Podział czynników występujących w środowisku pracy:

Czynniki występujące w środowisku pracy

 czynniki niebezpieczne (urazowe) - działają na człowieka w sposób nagły i mogą

spowodować uraz:

zagrożenia elementami ruchomymi i luźnymi (silniki, maszyny wirujące,

przenośniki, przekładni zębate itp.),

zagrożenia elementami ostrymi i wystającymi (narzędzia tnące, nieobrobione

krawędzie itp.),

zagrożenia związane z przemieszczaniem się ludzi (pomosty, schody, drabiny

itp.),

zagrożenie poparzeniem (gorące przedmioty, płyny, gazy, substancje żrące),

zagrożenie porażeniem prądem elektrycznym,

zagrożenie pożarem i wybuchem.

 czynniki szkodliwe i uciążliwe - działają przez dłuższy okres, mogą spowodować

obniżenie sprawności fizycznej i psychicznej:

czynniki fizyczne: hałas, wibracja, mikroklimat, promieniowanie optyczne,

jonizujące, laserowe; pole elektromagnetyczne, elektrostatyczne; różne pyły

przemysłowe;

czynniki chemiczne: toksyczne, drażniące, uczulające, rakotwórcze,

mutagenne;

czynniki biologiczne: mikroorganizmy roślinne i zwierzęce, makroorganizmy

roślinne i zwierzęce;

czynniki psychofizyczne: obciążenia fizyczne, psychonerwowe;

Zasady i metody likwidacji lub ograniczenia wpływu czynników

niebezpiecznych, uciążliwych i szkodliwych w środowisku pracy

Eliminacja źródeł czynników niebezpiecznych i szkodliwych przez:

Dobór nieszkodliwych surowców (lub zastępowanie bardziej szkodliwych mniej

szkodliwymi surowcami).

Priorytetem powinno być wykorzystanie surowców

nieszkodliwych lub mniej szkodliwych niż stosowane dotychczas. Jeżeli nie można

uniknąć zanieczyszczeń, należy zainstalować skuteczną wentylację wyciągową obok

źródła zanieczyszczeń. Odprowadzane powietrze nie może trafiać z powrotem do

cyrkulacji. Powinna istnieć możliwość podgrzania świeżego powietrza, które

zastępuje powietrze odprowadzane. Systemy wentylacyjne powinny być tak ciche, jak

to tylko możliwe i w miarę możliwości, nie powinny powodować podmuchów

powietrza.

2. Dobór procesów technologicznych oraz maszyn i urządzeń nie stwarzających

zagrożeń czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi. Maszyny i inne

urządzenia techniczne powinny być tak konstruowane i budowane, aby zapewniały

bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w szczególności zabezpieczały pracownika

przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych, porażeniem

prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, szkodliwymi wstrząsami, działaniem

wibracji i promieniowania oraz szkodliwym i niebezpiecznym działaniem innych

czynników środowiska pracy oraz uwzględniały zasady ergonomii.

3. Unieszkodliwianie odpadów poprzez poddawanie ich procesom przekształcania

biologicznego, fizycznego lub chemicznego w celu doprowadzenia ich do stanu, który

nie stwarza zagrożeń dla życia lub zdrowia ludzi oraz dla środowiska.

Ograniczenie oddziaływania czynników poprzez odsunięcie człowieka z obszaru ich

oddziaływania poprzez:

1. Zastąpienie człowieka przez maszyny.

2. Mechanizacja i automatyzacja (zdalne sterowanie i obserwowanie procesu).

Współczesne maszyny odpowiednio zaprogramowane, mogą samodzielnie analizować

sytuację i podejmować decyzje w oparciu o tzw. system ekspercki. Automatyzacja

procesu odbywa się w oparciu o materiał dotychczasowych rozwiązań, zgromadzony

w dostępnych bazach danych.

3. Optymalne rozmieszczenie lub wydzielenie uciążliwych urządzeń. Miejsca pracy i

rozmieszczenie stanowisk pracy powinno umożliwiać izolację od źródeł czynników

niebezpiecznych i szkodliwych oraz ograniczać jednoczesne oddziaływanie wielu

źródeł na pracownika.

4. Zapewnienie właściwego transportu surowców, półfabrykatów, wyrobów oraz

odpadów.

5. Stosowanie sygnalizatorów stanów niebezpiecznych lub uniemożliwienie wejścia

człowieka w strefę zagrożenia.

Ograniczenie oddziaływania na człowieka czynników niebezpiecznych i szkodliwych

poprzez osłonięcie strefy narażenia:

1. Stosowanie odpowiednich kubatur budynków, materiałów dźwiękoizolacyjnych.

2. Hermetyzacja procesów produkcyjnych przed wydostawaniem się do otoczenia

gazów, par, cieczy i ciał stałych (pyłów).

3. Stosowanie zbiorowych środków ochronnych w pomieszczeniach oraz na

stanowiskach pracy (osłony, ekrany, wentylacja, klimatyzacja).

Ograniczenie wpływu tych czynników przez zastosowanie ochron osobistych:

1. Dobór i właściwe stosowanie ochron osobistych, w zależności od istniejących

zagrożeń.

2. Odpowiednie przechowywanie i konserwację ochron osobistych.

3. Zasady przydziału ochron osobistych.

4. Stosowanie znaków nakazu stosowania ochron osobistych.

Ograniczenie zagrożenia człowieka czynnikami niebezpiecznymi i szkodliwymi przez

właściwy dobór pracowników i organizację pracy oraz oddziaływanie na bezpieczne

zachowania pracowników:

1. Przestrzeganie przeciwwskazań zdrowotnych do zatrudnienia na danym stanowisku

pracy.

2. Przestrzeganie obowiązku zatrudniania pracowników o właściwych kwalifikacjach

zawodowych.

3. Dobór psychologiczny.

4. Działania organizacyjne (przerwy w pracy, rotacja, skrócony czas pracy).

5. Szkolenia, system kar i nagród, wpływ kierownictwa na bezpieczne zachowanie

pracowników.

6. Ostrzeganie o zagrożeniach i zakresie wykonywania pewnych czynności (sygnały

bezpieczeństwa, znaki i barwy bezpieczeństwa).

Przykładowe metody likwidacji lub ograniczenia

wpływu czynników występujących w procesie pracy

Środki ochrony przed elementami ostrymi i wystającymi:

 załamać lub zaokrąglić wszystkie krawędzie, które nie muszą być ostre;

 osłonić elementy ostre lub wystające stwarzające możliwość urazu, jeżeli ze względu

na czynności technologiczne nie można ich usunąć lub stępić;

 usunąć elementy wystające, które nie są potrzebne w procesie pracy;

Sposoby ochrony przed poparzeniem:

 odpowiednia konstrukcja maszyn i urządzeń;

 dobór odpowiedniego procesu technologicznego;

 usunięcie człowieka ze strefy wpływów tych zagrożeń (zdalne sterowanie,

automatyzacja procesu);

 odizolowanie człowieka (stałe lub czasowe) przez zastosowanie technicznych środków

ochrony, np. osłony, hermetyzacja itp.;

 stosowanie środków ochrony osobistej;

Metody i środki ochrony przed hałasem:

 Zmiana hałaśliwego procesu technologicznego na mniej hałaśliwy. Najgłośniejsze

procesy produkcyjne można zastąpić cichszymi, np. kucie młotem można zastąpić

walcowaniem i tłoczeniem, natomiast obróbkę za pomocą ręcznych narzędzi - obróbką

elektryczną i chemiczną oraz narzędziami zmechanizowanymi.

 Mechanizacja i automatyzacja procesów technologicznych.

 Konstruowanie i stosowanie cichobieżnych maszyn, urządzeń i narzędzi. Wyciszenie

źródeł hałasu w maszynie (ograniczenie emisji dźwięku), można osiągnąć przez:



redukcję wymuszenia;



zmianę warunków aerodynamicznych i hydrodynamicznych;



redukcję współczynnika sprawności promieniowania;

 Poprawne pod względem akustycznym rozplanowanie zakładu i zagospodarowanie

pomieszczeń.

 Tłumiki akustyczne. Zmniejszenie hałasu w przewodach, w których odbywa się

przepływ powietrza lub gazu (instalacje wentylacyjne, układy wlotowe i wylotowe

maszyn przepływowych, np. sprężarek, dmuchaw, turbin, silników spalinowych), można

uzyskać przez zastosowanie tłumików akustycznych. Nowoczesne konstrukcje tłumików

akustycznych nie powodują strat mocy maszyny.

 Obudowy dźwiękochłonno-izolacyjne. Wyciszenie źródła hałasu można osiągnąć

przez obudowanie całości lub części hałaśliwej maszyny.

 Ekrany dźwiękochłonno-izoloacyjne. Ekrany dźwiękochłonno-izolacyjne stosuje się

jako osłony danego stanowiska pracy, w celu tłumienia hałasu emitowanego na to

stanowisko przez inne maszyny i z danego stanowiska na zewnątrz. W celu uzyskania

maksymalnej skuteczności, ekran należy umieszczać jak najbliżej źródła hałasu lub

miejsca pracy.

 Materiały i ustroje dźwiękochłonne. Materiały i ustroje dźwiękochłonne stosowane na

ścianach i stropie pomieszczenia zwiększają jego chłonność akustyczną. W ten sposób

uzyskuje się zmniejszenie poziomu dźwięku fal odbitych, co prowadzi do zmniejszenia

ogólnego poziomu hałasu panującego w danym pomieszczeniu.

 Ochronniki słuchu.

Metody ograniczenia czynników biologicznych:

 mikrobiologiczne badania powietrza w celu określenia stopnia ekspozycji na alergeny

i niektóre zarazki występujące w rolnictwie, przemyśle spożywczym itp.;

 mikrobiologiczne badania próbek różnych płynnych i stałych substancji znajdujących

się w środowisku pracy w celu określenia stopnia zagrożenia drobnoustrojami

wykazującymi działanie infekcyjne alergizujące lub toksyczne;

 badanie zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego w kierunku obecności

zarazków chorób odzwierzęcych, mające na celu określenie ryzyka infekcji wśród

pracowników hodowli, przetwórstwa zwierzęcego i służby weterynaryjnej;