Utwór ma charakter klamrowy – rozpoczyna się i kończy tą samą strofą, w której zestawia Warszawę dzisiejszą(„place się wija jak kobry, domy się puszą jak pawie”- zimny, nieprzyjemny, negatywny obraz), a dawną („dajcie mi stary kamyczek, niech się odnajdę w Warszawie”).

Podmiot liryczny chce wrócić do tamtej Warszawy, W tej nowej czuje się bowiem zagubiony, jest ona dla niego odległa, „inne kochał kamienie” – zdaje sobie sprawę, że to już nie to samo miasto. Poeta opisuje miasto, lecz te opisy są ironiczne(?), pełne krytyki.

Poeta radzi młodym poetą, by obserwacja miasta była dla nich źródłem twórczości, a nie doktryna.

Przedostatnia strofa przynosi ten smutny wniosek, że poeta kochał inna Warszawę, inne kamienie – te prawdziwe, które budzą wspomnienia.

Wiersz porusza w jakiś sposób problem wojny koreańskiej i oparty jest na dwuznaczności słowa niebo. Zwykle kojarzy nam się ono z radością, nagrodą – w przywołanym wierszu mówi się o ty, że tylu ludzi zginęło, że w końcu „niebo nie jest puste”.

Poeta ukazuje jak wygląda życie ówczesnych ludzi: latają odrzutowce, kobiety się szybciej starzeją, apokalipsa, młodzi ludzie giną, są przykre pożegnania… zaś w kraju władza nie chce mówić o tej przykrej rzeczywistości: „Kiedy nie chcemy mówić wprost o ziemi, / wtedy mówimy: niebo nie jest puste” – jest tu odwołanie do poezji propagandowej obecnej w czasie tworzenia Ważyka.

Jest to tzw.: CZĘŚĆ NOWOHUCKA.

Podmiot liryczny bardzo krytycznie, z pogardą mówi o klasie robotniczej. Robi to poprzez opis, podobny do reportażu: „zbierana hałastra toczy się”, „człapią i gwiżdżą”, „wielka migracja, skudlona ambicja”.

Nową Hutę budują nie bohaterowie, a prostacy o „skudlonej ambicji”. Buduje ją tłum – bez kultury, z fałszywą pobożnością, bez zasad moralnych wręcz „nieludzie”. Opis jest ironiczny, sarkastyczny.

Ci ludzie karmieni są propagandowymi hasłami „karmiona pustką wielkich słów”, żyją z dnia na dzień, nie słuchają Kościoła, są brudni od węgla… tam powoli umierają, choć nie są tego świadomi.

Koniec utworu przynosi chyba najsurowszą ocenę klasy robotniczej: „Dużo odpadków. A na razie kasza”

Część 5. Poematu to tzw. CZĘŚĆ ŚLĄSKA. Mówi o „sabotażu w kopalni”

Jest to rodzaj poetyckiego doniesienia o sabotażu w kopalni. Prawda jest jednak taka, że kopalnie są źle zabezpieczone, a gdy zdarzy się wypadek winę „zwala się” na „sabotażystów”. Ludzie umierają, rodziny płaczą, a władza nic z tym nie robi. Czasami coś napiszą w gazetach, czasami przemilczą. Jest to kompromitacja władzy, bo kopalnie są przecież własnością państwa.

Utwór oparty jest na kontraście i ośmieszeniu sloganów reklamowych. Podmiot liryczny opisuje rzeczywistość.

Na stacji kolejowej ładna panna Jadzia nalewa alkohol, lecz slogany mówią „UWAGA! WRÓG PODSUWA CI WÓDKĘ!(pustka sloganów reklamowych)”, a to oznacza, że ta ładna panna na pewno otruje cię. Jest też napomnienie dla chłopców, by nie jechali do Nowej Huty, bo po drodze na pewno zostaną otruci – jak mówi o tym slogan ;].

Tzw. „List filozoficzny do jednostki”

Podmiot liryczny 1-osobowy zwraca się do konkretnego adresata „mój drogi”. Jest to swoiste wyznanie wiary. Wyznanie to jest smutne, bowiem podmiot liryczny wierzy, że gdy się zlecą chimery człowiek umiera na serce.

Jest to tzw. Epigramat o charakterze przypowieści.

Reportażowym stylem dowiadujemy się, że wyłowiono topielca, który w kieszeni miał list, a w nim absurdalny podział na dobro i zło, słuszne i niesłuszne (ideologiczna nowomowa). Wygląda tak, jakby topielec zdecydował się na ten czyn, bo nie rozumiał i nie chciał brać udziału w tak bezsensownym świecie podziałów. Na koniec dowiadujemy się, że pochowano go pod wierzbą.

Mamy tu do czynienia z opisem rzeczywistości. Miasto jest odremontowane, panuje bieda, dzieciaki zbierają drewno by ogrzać dom, 15 – letnie dziewczyny są już prostytutkami („kurewki”), ich uśmiech jest sztuczny, całe są jakby sztuczne (jak z wapna), wieczorami chuligani „bawią się w chuliganów”, podmiot liryczny z żalem mówi, że trudno już usnąć w dzieciństwie wśród tych szumiących kasztanów.

Ostatnia strofa informuje nas, że poeta chciał się cieszyć z tej nowości, a nie narzekać na los. Zastanawia się, czy zabrakło mu daru widzenia tego, co nowe, czy „wygodnej ślepoty” na to co złe. Jak sam stwierdza: „Została mi krótka notatka, wiersze nowej zgryzoty” – zamiast nowej Warszawy widzi nową zgryzotę.

Wiersz ma charakter anegdotyczny. Są tu obecne słowa- klucze.

Dziewczyna została zaciągnięta do willi za miastem przez spekulantów, ale uciekła.

Pijana przeleżała przez cała noc na betonie.

Chciała być artystką, lecz wyrzucono ja ze szkoły, bo nie miała „moralności socjalistycznej.

Dwa razy próbowała popełnić samobójstwo. Za drugim razem jej się udało

Końcowa anegdota – wszystko jest tu stare, zawsze jest tak samo jeżeli chodzi o moralność socjalistyczną.

Utwór jest przypowieścią o charakterze parabolicznym.

Podmiot liryczny słucha młodych komunistów ich zaangażowania. Głoszą oni, że komunista nie umiera – Podmiot liryczny się z nimi nie zgadza, mówi tylko: „Tylko pamięć zostaje./ im więcej wart człowiek,/tym większy po nim ból”. Dalej młodzi wołali, że w socjalizmie skaleczenie nie boli. P.L. informuje, że gdy skaleczyli sobie palec i poczuli – zwątpili w to co mówili. A więc, gdy poczuli tak naprawdę, czym jest socjalizm, to zmienili dopiero zdanie.

Utwór porusza wątek literatury socjalistycznej, która ma pouczać i wychowywać. Socjaliści chcą się posłużyć literaturą, choć jej w ogóle nie szanują,, by zdobyć sobie zwolenników, by propagować swój system wśród tzw. „rutyniarzy”.

Podmiot liryczny informuje, że słyszał ostatnio mądry wykład. Ów wykład mówił, że jeżeli źle się wykorzysta ekonomię to postępu się nie osiągnie – koniec utopii socjalistów. Powieści o rutyniarzach się nie pojawią, ale pojawią się takie o wynalazcach i ich problemach – one mają wzruszyć czytelnika. Poeta zaś chce pisać o tym, co chce, a nie o tym co mu każą. Swój wiersz nazywa gołym, bo nie obrósł w troski tej ziemi..

Utwór ten jest zakończeniem całego cyklu. Ma ono charakter rewolucyjny. Nie ma tu ani „ty”, ani „ja”- jest forma bezosobowa. Ta forma bezosobowa wskazuje na „MY”- ludzie- na retorykę przemówienia.

Podmiot liryczny ukazuje wszystkie niesprawiedliwości wynikające z systemu socjalistycznego.

Następnie pojawiają się dwa wyliczenia oparte na różnych funkcjach przyimka „o”. Te wszystkie niesprawiedliwości, niedogodności, to wszystko czego nam – ludziom brakuje służyć miało odnowie partii dokonywanej wewnątrz- taka jest puenta tego utworu.