TEMAT 15 - MACEDONIA A ŚWIAT GRECKI

KRYZYS POLIS

U schyłku V i w IV w. przed Chr. świat grecki pogrążył się w głębokim kryzysie. Zewnętrznym przejawem kryzysu polis stała się wojna peloponeska. Rozegrała się ona w latach 431 - 404 przed Chr. między Atenami i Związkiem Morskim z jednej strony, a Spartą i jej sojusznikami, skupionymi w Związku Peloponeskim z drugiej. W różny sposób w wojnę uwikłane zostały również ludy ościenne, zwłaszcza Trakowie i Macedończycy, oraz - chociaż nie militarnie - Persja, tradycyjny wróg Greków. Obie strony posuwały się do niewyobrażalnych wręcz czynów barbarzyń­stwa, które dziś określilibyśmy mianem ludobój­stwa. Grecja wyszła z niej niewiarygodnie wy­niszczona. Świat polis zaczął odchodzić w przeszłość. Z wojny zwycięsko wyszła Sparta, ale Grecja na kilkadziesiąt lat pogrążyła się głębokim cha­osie. Sparta nie potrafiła bowiem narzucić swo­jego zwierzchnictwa (hegemonii) pozostałym polis. Ujawnienie faktu, iż sukces swój Spartanie zawdzięczali finanso­wemu wsparciu Persów, w zamian za oddanie im, po zakończeniu wojny, miast małoazjatyckich wywo­łało ogromne wzburzenie w Grecji. Najbardziej nawet światłe umysły tych czasów, jak Platon i Arystoteles, nie potrafiły dostrzec, że miasto-państwo przeżyło się, że jego czas minął nie­odwracalnie. Jak zwykle w takich sytuacjach, rozwiązanie na­deszło z zewnątrz. Stało się tak za sprawą Macedo­nii. Było to państwo o charakterze naro­dowym. Tworzyły je cztery plemiona mówiące tym samym językiem. Grecy uważali Macedończyków za barbarzyńców (to jest nie-Greków). W V i IV w. przed Chr. Macedonia pozostawała bądź to w cieniu. W latach pięćdziesiątych IV w. przed Chr. zapoczątkowany został proces głębokich przemian, który szybko zmienił jej oblicze. Pole­gał on z jednej strony na gruntownej reformie armii, która upodobniła ją do greckiej falangi, z drugiej zaś na pobudzeniu procesów miastotwórczych. Twórcą tych przekształceń był młody, wykształcony w Tebach, i niezwykle energiczny władca Filip II. Prędko też zaczął dążyć do podporządkowania sobie wszystkich polis, aby wraz z Grekami zrealizować cel nad­rzędny - wyprawę przeciwko Persom. W 338 r. przed Chr. Filip pokonał w bitwie pod Cheroneją w Beocji sprzymierzoną armię Aten i Teb. Polis jako niezależne państwo odeszła w przeszłość. W 337 r. przed Chr. odbył się w Koryncie, zwołany przez Filipa, zjazd przedstawicieli wszystkich —poza Spartą - państw greckich. Utworzono wówczas Związek Koryncki, a przewodniczenie mu oddano w ręce Filipa. Podjęto także decyzję o zorganizowaniu wspólnej wyprawy przeciwko Persji. Oficjalnym jej uzasad­nieniem była chęć ukarania Persów za zniszczenie świątyń greckich w 480 r. przed Chr.