Zagadnienia do opracowania wg książki M.Przychodzińskiej (1989)

Przedmiot badań w dziedzinie kultury muzycznej (s.21)- idee, cele, programy, sposoby i rezultaty wychowania muzycznego

Wychowanie muzyczne w kontekście współczesnych modeli edukacyjnych

Czynniki narodowej koncepcji wychowania muzycznego

(Sztuka ludowa i jej wartości, styl narodowy, język

Wychowawcze funkcje muzyki

Wartości, treści , formy wychowania muzycznego

Integracja wychowania estetycznego

Współczesne systemy wychowania muzycznego (Jaques-Dalcroze, Orff, Kodaly,)

Pluralizm form aktywności muzycznej dziecka w szkole polskiej a system J.Murssela

Muzyka dla najmłodszych

Oprócz tego zagadnienia wskazane na wykładzie dotyczące zdolności muzycznych z K.Lewandowskiej (1978): wstęp, s. 11-15, 29-59, 69- 82, 99-107 i pozostałe treści prezentowane na wykładzie

PODSTAWOWE ELEMENTY MUZYKI (do bezwzględnego opanowania w 100 %,

będę tłumaczyła na wykładzie i ćwiczeniach 17 października

Metrum - zasada regularnego następstwa naturalnych akcentów w rytmicznym przebiegu utworu

O ćwierćnutowej jednostce miary 2 3 4

4 4 4

O ósemkowej jednostce miary 3 6

8 8

Rytm - czynnik organizujący następstwo dźwięków utworu w czasie

Wartości rytmiczne i ich pauzy: szesnastka ,ósemka, ćwierćnuta, półnuta, półnuta z kropką , cała nuta (Uwaga! Symbole graficzne wartości i pauz odszukać np. w Słowniku muzycznym J.Habeli (ew. w Internecie)

Melodia - następstwo dźwięków różnej wysokości, ujętych w logiczna strukturę formalną, oparta na określonej prawidłowości rytmiczno-metrycznej

Dynamika

forte - głośno (f)

piano - cicho (p)

mezzoforte - średnio głośno (mf)

crescendo - stopniowo coraz głośniej (cresc.) (uwaga! Znak graficzny odszukać w Słowniczku muzycznych J.Habeli)

decrescendo - stopniowo coraz ciszej (decresc.) .) (uwaga! Znak graficzny odszukać w Słowniczku muzycznych J.Habeli)

Agogika

tempo szybkie - allegro, allegreto, presto, vivo, (można zapamiętać 3 inne wybrane z tej grupy ze słownika muzycznego)

umiarkowane - moderato,

wolne - adagio, lento, grave (można zapamiętać 3 inne wybrane z tej grupy ze słownika muzycznego)

Artykulacja

staccato - odrywając dźwięki

legato - łącząc dźwięki

Forma

Elementy formotwórcze: motyw , fraza muzyczna, zdanie - poprzednik i następnik;

w piosence A(zwrotka) B (refren);

w utworach instrumentalnych AB, ABA, rondo ABACADA, wariacje.

Emil Jaques-Dalcroze (1865-1950) - szwajcarski muzyk i pedagog, twórca jednej z najbardziej uznanych w Polsce i na świecie metod umuzykalniania dzieci i młodzieży. Powstawała ona w nurcie ruchu Nowe Wychowanie. Jego metoda polega na stosowaniu w procesie edukacyjnym ćwiczeń muzyczno-ruchowych i solfeżowych. System ten obejmuje trzy działy: rytmikę, solfeż i improwizację, z czego zastosowanie w pracy z dziećmi przedszkolnymi , edukacji wczesnoszkolnej i terapii, ma głównie rytmika.

R y t m i k a - to realizacja ruchowa rytmu muzycznego i innych elementów muzycznych, np. dynamiki, tempa, artykulacji dźwięków, budowy fraz i całego utworu muzycznego, wreszcie i wyrazu w muzyce. Ćwiczenia ruchowe składające się na rytmikę dalcrozowską mają stały układ według wzrastającego stopnia trudności. Należą do nich:

  1. Maszerowanie w takt muzyki z taktowaniem lub bez taktowania.

  2. Ćwiczenia w zaznaczaniu fraz za pomocą gestów i ruchów.

  3. Ćwiczenia w powiększaniu i zmniejszaniu wartości rytmicznych wchodzących w skład tematów rytmicznych (augmentacja i diminucja).

  4. Ćwiczenia w realizacji ruchowej zmiennych metrów.

  5. Ćwiczenia odprężające (oddechowe).

  6. Ćwiczenia prowadzące do uniezależnienia ruchów (tzw. dysocjacyjne).

  7. Ćwiczenia inhibicyjno-incytacyjne.

  8. Ćwiczenia słuchowe.

  9. Ćwiczenia w improwizowaniu.

  10. Ćwiczenia w dyrygowaniu.

  11. Ćwiczenia w zakresie wielogłosowości rytmicznej ("contrepoint plastique").

  12. Ćwiczenia wolne.

Z wymienionych grup ćwiczeń tylko niektóre (w prostej formie) wykorzystywane są w pracy z dziećmi przedszkolnymi. Pełny zestaw ćwiczeń stosowany jest w szkołach muzycznych.

Nadbudową rytmiki dalcrozowskiej jest tzw. plastyka, polegająca na ruchowym wydobyciu pełnego wyrazu muzycznego (realizacji przestrzenno-ruchowej dzieła muzycznego). Początkowo plastyce służyło dwadzieścia gestów inspirowanych rzeźbą grecką, później jednak autor koncepcji rozszerzył zakres o ruchy naturalne, czerpane z życia codziennego i folkloru.

Solfeż Emila Jaques-Dalcroze'a, jako drugi człon jego systemu, oparty jest na absolutnej metodzie kształcenia słuchu i na studium gam. Celem ćwiczeń solfeżowych jest tu wykształcenie sprawnego i świadomego myślenia muzycznego, opartego na rozwiniętym harmonicznie systemie tonalnym. W przedszkolach i szkolnictwie ogólnokształcącym nie jest realizowany. Stosuje się ten system w szkolnictwie muzycznym.

Improwizacja stanowi trzeci człon metody i głównie odnosi się do improwizacji fortepianowej nauczyciela. Jednak realizowana głównie jako improwizacja ruchowa, w pracy z dziećmi jest formą zabaw rytmicznych jako swobodna ilustracja lub inscenizacja piosenek. Przybiera wówczas charakter improwizacji kierowanej, opartej na ściśle założonych określeniach związanych z muzyką. Improwizacja instrumentalna u Dalcroze'a w przypadku dzieci stanowi ilustrację zjawisk akustycznych za pomocą instrumentów perkusyjnych, jest też uzupełnieniem i kontynuacją wzorów rytmicznych podanych przez nauczyciela.

Warto zaznaczyć, że realizacja koncepcji E. Jaques-Dalcroze'a wymaga specjalistycznego przygotowania, stąd też w przedszkolach i szkołach ogólnokształcących (państwowych) wykorzystuje się najczęściej jej elementy, głównie dotyczące części rytmicznej.

Koncepcja Carla Orffa (1895-1986) zwana "Schulwerk" (Praca szkolna) oparta jest o założenia ogólnowychowawcze. Nieodłączną całość stanowią tu trzy elementy: tworzenie, odtwarzanie i słuchanie muzyki, stosowane w następujących formach: odtwarzanie muzyki wokalnej i instrumentalnej, tworzenie muzyki wokalnej i instrumentalnej, realizacja ruchowa muzyki, integracja muzyki (gry na instrumentach i śpiewu), słowa i ruchu.

Carl Orff wykorzystuje w swej metodzie naturalną skłonność dzieci do łączenia form aktywności muzycznej, tj.ruchu, gestu, tańca i muzyki (śpiewu i gry na instrumentach). Dlatego punkt wyjścia w początkowych zabawach muzycznych stanowi folklor słowno-muzyczny dzieci, magiczne zaklęcia, powiedzonka, wyliczanki, porzekadła, imiona dzieci, nazwy drzew i kwiatów, wiersze pisane przez poetów ( wszystko, co można rytmizować i czym można się bawić). Rytmizowanie tekstów stanowi formę zabawy, ale też poprzez zróżnicowanie artykulacyjne i dynamiczne nabiera znaczenia emocjonalnego, przez co uwrażliwia na rolę nawet najprostszych elementów w tworzeniu wyrazu w muzyce.

Kształcenie słuchu muzycznego pomija łączenie ćwiczeń słuchowych z nauką czytania i pisania nut, a opiera się głównie na słuchowym opanowywaniu repertuaru.

Carl Orff przywiązuje dużą uwagę do śpiewu, jednak główne miejsce w jego metodzie przypada grze na instrumentach, gdyż, jak twierdzi, jest to forma łatwiejsza od śpiewu i mogą w niej brać udział wszystkie dzieci, niezależnie od poziomu uzdolnień muzycznych.

Stworzył on w tym celu specjalne instrumentarium, w skład którego wchodzą:

Nauka gry na instrumentach koordynowana jest z innymi formami wychowania muzycznego takimi, jak śpiew, zabawy muzyczno-ruchowe czy tworzenie muzyki. Duża rolę w systemie Orffa odgrywa tworzenie muzyki, które przyjmuje charakter improwizacji wokalnej, instrumentalnej, wokalno-instrumentalnej oraz ruchowej.

Początkowo, twórcza ekspresja dziecka ma charakter całkowicie swobodny, natomiast w dalszym etapie nauczania podlega pewnym założeniom dotyczącym doboru współbrzmień, kształtowania linii melodycznej, instrumentacji, rytmu, formy itp.

W polskich placówkach przedszkolnych i w klasach początkowych stosuje się niewielką część instrumentarium Orffa. Piosenki z akompaniamentem instrumentów stanowią jedną z najbardziej atrakcyjnych form aktywności muzycznej przedszkolaków.

Zoltán Kodály (1882-1967) - węgierski kompozytor, dyrygent, etnograf, teoretyk, krytyk, językoznawca, ale przede wszystkim twórca założeń teoretycznych i rozwiązań programowo-muzycznych i organizacyjnych węgierskiego systemu wychowania muzycznego. Stworzył metodę, która opiera się na trzech głównych filarach:

  1. Solmizacja względna i poczucie tonalności.

  2. Pieśń ludowa.

  3. Śpiewanie i wyobraźnia muzyczna.

M. Przychodzińska, Wychowanie muzyczne - idee, treści, kierunki rozwoju. Warszawa 1989, s. 116.

Z. Burowska, Współczesne systemy wychowania muzycznego. Warszawa 1976, s. 136.

Tamże.

M. Przychodzińska, Wychowanie muzyczne - idee...

Tamże.

Por.: M. Przychodzińska, Wychowanie muzyczne...

Por.: M. Przychodzińska, Polskie koncepcje powszechnego wychowania muzycznego. Tradycje - współczesność. Warszawa, 1987.

Z. Burowska, Współczesne systemy..., s. 37.

Por.: M. Przychodzińska, Wychowanie muzyczne...