Polityka naukowa definiowana jest jako działalność państwa oraz innych instytucji publicznych mająca na celu takie wpływanie na naukę, które w sposób optymalny przyczyni się do wzrostu gospodarczego i rozwoju społecznego przy jak najlepszym wykorzystaniu środków na badania naukowe. Często do szeroko rozumianej polityki naukowej zalicza się także politykę innowacyjną, której zadaniem jest wprowadzanie wyników badań naukowych, wynalazków i usprawnień do praktyki gospodarczej. Jest to jedna z najmłodszych dziedzin polityki gospodarczej, ukształtowała się dopiero w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Przełomową datą jest rok 1935, kiedy to wydano pracę J.D.Bernala pt. "The Social Function of Science"("Społeczna funkcja nauki"), ujmującą całościowo problemy nauki we współczesnym świecie. W 1967r. we Frascati(Włochy) odbyła się konferencja przedstawicieli krajów skupionych w OECD, w trakcie której wypracowano wiele zaleceń i definicji dotyczących polityki naukowej, będących podstawą obecnego rozwoju tej dziedziny. Dzięki ustaleniom z 1967r. w wielu krajach, także w krajach rozwijających się, utworzono organy decyzyjne a szczeblu rządowym odpowiedzialne za politykę naukową.

Działania podejmowane w ramach polityki naukowej:

określenie celów, które nauka ma osiągnąć w toku prowadzonych badań

przekształcenia w strukturze organizacyjnej nauki

tworzenie warunków sprzyjających rozwijaniu efektywnej działalności naukowej

kształtowanie rozwiązań ułatwiających wdrażanie osiągnięć nauki do praktyki gospodarczej

Procedura formułowania założeń polityki naukowej, dokonywana przez instytucje publiczne, wymaga określonych działa rozpoznawczych, dotyczących:

potencjału naukowo-badawczego kraju

stanu kadry pracowniczej z wyższym wykształceniem

struktury potencjału naukowego

regionalnego rozmieszczenia potencjału naukowego

planów badań i prac rozwojowych

sytuacji materialnej pracowników nauki

obowiązujących przepisów prawnych, mających wpływ na funkcjonowanie nauki

Przy formułowaniu celów polityki naukowej należy uwzględniać:

rosnące koszty badań naukowych i prac rozwojowych

skrócenie cyklu życia poszczególnych produktów i technologii

wzrastającą kompleksowość nauki i techniki

Klasyfikacja celów polityki naukowej:

Klasyfikacji celów można dokonać na kilka sposobów.

I. Klasyfikacja rodzajowa stosowana w krajach OECD:

cele militarne

cele społeczne

cele ekonomiczne

cele naukowe

II. Klasyfikacja na podstawie okresu, którego dotyczą cele.

1. cele strategiczne (długookresowe):

przemiany strukturalne w gospodarce

zwiększenie liczby innowacji przemysłowych

podnoszenie konkurencyjności wyrobów na rynkach międzynarodowych

zwiększenie liczby miejsc pracy i poprawa jej warunków

poprawa opieki zdrowotnej

2. cele taktyczne (obejmują działania bieżące):

polepszanie obsługi informacyjnej i konsultacyjnej

wzmacnianie bazy naukowej

zwiększenie popytu na innowacje służące społeczeństwu

Typy polityki naukowej:

1.partycypacja – polega na finansowym wspieraniu badań za pośrednictwem wyspecjalizowanych instytucji i funduszy

2.regulacja – zadaniem władzy państwowej jest określenie ram oddziaływań służących realizacji polityki naukowej (np. ustalanie wielkości środków w budżecie na naukę lub określanie zasad funkcjonowania wyższych uczelni)

3.popieranie – oddziaływanie pośrednie na jednostki badawczo-rozwojowe i organizacje samorządowe nauki w celu zapewnienia im uczestnictwa w realizacji polityki naukowej państwa, przy pozostawieniu tym instytucjom w sprawie tematów i zadań badawczych

popieranie instytucjonalne (podmiotowe)

popieranie projektowe

udzielanie pomocy

Instrumenty polityki naukowej:

1. Instrumenty o charakterze ogólnym – oddziałujące na cały proces badawczy, łącznie z wdrażaniem osiągnięć nauki do praktyki gospodarczej, np.

-Dotacje i subwencje rządowe

-Umowy uzgodnione

-Kontrakty programowe

2. Instrumenty wyspecjalizowane- oddziałujące jedynie na pewne elementy procesu badawczego, np.

-Ulgi finansowe

-Premie za innowacje

Instrumenty polityki naukowej stosowane w Polsce:

1. Związane z polityką podatkową:

-Zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez podatników na prowadzenie badań naukowych lub prac badawczo-rozwojowych

-Zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez podatnika na zakup wyników badań (o ile następuje nabycie praw majątkowych)

-Zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów nieinwestycyjnych wydatków wdrożeniowych poniesionych przez podatnika

-Odliczanie w całości lub w części od dochodu przed opodatkowaniem, do wysokości 50% tego dochodu, wydatków inwestycyjnych związanych z wdrożeniem patentów, licencji, know-how oraz wyników krajowych prac naukowych

-Odliczanie od dochodu do opodatkowania wydatków poniesionych na innowacyjne inwestycje w okresie dłuższym niż jeden rok podatkowy

-Ulgi podatkowe dla osób fizycznych – autorów nowych rozwiązań innowacyjnych

2. Instrumenty finansowe i organizacyjne:

-Przyśpieszona amortyzacja

-Ulgi i preferencje kredytowe (związane z gwarancjami państwa)

-Wprowadzenie nowych rozwiązań prawnych i instytucjonalnych na rynku kapitałowym

-Ubezpieczanie inwestorów przy wdrażaniu nowych technologii

-Koordynacja polityki licencyjnej z polityką naukową

-Przepisy o wynalazczości