Pojęcia:

Gnozeologia –dział filozofii zajmujący się teorią poznania (epistemologia), czyli zależnością pomiędzy poznaniem, poznawaniem a rzeczywistością. Posługuje się takimi pojęciami jak: prawda, sąd, wiedza, spostrzeganie.

Antropologia filozoficzna – dziedzina filozofii zajmująca się istotą i naturą człowieka oraz jego miejscem w świecie / społeczeństwie.

Ontologia – Jest to dział filozofii starający się badać strukturę rzeczywistości i zajmujący się problematyką związaną z pojęciami bytu, istoty, istnienia i jego sposobów, przedmiotu i jego własności, przyczynowości, czasu, przestrzeni, konieczności i możliwości.

Etymologicznie słowo wywodzi się z języka greckiego, oznacza: „naukę o wszystkim co jest”.

Racjonalizm – kieruek filozoficzny przyznający rozumowi główną bądź wyłączną rolę w procesie poznania

Empiryzm – Doktryna filozoficzna głosząca, ze źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie teorie, idee są w stosunku do nich wtórne.

Idealizm obiektywny – pogląd Platona, iż rzeczywistość składa się z dwóch światów: świata idei i świata rzeczy. Świat idealny jest stały, niezmienny, złożony z idei – pojęć, które stanowią wiedzę pewną i bezwzględną. Idee ułożone są w hierarchii i stanowią wzór dla rzeczy materialnych (materia jest kopią idei).

Idealizm ewolucyjny – pogląd Hegla, iż myśl jest pierwotna do rzeczy, które są jej wytworami. Świat materialny rozwija się poprzez myśl, a wiec jest zmienny (czyli ewolucyjny)ale też logiczny i konieczny. Istotą bytu jest ogólność (holistyczność), dzięki której możemy wyodrębnić właściwości ogólne bytów i odnaleźć prawdę. Byt przechodzi ze struktury w strukturę, ukazując mnogość swoich postaci. Świat rozwija się trójrytmem (metoda dialektyczna) – każda teza ma swą antytezę, z których można wysnuć uzgadniającą je syntezę. Synteza ta traktowana jest następnie jako teza, do której możemy utworzyć antytezę i schemat się powtarza rozwijając świat.

Sokrates :

• chciał edukować społeczeństwo żeby nie być pod władzą głupców

• uczenie się jest procesem, nikt nie rodzi się z obszerną wiedzą

• zmuszał do zastanawiania się nad definicjami i dochodzenia do definicji indukcją

• prowokacja i ironia, krytyka

• odpowiednio zadawał pytania by naprowadzić ludzi

• etos – postawa moralna, odpowiedzialność za słowo

• ci co wiedzą więcej mają uczyć innych

• daimonion – głos wewnętrzny, który przestrzegał przed czynieniem zła

• intelektualizm etyczny – musimy sobie zdawać sprawę z konsekwencji naszych czynów, musimy znać dobro, nie kierujmy się emocjami, tylko analiza.

• Podział dóbr na duchowe i cielesne

Platon

• Idealizm obiektywny

• Człowiek składa się z dwóch pierwiastków: ciało i dusza

• Anamneza – przypominanie idei ze świata idealnego

• Natywizm – człowiek posiada w sobie wiedzę wrodzoną, nie zdobywa jej empirycznie. Rzeczywistość inspiruje do poszukiwania w sobie wiedzy wrodzonej

• Metafora jaskini – przykuci cielesnością do ścian jaskini nie dostrzegamy że to co widzimy to jedynie projekcja / kopia obrazów ze świata idei.

• Dusza funkcje:

  • Biologiczna: czynnik życia bez którego ciało jest martwe;

  • Poznawcza: ma właściwości poznawcze - za pomocą zmysłów (poznanie rzeczy) i sama w sobie posiada wrodzoną wiedzę o ideach

  • Religijna: nieśmiertelna część człowieka

• Demokracja najsprawiedliwszą z niesprawiedliwych, bo człowiek posiada w sobie po równo wstydu i poczucia prawa

• Koncepcja państwa idealnego:

  • Dusza podstawą społeczeństwa: część racjonalna(rozumowanie), część emocjonalna(emocje, godność), część wegetatywna(czynności życiowe)

  • Nie będzie potrzeb awansu społecznego

  • Państwo działające jak ludzki organizm: głowa (filozofowie), kończyny(ludzie mężni) i brzuch(kupcy, rzemieślnicy, rolnicy).

  • Edukacja wskazuje jaki pierwiastek duszy dominuje. Długość i zakres nauki uzależniony od dominującego pierwiastka duszy.

  • Tworzenie dobra wspólnego

  • Mędrcy i filozofowie rządzą, nie mają majątku, wysokie kompetencje moralne.

Arystoteles:

• Istnieje tylko świat substancji (rzeczy)

• Dwie drogi poznania:

  • a’priori – dedukcja, sądy uniwersalne, powszechne, niezmienne; potwierdzenie wiedzy posiadanej

  • a’posteriori – indukcja, sądy subiektywne zmienne, empiryczne; dostarcza nowej wiedzy

• indukcja:

  • apodyktyczna: doświadczenia dzięki zmysłom, wszytsko zostało poznane, nie można tego zakwestionować, jest mniej możliwa

  • dialektyczna – przedział czasowy keidy zacznie obowiązywać, zawiera antytezę, zapoczątkowała prawdopodobieństwo

• wszędzie widoczny jest ruch/zmienność/rozwój

• ruch = przechodzenie z możności (potencjał) w akt(stan)

• substancja = materia (tworzywo) + forma(zarys kształtu)

• materia – niezniszczalna, podstawa wszystkich bytów, nieuformowana, nieokreślona,

• forma – zniszczalna, stanowi o istocie rzeczy, wyzwala możność materii, przedstawia różnorodność świata

• demiurg – pierwszy poruszyciel

• wszystko ma swój porządek

• cnota – odpowiednie zachowanie dla siebie i innych

  • dianoetyczne – intelektualne, dążenie do wiedzy

  • etyczne – codzienny sposób zachowywania się, wymagają złotego środka (wypośrodkowanie między nadmiarem a niedomiarem).

• Sprawiedliwość – złoty środek życia społecznego. Dystrybutywna (podział dóbr każdemu wg zasług) wyrównawcza (dystrybucja kary)

• Przyjaźń – pokrewieństwo dusz

Św Augustyn

• Przetransponował filozofię Platona na grunt chrześcijański

• Nieustanna walka dobra ze złem (manicheizm)

• Cielesność przeszkadza człowiekowi w wyborze tego co ważne i dojściu do prawdy

• Życie ziemskie – tylko epizod, ważne jest to co po śmierci – niebo

• Wiedza wrodzona w duszy

• Creatio ex nihilo – powstanie świata z niczego

• Bóg jest wieczny, odwieczny, trwały i doskonały

• Doskonałe to co stałe, świat jest zmienny - niedoskonały

• Predestynacja – teoria łaski: Bóg nie bierze pod uwagę uczynków przeznaczając ludzi do zbawienia, ludzie nie wiedzą którzy zostaną zbawieni, lecz Bóg dla każdego z nas ma opracowany plan. Ci co burzą porządek miłowania także mają szansę na zbawienie.

• Herezja pelagiańska – dzieci umarłe zaraz po narodzinach są potępione bo mają grzech pierworodny

• Zło – brak dobra; materialne – zawarte w materii na którą Bóg nie ma wpływu; moralne – wynikające z wolnej woli człowieka i jego złych wyborów niezgodnych z ordo amoris – porządkiem miłowania.

• Dobra cele (frui) – dobra duchowe

• Dobra środki (uti) – dobra materialne

• Cnoty – zachowanie proporcji między dążeniem do boga a życiem

• Cnoty kardynalne: umiar, roztropność, sprawiedliwość, męstwo.

Św. Tomasz

• Godność przyrodzona – ludzie stworzeni przez Boga;

• Godność społeczna – wynika z działalności człowieka np. pełnionego zawodu