ZOFIA PALAK - BY ZWIĘKSZYĆ SZANSE INTEGRACJI SPOŁECZNEJ OSÓB NIEWIDOMYCH I SŁABOWIDZĄCYCH

Geneza integracyjnego systemu kształcenia tkwi w nowym rozumieniu istoty szkolnictwa specjalnego jako elementu szkolnictwa ogólnego.

Wg UNESCO

Szkolnictwo specjalne definiowane jest jako wzbogacona forma szkolnictwa ogólnego, dążąca do poprawy życia osób niepełnosprawnych przez stosowanie nowoczesnych metod pedagogicznych oraz œrodków profilaktycznych.

Powodzenie ucznia w szkole integracyjnej

O powodzeniu ucznia w szkole masowej nie decyduje tylko rodzaj i stopień upoœledzenia, ale także wiele czynników związanych z nim samym, jak: inteligencja, zrównoważenie emocjonalne, cechy osobowoœci, motywacja, a także wiele czynników zewnętrznych, œrodowiskowych jak: sytuacja rodzinna, sytuacja w grupie rówieœniczej, postawy otoczenia itp.

Mechanizmem kierowania dzieci do odpowiednich form kształcenia jest strategia wyboru najmniej ograniczającego otoczenia dla konkretnego ucznia.

Kierowanie dzieci do szkoły masowej powinno się dokonywać na podstawie:

Właœciwie dokonujący się proces integracji powinien uwzględniać: realne możliwoœci, i potrzeby integrujących się i uwzględniać zakresy, w których możliwa jest pełna integracja oraz płaszczyzny, w których jest i musi ona być ograniczona.

Dwa kierunki działań w realizacji idei integracji i rozwoju integracyjnych form kształcenia:

Polega na modyfikowaniu procesu rewalidacji dzieci i młodzieży ku integracji - w istniejących placówkach segregacyjnych. (wprowadzenie różnych sytuacji wychowawczych i dydaktycznych w których wychowankowie niepełnosprawni mają możliwoœć przebywania w œrodowisku osób pełnosprawnych, nawiązywania z nimi kontaktów, odbywania wspólnych zajęć np. sportowych lub artystycznych, wspólne zabawy itd.)

Związany jest z organizowaniem dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej różnych form pomocy specjalnej w nauce i przystosowaniu w przedszkolach, szkołach, internatach powszechnie dostępnych

W Polskiem systemie edukacji realizowane są obydwa kierunki działań integracyjnych, na terenie szkół realizowane są także różne formy integracji indywidualnej i grupowej.

Dzieci niepełnosprawne mogą pobierać naukę:

Uczniowie niepełnosprawni, pobierający naukę w klasach regularnych wspólnie z dziećmi niepełnosprawnymi mogą korzystać z:

dodatkowej pomocy psychologicznej i pedagogicznej (Zarządzenie nr 15 MEN z dnia 25 maja 1993r.),

zasady organizowania klas i szkół integracyjnych reguluje (Zarządzenie nr 29 MEN z dnia 4 paŸdziernika 1993r)

T.Majewski uważa

Niema jednego systemu kształcenia dzieci z inwalidztwem wzroku, który jednoznacznie można by uznać za dobry lub lepszy od drugiego. Edukacja dziecka niewidomego w szkole zwykłej może zakończyć się albo sukcesem, albo niepowiedzeniem. System jest dobry dla dziecka niewidomego jeœli, stwarza warunki jego pełnego rozwoju i przygotowuje go do życia w społeczeństwie ludzi widzących. Natomiast jest zły, jeœli edukacja dziecka zakończy się niepowodzeniem, tzn. nie osiągnie się zamierzonych celów edukacyjnych.

F.Schreoder

Konieczne jest dostrzeganie indywidualnych, osobistych możliwoœci, oczekiwań i doœwiadczeń dziecka odnoœnie do wyboru okreœlonej formy kształcenia. Nie miejsce, gdzie umieœcimy dziecko niewidome jest ważne, lecz wiara i przekonanie pedagogów o jego możliwoœciach, wysokie oczekiwana w stosunku do niego oraz działania pedagogów zmierzające do ich urzeczywistnienia.

Realizacja integracji socjalnej w szkoła powszechnych napotyka na szereg realnych trudnoœci, z których najważniejsze to: (Bachmana)

Kontakt z niepełnosprawnymi wobec charakterologicznych cech jednostkowych oraz innych imponderabiliów nie zawsze prowadzi do postaw pozytywnych.

Koedukacyjne przeciążenie dzieci pełnosprawnych przez dzieci niepełnosprawne może spowodować reakcję przeciwną.

Należy liczyć się z wyczuwalnymi postawami negatywnymi, które okreœlają realne granice integracji socjalnej.

Same przedsięwzięcia na płaszczyŸnie poznawcze, a więc same przedsięwzięcia informacyjne, wyjaœniające i wychowawcze są relatywnie bezskuteczne, podobnie jak próby „odstygmatyzowania” przez ustawodawstwo.

Ograniczenie przedsięwzięć integracyjnych jedynie do sektora szkolnego jeszcze długo nie będzie integracją społeczną, a program integracyjny wykluczający pewne częœci rzeczywistoœci socjalnej może wywołać skutki odwrotne.

K.Stochholm oceniając 30 lat szkolnictwa w Danii zwraca uwagę, że idealizmem pionierów integracji, z retorykę nawiązującą do „normalnoœci” oraz zrównania szans ludzi niepełnosprawnych i reszty społeczeństwa kryło się przeœwiadczenie, że „normalnoœć” jest stanem idealnym (tzn. normalne traktowanie niezauważanie inwalidztwa) Okazuje się jednak, że dzieci uczęszczające do szkół integracyjnych powinny mieć możliwoœć rozwijania własnej tożsamoœci, na którą składa się także ich niepełnosprawnoœć. Wychowawcy i nauczyciele muszą zdawać sobie sprawę z odmiennoœci poznawczych tych dzieci, ze specyfiki ich potrzeb i możliwoœci.

Integracja szkolna wpływa pozytywnie na poziom nauczania dzieci z dysfunkcją wzroku, natomiast nie przynosi korzyœci w kontaktach społecznych, ponieważ występują zaburzenia w relacjach między dziećmi niewidomymi, a resztą klasy zarówno w czasie lekcji, jak i poza szkołą. Tylko nieliczni nawiązują dobre kontakty z widzącymi rówieœnikami.

Idea integracji zawiodła w tym sensie, że nie udało się zmienić faktu, iż niewidomi tworzą grupę społeczną o specyficznych uwarunkowaniach i potrzebach. Dążenie do systemu często integracyjnego lub czysto segregacyjnego mija się z celem.

Integracja dzieci niewidomych w zwykłym œrodowisku szkolnym, bez możliwoœci kontaktowania się z niewidomymi rówieœnikami, tworzy sytuację, w której poznają oni œwiat widzących, choć rzadko bywają do niej przyjęci. Większoœć uczniów z dysfunkcją wzroku pozostaje izolowana w sensie społeczny i kulturowym, tworzy się tzw. „indywidualna segregacja”

K.Stochholm proponuje organizacyjny kompromis polegający na współpracy między szkolnictwem integracyjnym a specjalnym (kompensującym niedostatki tego pierwszego). Oœrodki specjalne powinny:

Sytuacja ucznia z okreœloną niepełnosprawnoœcią uczącego się w szkole masowej jest uwarunkowana wieloma czynnikami, takimi jak:

Jeżeli czynniki te kształtują się pomyœlnie, wtedy tworzy się korzystny dla rozwoju dziecka klimat, jest ono akceptowane, życzliwe przyjmowane. Istnieją wtedy warunki „integracji społecznej”, która umożliwia uczniowi niepełnosprawnemu integrację w œrodowisku. W przeciwnym razie dziecko będzie tylko zintegrowane „fizycznie”, „pozornie” nie będzie członkiem społecznoœci.

Z. Sękowska

Przebieg integracji zależny jest od nauczyciela i wychowanka. Im większa jest różnica pomiędzy możliwoœciami wychowanka a wymaganiami szkolnymi, tym większe prawdopodobieństwo, że dziecko utraci gotowoœć do aktywnego współdziałania w procesie integracji. Może to być również powodem do integracji „pozornej”, do izolacji dziecka w œrodowisku szkolnym.

By zwiększyć szanse powodzenia, trzeba przygotować niepełnosprawnych do integracji poprzez intensyfikowanie efektów ich rewalidacji na każdym poziomie rozwoju. Poprzez wyrównywanie zmniejszonych przez niepełnosprawnoœć możliwoœć.

WCZESNA INTERWENCJA - jest niesamowicie ważnym elementem kształcenia osób niewidomych, ponieważ należy wykorzystywać największy okres plastycznoœci edukacyjnej. Dlatego też organizowane są oddziały wczesnej interwencji zarówno bezpoœrednio w rodzinach jak i w przedszkolach specjalnych i integracyjnych.

Poza tym organizowane są przez PZN, dwutygodniowe turnusy szkoleniowo - rehabilitacyjne dla małych dzieci niewidomych wraz z rodzicami. Odbywają się tam głownie zajęcia:

Podnoszenie poziomu kształcenia dzieci niewidomych możliwe jest dzięki:

Możliwoœć zastosowania nowoczesnych technik komunikacji w kształceniu niewidomych pozwala na utworzenie nowych specjalnoœci w liceach ogólnokształcących np. w zakresie technik pracy biurowej, i znacznie zwiększ szanse powodzenia kształcenia integracyjnego młodzieży niewidomej i słabowidzące.

Pozwala to na lepsze przygotowanie młodzieży do podejmowania studiów wyższych na różnych kierunkach. (wg aktualnych danych na studiach dziennych studiuje ok. 120 osób niewidomych)

Integracja dzieci niepełnosprawnych jest sprawą bardzo złożoną, trudną i odpowiedzialną. Należy przestrzegać się przed mechaniczną integracją, która może doprowadzić do wielu niepożądanych zjawisk np.: dezintegracji społecznej, przejawiającej się w ustaniu kontaktów społecznych, zerwaniu więzi społecznej, zaniku norm grupowych, pojawieniu się wzajemnej wrogoœci itp.

Rozpatrywanie systemu integracyjnego i segregacyjnego w koegzystencji, jako wzajemnie powiązanych połączonych, współpracujących, może przynieœć oczekiwane korzyœci dla samych dzieci niepełnosprawnych, a także ich pełnosprawnych rówieœników.

Oferty integracyjnego kształcenia powinny być: