Mózg

Składa się z trzech podstawowych części (R-2, s. 222)

• 1. pnia mózgu stanowi najstarszą część mózgu; kontroluje wszystkie niezbędne do życia funkcje organizmu, takie jak: oddychanie czy praca serca

• 2. móżdżku młodsza część mózgu; odpowiedzialny za organizację czasową koordynacji naszych ruchów; bez móżdżku mielibyśmy niską zdolność utrzymywania równowagi, szczególnie tułowia

• 3. kory mózgowej najmłodsza część mózgu; najwyższy i najbardziej złożony ośrodek mózgu; bez kory mózgowej bylibyśmy prymitywnym istotami; odpowiedzialna za zdolność do nauki funkcjonowania w środowisku fizycznym i społecznym, porozumiewania się i tworzenia nowych pojęć/idei.

• Płat czołowy

• planowanie

• myślenie

• pamięć

• wola działania i podejmowanie decyzji

• ocena emocji i sytuacji

• pamięć wyuczonych działań ruchowych, np. taniec, nawyki, specyficzne schematy zachowań, wyrazy twarzy

• przewidywanie konsekwencji działań

• konformizm społeczny, takt

• uczucia błogostanu (układ nagrody), frustracji, lęku i napięcia

• Skutki uszkodzeń okolicy czołowej

• trudności w koncentracji

• niezdolność do spontanicznego myślenia

• niestabilność emocjonalna

• zmiany nastroju

• zachowania agresywne

• zaburzenia osobowości

• utrata możliwości poruszania częściami ciała;

• niezdolność do planowania wykonania sekwencji ruchów przy wykonywaniu czynności;

• niezdolność do działań spontanicznych;

• schematyczność myślenia;

• "zapętlenie", uporczywe nawracanie do jednej myśli;

• trudności w koncentracji na danym zadaniu; trudności w rozwiązywaniu problemów;

• nieakceptowalne zachowania społeczne; zachowania agresywne;

• lewy płat - depresja, prawy - zadowolenie;

• prawy tylny - trudności w zrozumieniu kawałów i śmiesznych rysunków, preferencje dla niewybrednego humoru;

• utrata możliwości poruszania częściami ciała;

• afazja Broki

• niezdolność do planowania wykonania sekwencji ruchów przy wykonywaniu czynności;

• niezdolność do działań spontanicznych;

• schematyczność myślenia;

• "zapętlenie", uporczywe nawracanie do jednej myśli;

• trudności w koncentracji na danym zadaniu; trudności w rozwiązywaniu problemów;

• nieakceptowalne zachowania społeczne; zachowania agresywne;

• lewy płat - depresja, prawy - zadowolenie;

• prawy tylny - trudności w zrozumieniu kawałów i śmiesznych rysunków, preferencje dla niewybrednego humoru;

• Płat potyliczny

• widzenie; analiza koloru, ruchu, kształtu, głębi;

• skojarzenia wzrokowe, ocena,

• decyduje czy wrażenie jest analizowane

i jaki jest jego priorytet.

• Skutki uszkodzeń okolicy potylicznej

• dziury w polach wzrokowych (skotoma);

• trudności w umiejscowieniu widzianych obiektów;

• halucynacje wzrokowe; niedokładne widzenie obiektów, widzenie aureoli;

• trudności w rozpoznawaniu kolorów;

• trudności w rozpoznawaniu znaków, symboli, słów pisanych;

• trudności w rozpoznawaniu rysunków;

• trudności w rozpoznawaniu ruchu obiektu;

• trudności z czytaniem i/lub pisaniem.

• Płat skroniowy

• zakręt górny i wieczko: słuch muzyczny, fonematyczny i wrażenia dźwiękowe;

• obszar Wernickego - rozumienie mowy, gramatyka, prozodia;

• zakręt dolny: rozpoznawanie obiektów;

• kategoryzacja obiektów; pamięć werbalna, zapamiętywanie;

• część podstawna: analiza zapachów

• Skutki uszkodzeń okolicy skroniowej

• zaburzenia słuchu, rozumienia mowy i percepcji dźwięków;

• zaburzenia wybiórczej uwagi na bodźce słuchowe i wzrokowe;

• problemy w rozpoznawaniu widzianych obiektów; trudności w rozpoznawaniu twarzy (prozopagnozja);

• upośledzenie porządkowania i kategoryzacji informacji werbalnych;

• lewa półkula - trudności w rozumieniu mowy (afazja Wernickego);

• uszkodzenia prawej półkuli mogą spowodować słowotok;

• trudności w opisywaniu widzianych obiektów;

• zaburzenia pamięci - amnezja następcza, problemy z przypominaniem;

• zaburzenia zachowań seksualnych;

• zaburzenia kontroli zachowań agresywnych.

• Płat ciemieniowy

• część górna: czucie dotyku, temperatury, bólu;

• umiejscowienie wrażeń czuciowych;

• prawa część dolna: pamięć robocza związana z orientacją przestrzenną, wyobraźnia, układ odniesienia względem swojego ciała konstruowany na podstawie wrażeń wzrokowych;

• lewa część dolna: modelowanie relacji przestrzennych ruchów palców, rotacja mentalna, ocena szybkości ruchu;

• pomiędzy i część przyśrodkowa: celowe ruchy;

• integracja ruchu i wzroku;

• integracja czucia i wzroku w jeden percept

• manipulacja obiektami wymagająca koordynacji i wyobraźni przestrzenno/ruchowej.

• rozumienie języka symbolicznego, pojęć abstrakcyjnych, geometrycznych

• Skutki uszkodzeń okolicy ciemieniowej

• całkowita niepodzielność uwagi;

• niezdolność do skupiania wzroku na określonym miejscu (apraksja wzrokowa);

• trudności w orientacji przestrzennej;

• trudności w integracji wrażeń wzrokowych w jedną całość (symultagnozja);

• trudności w koordynacji ruchu oczu i rąk;

• niezdolność do celowego działania wymagającego ruchu (apraksja), problemy w troszczeniu się o siebie;

• lewy - niezdolność do odróżnienia kierunków, lewa-prawa

• trudności w liczeniu (dyskalkulia) i matematyce, zarówno algebrze jak i geometrii;

• niezdolność do nazwania obiektu (anomia);

• okolice lewego zakrętu kątowego - niezdolność do umiejscowienia słów pisanych (agrafia);

• problemy z czytaniem;

• prawy - brak świadomości niektórych obszarów przestrzeni i części ciała (jednostronne zaniedbanie);

• anozagnozja, zaprzeczanie niesprawności;

• trudności w rysowaniu;

• trudności w konstruowaniu obiektów;

• zaburzenia osobowości (zwykle lezje ciemieniowo-skroniowe).

• Płat limbiczny i jego okolice

• Uszkodzenia płatu limbicznego

• złudzenia węchowe; zanik wrażeń węchowych;

• nadpobudliwość; niepokój;

• utrata kontroli nad emocjami;

• wrażenia ciągłego bólu lub brak wrażeń bólowych.

• Móżdżek

• koordynacja ruchów celowych;

• utrzymanie równowagi;

• regulacja napięcia mięśni;

• pamięć niektórych odruchów;

• wpływ na ruchy oczu.

• Uszkodzenia okolicy móżdżku

• brak koordynacji ruchów (asynergia); niezgrabność; brak precyzji ruchów;

• problemy z utrzymaniem normalnej postawy ciała; zaburzenia równowagi;

• trudności w ocenie zasięgu i momentu zatrzymania ruchu; trudności w łapaniu obiektów;

• niezdolność do wykonywania szybkich ruchów naprzemiennych;

• drżenie ciała;

• potykanie się, tendencja do przewracania i "chodzenia na szeroko rozstawionych nogach";

• słabe napięcie mięśni (hipotonia);

• niewyraźna mowa;

• nystagmus, gwałtowne ruchy gałek ocznych.

• Pień mózgu:
  śródmózgowie, most, rdzeń przedłużony

• Budowa pnia mózgu:

• trzy główne struktury to rdzeń przedłużony (medulla oblongata), most (pons) i śródmózgowie (mesencephalon). Jego naturalne przedłużenie stanowi międzymózgowie obejmujące wzgórze, szyszynkę, przysadkę i okolice przylegające do trzeciej komory mózgu, pomiędzy przednim i tylnym spoidłem.

• oddychanie (most);

• kontrola rytmu serca (rdzeń przedłużony);

• połykanie, kaszel i odruchy wymiotne (rdzeń przedłużony);

• odruchy zaskoczenia, podskoku (śródmózgowie);

• kontrola systemu autonomicznego: pocenia się, ciśnienia krwi, temperatury i trawienia.

• ogólny poziom przytomności;

• sen

• utrzymywanie równowagi.

• Uszkodzenia

• płytki oddech i problemy w produkcji mowy;

• trudności w połykaniu płynów i pożywienia; (dysfazja);

• problemy z równowagą, koordynacją, ruchami;

• kręcenie się w głowie i wymioty (vertigo);

• trudności w postrzeganiu środowiska;

• zaburzenia snu (bezdech, bezsenność).

W naszym mózgu funkcjonują 2 niezależne od siebie systemy wzrokowe, a informacje docierające z gałek ocznych są tylko niewielką częścią procesu zwanego widzeniem.

Główna jego część odbywa się wewnątrz mózgu, który odbiera, przetwarza i odpowiednio wykorzystuje bodźce przekazane z siatkówek.

Głównym zadaniem systemu grzbietowego jest kontrola wzrokowo – ruchowa.

Dostarcza on wielu informacji wzrokowych do struktur związanych z ruchem, zarówno w korze czołowej jak i w zwojach podstawy oraz pniu mózgu.

Dzięki połączeniom modułów funkcjonalnych możliwe są również skomplikowane ruchy, takie jak sięganie czy chwytanie oraz działania wobec obiektów pozostających w ruchu.

System brzuszny przede wszystkim odpowiedzialny jest za rozpoznanie i identyfikację przedmiotów, niezależnie od ich położenia. Możliwe jest to dzięki dużym polom recepcyjnym, które pozwalają na dokonywanie uogólnień pola widzenia. Należy przy tym zaznaczyć fakt, iż system ten wykorzystuje zasoby pamięci, czyli magazynuje zgromadzone informacje na dłużej.

Plastyczność mózgu i KOMPENSACJA

Badania naukowe na „mappingiem” mózgu dowiodły, iż kora wzrokowa osób niewidomych przejmuje funkcje manualne, innymi słowy „sfera wzrokowa mózgu aktywizuje się” z chwilą wykonywania czynności związanych z czytaniem dotykowym Braille’a.

Okres dzieciństwa sprzyja reorganizacji funkcji mózgu, gdyż mózg jest bardziej plastyczny i modyfikowalny.

U osób dorosłych funkcje mózgowe utrwalone są w sposób zindywidualizowany i wykazują mniejszą podatność na zmiany.