plik

NACJONALIZM I NARODOWY SOCJALIZM^''

Nacjonalista dąży do ideału wewnętrznej postawy i uznaje to dąże

nie, niezależnie od miejsca, w którym się dokonuje, za pokrewne, po

dobnie jak każdy punkt kuli można bezpośrednio połączyć z jej środ

kiem. Całkiem odmiennie zachowuje się tu organizacja, która dążenia o
podobnym charakterze uznaje za najgroźniejsze dla swojej siły. A jako że

nacjonahzm nigdy nie podjął próby stworzenia jednolitej organizacji, to

wiele ugrupowań posługiwało się tym słowem, nie sądząc, że tym sa

mym będzie to szkodHwe dla innych.

Często formułowano zarzut ze względu na działalność przeważnie

literacką,  w której  nacjonalizm  się  ujawniał.  M ożna to  odeprzeć twier
dzeniem,  że  ruch  umysłowy posługuje  się  innymi  środkami  niż  działal
ność  praktyczna  -   gdyż  zarzut  ten  odnosić  się  ma  zapewne  do  braku
pracy  praktycznej.  To  nie  przypadek,  że  narodowy  socjalizm wyekspo
nował kilku utalentowanych retorów, przy czym sam Hitler jest być może
największym mówcą niemieckim. Ale już Thiers powiada w swoich

D zie

jach rew olucji francuskiej^^'*,

że na krąg słuchaczy można wywierać ulot

ne,  na  krąg  czytelników  natomiast  trwałe  wrażenie.  Jak   długo  zatem
brak działań, tak długo nie mają te zarzuty zbyt wiele  sensu.  Nie należy
tez podejrzewać starych żołnierzy  o to,  że w godzinie  czynu  przycupną
w bezpiecznym kącie. A jako że język przemocy ma sens jedynie w trak
cie rozstrzygnięć, to nie od rzeczy będzie zastanowić się w przerwie mię-

Nationalismus und Nationalsozialismus,

w: „Arininius”. Kam pfschrift für

deutsche NationaHsten. 8. Jg. N r 13 vom

11.

3. 1 9 2 7 , s. 8-10.

’'"‘’ Adolphe Thiers (1 7 9 7 -1 8 7 7 ), francuski mąż stanu, 1 8 7 1 -7 3 prezydent III

Republiki. Krwawo stłumił Komunę Paryską. Jünger ma na myśli jego dziesięcio-
tom ow ą HisioîVe

de la révolution française

(1 8 2 3 -1 8 2 7 ). Dzieło to czytał już w

roku 1 9 2 0 , w dniach Puczu Kappa, o czym donosił swojemu bratu Friedrichowi
Georgowi. (Schwilk, 162).

dzy nimi, jakie wartości winny stać się tych rozstrzygnięć przedmiotem.

To,  że  refleksję  tę  poprowadzić  się  winno  w  sposób  staranny  i  -  jeśli  o
mnie chodzi -  niepraktyczny, leży w naturze rzeczy.  Gdyż owo „Tu trwam
i  ustąpić  nie  mogę”**’^  poprzedza,  jeśli  nie  ma  być  frazesem,  okres  ko
niecznych prób i wewnętrznych przygotowań.  Czy już wedle naszej naj
lepszej wiedzy i odczuć nie poddaliśmy naszych słów próbie tak je hartu

jąc, aby nośne były w każdym boju? Przypomnijmy sobie wojnę, którą

przegraliśmy nie ze względu na braki organizacyjne, ale dlatego, że nie

byliśmy wystarczająco dojrzali, aby ją wygrać. Z pewnością to oddziały

toczą bój,  a każdy  człowiek,  który w skórzanej  kurtce  stanie w  szeregu,
to czysty zysk. Ale każdy strzał albo padnie dla kryształowo czystej  idei,
albo  daremnie.  Stąd  nie  można  stanąć  do  boju  bez  wewnętrznej  zbroi.
Potwierdza  to  historia  narodowego  socjalizmu.  Dlaczego  powstanie
monachijskie  zakończyło  się  w  tak  zdumiewający  sposób?  Za  sprawą
zdrady -  no pięknie. Ale zdrada jest tu w równie małym stopniu rzeczy

wista jak cios sztyletem pod koniec wojny. Istotne jest, że narodowy

socjalizm miał jeszcze tak małą jasność co do szczególnego charakteru

własnych zadań, że nie był w stanie rozpoznać wartości sojuszników o

całkiem  odmiennej  strukturze  wewnętrznej.  Nie  mógł jeszcze  osiągnąć
tej  jasności,  choć był wówczas  ze  wszystkich  ruchów  najnowocześniej
szy, najbardziej rozwinięty. Fakt, że przeżył owo niepowodzenie, jest naj
lepszym  dowodem  na  to,  że  miał  w  sobie  siłę.  Tymczasem  odbyły  się

konieczne spory, i wiele ich będzie jeszcze musiało się odbyć, nie tylko z

obcymi ruchami w ich organizacyjnych formach, ale przede wszystkim z
umysłowymi przestrzeniami, które tym ruchom nadają treść. A zatem,

by przytoczyć jeden przykład: nie wystarczy rozłożyć polemicznie na

czynniki pierwsze fundamentalne dzieło marksizmu,

Kapitał

Marksa,

aby  argumenty  zastąpić  kontrargumentami.  Tego  rodzaju  dzieła  tracą
aktualność -  jak bardzo słusznie zauważył Spengler -  nie za sprawą kontr
argumentów, ale ziejącej z nich nudy’*’*’. Ale jedynie ten ruch stanie się w
przyszłości  niemieckim  ruchem  robotniczym,  który  zdolny  będzie  do
wydania  sił tworzących  dzieła  o  takim  samym  autorytecie  i  mocy prze
konywania.  Od  ruchu,  który  w  naszych  czasach  rości  sobie  prawo  do
czystej reprezentacji niemieckiej woli, należy domagać się tego, aby dzia-

226_________________________________________________________________ ERNST JÜNGER

Słowa przypisywane M arcinow i Lutrowi, miał je wygłosić podczas sejmu

imperialnego w W ormacji w obecności cesarza. Formuła bezlcompromisowości.

’“ Spengłer II, 5 68.

1927 - PUBLICYSTYKA POLITYCZNA

22 7

łali w nim ludzie równi rangą najlepszym postaciom niemieckim ze
wszystkich epok. Jest to z pewnością duży wymóg, nie spełniony jeszcze

w żaden sposób po stronie przeciwnej, gdzie można dostrzec wprawdzie

obfitość talentów formalnych, ale bez jakiegokolwiek śladu nowej woli.

Jednak to nie strona przeciwna stwarza kryteria. Ustala je raczej owa

absolutna miara duchowego wysiłku, poprzedzająca wszelkie wielkie

rewolucje w dziejach. Zostawmy na boku kwestię, czy miara ta dziś jest
możliwa, czy nie - to, że należy do jej osiągnięcia dążyć, przyzna każdy

narodowy socjalista.

W tym dążeniu właśnie spotykają się nacjonalizm i narodowy socja

lizm. Jednak istnieje różnica, że narodowy socjahzm w swej właściwości
jako  polityczna  organizacja  skazana  jest  na  pozyskiwanie  taktycznych
środków władzy, podczas gdy nacjonalizm ma inne zadanie. Jedna stro
na życzy sobie urzeczywistnienia idei, druga natomiast jej możliwie czy
stego i głębokiego ujęcia.  Dla narodowego socjalizmu masa odgrywa za
tem  słusznie  istotną  rolę,  podczas  gdy  dla  nacjonalizmu  liczba  jest  bez
znaczenia, a zjawisko takie jak Spengler, przez demokrację przemilczane z
żelazną konsekwencją, ma większą wagę niż setka miejsc w parlamencie.

Nie wyklucza to jednak istnienia tych przeciwieństw w jednym cie

le, gdyż nie jest tak, że nawet pojedynczy człowiek albo rozmyśla, albo

działa, ale czyni to razem. Bez wątpienia narodowy socjalizm przeżyje

jeszcze niejedną metamorfozę, gdyż jest ruchem stającym się. W trakcie

tych metamorfoz będzie musiał sięgać wciąż do swoich podwalin, głęb
szych niż te natury gospodarczej i politycznej.

Czyż można zarzucić coś nazwaniu tej podwaliny, na której można

wykuwać najtwardszą broń, mianem nacjonalistycznej? JeśH tak, to być

może dałoby się zastosować sentencję, że narodowy socjalizm musi przy
całym parciu swej politycznej aktywności odwoływać się do własnej idei.

Ale właśnie przy takim usposobieniu okaże się, że idea narodowego so

cjalizmu  większa jest  niż  organizacja  narodowosocjalistyczna,  co  prak
tycznie  otworzy  możliwość  rozszerzenia  organizacji.  Jestem   przekona
ny,  że  to  właśnie  H itler  miał  na  myśli,  gdy  stwierdził,  że  narodowy
socjalizm spełni swe zadanie wraz ze stworzeniem nowych Niemiec. Tej
myśli nie można interpretować bowiem wyłącznie w ten sposób, że roz
strzygnie  się  czysta walka  o  władzę.  Idea  narodowosocjalistyczna  musi
ulec takiemu  pogłębieniu,  musi  stać  się  tak  istotnie  znacząca,  że  tylko  i
wyłącznie ją uznać będzie  można za ideę niemiecką.

Skoro to się powiedzie - a jakiż nacjonalista nie żywi całym sercem