach w ró

ż

nej kolejno

ś

ci uczestnicy: palili papierosy 

(własnej preferowanej marki), nie zapalali papierosa, u

ż

ywali e-papierosa 

„NPRO” (18 mg) oraz e-papierosa „Hydro”(16 mg) - wykonywali 10 
zaci

ą

gni

ęć

 co 30 sek.

Uczestnicy nie mogli pali

ć

 papierosów przez 12 godz. przed badaniem

Po ka

ż

dej sesji (po 5, 15, 30 i 45 min.) uczestnicy wypełniali kwestionariusz 

na temat subiektywnych efektów i pobierane były próbki krwi.

WYNIKI: 

Po u

ż

yciu e-papierosów nie zauwa

ż

ono znacz

ą

cych zmian w t

ę

tnie, 

poziomie tlenku w

ę

gla i poziomie nikotyny w osoczu.

www.gis.gov.pl

background image

Przeanalizowano 44 artykuły dotycz

ą

ce bada

ń

 klinicznych 

WYNIKI

Callahan-Lyon (2014) 

WYNIKI

W przeanalizowanej literaturze zaobserwowano nast

ę

puj

ą

ce 

fizjologiczne efekty u

ż

ywania e-papierosów:

Brak zmian w t

ę

tnie, poziomie tlenku w

ę

gla  i poziomie nikotyny 

w osoczu

Brak zmian w morfologii obwodowej krwi 

Brak zmian w czynno

ś

ci płuc 

Brak zmian w czynno

ś

ci płuc 

Brak zmian czynno

ś

ci serca 

Brak wzrostu wska

ź

ników stanów zapalnych

www.gis.gov.pl

background image

Próba badawcza obejmowała 30 palaczy, wieku 19-56 lat

Uczestników podzielono na grup

ę

 kontroln

ą

 i eksperymentaln

ą

Vardavas i wsp. (2014)

Uczestniczy u

ż

ywali e-papierosa przez 5 minut w dowolny sposób

Grupa kontrolna u

ż

ywała e-papierosa bez kartrid

ż

a

WYNIKI
U

ż

ycie (5-minutowe) e-papierosa u zdrowych palaczy powoduje 

zwi

ę

kszenie impedancji - opór przepływu dróg obwodowych i stres 

oksydacyjny  

WNIOSKI

WNIOSKI
W badaniu stwierdzono, i

ż

 e-papierosy maj

ą

 natychmiastowe negatywne 

skutki fizjologiczne po krótkotrwałym u

ż

ytkowaniu.

www.gis.gov.pl

background image

WYNIKI

Schripp  i wsp. (2013)

WYNIKI

Konsumpcja e-papierosów powoduje m.in. emisj

ę

 lotnych 

zwi

ą

zków organicznych (m.in. glikolu propylenowego) 

substancji smakowych, nikotyny do powietrza 
w pomieszczeniach. 

W czasie inhalacji e-papierosem rozkład aerozolu w 
płucach prowadzi do zmiany ich wielko

ś

ci, co skutkuje 

płucach prowadzi do zmiany ich wielko

ś

ci, co skutkuje 

wydychaniem mniejszych cz

ą

steczek ww. zwi

ą

zków. 

www.gis.gov.pl

background image

Na ten moment brakuje bada

ń

 naukowych 

pokazuj

ą

cych wpływ e-papierosów 

na zdrowie 

przy długotrwałym ich u

ż

ywaniu 

www.gis.gov.pl

background image

Co mówi

ą

 badania naukowe na 

Co mówi

ą

 badania naukowe na 

temat wyst

ę

powania zjawiska 

biernego palenia w przypadku 

u

ż

ywania e-papierosów?

W przypadku e-papierosów w wyniku jego u

ż

ywania  

wydobywa si

ę

 aerozol/pary (nie dym)

www.gis.gov.pl

background image

WYNIKI

McAuley i wsp. (2012)

WYNIKI

Całkowita emisja zanieczyszcze

ń

 z e-papierosa do 

powietrza była bardzo niska. Badania nie ujawniły 
wyst

ę

powania dostrzegalnego wpływu na zdrowie 

ekspozycji pary wyprodukowanej z liquidu e-papierosa

.

www.gis.gov.pl

background image

WYNIKI

Flouris i wsp. (2012) 

WYNIKI

Bierne „e-palenie” nie wpłyn

ę

ło na całkowit

ą

 liczb

ę

 

krwinek.

Badania wykazały, i

ż

 bierne palenie tytoniu 

powodowało wzrost liczby białych krwinek, liczby 
limfocytów, liczby granulocytów.

www.gis.gov.pl

limfocytów, liczby granulocytów.

background image

WYNIKI:

W parach znaleziono zwi

ą

zki karbonylowe (formaldehyd, 

acetaldehyd, akrolein

ę

), lotne zwi

ą

zki organiczne, specyficzne 

Goniewicz (2014)

acetaldehyd, akrolein

ę

), lotne zwi

ą

zki organiczne, specyficzne 

dla tytoniu nitrozoaminy (NNN, NNK) i metale (kadm, nikiel, ołów)

Te potencjalnie toksyczne składniki w wynikach bada

ń

 były od 9 

do 450 razy ni

ż

sze od tych z papierosów tradycyjnych i w wielu 

wypadkach porównywalne z inhalatorem nikotyny Nicorette

WNIOSKI:
E-papierosy istotnie zmniejszaj

ą

 ekspozycj

ę

 na specyficzne dla 

E-papierosy istotnie zmniejszaj

ą

 ekspozycj

ę

 na specyficzne dla 

tytoniu toksyczne substancje.

www.gis.gov.pl

background image

WYNIKI:

Czogala i wsp. (2013) 

WYNIKI:

E-papierosy emituj

ą

 znacz

ą

c

ą

 ilo

ść

 nikotyny (jednak w 

badaniach ilo

ść

 nikotyny przy biernej ekspozycji 

zale

ż

ała od marki e-papierosa), 

ale nie emituj

ą

 znacz

ą

cej ilo

ś

ci CO i LZO (lotne zwi

ą

zki 

organiczne).

organiczne).

www.gis.gov.pl

background image

Co mówi

ą

 badania naukowe 

Co mówi

ą

 badania naukowe 

o mo

ż

liwo

ś

ci stosowania 

e-papierosów jako sposobu 

rzucania palenia?

www.gis.gov.pl

background image

Badania pokazuj

ą

,  

ż

e zaspokojenie potrzeb zwi

ą

zanych z 

Badania pokazuj

ą

,  

ż

e zaspokojenie potrzeb zwi

ą

zanych z 

behawioralnymi aspektami uzale

ż

nienia takimi jak np. 

trzymanie papierosa redukuje pragnienie palenia, nawet 

je

ś

li nie jest dostarczana organizmowi nikotyna.

Czy e-papieros odpowiada na te potrzeby?

Czy e-papieros odpowiada na te potrzeby?

www.gis.gov.pl

Ź

ródło: za :Siegel i wsp., 2011

background image

Jednym z bada

ń

 wskazuj

ą

cych na mo

ż

liwo

ść

 wykorzystania e-

papierosów jako narz

ę

dzia wspomagaj

ą

cego rzucenie palenia 

jest badanie z udziałem 40 palaczy w wieku 18-70 lat. 

Bullen i wsp. (2010)

jest badanie z udziałem 40 palaczy w wieku 18-70 lat. 

W badaniu porównywano zawarto

ść

 CO w organizmie oraz 

potrzeb

ę

 zapalenia papierosa u osób u

ż

ywaj

ą

cych inhalatora 

nikotyny, e-papierosa z nikotyn

ą

,  placebo. 

WNIOSKI: 
E-papieros redukował pragnienie zaplenia, był przyjemniejszy w 

u

ż

yciu ni

ż

 inhalator i powodował zmiany farmakokinetyczne 

u

ż

yciu ni

ż

 inhalator i powodował zmiany farmakokinetyczne 

zbli

ż

one do skutków u

ż

ycia inhalatora. Wskazuje to na 

potencjaln

ą

 mo

ż

liwo

ść

 wykorzystania e-papierosów jako 

ś

rodka 

pomagaj

ą

cego rzuci

ć

 palenie.

www.gis.gov.pl

background image

Badanie porównuj

ą

ce skuteczno

ść

 e-papierosów z nikotyn

ą

Bullen i wsp. (2013)

Badanie porównuj

ą

ce skuteczno

ść

 e-papierosów z nikotyn

ą

plastrów nikotynowych oraz e-papierosów bez nikotyny 
przeprowadzone na próbie 657 palaczy.

WNIOSKI

Zarówno e-papierosy z nikotyn

ą

, jak i bez nikotyny s

ą

 tak samo 

efektywne w pomaganiu utrzymania abstynencji tytoniowej, co 
plastry, bez wyst

ę

powania dodatkowych skutków ubocznych 

plastry, bez wyst

ę

powania dodatkowych skutków ubocznych 

ich stosowania.

www.gis.gov.pl

background image

Badanie ankietowe przeprowadzone na próbie ponad 1,5 tys. 

palaczy, w którym 13% respondentów u

ż

ywało e-papierosa 

jako 

ś

rodka wspomagaj

ą

cego rzucenie palenia. 

Pokhrel (2013)

jako 

ś

rodka wspomagaj

ą

cego rzucenie palenia. 

WYNIKI

Badani twierdzili, 

ż

e dzi

ę

ki e-papierosom :

maj

ą

 wi

ę

ksz

ą

 motywacj

ę

 do rozstania z nałogiem, 

maj

ą

 wy

ż

sze poczucie własnej skuteczno

ś

ci, 

s

ą

 bardziej skłonni do u

ż

ywania medycznych 

ś

rodków 

wspomagaj

ą

cych rzucanie palenia oraz 

wspomagaj

ą

cych rzucanie palenia oraz 

s

ą

 w stanie dłu

ż

ej zachowa

ć

 abstynencj

ę

 ni

ż

 palacze 

nieu

ż

ywaj

ą

cy e-papierosów.

www.gis.gov.pl

background image

Czy e-papieros jest lepszy ni

ż

 NTZ?

Czy e-papieros jest lepszy ni

ż

 NTZ?

E-papieros oprócz dostarczania substancji, od której jest si

ę

 

uzale

ż

nionym, daje wra

ż

enie palenia – zaci

ą

gania si

ę

 

dymem, trzymania papierosa, dzi

ę

ki czemu odpowiada na 

behawioralne aspekty palenia.

behawioralne aspekty palenia.

www.gis.gov.pl

Ź

ródło: Sobczak, 2013; Ko

ś

mider i wsp., 2012

background image

Bibliografia

•Etter J.-F. (2014) Cała prawda o e-papierosach, Wydawnictwo Filia, Pozna

ń

.

•Progad

ż

et, Co to jest e-papieros - budowa e-papierosa. 

Ź

ródło: http://progadzet.pl/epapierosy-i-akcesoria/394-e-

papieros-3-ladowarki.html
•E-Cigarette Laws Worldwide

Ź

ródło: http://www.ecigarette-politics.com/electronic-cigarettes-global-legal-status.html

•E-Cigarette Laws Worldwide

Ź

ródło: http://www.ecigarette-politics.com/electronic-cigarettes-global-legal-status.html

•Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady ws. zbli

ż

enia przepisów ustawowych, wykonawczych i 

administracyjnych pa

ń

stw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzeda

ż

y wyrobów tytoniowych i 

powi

ą

zanych wyrobów oraz uchylaj

ą

cych dyrektyw

ę

 2001/37/WE, LEX 1476. 

Ź

ródło: 

http://ec.europa.eu/health/tobacco/docs/dir_201440_pl.pdf
•Brenntag Polska S.A., Glikol propylenowy USP/EP, (2012) 
http://www.brenntag.pl/fileadmin/pdf/kch/501642.pdf?t=1401487211
•Dworniczak M., Co u

ż

ytkownik e-papierosów o nikotynie wiedzie

ć

 powinien?, http://www.digicig.pl/dc/nikotyna

•Dworniczak M., Stary Chemik bloguje - blog dla u

ż

ytkowników e-papierosów, http://starychemik.wordpress.com/

•Kossobudzka M., (2013)E-papierosy mog

ą

 ocali

ć

 miliony istnie

ń

 ludzkich?, 

http://wyborcza.pl/1,75400,14962326,E_papierosy_moga_ocalic_miliony_istnien_ludzkich_.html#TRrelSST
•Wszystko o e-papierosach, Savante, http://www.savante.pl/webpage/e-liquidy.html
•Raport z ogólnopolskiego badania ankietowego na temat postaw wobec palenia tytoniu (2013) GIS, Warszawa

www.gis.gov.pl

•Raport z ogólnopolskiego badania ankietowego na temat postaw wobec palenia tytoniu (2013) GIS, Warszawa
•E-Cigarette Laws Worldwide, http://www.ecigarette-politics.com/electronic-cigarettes-global-legal-status.html
•Ko

ś

mider L., Knysak J., Goniewicz M., Sobczak A. (2012) Elektroniczny papieros – bezpieczny substytut papierosa 

czy nowe zagro

ż

enie?, Przegl

ą

d Lekarski 69/10.

•Etter J-F., Bullen C. Electronic cigarette: users profile, utilization, satisfaction and perceived efficacy, Society for the 
Study of Addiction 2011,(106), 2017-2028

background image

Bibliografia cd.

•McAuley T. R., Hopke P.K., Zhao J., Babaian S., Comparison of the effects of e-cigarette vapour and cigarette smoke 
on indoor air quality, Inhal Toxicol 2012;24;133-9.
•Schripp T., Markiewitz D., Uhde E. T. Salthammer, Does e-cigarette consumption cause passive vaping? Indoor Air 
2013; 23: 25-31.
• Laugesen M. Ruyan e-cigarette bench-top tests Poster. Soc Res Nicotine Tob 2009. 

• Laugesen M. Ruyan e-cigarette bench-top tests Poster. Soc Res Nicotine Tob 2009. 
http://www.healthnz.co.nz/DublinEcigBenchtopHandout
• Pellegrino RM, Tinghino B, Mangiaracina G, et al. Electronic cigarettes: an evaluation of exposure to chemicals and 
fine particulate matter (PM). Ann Ig 2012;24:279–88. 
•Caponnetto P, Campagna D, Papale G, et al. The emerging phenomenon of electronic cigarettes. Expert Rev Respir 
Med 2012;6:63–74; 
•Polosa R, Morjaria JB, Caponnetto P, et al. Effectiveness and tolerability of electronic cigarette in real-life: a 24-month 
prospective observational study. Intern Emerg Med Published Online First: 20 Jul 2013. doi:10.1007/s11739-013-0977-z
•Vansickel AR, Cobb CO, Weaver MF. A clinical laboratory model for evaluating the acute effects of electronic cigarettes: 
nicotine delivery profile and cardiovascular and subjective effects. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2010;19:1945–53.
•Vardavas CI, Anagnostopoulos N, Kougias M, et al. Short-term pulmonary effects of using an electronic cigarette. Chest 
2012;141:1400–6.
•Flouris AD, Poulianiti KP, Chorti MS, et al. Acute effects of electronic and tobacco cigarette smoking on complete blood 

www.gis.gov.pl

•Flouris AD, Poulianiti KP, Chorti MS, et al. Acute effects of electronic and tobacco cigarette smoking on complete blood 
count. Food Chem Toxicol 2012;50:3600–3.]
•Chorti M, Poulianti K, Jamurtas A, et al. Effects of active and passive electronic and tobacco cigarette smoking on lung 
function. Abstracts/Toxicol Lett 2012;21(1S):64.

background image

Bibliografia cd.

•Tzatzarakis MN, Tsitoglou KI, Chorti MS, et al. Acute and short term impact of active and passive tobacco and 
electronic cigarette smoking on inflammatory markers. Toxicol Lett 2013;221S:S86
•Czogala J., Goniewicz M.L, Fidelus B.,  Zieli

ń

ska W., Travers M.J., Sobczak A. Secondhand Exposure to Vapors from 

Electronic Cigarettes, Nicotine & Tobacco Reaserch, 2013, 1-8
•Nieglowicz J. (2010) Zalety i wady e-papierosa, http://epapieros.blogspot.com/

•Nieglowicz J. (2010) Zalety i wady e-papierosa, http://epapieros.blogspot.com/
•Drewnowska B. (2014) Gra o du

ż

e zyski z e-papierosów, Rzeczpospolita, 14.04.2014

•Westenberger BJ. Evaluation of e-cigarettes. Department of Health and Human Services Food and Drug 
Administration, Center for Drug Evaluation and Research, Division of Pharmaceutical Analysis, 2009.
http://www.fda.gov/downloads/Drugs/ScienceResearch/UCM173250.pdf 
•Flouris AD, Chorti MS, Poulianiti KP, et al. Acute impact of active and passive electronic cigarette smoking on serum 
cotinine and lung function. Inhal Toxicol 2013;25:91–101.
•Farsalinos K, Tsiapras D, Kyrzopoulos S, et al. Acute effects of using an electronic nicotine-delivery device (e-cigarette) 
on myocardial function: comparison with the effects of regular cigarettes. Eur Heart J 2012;33(Supp 1):203.

www.gis.gov.pl

background image

Projekt „Profilaktyczny program zakresie przeciwdziałania uzale

ż

nieniu od 

alkoholu, tytoniu i innych 

ś

rodków psychoaktywnych” 

współfinansowany przez Szwajcari

ę

 w ramach szwajcarskiego programu 

współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej.

Warto

ść

 dofinansowania: 3 438 691 CHF

www.gis.gov.pl