Walory antropogeniczne (kulturowe)

Obiekty materialne oraz elementy ściśle związane
z życiem, pracą oraz działalnością człowieka i przez niego wytworzone w procesie historycznego rozwoju, stanowiące przedmiot powszechnego zainteresowania turystów w skali ogólnokrajowej.

• muzea i rezerwaty archeologiczne,

• muzea etnograficzne, skanseny i ośrodki twórczości ludowej,

• zabytki architektury i budownictwa,

• muzea sztuki i zbiory artystyczne,

• muzea biograficzne,

• muzea specjalistyczne i obiekty unikatowe,

• obiekty historyczno-wojskowe,

• miejsca i muzea martyrologii,

• zabytki działalności gospodarczej i techniki,

• współczesne imprezy kulturalne,

• miejsca pielgrzymkowe.

Muzea

• Ruch turystyczny w tych obiektach jest mierzalny.
  GUS co roku podaje liczbę odwiedzających.

• Informacje dotyczące muzeów dostarczane są co roku przez te obiekty i ich oddziały na formularzu o symbolu
  K-02. W sprawozdaniu zawarte są m.in.

  • informacje o osobach zwiedzających muzea i wystawy muzealne – czasowe i objazdowe,

  • informacje o formach prowadzonej przez muzea działalności oświatowej (odczyty, lekcje, seanse filmowe, koncerty).

• W sprawozdaniu dane o zwiedzających można znaleźć
  w następującym układzie:

  • zwiedzający muzea i wystawy ogółem (w tys.),

    • w tym młodzież szkolna w zorganizowanych grupach.

Muzea i rezerwaty archeologiczne

• Przykłady

  • grodziska - obronne osady (Biskupin, grodzisko na wyspie na wyspie Jeziora Lednickiego)

  • miejsca dawnych ośrodków produkcyjnych lub wydobywczych (rezerwat pieców garncarskich w Igołomii, kopalnia krzemienia pasiastego w Krzemionkach),

  • miejsca kultury (Góra Ślęża)

  • cmentarzyska, kurhany (Odry, kultury łużyckiej w Częstochowie),

  • jaskinie, osady otwarte

• Znaczenie dla walorów archeologicznych ma

  • element zagospodarowania turystycznego,

  • właściwe przystosowania do zwiedzania przez odpowiednie przygotowanie ekspozycji,

  • niezbędna informacja fachowa.

Muzea etnograficzne, skanseny i ośrodki twórczości ludowej

Dla turystów łatwo czytelne są z racji swej widowiskowości atrakcje turystyczne, takie jak:
budownictwo świeckie i sakralne, niektóre dziedziny sztuki ludowej, rzeźbiarstwo, malarstwo, ceramika, tkactwo, hafciarstwo, koronkarstwo, wycinankarstwo, zdobnictwo przedmiotów, różne rodzaje obrzędów i imprez.

• W Polsce w wielu miejscowościach, zachowały się zabytki ludowej architektury lub kultywowane są dawne obrzędy i zwyczaje.

• Miejscowości te są położone w rejonach o dawnych tradycjach tej sztuki, a twórcy ludowi specjalizują się często w jednej dziedzinie, np.

  • w Koniakowie w koronkarstwie,

  • W rejonie Łowicza w wycinankach,

  • w Chmielnie i Kartuzach w ceramice.

• Historyczny dorobek ludowej kultury duchowej
  i materialnej jest zabezpieczony i udostępniony do zwiedzania w skansenach, muzeach etnograficznych, izbach regionalnych i pojedynczych obiektach.

Znaczenie turystyczne w skali krajowej odgrywają izby regionalne oraz obiekty w miejscu ich powstania,

• Zagroda Słowińska w Klukach

• ośrodki twórczości ludowej (Beskidzka Izba Twórcza w Istebnej).

• Regularne imprezy folklorystyczne

  • Bukowina Tatrzańska, Gdańsk, Kazimierz Dolny, Kraków, Łącko
    (k/Starego Sącza, Płock, Zakopane, Zielona Góra, Żywiec).

• Znaczące walory krajoznawcze przejawów kultury ludowej interesujące dla turystów mają regiony: Podhale, Śląsk Cieszyński, Ziemia Łowicka, Ziemia Kurpiowska, Kaszuby; Są to walory:

  • budownictwa świeckiego i sakralnego,

  • sztuki ludowej: rzeźbiarstwa, malarstwa, ceramiki, tkactwa, hafciarstwa, koronkarstwa, wycinankarstwa, zdobnictwa przedmiotów,

  • widowiskowych obrzędów i imprez ludowych

Skanseny

• Skanseny - muzea na wolnym powietrzu, gromadzą przeważnie drewniane obiekty budownictwa wiejskiego.

• Inne określenia: park etnograficzny, muzeum wsi, muzeum budownictwa ludowego.

• Skanseny grupują w jednym miejscu budynki mieszkalne, gospodarcze, przemysłowe i sakralne, przeważnie z wyposażeniem wnętrz, z terenu jednego lub kilku regionów, reprezentujące kulturę poszczególnych grup etnograficznych.

  • W Polsce najstarszym skansenem jest Muzeum Kaszubskie we Wdzydzach Kiszewskich powstałe w 1906 r.

  • W okresie międzywojennym utworzono w Nowogrodzie Kurpiowski Park Etnograficzny oraz skansen w Olsztynku.

  • Pozostałe skanseny powołano po II wojnie światowej, przy czym niektóre są jeszcze w fazie organizacji i rozbudowy, aczkolwiek są już udostępnione zwiedzającym.

  • Największą frekwencją cieszą się skanseny w Zubrzycy Górnej, Olsztynku, Sanoku i Opolu-Bierkowicach.

• Skanseny z reguły są związane z osadnictwem wiejskim,

• W większych miastach są utworzone specjalistyczne muzea etnograficzne (Warszawa, Wrocław, Kraków; w innych miastach tworzy się osobne działy etnograficzne muzeów nieprofilowanych, m.in. w Olsztynie, Płocku, Sieradzu).

Zabytki architektury i budownictwa

• Waloryzacja turystyczna zabytków opiera się na oficjalnej klasyfikacji oraz analizie elementów dodatkowych, takich jak położenie w stosunku do rejonów i tras turystycznych, usytuowanie w krajobrazie, związek z wydarzeniami historycznymi, zagospodarowanie i przystosowanie do zwiedzania, udostępnienie wnętrz z ewentualną ekspozycją zabytków ruchomych.

• Ocena zabytków architektury zależy m.in. od ich liczebności oraz, zróżnicowanego układu zgrupowań przestrzennych Ten rodzaj walorów krajoznawczych wielu przypadkach przesądza znaczeniu danej miejscowości dla turystyki.

  • Miejscowości grupy I: Gdańsk, Kraków, Poznań, Toruń, Warszawa, Wrocław

  • Miejscowości grupy II, m.in: Częstochowa, Kłodzko, Lublin, Malbork, Płock i in.

• Wybitna popularność, duży ruch turystyczny

• Cechy

  • znaczenie historyczne, artystyczne i naukowe zabytków nieruchomych jest zróżnicowane

  • odmienny jest sposób ich występowania (pojedynczo lub w zgrupowaniach)

  • różne są ich związki przestrzenne
    ze środowiskiem geograficznym.

Znaczenie zabytków architektury i budownictwa dla turystyki

• Wyraża się intensywnością ruchu turystycznego, kierującego się do poszczególnych celów zainteresowań.

• Ruch turystyczny nie rozkłada się równomiernie na obszarze kraju.

• Natężenie ruchu turystycznego nie zawsze odpowiada oficjalnej, obiektywnej klasyfikacji zabytków.

Waloryzacja zabytków architektury i budownictwa

• Nie ma możliwości przeanalizowania tysięcy obiektów z uwzględnieniem ich indywidualnych cech.

• Przedmiotem oceny jest grupa czołowych zabytków (miejscowości, w których są one zlokalizowane).

• Waloryzacja najczęściej odnosi się nie do pojedynczych obiektów, lecz do zbioru zabytków w danej jednostce osadniczej. Może wystapić:

  • jeden zabytek lub zespół zabytkowy

  • kilkadziesiąt zabytków klasy światowej i krajowej

• O znaczeniu miejscowości nie decyduje występująca w niej liczba zabytków. Tę samą rangę turystyczną może mieć zarówno zabytek pojedynczy, jak i większy zbiór obiektów.

• Waloryzacja turystyczna zabytków opiera się na oficjalnej ich klasyfikacji oraz analizie elementów dodatkowych, takich jak:

  • położenie w stosunku do rejonów i tras turystycznych,

  • usytuowanie w krajobrazie,

  • związek z wydarzeniami historycznymi,

  • zagospodarowanie i przystosowanie do zwiedzania,

  • udostępnienie wnętrz z ewentualną ekspozycją zabytków ruchomych.

• Ten rodzaj walorów krajoznawczych ma tak wielką wagę, że w wielu przypadkach przesądza ona o znaczeniu danej miejscowości dla turystyki.

Najważniejsze zespoły zabytków w Polsce

• Gdańsk - Zabudowa Głównego Miasta w obrębie murów obronnych, kościół parafialny NMP, ratusz, zespół wielkiej zbrojowni, zespół twierdzy Wisłoujście

• Kraków - Zabudowa śródmieścia w obrębie Plant, zespół budowli Wzgórza Wawelskiego, Kościół Mariacki, Sukiennice, kościół św. Anny, Collegium Maius, klasztor jezuitów, klasztor kamedułów na Bielanach, klasztor augustianów, obwarowania staromiejskie

• Poznań - Ratusz, kościół katedralny, kościół farny d. jezuitów, Biblioteka Raczyńskich, pałace, kamienice w Rynku, budynek d. wagi miejskiej

• Toruń - Zabudowa Starego i Nowego Miasta, kościół św. Jana, klasztor franciszkanów i kościół NMP, ratusz, kamienica „Pod Gwiazdą", kościół św. Jakuba, ruiny zamku krzyżackiego, mury z basztami

• Warszawa - Zamek Królewski, Teatr Wielki, kościół Wizytek, pałac Krasińskich, zespół pałacowo-parkowy Łazienki, zespół pałacowo-parkowy Wilanów, mury miejskie z basztami - Barbakan, inne kościoły, pałace, kamienice

• Wrocław - Zabudowa Ostrowa Tumskiego i Wyspy Piaskowej, kościół katedralny, kościół św. Krzyża, kościół NMP, Uniwersytet, Ratusz, kamienice w Rynku