Konrad Górski, Aluzja literacka

Aluzja - jest mówieniem o jakimś przedmiocie bez wymieniania go w sposób wyraźny. Duszą aluzji jest przemilczenie, nie komunikowanie pewnej treści, lecz jej sugerowanie drogą okólną, a jednak dostatecznie jednokierunkową, żeby odbiorca uchwycił sens, o który tam chodzi.

łac. ludere, alludse - grać, bawić się, igrać

- wywodzi się z języka rodzimego

Nie każda aluzja w dziele literackim jest aluzją literacką, np. u Słowackiego wodzowie powstania czy monolog Grabca.

Aluzją literacką jest nawiązanie do tekstu innego dzieła literackiego, dzięki czemu dany utwór posługuje się w mniejszym lub większym stopniu zawartością drugiego utworu jako sposobem wyrażania własnej treści.

- pewien typ środka artystycznego

- duża rola literatury

wcześniej - sprowadzano do genezy

aluzja - gdy tekst B (chronologicznie późniejszy) posługuje się nawiązaniem do tekstu A (wcześniejszego) jako środkiem wyrazu

wpływ - tekst A umożliwił dzięki swej zawartości posłużenie się nim w tym charakterze i uzależnił od swego istnienia takie a nie inne ukształtowanie tekstu B

Aluzja literacka jest wyrazem hołdu złożonemu wcześniejszemu dziełu.

Aluzja bezpośrednia - nawiązuje do cudzego tekstu w sposób wyraźnie zaznaczony.

Rodzaje aluzji bezpośredniej:

• kontynuacja fabuły cudzego utworu (np. Wacław Słowackiego jako kontynuacja Marii Malczewskiego)

• trawestacja całego utworu lub jego tematu (np. Marchołt Kasprowicza, Pustelnik i Niedźwiedź)

• nawiązanie do poszczególnych scen czy sytuacji cudzego utworu dla wydobycia kontrastu czy analogii

• polemika (Odpowiedź na "Psalmy przyszłości")

• charakterystyka postaci za pomocą ich lektury (Malwina)

• przejęcie stworzonej przez innego autora postaci literackiej (Konrad w Wyzwoleniu) lub przejęcie imienia jako symbolu (ale gdy imię się charakteryzuje, jak Hamlet, Faust, Don Juan, Laura - to już nie jest aluzja, ale nawiązanie do tradycji)

• parafraza cudzego tytułu (Księga ubogich Kasprowicza)

• sparafrazowanie w tytule dzieła jakiegoś urywka z cudzego tekstu

• autor kształtuje swoje obrazowanie za pomocą porównań czy peryfraz będących aluzją do szczegółowego cudzego tekstu (Beniowski)

• aluzja w formie cytatu wplecionego w tekst dzieła (Beniowski).