Wellek: Teoria, krytyka i historia w nauce o literaturze

- nauka o literaturze – wyklucza pojęcie krytyki;

- filologia – historycznie – całość studiów nie tylko nad literaturą i językiem, ale nad

wszystkim, co jest wytworem umysłu ludzkiego;

- filologia jako historia literatury;

- Boeckh: nauka o literaturze to gałąź filologii, pojmowanej jako całościowa nauka o

cywilizacji;

- literatura – zbiór jednoczesny i szereg dzieł ułożonych w porządku chronologicznym,

będących integralnymi częściami procesu historycznego;

- teoria literatury – nauka o podstawowych dla zjawisk literackich pojęciach,

kategoriach i kryteriach;

- krytyka literacka lub historia literatury – nauka o konkretnych dziełach (traktująca je

w sposób statyczny);

- teoria literatury może obejmować teorię krytyki literackiej i teorię historii literatury.

Próby izolacji historii literatury od teorii i krytyki:

- F. W. Bateson – historia literatury: A pochodzi od B, operuje sprawdzalnymi faktami;

krytyka – A jest lepsze od B, opiera się na opiniach i przekonaniu.

Krytyka tekstu wymaga oceniania.

- historia literatury ma swoje normy i kryteria, ustanowione w minionych epokach –

„historyzm” – teoria z XIX wieku;

- E.E. Stoll – odtworzenie intencji autora to główny cel historii literatury;

- Frederick – każda epoka to zamknięta w sobie całość, która wyraża własny typ poezji

(„relatywizm krytyczny”).

W nauce o literaturze:

- podkreślane znaczenie autorskiej intencji, badane na tle historii krytyki i gustów

literackich – gdy krytyk określi intencję autora, wykonał swe zadanie. Ale znaczenie

dzieła literackiego nie jest równoważne z jego intencją, jest to wynik procesu

narastania, czyli historia krytyki danego dzieła;

- s. 51. nigdy nie przestanie istnieć zasadnicza różnica między odtworzeniem przez

wyobraźnię sytuacji dawno minionej a faktycznym uczestnictwem w niej;

- s. 51 historyk literatury nie zadowala się oceną dzieła tylko z naszego współczesnego

stanowiska, co jest przywilejem krytyka, rewaloryzującego przeszłość stosownie do

potrzeb aktualnego stylu czy kierunku;

- najlepszą postawą jest perspektywizm – odnoszenie dzieła do wartości uznawanych w

jego epoce ale i do wartości epok późniejszych. Dzieło jest wieczne (zachowuje

pewną tożsamość), ale i historyczne;

- relatywizm i absolutyzacje niszczą wartość dzieła – relatywizm pozbawia ciągłości,

absolutyzacje służą przemijającym, aktualnym sytuacjom lub oderwanym ideom;

- s. 52 perspektywizm uznaje istnienie jednej poezji, jednej literatury, porównywalnej

we wszystkich okresach, rozwijającej się, zmiennej, pełnej rozmaitych możliwości;

- przeciwko studiom nad pisarzami żyjącymi – badacz nie dysponuje perspektywą

całości dzieła;

- historia literatury też ocenia. Historia literatury jest ważna dla krytyki, gdy krytyka

wychodzi poza rozważania subiektywne, oceny.