Julian Ursyn Niemcewicz Śpiewy historyczne, oprac. Zdzisław Libera.

- najbardziej znane dzieło Niemcewicza, czytane, śpiewane, niektórzy uczyli się całości na pamięć,

- znajomość dzieł rozszerzała się, począwszy od salonów Warszawy, Krakowa, aż na wieś,

- bardzo długo były źródłem wiadomości o Polsce i podnietą uczuć narodowych,

- pieśni obejmują 33. utwory, rozpoczyna je Bogurodzica, a kończy Pogrzeb księcia Józefa Poniatowskiego,

- inicjatorem dzieła było Towarzystwo Przyjaciół Nauk, które powstało w 1800 r. w 1803 roku z inicjatywą napisania pieśni pochwalnych na cześć Polski, wyszedł Woronicz, zasadniczym utworem cyklu miał być Hymn do Boga, no ale niestety;) nie udało mu się to. W 1806 r. Staszic (który urodził się w Pile) ponowił inicjatywę.

- dzięki temu dzieło Niemcewicza ukazuje się w 1816 roku, choć było gotowe 7 lat wcześniej, Towarzystwo chciało dokładnie je przygotować.

- Kajetan Koźmian przedstawia cele Śpiewów:

1. aby ludzie poczuli cenę własnej narodowości, dowiedzieli się, jak wyglądała przeszłość,

2. chciano zachęcić społeczeństwo do uczenia się historii własnego kraju.

- Joachim Lelewel zarzucał śpiewom przekłamania historyczne,

- w zbiorze funkcjonują dwa typy utworów:

a) śpiewy historyczne – niewielkie utwory stroficzne, opowiadające o jakimś ważnym wydarzeniu w dziejach lub bohaterze,

b) dumy – liryzm poetycki, spowity smutkiem, przykłady dum: o Michale Glińskim, o Stefanie Żółkiewskim, o Stefanie Potockim.

- Duma o Żółkiewskim została napisana przed wydaniem Śpiewów, utwór napisany wg prawideł poetyki klasycznej, jedność akcji, miejsca, konsekwentna budowa kompozycyjna,. Podoba się Koźmianowi, który widzi w niej reminiscencje Eneidy czy Iliady.

- przykład: Pieśń o Bolesławie Chrobrym – na początku krótka charakterystyka, który jest dobry dla poddanych, a straszny dla sąsiadów. Opis dziejów Chrobrego: walka z Czechami, zdobycie Kijowa, walki z Jarosławem, przyjęcie cesarza Ottona. Na koniec powtórzone, że król był dobry, sprawiedliwy, waleczny. Brak większego artyzmu, przedstawianie kilku faktów historycznych.

- przewaga elementów opisowo – historycznych nad artystycznymi,

- idealizacja przeszłości, która była potrzebna społeczeństwu, wierzyli, że przeszłość zawiera budującą treść,

- generalnie Niemcewicz stara się nie oceniać, jednakże przykład oceny znajdujemy w pieśni o Janie Kazimierzu: „ Nasze to chciwość i nieludzkie kary, zniszczyły naród Kozaków waleczny…”

- poeta pomija rządy Sasów, panowanie Stanisława Augusta,

- Śpiewy przypominały świetność Polski, w czasie niewoli pokrzepiały serca, a nawet zastępowały podręcznik do historii.