1. Wyjaśnienie pojęć:

• Legitymizm – pogląd że prawa historycznych (przedrewolucyjnych) dynastii są nienaruszalne; w szerszym znaczeniu: uznawanie prawowitości (a nie siły, popularności czy woli ludu) za podstawę władzy.

• Rewolucja przemysłowa - proces zmian społecznych, ekonomicznych i politycznych, który został zapoczątkowany na przełomie XVIII i XIX wieku w Anglii i był związany z przejściem od produkcji manufakturowej bądź rzemieślniczej towarów do produkcji fabrycznej na dużą skalę. Główną przyczyną rewolucji przemysłowej była ciągle rosnąca liczba mieszkańców w związku rosły również potrzeby rynków.

• Urbanizacja – proces społeczny lub kulturowy polegający na wzroście liczby miast, powiększeniu ich obszarów i ludności

• Nacjonalizm - ideologia oparta na przekonaniu że naród jest najważniejszą formą życia społecznego, a przynależność do narodu jest niezbędnym składnikiem życia człowieka.

• Socjalizm - ideologia występująca przeciw ustrojowi społecznemu opartemu na własności prywatnej i wolnym rynku, a propagująca równość ekonomiczną i uspołecznienie środków produkcji

• Ewolucja - zachodzący w czasie kierunkowy proces, polegający na stopniowych zmianach

• Kapitał - to wszystko co przynosi zyski

• Autonomia - _____________________________________________________________

______________________________________________________________________________________________________________________________________________

• Germanizacja - proces wynarodowienia, poprzez nakłanianie lub przymuszanie ludności rdzennej określonego terenu do przyswojenia języka niemieckiego oraz kultury niemieckiej.

• Rusyfikacja - proces, w którym państwo rosyjskie dążyło do wynarodowienia poprzez stopniowe narzucanie rosyjskiego języka, obyczajów, kultury i wzorców w sztuce oraz propagowanie prawosławia wśród wyznawców innych religii

2. Przedstawienie głównych haseł romantycznych

• historyzm- źródłem twórczości była przeszłość narodowa z czasów średniowiecza, którą idealizowano, dostrzegając wśród ówczesnego rycerstwa wielkich bohaterów szlachetnie i niezłomnie walczących o urzeczywistnienie swych ideałów;

• ludowość- zainteresowanie kulturą, moralnością i obyczajami ludu gdzie decydującą rolę odgrywają uczucia, obok świata materialnego istnieje irracjonalny (zdarzają się cuda, występują zjawy i duchy), dobro zwycięża nad złem, a sprawiedliwość jest wymierzana przez siły nadprzyrodzone;

• orientalizm- wykorzystywanie w literaturze europejskiej motywów z kultury i religii Bliskiego i Środkowego Wschodu;

• nowa koncepcja przyrody- przestała ona być tłem, a zaczęto ją traktować jak o symbol stanów uczuciowych człowieka lub nawet czyniono jednym z bohaterów; szczególnie fascynowała romantyków przyroda dzika, nieujarzmiona przez człowieka, dynamiczna, tajemnicza, groźna;

• kult poezji i poetów- jednostek uważanych przez romantyków za wyjątkowe, natchnione, nieprzeciętne, znające lepiej niż inni ducha narodu;

• odrzucenie reguł poetyki klasycznej- wywalczenie swobody w doborze i tworzeniu nowych form artystycznych

• Adam Mickiewicz – „Świtezianka” „Dziady” „Lilie” „Pan Tadeusz”

• Aleksander Fredro – „Zemsta”

• Cyprian Kamil Norwid – „W Weronie” „Moja ojczyzna”

• Juliusz Słowacki – „Balladyna” „W pamiętniku Zofii Bobrówny” „Testament mój”

3. Wymienienie przyczyn i skutków wybuchu powstania listopadowego i styczniowego

POWSTANIE LISTOPADOWE

Przyczyny wybuchu:

• Nieprzestrzeganie przez cesarzy rosyjskich postanowień konstytucji z 1815r. (zlikwidowano wolność prasy, wprowadzono cenzurę)

• Niezadowolenie w wojsku – ostra i bezduszna dyscyplina

• Ograniczenie praw i roli sejmu

• Kryzys gospodarczy w 1830r.

• Ruchy niepodległościowe w Europie (odzyskanie niepodległości przez Grecję i Belgię)

Skutki wybuchu:

• wszczęto zdecydowaną walkę z rzymsko-katolickim Kościołem. Rozwiązano praktycznie wszystkie klasztory. Ograniczono liczbę istniejących szkół zakonnych

• zlikwidowano Towarzystwo Przyjaciół Nauk

• zamknięte zostały uczelnie wyższe: Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Wileński - młodzież została zmuszona kształcić się na rosyjskich uczelniach

• zbudowano Cytadelę, tam w pawilonie X przetrzymywano więźniów politycznych, których Komisja Śledcza skazywała na katorżnicze roboty

• majątki powstańców zostały skonfiskowane a następnie przekazane do Rosji, całe szlacheckie rodziny wywożono w głąb carskiej Rosji albo odbierano im szlachectwo za obronę polskości

• Królestwo Polskie utraciło: rząd, sejm, armię i stało się "nierozdzielną częścią Rosji

• car Mikołaj I zlikwidował Konstytucję, a na jej miejsce wprowadził Statut Organiczny, który pozostawiał Radę Administracyjną i Radę Stanu.

• Nastąpiła fala emigracji zwana Wielką Emigracją (wyjechał z Polski m.in. Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki). Pozostałych którzy nie wyjechali brano do armii, zsyłano na Kaukaz lub na Syberię

POWSTANIE STYCZNIOWE

Przyczyny wybuchu:

• porażka Rosji w wojnie krymskiej (wojna Rosji z koalicją Turcji, Anglii, Francji i Sardynii), Polacy czuli się pewniej

• branka – przymusowy pobór do wojska

• sukcesy Włochów (przy pomocy Francji pokonali Austrię i zjednoczyli większą część swojego kraju)

• zaostrzenie represji ; aresztowania polskich patriotów

• nowe pokolenie wchodzi na scenę polityczna

Skutki wybuchu:

• całkowita utrata autonomii przez Królestwo Polskie

• uczestników powstania zsyłano do więzienia i na Sybir, niektórzy wyemigrowali

• konfiskowano majątki powstańców

• uwłaszczenie chłopów

• likwidacja uczelni wyższych w Warszawie i Puławach

• odpowiedzialność zbiorowa – nie tylko powstańcy ponoszą konsekwencję ale także ich rodzina

4. Jakie hasła głosiła narodowa demokracja, a jakie PPS?

Narodowa demokracja to inaczej Liga Polska przekształcona później na Ligę Narodową. Była to pierwsza organizacja ruchu narodowo-demokratycznego. Roman Dmowski w Lidze Narodowej głosił program „wszechpolski”, tzn. przypominali że naród polski mieszka we wszystkich trzech zaborach i że podejmuje działania polityczne należy dbać o interesy całego narodu a nie tylko jego części zamieszkałej w jednym zaborze. Przypominali również że należy pracować nad narodowym uświadomieniem warstw niższych zwłaszcza chłopstwa. Dopiero wtedy naród będzie w pełni nowoczesny. Temu celowi służyło rozwijane przez działaczy tajne szkoły ludowe.

Polska Partia Socjalistyczna – łączyła sprawę walki o socjalizm ze sprawą niepodległości Polski. Przyjęła program zakładający zaprowadzenie demokratycznego systemu władzy, poszanowania praw każdego obywatela bez względu na jego pochodzenie, rasę, narodowość i wyznanie, wolność słowa i bezpłatną edukację, zaprowadzenie przepisów chroniących pracowników (m.in. 40-godzinny czas pracy), stopniowe uspołecznienie ziemi i środków produkcji.