Historia literatury polskiej w 10ciu tomach - Tom VII Młoda Polska część pierwsza pod redakcją Anny Skoczek wyd. SMS

Dekadentyzm - (fr. Decadence - upadek, schyłek) - postawa wobec świata inspirowana pesymistycznymi filozofiami XIX w. (A. Shopenhauer, F. Nieatzsche, Eduardo von Hatrmann) oraz rozczarowaniem rezultatami badań nauk przyrodniczych oraz obserwacją nowych zjawisk społeczno-psychologicznych.

Europa:

-Guy de Maupassant - opowiadania np. (Horla 1886)

- Paul Bourget (Szkice z psychologii współczesnej 1883)

-Karl Jons Huysmans (Na wspak 1884) - biblia europejskich dekadentów

-Paul Verlaine Decadence - Niemoc (1776-1788) - życie podmiotu lirycznego toczy się w wyobraźni. Przesadna konsumpcja i życie pełne zabaw przy jednoczesnej pustce wewnętrznej powoduje uczucie marazmu i bezruchu, powoduje przymus destrukcji.

-Edward Bulwer - Lytton Ostatnie dni Pompei 1834

-Lew Wallace Ben Hur 1880

Polska:

-powieść Bez dogmatu 1890 Henryka Sienkiewicza

-J.I. Kraszewski Rzym za Nerona

-E. Orzeszkowa Mirtala 1886, Cziciel 1891

-Teodor Jeske-Choiński Gasnące słońce 1895

Cechy:

-światopoglądowy nihilizm

- ludzie wykształceni filozoficznie dokonują psychicznej wiwisekcji

- przesyt świadomością

-epidemia niemocy i melancholii, pesymizm i neuroza

-nierównowaga psychiczna

-pasja autoanalityczna, nawyk filozofowania, mania samobójcza

Kazimierz Przerwa Tetmajer (Poezje Seria II 1894) - wyczerpanie poetyki dawnych wiar, melancholia, tęsknota, smutek, zniechęcenie wraz z nudą, szyderstwem, wstrętem i przeczeniem tworzą autoportret „młodego starca”, słabego i zblazowanego nihilisty.

Podobne cechy poezji: Antoni Lange, Zenon Miriam Przesmycki, S. i W. Korab Brzozowscy, S. Przybyszewski, Komornicka, J. Żuławski.

Stanisław Przybyszewski Requiem aeternam - samotność pośród ludzi, niezrozumienie, brak świata zewnętrznego, kontrast: gorliwa wiara przy jednoczesnym wyszydzaniu świętości, ekstaza przy jednoczesnej analizie, niemoc.

W literaturze kreuje się arystokracja ducha - artystów, którzy szukając natchnienia ignorują konwenanse i atakują społeczne tabu. Do nieznanych prawd dążą poprzez perwersje seksualne, narkotyki, alkohol, eksperymenty ze złem i okrucieństwem.

Świadomość artystów charakteryzuje się:

-onieśmielenie wobec tradycji kulturowej

-sprzeczność między dogmatami wiary objawionej a przyziemnymi stwierdzeniami nauk przyrodniczych

-świadomość osamotnienia w społeczeństwie

-pewność osobistej wyjątkowości (genialności)

-portret jednostki twórczej - „chorego nerwowca”

-przeciwstawienie się ludziom pracującym, uspołecznionym, zdrowym

-wyjątkowość to jednocześnie piętno poety

Osobnicy wysubtelnieni pod względem nerwowym w zastanych warunkach skazani są na zagładę. Pojawili się za wcześnie, wskazując ludzkości kierunek rewolucyjnych przemian. Indywidua te często uchodzą za „społecznych idiotów”, nieudaczników. Kończą śmiercią samobójczą, odrzuceni przez środowisko.