Szkoly fenomenologów

• Zalożenie szkól fenomenologów - wspólna metoda filozofowania; z drugiej strony różnily je rezultaty

• Szkola Husserla, grono jego bezpośrednich uczniów z Gestyngi: A. Reinbach, E.Stein, R. Ingarden

• Szkola monachijska: Max Scheler, Hedwig Konrad Martius, Dietrich von Hildebrand (reprezentanci fenomenologii realistycznej)

• Od 1916 r. - grupa fenomenologów we Frymburgu: Georg gadamer, Jan Patoćka

• Do fenomenologii pośrednio lub bezpośrednio nawiązywali przedstawiciele:

• Egzystencjalizmu, J. P. Sartre, Jaspers

• Hermeneutyki - Gadamer, Paul Riceur

• Filozofii dialogu - E. Levy-Nass, Józef Tischner

• Martin Heidegger („Bycie i czas”) - stworzyl ontologię fundamentalną opartą na analizie jestestwa ludzkiego

• filozofii tomistycznej: Bernard Lonergan, Karl Ranel, W. Strózewski, A. Stępień

• fenomenologia miala również wplyw na rozwój wielu innych dziedzin: etyki, filozofii religii, teorii poznania, estetyki, teorii wartości, religioznawstwa

• po 1945 r. fenomenologia obecna była w calej Europie oraz w Stanach

Max Scheler

• szkola monachijska; opowiadal się za fenomenologią realistyczną, a przeciw idealistycznej

• nie musimy poslugiwac się w badaniach fenomenologicznych tak radykalną redukcją jak Husserl; należy stosować redukcję eidetyczną, która pozwala uchwycić istotę badanych fenomenów

• fenomenologia dla Schelera to postawa badawcza, spojrzenie na istotę badanych fenomenów, przedmiotów, a nie zbiór regul; ważne była dla niego uchwycenie istoty, a nie klasyfikacja zjawisk

• swoją metodę fenomenologiczną zastosowal do teorii wartości; zbudowal materilną etykę wartości

• w swoim dziele „Formalizm w etyce a materialna etyka wartości” krytykuje stanowiska Kanta - moralność nie polega na realizowaniu formalnych, kategorycznych impreatywów; to nie formalna powinność obliguje nas do realizacji jakiegoś czynu, ale wartości; czlowiek jest morlany, kiedy respektuje wartości moralne; kategoria powinności nie jest ważna

• wg Schelera Kant nie uwzględnia również w swojej etyce sfery uczuć, nakazuje tlumienie emocji, co może doprowadzić do represji; Kant ograniczyl calą sferę uczuć tylko do uczuć zmyslowych, a istnieją przecież też uczucia wyższe; w moralności najważniejsze są uczucia, a nie rozum („milośnik poprzedza znawcę”); uczucia mją u Schelera charakter poznawczy; czlowiek bez emocji jest nieszczęśliwy; sfera uczuć jest pierwotniejsza od sfery poznania, warunkuje ją; za pomocą uczuć poznajemy wartości

• Scheler mówi o dwóch pojęciach czlowieka: naturalistycznym (czlowiek jako jednostka gatunku homo-sapiens, jako efekt ewolucji biologicznej) i filozoficznym (byt osobowy, centrum aktów duchowych)

• Czlowiek różni się od zwierzęcia tym, że posiada duszę - pozaczasową i pozaprzestrzenną; dusza to jedność duchowych aktów

• Scheler dokonuje gradacji sfery psychicznej w obrębie psychiki wyróżnia stadia rozwojowe psychiki:

• Już roślinom przysluguje fenomen tego, co psychiczne - uczuciowy pęd do wzrostu i rozmnażania się; choć nie doznają wrażeń, to rozróżniają kierunki: do ziemii i do światla; jej stany wewnętrzne znajdują wyraz w bujności i krzewieniu się

• Instynkt występujący u zwierząt; instynkt to coś, co determinuje biologicznie, jest wrodzony; określa zachowanie wg pewnego stalego rytmu; zwierze nie myśli, dziala instynktownie

• Pamięć osobnicza - umożliwia uzenie się, nabywanie odruchów

• Praktyczna inteligencja - zdolność wyboru wlaściwych zachowań uwzględniających potreby danego osobnika w określonych sytuacjach; dotyczy ona malp, czlwieka; ale to nie inteligencja praktyczna odróżnia czlowieka od zwierzęcia, a dusza

• W strukturze czlowieka Scheler wyróżnil 2 systemy: psychowitalny (zlożenie ciala i psychiki) i noetyczny (sfera ludzkiego ducha; duch ludzki ujawnia się poprzez spelnienie określonych funkcji, aktów emocjonalnych, wolitywnych etc; jest autonomiczny wobec tego co psychowitalnej, choć jest uzależniony od sfery fizycznej; sam nie może istnieć, ale posiada swoje wlasne życie; duch jest slaby, potrzebuje sily, aby móc realizować swoje idee, interesy, namiętności i możliwości; bierze silę z tego co witalne i psychiczne; nie dyspinuje wlasną silą sprawczą, czerpie ją z tego, co witalne, tego, co może aktywizować ludzkiego ducha; posiada zdolność panowania nad popędami, samoświadomości i uchwytywania istoty badanych fenomenów; duch nie jest ani przedmiotem, ani substancją - jest bytem, którego nie można uprzedmiotowić; jest samą aktywnością - jednością spelnianych aktów; ludzkie duch jest wrażliwy na wartości, może je poznawać bezpośrednio za pomocą uczuć, aktów milości - milość odslania nam istotę wartości;)

• Milość dla Schelera ma charakter twórczy, jest ruchem ku wyższej wartości, otwiera oczy na wartości

• Schelerowska hierarchia wartości (od najniższej): wartości hedoniczne (przyjemność i przykrość), witalne (zdrowie, tężyzna, sila), duchowe (estetyczne, prawne, poznawcze) i religijne (to co święte i nieświęte); na szczycie tej hierarchii jest Bóg, który lączy wszyskie wartości

• Proces realizowania wartości polega na wybieraniu wartości wyższych kosztem niższych; realizując wartości niższe urzeczywistniamy moralne zlo; istotą dobra moralnego jest respektowanie hierarchii wartości; moralnie dobre są tylko wartości wyższe

Nicolai Hartmann

• Nie był fenomenologiem sensu stricte; początki jego filozofii mieszcą się w neokantyzmie; jednak inspirowal się metodą Husserla i stworzyl ontologię, aksjologię i estetykę

• Rozróżnil 2 sposoby istnienia:

• Istnienie realne - przedmioty indywidualne w czasie i przestrzeni oraz przedmioty duchowe; byt realny charakteryzują 2 kategorie: możliwość i konieczność; byt realny jest polączeniem tego, co możliwe i tego, co konieczne - to co jeszcze nie istnieje jest możliwe; byt realny to byt, którego warunki zaistnienia zostaly spelnione; struktura bytu realne zbudowana jest z 4 warstw:

• Fizycznej - materia nieorganiczna - przedmiot badań fizyki

• Organicznej - przyroda ożywiona - biologia

• Psychicznej - psychologia

• Duchowej - filozofia; Hartmann wyróżnia 3 postacie ducha: subiektywny, obiektywny i zobiektywizowany

Na warstwie bytu fizycznego istnieją inne wartswy, doskonalsze; każda warstwa jest autonomiczna względem warstwy niższej

• Istnienie idealne - twory ogólne i aczasowe - przedmioty matematyki, logiki; struktury logiczne i wartości;

• wartości to byty idealne; poznajemy je rozumowo; same, jako byty rozumowe pozbawione są mocy sprawczej; aby oddzialywaly na świat potrzebny jest czlowiek; wartości mają więc pośredni wplyw na świat - poprzez czlowieka; czlowiek jest wolny, może wybierać czy chce by nim kierowaly wartości i jakie mają nim kierować

• realizowanie wartości polega na ich urzeczywistnianiu, ale nie stają się one przez to realne - urzeczywistniamy tylko samą materię wartości

• Czlowiek to byt osobowy - duch subiektywny; jest istotą wrażliwą na wartości; cechuje go zdolność obiektywnego poznania, przewidywania wlasnej przyszlości i celowości dzialania; dzialanie czlowieka może być zdeterminowane przez wartości (ale nie musi, czlowiek sam decyduje); wartości motywują wolę do realizacji wartości

Roman Ingarden (1893 - 1970 r.; Kraków)

• Uczeń Husserla; studiowal u niego w Getyndze; przedstawiciel fenomenologii realistycznej i obiektywistycznej

• „Spór o istnienie świata” - 3 tomy

• zajmowal się ontologią, estetyką, teorią poznania, atropologią i etyką

• najważnieszy wplyw na niego miał Husserl, jednak Ingarden zakwestionowal wersję fenomenologii mistrza; uważal, że Husserl doszedl do stanowsiak idealistycznego, które wyrażalo się w tezie, że „Świat jest wytworem świadomości” - Ingarden nie akceptowal tego stanowsiak, uważal, że Husserl się pomylil

• był twórcą jednej z największych ontologii XX wieku; w „Sporze o istnienie świata” rozważal problem stosunku świadomości do świata realnego; badania te doprowadzily do stworzenia bogatej ontologii; dla Ingardena onotlogia była filozofi pierwszą - naukaą podstawową i fundamentalną; ontologia - rozumiana jako nauka o czystych możliwościach. Dzieli się na trzy zialy wg Ingardena: ontologię egzystencjalną (ontologia rozważenia momentów bytowych i sposobów istnienia), ontologię formalną (formy możliwych przedmiotów) i materialną (jakościowe uposażenie przedmiotów)

• wyróżnil cztery sposoby istnienia na gruncie ontologii:

• byt absolutny - Bóg

• byt idealny - wartości i przedmioty matematyczne i logiczne

• byt realny - przedmioty, zdarzenia, procesy, stosunki i stany

• byt intencjonalny - najslabsza forma istnienia - kultura, dzielo sztuki

• ontologia dla Ingardena jest przygotowaniem dla metafizyki; ontologia ustala co może istnieć, a metafizyka stwierdza to, co istnieje faktycznie; badania ontologiczne są filtrem eliminującym sprzeczności, niespójne rozstrzygnicia konfrontując je z ideami badanych przedmiotów

• jednak celem jego filozofii była również metafizyka - nauka o tym, co faktycznie istnieje

• był twórcą estetyki - badal sytuacje estetyczne: spotkanie artysty lub odbiorcy z dzielem sztuki; estetyka Ingardena obejmuje ontologię dziela sztuki i przedmiotu estetycznego, fenomenologię procesu twórczego, stylów artystycznych, wartości estetycznych; badal teorię poznania dziela sztuki; związek sztuki z ludzkim życiem; podejmowal zagadnienia etyczne i antropologiczne; rozróżnial etykę teoretyczną (wartości), normatywną (normy), praktyczną (sposoby realizacji wartości moralnych)

• w Polsce do filozofii Ingardena nawiązywali tego uczniowie (fenomenologia krakowska): Andrzej Pultawski, Józef Tischner, również tomiści: Stróżewski i Stepień