ABC pisania: O interpunkcji i pokr�tce o znakach interpunkcyjnych W dzisiejszej cz�ci ABC pisania kr�tko i w formie pigu�ki o interpunkcji � o przecinkach, my�lnikach, pauzach, p�pauzach. Interpunkcja: a. przecinki: � przecinek uporz�dkowuje, oddziela cz�ci zdania, segreguje i buduje. � stawiamy przecinek�: � pomi�dzy zdaniami z�o�onymi podrz�dnie, czyli mi�dzy zdaniem podrz�dnym i nadrz�dnym, w kt�rych jest sp�jnik. Jestem ciekawa, co dzisiaj si� wydarzy. Na geografii dowiedzia�am si�, �e stolic� Portugalii jest Lizbona. Zobaczymy, czy wygra dzisiaj Adam Ma�ysz. Musz� p�j�� na basen, bo ju� rok nie p�ywa�am. S�owacki w okresie mistycznym wyznawa�, �e pisze tylko to, co mu anio�owie dyktuj�. (Jan Parandowski) � przed zdaniem nadrz�dnym, a po zdaniu podrz�dnym, kiedy cz�� podrz�dna ze sp�jnikiem albo zaimkiem rozpoczyna zdanie z�o�one. Kto pierwszy znajdzie m�j szalik, dostanie nagrod�. Jak Kuba Bogu, tak B�g Kubie. Gdzie dw�ch si� bije, tam trzeci korzysta. �eby k�zka nie skaka�a, toby n�ki nie z�ama�a. � pomi�dzy po��czonym bezpo�rednio r�wnorz�dnymi wyrazami zdania pojedynczego. W domu by�y trzy pokoje, kuchnia, jadalnia, dwie �azienki, garderoba. Moja mama jest m�dra, dobra, cieplutka. Po�o�y�a kucharka na stole: kartofle, buraki, marchewk�, fasol�, kapust�, pietruszk�, selery i groch. (Julian Tuwim, Warzywa) � pomi�dzy zdaniami wsp�rz�dnymi po��czonymi bezsp�jnikowo. Szybowiec ruszy�, nabra� p�du, g�adko oddzieli� si� od ziemi, stromo wspi�� si� wzwy�. (J. Meissner) � rozdzielamy przecinkami zdania wsp�rz�dne po��czone nast�puj�cymi sp�jnikami: a) przeciwstawnymi: a, ale, lecz, jednak, jednak�e, za�, wszak�e, owszem, natomiast, tylko, tylko �e, jedynie, przecie�, raczej, tymczasem, za to, np. M�j brat jest naukowcem, a ja zajmuj� si� sportem. Mieli�my p�j�� na spacer, lecz zacz�� pada� deszcz. W klasie o profilu biologiczno-chemicznym biologia jest trzy razy w tygodniu, natomiast w klasie o profilu og�lnym � dwa razy w tygodniu. b) wynikowymi: wi�c, dlatego, tote�, to, zatem, wobec tego, skutkiem tego, wskutek tego, np. Kocha� j�, wi�c postanowi� si� z ni� o�eni�. Nie odzywasz si�, wobec tego ja te� nie b�d� si� odzywa�. c) synonimicznymi (wyja�niaj�cymi): czyli, to jest, to znaczy, innymi s�owy, np. Rzeczowniki w j�zyku polskim maj� deklinacj�, czyli odmieniaj� si� przez przypadki. Nied�ugo b�dzie rok przest�pny, czyli b�dzie mia� 366 dni. � stawiamy przecinek przed wyrazami i wyra�eniami powtarzanymi. Ania jest bardzo, bardzo m�dra. Zjad�abym du�o, du�o s�odyczy. � przecinkiem oddzielamy w zdaniu wyrazy i wyra�enia wyst�puj�ce w wo�aczu. Dorotko, sprz�tnij ksi��ki ze sto�u. Podejd� do mnie, Adasiu. � przecinkiem oddzielamy w zdaniu r�ne wtr�cenia. Dzi� wiele dzieci, na przyk�ad Darek, Mariusz i Magda, dosta�o pi�tki z j�zyka polskiego. Odwiedzamy go cz�sto, przynajmniej dwa razy w tygodniu. � oddzielamy przecinkiem wyrazy zako�czone na -�c, -wszy, -�szy (imies�owy) wraz z okre�leniami. Spacerowa� z psem, pogwizduj�c. Kobieta si� zarumieni�a, s�ysz�c te s�owa. Wr�ciwszy z wycieczki, pobieg� szybko do kolegi. Mama, przygotowuj�c nam obiad, cicho t�umaczy�a co� tacie. � dwoma przecinkami oddzielamy wypowiedzenia wtr�cone w zdaniach z�o�onych. S� nimi najcz�ciej: s�dz�, my�l�, przypuszczam, wiadomo, zdaje si�, by� mo�e, jak wida�. Za rok, by� mo�e, wyjad� do Australii. Jestem chory, zdaje si�, na angin�. � dwoma przecinkami oddzielamy zdanie podrz�dne, kt�re jest wplecione w cz�� nadrz�dn�. Wszystko, co dotychczas zrobi�em, przysz�o mi z du�� trudno�ci�. Krowa, kt�ra du�o ryczy, ma�o mleka daje. � przecinek stawia si� po wyrazach wyra�aj�cych okrzyk: ach, hej, halo, o, ho, oj. Halo, kto m�wi? Oj, jak mnie boli noga. nie stawiamy przecinka�: * przed nast�puj�cymi sp�jnikami: albo, ani, b�d�, czy, i, lub, ni, oraz, tudzie�. Siedz� w domu i pisz� wypracowanie. Pojad� w g�ry na kolonie lub wybior� si� z rodzicami nad morze. Nie chc� by� g�rnikiem ani marynarzem. Uwaga! Je�eli jednak takie sp�jniki si� powtarzaj�, stawiamy przecinek przed drugim i ewentualnie przed nast�pnym cz�onem zdania, kt�ry zaczyna si� od tego sp�jnika. Albo zrobisz to dzi�, albo nie r�b tego wcale. Nie by�o go ani w kuchni, ani w jadalni. * nie stawiamy przecinka przed por�wnaniami, kt�re s� wprowadzane przez wyrazy: jak, jakby, ni�, niby i tym podobne. Jeste� pi�kna niczym poranek majowy. Nie ma jak w domu. Jest zdrowa jak ryba. Uwaga! Stawiamy przecinek przed wyrazami: jak, jakby, ni�, niby i tym podobne w zdaniach z�o�onych por�wnawczych. Zr�bcie to �wiczenie tak, jak umiecie. �atwiej to napisa�, ni� powiedzie�. b. interpunkcja w dialogach: Raz jeszcze, ale w ramach przypomnienia podstawowych zasad interpunkcyjnych i paru s��w o kropkach i przecinkach, wr�cimy do tematu w wielkim skr�cie: � � Nie masz �adnych rozkaz�w� � odpowiedzia�. Po dialogu nast�puje okre�lenie jak owe zdanie zosta�o wypowiedziane (�powiedzia��, �szepn���, �mrukn��� etc.), wi�c po drugim my�lniku piszemy z ma�ej litery. � � Powinni�my wr�ci� do Instytutu. � Zachowywa� si� wobec niego najzwyczajniej mi�o(�). Gdy po dialogu wyst�puje czasownik inny ni� okre�laj�cy spos�b m�wienia, dialog ko�czymy kropk� i po my�lniku zaczynamy od du�ej litery. � � Gladiator! � wyszepta� przera�ony Szakali(�). Mimo �e na ko�cu dialogu jest znak interpunkcyjny (wykrzyknik lub pytajnik), po my�lniku piszemy z ma�ej litery. � � Uwa�asz si� za cz�owieka honoru?! � zapyta�a wprost. � To czemu s�u�ysz memu szalonemu bratu?! Dialog z�o�ony � na pocz�tku widzimy dialog podstawowy, na ko�cu kt�rego stawiamy kropk�, po czym DOPIERO rozpoczynamy nowy dialog. � � Przez wzgl�d na dawn� przyja�� z Xavierem, Magneto nie zrobi ci krzywdy, ale� � tu jego u�miech rozszerzy� si� jeszcze bardziej � nic nie m�wi�, �ebym i ja tego nie robi�. Wypowied� zostaje urwana, jednak na ko�cu pierwszego dialogu nie stawiamy kropki, a nast�pny rozpoczynamy wypowiedzi� z ma�ej litery. c. my�lniki, ��czniki i p�pauzy: - Nie masz �adnych rozkaz�w� � Nie masz �adnych rozkaz�w� � Nie masz �adnych rozkaz�w� ��cznika (pierwszej, najmniejszej) u�ywa si� tylko podczas ��czenia dwu lub wi�cej wyraz�w (np �czarno-bia�y�) P�pauzy (drugiej, �redniej) u�ywa si� cz�sto zamiast my�lnika. My�lnika (trzeciej, najd�u�szej) u�ywa si� jako znaku interpunkcyjnego w zdaniu. d. apostrofy: * Apostrofy dajemy, gdy rzeczownik ko�czy si� bezd�wi�cznie. (np. Blake, Blake�a, Blake�owi etc.,) * Gdy rzeczownik ko�czy si� na liter� �y�. Je�eli �y� na ko�cu wymawiane jest jako �i� lub �j� (np. O�Milley), to mo�emy apostrof omin��. Je�li ko�c�wk� dodan� jest tylko sp�g�oska, w�wczas w wyrazach ko�cz�cych si� na �y� (czytane jako �y�) nie dajemy apostrofu: Barry, Barry�ego, Barry�emu, Barry�ego� e. inne: Z regu�y po znaku interpunkcyjnym typu kropka, przecinek, dwukropek, �rednik, wykrzyknik, znak zapytania czy my�lnik (pauza) robimy spacj�. Dzi�ki temu tekst staje si� przejrzysty, u�atwione jest jego czytanie. Zdecydowanie trudniej czyta si� ten tekst� a) �Harry,nie zdaj�c sobie z tego sprawy,pu�ci� Neville�a i zbiega� ju� w d�,wyci�gaj�c r�d�k�.Dumbledore te� si� odwr�ci�.� ni� ten: b) �Harry, nie zdaj�c sobie z tego sprawy, pu�ci� Neville�a i zbiega� ju� w d�, wyci�gaj�c r�d�k�. Dumbledore te� si� odwr�ci�.�