002_spoleczne_prawo_pogladowe 208-227.indd

Nowotwory nabłonkowe skóry u psów
i kotów. Część III. Nowotwory
wywodzące się z gruczołów skóry

Rafał Sapierzyński

, Edyta Sapierzyńska

z Katedry Nauk Klinicznych Wydziału Medycyny Weterynaryjnej w Warszawie

ruczoły łojowe (glandulae sebaceae)
są gruczołami o holokrynowym typie

wydzielania, których przewody wyprowa-
dzające otwierają się na wysokości cieśni
mieszka włosowego, a ich wydzielina – łój
(sebum) ma charakter tłuszczowej emulsji,
która pokrywa łodygi włosów i powierzch-
nię skóry. Pozwala ona zachowywać wilgot-
ność skóry, wykazuje działanie ochronne
w stosunku do licznych patogenów, a nie-
które składniki łoju mają właściwości fe-
romonów (1).

Gruczoły potowe (glandulae sudorife-

rae, sweat glands) u psów i kotów wystę-
pują w dwóch postaciach: jako związane
z włosami gruczoły potowe apokrynowe
(glandulae sudoriferae apocrinae, epitri-
chial sweat glands) oraz związane z nieo-
włosionymi obszarami skóry gruczoły po-
towe ekrynowe (glandulae sudoriferae ecri-
nae, atrichial sweat glands). Pierwsze z nich
zlokalizowane są w owłosionej skórze, po-
niżej gruczołów łojowych, ich wydzielina –
pot (sudor) ma właściwości antybakteryjne,
jest źródłem IgA, jonów nieorganicznych,
a także ma właściwości feromonów. Gru-
czoły ekrynowe są zlokalizowane w głęb-
szych warstwach skóry właściwej i tkanki
podskórnej opuszek łap, a ich przewody
wyprowadzające otwierają się bezpośred-
nio na powierzchni opuszek (1).

Specjalnym typem apokrynowych gru-

czołów potowych są zlokalizowane w ze-

wnętrznych przewodach słuchowych gru-
czoły woszczynowe (glandulae cerumino-
sae, ceruminous gland). Mają one postać
skręconych cewek wysłanych nabłonkiem
wydzielniczych, których przewody otwie-
rają się na powierzchni skóry przewodów
słuchowych lub razem z gruczołami łojo-
wymi uchodzą do cieśni mieszków włoso-
wych. Cewki gruczołowe tych gruczołów są
otoczone siecią komórek mioepitelialnych,
które ułatwiają wydzielanie woskowiny do
światła przewodu słuchowego.

Nowotwory wywodzące się z gruczołów

skóry zlokalizowanych w okolicy odbyto-
wej u psów zostały przedstawione w innej
publikacji (2).

Nowotwory wywodzące się z gruczo-

łów łojowych są dość częste u psów, u któ-
rych stanowią 6–21% wszystkich guzów
skóry, a rzadkie u kotów (3). Do ras psów
predysponowanych do rozwoju tych zmian
należą: beagle, cocker spaniele, pudle, jam-
niki i sznaucery miniaturowe (3). Problem
dotyczy najczęściej zwierząt starszych, ze
średnią wieku według różnych badań wy-
noszącą 9–10 lat (4).

W zależności od stopnia zróżnicowa-

nia komórek, cech wzrostu, obrazu hi-
stologicznego oraz ich charakteru wszel-
kie zmiany rozrostowe, które mogą roz-
winąć się z gruczołów łojowych mogą
przybierać postać: rozrostu, nabłoniaka,
gruczolaka oraz gruczolakoraka (4). Roz-
rost gruczołów łojowych u psów stwier-
dza się w 53% przypadków omawianych
zmian, mogą się one pojawić w każdym
miejscu, ale najczęściej na głowie, w tym
na twarzy (5). U kotów zmiany są częstsze
u samców, są pojedyncze, z reguły są zlo-
kalizowane na głowie. Nabłoniaki łojowe
stanowią 37% przypadków. Predylekcje ra-
sowe do ich występowania opisano u shih
tzu, lhasa apso, malamutów, husky sybe-
ryjskich oraz seterów irlandzkich. W 8%
przypadków zmiany rozrostowe gruczo-
łów łojowych mają postać gruczolaków, są
one dość powszechne u psów, raczej rzad-
kie u kotów. Stwierdzano je najczęściej na
kończynach i powiekach (w tym umiejsco-
wieniu wywodzą się z gruczołów Meibo-
ma), z predylekcją rasową opisaną u pudli
(3, 5). Najrzadziej (2% przypadków) wśród
omawianych zmian stwierdza się gruczo-

lakoraki z gruczołów łojowych. Raki te po-
jawiają się najczęściej na głowie (według
niektórych badań w połowie przypadków),
kończynach, szczególnie często u cocker
spanieli (3, 5).

Obserwacje mikroskopowe wskazu-

ją, że rozrost gruczołów łojowych może
być zmianą, na bazie której może docho-
dzić do rozwoju nabłoniaka lub gruczola-
ka łojowego (3).

Nowotwory z gruczołów poto-

wych apokrynowych występują czę-
ściej u psów niż u kotów, ale i u tego ga-
tunku zwierząt są to raczej guzy rzadkie
(cyt. za 4, 6). W jednym z badań prze-
glądowych stanowiły one 2 i 3,6% wśród
wszystkich nowotworów skóry odpowied-
nio u psów i kotów (7). Stwierdza się je
w różnych miejscach ciała, często na gło-
wie, szyi i tułowiu, najczęściej u zwierząt
starszych. Średnia wieku zarówno u psów
jak i kotów wynosi około 8 lat; nie stwier-
dzono predylekcji związanej z płcią czy
rasą (7). Chociaż według niektórych ba-
dań predysponowane do rozwoju guzów
z gruczołów potowych apokrynowych
są golden retrievery i cocker spaniele
(7). Dane na temat częstości występo-
wania postaci złośliwych i niezłośliwych
zarówno u psów, jak i u kotów są bardzo
zróżnicowane. Niektóre prace wskazują,
że gruczolaki występują częściej, inne, że
z taką samą częstością jak gruczolakora-
ki. Jeszcze inne sugerują, że postacie zło-
śliwe przeważają; w pracy Kalaher i wsp.
(7) raki z gruczołów potowych apokryno-
wych stanowiły ponad 90 i 80% wszyst-
kich tego typu nowotworów odpowied-
nio u psów i kotów.

W cytowanym badaniu nie stwierdzono

występowania przerzutów odległych gru-
czolakoraków, nawet w przypadkach kiedy
nowotwory naciekały okoliczne naczynia
limfatyczne (7). U psów przerzuty występu-
ją raczej rzadko; na 25 przebadanych psów
stwierdzono tylko jeden taki przypadek (8).
W literaturze opisano rozsianego gruczo-
lakoraka gruczołów potowych apokryno-
wych u kota, który spowodował martwicę
obwodowych odcinków kończyn, a obec-
ność ognisk przerzutowych stwierdzono
w mięśniu sercowym, płucach, węzłach
chłonnych, wątrobie i nerkach (9).

Epithelial neoplasms of the skin in dogs
and cats. Part. III. Neoplasms of the gland
of the skin

Sapierzyński R.

, Sapierzyńska E. • Department

of Clinical Sciences, Faculty of Veterinary Medicine,
Warsaw Agricultural University.

Tumors of the skin of the glandular origin are quite
common in dogs and rather rare in cats. Few types
of skin glands exist include sebaceous glands, swe-
at apocrine glands and their special type cerumino-
us glands. According to the level of maturation di-
splayed by the cells, gland growths can be divided
into hyperplasias, adenomas, adenocarcinomas and
epitheliomas and mixed tumors in some types of
glands. Hyperplasias are not a true neoplasms but
they are important because in diﬀ erential diagno-
sis. These tumors may involve the skin anywhere of
the body, and appear as nodular, ﬁ rm, well-circum-
scribed masses. The overlying skin is frequently ha-
irless and often ulcerated, especially in malignant
ones. The recommended treatment is surgical remo-
val and complications and recurrence after surgery
are not common, beside malignant ear canal tumors,
which demand more aggressive techniques and ad-
ditional radiation therapy.

Keywords: dog, cat, sebaceous gland, sweat gland,
ceruminous gland, signs, histopathology.

222

Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)

Prace poglądowe

Nowotwory gruczołów potowych

ekrynowych stwierdza się bardzo rzad-
ko, występują u starszych zwierząt, jedy-
nie na opuszkach podeszwy, dłoni lub pal-
ców, czyli w miejscach, gdzie te gruczoły
występują. Zarówno u psów, jak i u kotów
są to najczęściej zmiany złośliwe (raki).
W piśmiennictwie są pojedyncze donie-
sienia opisujące gruczolaki gruczołów ekry-
nowych u psów (3, 5, 10). Nowotwory te
charakteryzują się agresywnym wzrostem,
proces chorobowy przebiega szybko, do-
chodzi do naciekania tkanki podskórnej
kończyn oraz węzłów chłonnych; u kotów
przerzuty odległe stwierdzano najczęściej
w płucach (5, 10).

Nowotwory gruczołów woszczy-

nowych nie są spotykane często u do-
mowych mięsożernych, stanowią około
0,17% wszystkich nowotworów u psów
i okolo 1,15% wszystkich nowotworów
u kotów (11, 12, 13, 14). Są to najczęściej
występujące guzy spośród wszystkich no-
wotworów dotyczących przewodu słucho-
wego u obu tych gatunków zwierząt (13).
U psów są to najczęściej niezłośliwe gru-
czolaki, zaś u kotów około 50% z nich to
złośliwe gruczolakoraki (3, 13). W jednym
badaniu przeglądowym 124 przypadków
tych guzów u obu tych gatunków zwierząt
większość uznano za zmiany złośliwe (14).
Do najrzadziej stwierdzanych nowotwo-
rów wywodzących się z gruczołów wosz-
czynowych należą guzy mieszane, w któ-
rych transformacji nowotworowej ulega
zarówno część nabłonkowa, jak i mezen-
chymalna gruczołu. Opisano też przypadek
jednoczesnego występowania gruczolaka
i guza mieszanego u 12-letniego jamnika
długowłosego, w dwóch różnych uszach
(15). Guzy stwierdza się najczęściej u zwie-
rząt starszych, średnia wieku dla wystę-
powania gruczolakoraków u psów wynosi
od 9 do 11 lat u psów i 11–13 lat u kotów,
a gruczolaki u zwierząt nieco młodszych
(12, 13, 14).

Badania przeglądowe sugerują, że coc-

ker spaniele są rasą psów predysponowa-
ną do rozwoju guzów z gruczołów wosz-
czynowych. W jednym z badań prze-
prowadzonych na materiale z 61 guzów
z gruczołów woszczynowych 16% gruczo-
lakoraków i 39% gruczolaków stwierdzono
właśnie u tej rasy psów (13, 14). Sugerowa-
no, że predylekcja wynikać może z tendencji
do często stwierdzanych u cocker spanieli
stanów zapalnych zewnętrznego przewodu
słuchowego. Z kolei otitis externa wiąże się
z pojawieniem się dużej ilości zagęszczo-
nej wydzieliny gruczołów, która może mieć
działanie karcynogenne (cyt. za 14). Predy-
lekcje do występowania guzów z gruczołów
woszczynowych stwierdzono też u bokse-
rów i bouvier des Flandres (16).

Złośliwe nowotwory z gruczołów wosz-

czynowych naciekają okolicę kąta żuchwy

i ślinianki przyuszniczej. Przerzuty do re-
gionalnych węzłów chłonnych lub na-
rządów odległych (płuc, narządów jamy
brzusznej) zdarzają się dość często, u ko-
tów stwierdza się je w połowie przypad-
ków (4, 12, 17).

Objawy i wygląd makroskopowy guzów

Guzy wywodzące się z gruczołów ło-
jowych, bez względu na swój charakter,
mogą być pojedyncze lub mnogie (4). Roz-
rosty to zmiany małe, nie przekraczające
5 mm średnicy, czasami o wyglądzie bro-
dawki. Gruczolaki i nabłoniaki są nieco
większe, o bardziej spoistej budowie, ich
powierzchnia może ulegać owrzodzeniu,
a skóra ponad guzem jest pozbawiona wło-
sów (5). Z kolei raki osiągają nawet 4 cm
średnicy, powszechnie ulegają owrzodze-
niu i martwicy, rosną dość szybko, masa
guza jest słabo odgraniczona od podłoża
i może być związana ze skórą i tkanką le-
żącą poniżej.

Torbiele gruczołów potowych są do-

brze odgraniczonymi guzami, średnicy
1–4 cm, twarde z obszarami miękkimi,
z wyczuwalną ﬂ uktuacją. Na przekroju
widoczne są różnej wielkości jasne, szare
torbiele zawierające surowiczy lub galare-
towaty płyn. Gruczolaki i gruczolakora-
ki z gruczołów potowych apokrynowych
w badaniu makroskopowym są nie do od-
różnienia. Są twarde, słabo odgraniczone
od otoczenia, a w przypadku guzów złośli-
wych stwierdzić można związanie ze skórą
i tkanką podskórną (4). Osiągają wielkość
od 1 do 10 cm. Skóra leżąca ponad guzem
ulega wyłysieniu, czasem owrzodzeniu
(5). Opisane przypadki gruczolakoraków
z gruczołów potowych ekrynowych po-
wodowały obrzmienia opuszek palca bądź
kilku palców, czasami wystąpienie kulawi-
zny (10). Często stwierdza się owrzodze-
nie guzów oraz radiologiczne cechy nisz-
czenia kości paliczków (5).

W przypadku nowotworów gruczo-

łów woszczynowych proces chorobowy
jest z reguły jednostronny, chociaż opisy-
wane są przypadki zmian obustronnych
(12, 18). Pierwszymi zauważalnymi ob-
jawami może być zwiększone zaintereso-
wanie zwierzęcia chorym uchem (drapa-
nie, ocieranie o przedmioty), potrząsanie
głową; dołączyć się mogą wtórne zakaże-
nia bakteryjne lub grzybicze (drożdżaki)
pojawić się może wysięk lub krwawienie
(12, 14). Z czasem dochodzi do pojawie-
nia się deformacji bądź nawet owrzodze-
nia lub przetoki w okolicy przyusznicy.
U 10% psów i 25% kotów z nowotwora-
mi zlokalizowanymi w przewodzie słu-
chowym obserwuje się występowanie ob-
jawów neurologicznych (porażenie nerwu
twarzowego, zespół przedsionkowy, zespół
Hornera; 3, 12). Guzy pojawiają się w po-

ziomej części przewodu słuchowego, ro-
sną egzoﬁ tycznie, mają wygląd guzkowa-
ty lub polipowaty, czasami osiągają duże
rozmiary (4, 12, 14).

Rozpoznanie i wygląd mikroskopowy

Pomimo że rozrost gruczołów łojowych
(hyperplasia glandulae sebaceae, nodular
sebaceous hyperplasia) nie jest prawdzi-
wym nowotworem, należy go uwzględniać
w diagnozie różnicowej nowotworów z gru-
czołów łojowych. Rozrosty zbudowane są
z licznych struktur o budowie prawidło-
wych gruczołów łojowych tworzących
pakiety (

ryc. 1

). Układają się one dookoła

struktur o wyglądzie przewodów wypro-
wadzających, wysłanych nabłonkiem wielo-
warstwowym płaskim rogowaciejącym (4,
5). Te elementy występują w zwiększonej
liczbie w skórze właściwej i formują twory
guzkowate uwypuklone ponad powierzch-
nię otaczającej skóry (rozrost guzkowaty).
Gruczolaki z gruczołów łojowych (gru-
czolaki łojowe, adenoma glandulae seba-
ceae, adnexoma sebaceum) są niezłośliwy-
mi nowotworami, które powstają z samych
elementów wydzielających gruczołów lub
zarówno z elementów wydzielających, jak
i z przewodów wyprowadzających, dlate-
go też mogą one przybierać postać gru-
czolaków prostych (simple sebaceous ade-
noma) lub gruczolaków złożonych (com-
pound ductular and glandular adenoma),
w których dochodzi do nowotworowego
rozrostu obu struktur budujących gru-
czoły łojowe (5). W gruczolakach pro-
stych obserwuje się liczne, duże zraziki
złożone z dwóch typów dobrze zróżni-
cowanych komórek. Część tych komórek
ma wygląd komórek rezerwowych, z du-
żym zasadochłonnym jądrem komórko-
wym i małą ilością cytoplazmy. Komórki
te leżą raczej obwodowo i jedynie w nich
można stwierdzić obecność ﬁ gur podzia-
łów mitotycznych, aczkolwiek są one nie-
liczne (4, 5) Większość miąższu nowotwo-
ru zbudowana jest z wyglądających typo-
wo komórek łojowych. Cytoplazma ich jest
obﬁ cie wypełniona kroplami tłuszczu, za-
wiera jądro komórkowe, które ulegać może
zmianom wstecznym (

ryc. 2

). Oprócz tego

stwierdza się obecność komórek w róż-
nym stadium różnicowania oraz ogniska
ulegające rogowaceniu. W gruczolakach
złożonych, oprócz opisanych poprzednio
elementów znajdują się różnej wielkości
liczne, nieregularne twory torbielowate
wysłane dobrze zróżnicowanym nabłon-
kiem wielowarstwowym płaskim. Struk-
tury te są odzwierciedleniem rozrostu no-
wotworowego przewodów wprowadzają-
cych gruczołów łojowych (5).

W nabłoniakach łojowych (epithe-

lioma sebaceae, sebaceous epithelioma)
w obrazie histopatologicznym na pierw-

223

Prace poglądowe

Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)

szy plan wysuwa się proliferacja komórek
rezerwowych (reserve cells), będących
komórkami macierzystymi dla komórek

wydzielniczych gruczołów łojowych. Są
to komórki niezróżnicowane, przypomi-
nają wyglądem komórki warstwy podstaw-

nej naskórka, z wysokim stosunkiem ob-
jętości jądra do cytoplazmy i dość wyso-
ką aktywnością mitotyczną. Oprócz nich
stwierdza się obszary, w których komórki
w mniejszym lub większym stopniu doj-
rzewają, jak i ogniska komórek ulegających
rogowaceniu. Pośród komórek nowotwo-
rowych stwierdza się czasami obecność
dużej liczby zawierających pigment doj-
rzałych melanocytów (

ryc. 3

Komórki gruczolakoraków z gruczo-

łów łojowych (adenocarcinoma glandulae
sebaceae; raki z gruczołów łojowych – se-
baceous carcinoma) cechują się znacznym
polimorﬁ zmem zarówno komórkowym, jak
i jądrowym; są duże bądź małe, mają róż-
norodny kształt. Ich cytoplazma barwi się
blado, kwasochłonnie, wiele komórek ule-
ga różnicowaniu w kierunku komórek ło-
jowych, co przejawia się wakuolizacją cy-
toplazmy i zmianami dotyczącymi jąder
komórkowych (

ryc. 4

). Jądra komórkowe

są duże, pęcherzykowate, z wyraźnym ją-
derkiem. Aktywność mitotyczna komórek
jest dość wysoka. Niektóre gruczolakora-
ki łojowe wykazują pewien stopień zróż-
nicowania, gdzie wiele komórek przypo-
mina prawidłowe komórki łojowe (sebocy-
ty). Ponadto w miąższu guza stwierdza się
obecność ognisk przypominających raka
płaskonabłonkowego lub raka podstawno-
komórkowego (5). Skupiska komórek no-
wotworowych poprzedzielane są większą
lub mniejszą ilością zrębu łącznotkankowe-
go bogatego we włókna kolagenowe.

Oprócz poprzednio opisanych zmian

pośród komórek miąższu nowotworów
z gruczołów łojowych obserwuje się obec-
ność komórek nacieków zapalnych, szcze-
gólnie limfocytów i komórek plazmatycz-
nych. W sytuacjach gdy pewne obszary
guza ulegają martwicy lub powierzchow-
nemu owrzodzeniu, w nacieku dominują
granulocyty obojętnochłonne. Często też,
szczególnie w gruczolakach i rakach, do-
chodzi do pojawienia się zapalenia ziar-
niniakowego jako reakcji na wydostają-
cą się do okolicznych tkanek wydzielinę
produkowaną przez komórki nowotwo-
rowe (4, 5).

Badanie cytologiczne materiału pobra-

nego drogą biopsji aspiracyjnej cienkoigło-
wej ze zmian wywodzących się z gruczołów
łojowych ujawnia, oprócz innych elemen-
tów morfologicznych, obecność komórek
z obﬁ tą, silnie zwakuolizowaną cytopla-
zmą oraz mniejszej lub większej ilości po-
zbawionej komórek tłustej masy (19, 20).
W rozrostach komórki mają jak najbardziej
prawidłowy wygląd i stanowią dość jedno-
litą populację. W gruczolakach i nabłonia-
kach łojowych oprócz sebocytów stwierdza
się mniej lub więcej komórek o wyglądzie
komórek warstwy podstawnej naskórka,
których cytoplazma nie jest zwakuolizo-
wana (20). Podejrzenie obecności gruczo-

Ryc. 1.

Rozrost z gruczołów łojowych; barwienie hematoksylina-eozyna, pow. 200

Ryc. 2.

Gruczolak z gruczołów łojowych; barwienie hematoksylina-eozyna, pow. 400

Ryc. 3.

Nabłoniak z gruczołów łojowych; barwienie hematoksylina-eozyna, pow. 200

224

Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)

Prace poglądowe

lakoraka łojowego można postawić jedynie
w przypadku, gdy komórki wykazują pe-
wien stopień zróżnicowania, co przejawia
się obecnością w drobnowakuolizowanej
cytoplazmy (19, 20). Komórki tych guzów
tworzą mniej lub bardziej zbite skupiska,
wykazują znacznego stopnia anizocytozę
i anizokariozę, posiadają okrągłe lub nie-
regularnego kształtu jądro z licznymi, wy-
raźnymi jąderkami (20).

W rozrostach torbielowatych gru-

czołów potowych apokrynowych ścia-
na licznych zazwyczaj torbieli zbudowa-
na jest z nabłonka o wyglądzie typowego
nabłonka gruczołów potowych w różnym
stopniu aktywności wydzielniczej (

ryc. 5

Gruczolaki z gruczołów potowych apo-
krynowych (syringoma, syringoadeno-
ma, gruczolaki potowe, apocrine adeno-
ma) utworzone są przez różnej wielkości,
liczne i ściśle upakowane cewki i przewody
wysłane zazwyczaj przez dwie warstwy do-
brze zróżnicowanych komórek: wewnętrz-
na warstwa z nabłonka sześciennego lub
walcowatego z cechami aktywności wy-
dzielniczej; komórki warstwy zewnętrz-
nej – mioepitelium są bardziej spłaszczo-
ne, mają jasną cytoplazmę. W nabłonku
gruczolaka nie obserwuje się cech atypii
komórkowej, ani naciekania tkanek ota-
czających, a aktywność mitotyczna komó-
rek jest niska (4). Ze względu na obecność
lub brak brodawkowatych rozrostów na-
błonka do światła cewek rozróżnia się gru-
czolaki torbielowe (cystadenoma) lub gru-
czolaki torbielowe brodawkowate (papil-
lary cystadenoma;

ryc. 6

Komórki gruczolakoraków z gruczo-

łów potowych apokrynowych (apocri-
ne carcinoma) cechują się znacznym pleo-
morﬁ zmem komórkowym, ﬁ gury podzia-
łów mitotycznych w miąższu guza są liczne.
Pseudogruczołowe struktury, tworzone
przez komórki guza wysłane są zazwyczaj
przez nabłonek wielowarstwowy, komórki
piętrzą się na siebie lub tworzą twory bro-
dawkowate rozrastające się do światła ce-
wek i przewodów (4). Komórki nowotworo-
we w postaci sznurów lub gniazd nacieka-
ją podścielisko nowotworu, pseudotorebkę
łącznotkankową, naczynia limfatyczne oraz
krwionośne i prowokują wyraźną reakcję
desmoplastyczną (7, 8). W zależności od
stopnia zróżnicowania komórek nowo-
tworowych, budowy mikroskopowej no-
wotworu rozróżnia się kilka typów histo-
logicznych gruczolakoraków z gruczołów
potowych apokrynowych. Najpowszech-
niej występującym wariantem tych guzów
u psów są dobrze zróżnicowane gruczola-
koraki (well-diﬀ erentiated apocrine ade-
nocarcinoma), w których miąższ przybiera
postać cewek, pęcherzyków, gdzie docho-
dzi lub nie do tworzenia brodawkowatych
rozrostów komórek nabłonka nowotworu
do ich światła. W gruczolakorakach torbie-

lowych (apocrine cystadenocarcinoma) ko-
mórki tworzą mniejsze lub większe torbiele
z wystającymi do ich światła brodawkowa-

tymi rozrostami nabłonka. Rzadziej opisy-
wane są gruczolakoraki słabo zróżnicowa-
ne, złożone lub przewodowe (5).

Ryc. 4.

Gruczolakorak z gruczołów łojowych; barwienie hematoksylina-eozyna, pow. 400

Ryc. 5.

Rozrost torbielowaty gruczołów potowych; barwienie hematoksylina-eozyna, pow. 100

Ryc. 6.

Gruczolak z gruczołów potowych apokrynowych; barwienie hematoksylina-eozyna, pow. 100

225

Prace poglądowe

Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)

Gruczolakoraki z gruczołów ekryno-

wych (raki z gruczołów ekrynowych, ec-
crine carcinoma) charakteryzują się nacie-
kowym wzrostem, komórki nowotworowe
wnikają i niszczą skórę właściwą oraz kości
paliczków. Miąższ składa się z pęcherzy-
ków, cewek nieregularnego kształtu wysła-
nych jedno- lub wielowarstwowym nabłon-
kiem rozmieszczonych w obﬁ tym, zrębie
łącznotkankowym, obﬁ tującym we włók-
na kolagenowe (

ryc. 7

). Komórki mają lek-

ko kwasochłonną cytoplazmę, duże hiper-
chromatyczne jądro oraz wyraźne jąderko.
Figury podziałów mitotycznych są liczne,
często atypowe (5). Czasami w nabłonku
obserwuje się małe ogniska metaplazji pła-
skonabłonkowej. W diagnozie różnicowej
gruczolakoraków z gruczołów ekrynowych
należy uwzględnić niektóre rodzaje raków
płaskonabłonkowych o wyglądzie pseudo-
gruczołowym (4, 5).

Badanie histopatologiczne gruczolaków

z gruczołów woszczynowych (ceromino-
us gland adenoma) ujawnia obecność wy-

niesionych ponad powierzchnię naskórka
lub brodawkowatych tworów utworzonych
przez proliferujące komórki gruczołowe,
kostkowe lub kolumnowe, z dużym okrą-
głym lub owalnym jądrem i wyraźnym za-
zwyczaj pojedynczym jąderkiem tworzą-
cych struktury pseudogruczołowe, pęche-
rzyki lub przewody. W świetle tych struktur
często stwierdza się obecność kwasochłon-
nej wydzieliny wymieszanej z komórkami
nacieku zapalnego i złuszczonych komórek
gruczolaka (4). W większości przypadków
dookoła komórek nabłonkowych stwierdza
się pojedynczą warstwę komórek mioepite-
lialnych na nienaruszonej błonie podstaw-
nej (4, 14). Komórki gruczolaków cechuje
nieznacznego stopnia atypia komórkowa,
a w miąższu ﬁ gury podziałów mitotycz-
nych stwierdzane są rzadko (14).

Gruczolakoraki z gruczołów woszczy-

nowych (ceruminous gland adenocarcino-
ma) są zbudowane z komórek nabłonko-
wych o niskim stopniu zróżnicowania
w kierunku komórek wydzielniczych, ce-

chują się umiarkowaną lub wyraźną atypią
komórkową (14). Układ komórek może być
chaotyczny, bez tworzenia struktur o wy-
glądzie cewek czy przewodów (

ryc. 8

). Czę-

sto stwierdzaną cechą gruczolakoraków,
szczególnie osiągających duże rozmiary,
jest obecność pól martwicy w centrum
guza, z towarzyszącym naciekiem komór-
kowym zapalnym. Powszechnie obserwu-
je się też ogniska, w których komórki ule-
gają rogowaceniu, z wytwarzaniem pereł
rakowych (12, 14). Naciekanie tkanek są-
siednich, m. in. chrząstki tworzącej prze-
wód słuchowy jest dość powszechne, ale
naciekanie chrząstki małżowiny usznej nie
jest częste (12, 14, 17).

W przypadkach mieszanych guzów

z gruczołów woszczynowych nowotwo-
rowej proliferacji komponenty wydzielniczej
towarzyszy proliferacja chrząstki, tworzą-
cej małe wysepki przemieszane z obszarami
o wyglądzie pseudogruczołowym (14).

Większości przypadków gruczola-

ków lub gruczolakoraków wywodzących
się z omawianych gruczołów towarzyszy
naciek komórkowy zapalny rozproszony
w podścielisku, złożony głównie z granu-
locytów obojętnochłonnych, rzadziej ma-
krofagów, limfocytów i komórek plazma-
tycznych (14).

Właściwe podejście do określenia za-

awansowania choroby i zaplanowania naj-
bardziej właściwej metody postępowania
w przypadku nowotworów przewodu słu-
chowego obejmuje badanie morfologiczne
i biochemiczne krwi oraz badanie moczu,
badanie rentgenowskie klatki piersiowej
oraz czaszki, a w uzasadnionych przypad-
kach tomograﬁ ę komputerową (12). Ponad-
to wskazane jest badanie cytologiczne lub
histopatologiczne samego guza, jak i regio-
nalnych węzłów chłonnych (12).

Leczenie i rokowanie

Postępowaniem z wyboru w przypadku
rozrostów, nabłoniaków i gruczolaków
z gruczołów łojowych u psów i kotów jest
chirurgiczne usuwanie zmian bądź sto-
sowanie krioterapii w przypadku małych
guzków (21). Wznowy po takim postępo-
waniu zdarzają się w 6% przypadków na-
błoniaków u psów, zdecydowanie rzadziej
w pozostałych obu typach rozrostów. Na-
leży pamiętać o możliwości powstania no-
wych zmian w innych okolicach ciała, co
zdarza się w 10% przypadków (21). Gru-
czolakoraki łojowe wymagają bardziej
radykalnego postępowania ze względu na
naciekowy charakter wzrostu. Bardzo do-
kładne usunięcie zmian jest o tyle istotne,
że przerzuty odległe zdarzają się rzadko
i doszczętne usunięcie guza daje możli-
wość kontrolowania choroby (21).

Średni okres przeżycia po chirurgicznym

usunięciu 25 gruczolakoraków z gruczołów

Ryc. 7.

Gruczolakorak z gruczołów potowych ekrynowych; barwienie hematoksylina-eozyna, pow. 100

Ryc. 8.

Gruczolakorak z gruczołów woszczynowych; barwienie hematoksylina-eozyna, pow. 200

226

Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)

Prace poglądowe

potowych apokrynowych w jednym z ba-
dań wyniósł 30 miesięcy. Wydaje się, że ob-
serwowane w badaniu histopatologicznym
naciekanie naczyń krwionośnych przez ko-
mórki nowotworowe może być ważnym
wskaźnikiem możliwości powstania prze-
rzutów w tych guzach (8). Z kolei obec-
ność komórek nowotworowych w naczy-
niach limfatycznych obserwowana w 25%
przypadków gruczolakoraków apokryno-
wych u psów nie wiązała się z pojawieniem
się przerzutów odległych u chorych zwie-
rząt po zabiegu operacyjnym (7). Rokowa-
nie w przypadku tych nowotworów zarów-
no u psów, jak i u kotów powinno być mimo
wszystko ostrożne (21).

W przypadku gruczolakoraków z gru-

czołów woszczynowych postępowaniem
jest zabieg chirurgiczny polegający na re-
sekcji bocznej części przewodu słuchowego
lub całkowitego usunięcia przewodu słu-
chowego. W przypadku pierwszej metody
nawroty nowotwory stwierdzono w 70%
przypadków (3). Najlepsze wyniki zarówno
u psów, jak i u kotów osiągnięto wykonu-
jąc całkowite usunięcie kanału słuchowe-
go w połączeniu bocznym nacięciem pusz-
ki bębenkowej (lateral bulla osteotomy; 3,
13), a wyniki leczenia można poprawić, sto-
sując radioterapię (12). Średni okres prze-
życia kotów z gruczolakorakiem z gruczo-
łów woszczynowych po radykalnym lecze-
niu chirurgicznym wyniósł 45–50 miesięcy
(13, 22). Z kolei w badaniu obejmującym
11 zwierząt (psów i kotów), po niekom-
pletnej resekcji zmian i dodatkowej radio-
terapii okres ten wyniósł 39 miesięcy (12).
Powikłaniem po tego typu zabiegach jest

czasowy lub stały zespół Hornera lub pora-
żenie nerwu twarzowego, co częściej zda-
rza się u kotów niż psów.

Ważny z punktu widzenia rokowania

jest też stopień zróżnicowania komórek
nowotworowych i wartość indeksów mi-
totycznych w komórkach guza (12, 22).
Na rokowanie i długość okresu przeży-
cia rzutuje też zaawansowanie procesu
chorobowego. Okres przeżycia jest dłuż-
szy u zwierząt, u których zmianami obję-
ty był tylko zewnętrzny przewód słucho-
wy, podobnie jak to stwierdzono u ludzi
(13, cyt. za 13).

Piśmiennictwo

1. Campbell K.L., Lichtensteiger C.A.: Structure and func-

tion of the skin. W: Campbell K.L (red.): Small Animal
Dermatology Secrets. Hanley&Belfus, Philadelphia 2004,
s. 1–9.

2. Sapierzyński R., Sapierzyńska E.: Guzy gruczołów okoli-

cy odbytowej u psów. Życie Wet. 2003, 78: 564–567.

3. Manning T.O., Wood B.C.: Tumors of adnexal origin. W:

Campbell K.L. (red.): Small Animal Dermatology Secrets.
Hanley&Belfus, Philadelphia 2004, s. 402–411.

4. Pulley L.T., Stannard A.A.: Tumors of the skin and soft

tissues. W: Moulton J.E. (red).: Tumors in Domestic Ani-
mals. 3

ed, University of California Press, Los Angeles

1990, s. 23–87.

5. Walder E.J., Gross T.L.: Neoplastic diseases of the skin.

W: Gross T.L., Ihrke J.I., Walder E.J.: Veterinary Derma-
topathology. A macroscopic and microscopic evaluation
of canine and feline skin disease. Mosby Year Book, St.
Louis 1992, s. 327–484.

6. Chun R., Jakovlievic S., Morrison W.B., DeNicola D.B.,

Cornell K.K.: Apocrine gland adenocarcinoma and phe-
ochromocytoma in a cat. J. Am. Anim. Hosp. Assoc. 1997,
33, 33–36.

7. Kalaher K.M., Anderson W.I., Scott D.W.: Neoplasms of

the apocrine sweat glands in 44 dogs and 10 cats. Vet. Rec.
1990, 127, 400–403.

8. Simko E., Wilcock B.P., Yager J.A.: A retrospective stu-

dy of 44 canine apocrine sweat gland adenocarcinomas.
Can. Vet. J. 2003, 44, 38–42.

9. Meschter C.L.: Disseminated sweat gland adenocarci-

noma with acronecrosis in a cat. Cornell Vet. 1991, 81,
195–203.

10. Fuentealba I.C., Illanes O.G., Haines D.M.: Eccrine ade-

nocarcinoma of the footpads in 2 cats. Can. Vet. J. 2000,
41, 401–403.

11. Little C.J., Pearson G.R., Lane J.G.: Neoplasia involving the

middle ear cavity of dogs. Vet. Rec. 1989, 124, 54–57.

12. Th

eon A.P., Barthez P.Y., Madwell B.R., Griﬀ ey S.M.: Ra-

diation therapy of cerominous gland carcinomas in dogs
and cats. J. Am. Vet. Med. Assoc. 1994, 205, 566–569.

13. London C.A., Dubilzeig R.R., Vail D.M., Ogilvie G.K.,

Hahn K.A., Brewer W.G., Hammer A.S., O’Keefe D.A.,
Chun R., McEntee M.C., McCaw D.L., Fox L.E., Norris
A.M., Klausner J.S.: Evaluation of dogs and cats with tu-
mors of the ear canal: 145 cases (1978-1992). J. Am. Vet.
Med. Assoc. 1996, 208, 1413–1418.

14. Moisan P.G., Watson G.L.: Ceruminous gland tumors in

dogs and cats: a review of 124 cases. J. Am. Anim. Hosp.
Assoc. 1996, 32, 448–452.

15. Jabara A.G.: A mixed tumor and adenoma both of ceru-

minous gland origin in a dog. Aust. Vet. J. (abstr.) 1976,
52, 590–592.

16. van der Gaag I.: Th

e pathology of the external ear canal

in dogs and cats. Vet. Q. (abstr.) 1986, 8, 307–317.

17. Marino D.J., MacDonald J.M., Matthiesen D.T., Salmeri

K.R., Patnaik A.K.: Results of surgery and long-term fol-
low-up in dogs with ceruminous gland adenocarcinoma.
J. Am. Anim. Hosp. Assoc. 1993, 29, 560–563.

18. McNabb A.H., Flanders J.A.: Cosmetic results of ventrally

based advancement ﬂ ap for closure of total ear ablations
in 6 cats: 2002–2003. Vet. Surg. 2004, 33, 435–439.

19. Baker R., Lumsden J.: Th

e skin. W: Baker R, Lumsden J.

(red.): Color Atlas of Cytology of the Dog and Cat. Mos-
by, St. Louis 2000, s. 39–70.

20. Klaassen J.K.: Cytology of subcutaneous glandulat tissu-

es. Vet. Clin. Small Anim. 2002, 32, 1237–1266.

21. Vail D.M., Withrow S.J.: Tumors of the skin and cubcu-

taneous tissues. W: Withrow S.J., McEwen E.G. (red.):
Small Animal Clinical Oncology. 3

ed, W.B. Saunders

Company, Philadelphia 2001, str. 233–260.

22. Bacon N.J., Gilbert R.L., Bostock D.E., White R.A.: To-

tal ear canal ablation in the cat: indications, morbidity
and long-term survival. J. Small. Anim. Pract. 2003, 44,
430–434.

Dr R. Sapierzyński, Katedra Nauk Klinicznych, Wydział Me-
dycyny Weterynaryjnej SGGW, ul. Nowoursynowska 159,
02-776 Warszawa

Nowa pozycja książkowa:

Wybitni polscy lekarze weterynarii XX wieku

w nauce i zawodzie

redakcja: prof. dr hab. Edmund K. Prost

Książka będąca prezentacją 155 biogramów wyróżniających się polskich lekarzy weterynarii w XX wieku,

zwłaszcza po II wojnie światowej, ukaże się nakładem Lubelskiego Towarzystwa Naukowego

w pierwszych miesiącach 2005 roku w ograniczonym nakładzie.

Informacje i ewentualne zamówienia – tel./fax: (0 81) 532 13 00

lub korespondencyjnie na adres:

Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Dział Wydawnictw, Plac Litewski 2, 20-080 Lublin

Powiatowy lekarz weterynarii w Międzyrzeczu

informuje o możliwości otrzymania wyznaczenia na podstawie

art. 16, ust. 1 ustawy z 29 stycznia 2004 r. o inspekcji weteryna-

ryjnej (Dz. U. nr 33, poz. 297 z późniejszymi zmianami) w obsza-

rze trzech gmin powiatu Międzyrzecz.

Informacje: Powiatowy Inspektorat Weterynarii, ul. Przemysłowa 2,

66-300 Międzyrzecz; tel/fax (0 95) 741 22 38.

Powiatowy lekarz weterynarii w Międzyrzeczu

poszukuje kandydatów na stanowiska: inspektora weterynaryjnego

do spraw higieny środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego

oraz do spraw środków żywienia zwierząt i materiału biologicznego.

Informacje: Powiatowy Inspektorat Weterynarii, ul. Przemysłowa 2,

66-300 Międzyrzecz; tel/fax (0 95) 741 22 38.

227

Prace poglądowe

Życie Weterynaryjne • 2005 • 80(4)